Ngân hàng với vai trò trung gian tài chính trong quá trình thiết lập và phát triển thị trường tài chính ở việt nam

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1.1.2.1 Công cụ tài chính trên thịtrườngtiền tệ 5 1.1.2.2 Công cụ tài chính trên thịtrườngvốn 6 1.2 Sự cần thiết của việc phát triển thị trường tài chính ở Việt Nam 7

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1.1.2.1 Công cụ tài chính trên thịtrườngtiền tệ 5 1.1.2.2 Công cụ tài chính trên thịtrườngvốn 6 1.2 Sự cần thiết của việc phát triển thị trường tài chính ở Việt Nam 7

1.2.1 Thịtrườngtàichínhlàcơchếphânbốvốnhiệuquảnhấtphụcvụphát

8triểnkinhtế

1.2.2 Thị trường tài chính ảnhhưởngđếntiết kiệm vàgiảmrủiro 8 1.2.3 Thịtrườngtàichính làyêucầukhách quanđốivớiđổimớikinhtế 9 1.2.4 Thị trường tài chính là yêu cầucơbảnchoquátrìnhcổphầnhóa 11 1.3 Vai trò của hệ thống ngân hàng đối với sự phát triển kinh tế và TTTC 12

VỚI VAI TRÒ TRUNG GIAN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM

2.1 Khái quát về quá trình thay đổi cơ cấu và phát triển hệ thống ngân

20

hàng Việt Nam

2.2.1 Hoạtđộngcủahệthốngngânhàng trước cuộc đổi mới 23

2.2.2 Vaitrò củahệthống ngân hàng giaiđoạntừđổimớiđếnnay 28

2.2.3 Những thách thức tồn đọngtronghệthốngngânhàng Việt Nam 432.2.3.1 Sự thiếu hụt vốn đầu tư dài hạn 43

2.2.3.3 Sựdưthừamột lượnglớntiềnmặtvàsợrủirocủacácngânhàng 48

CHỨC NĂNG TRUNG GIAN TÀI CHÍNHCỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM

3.2 Vai trò của chính phủ trong đổi mới hệ thống ngân hàng 52

3.4.1.2 Xử lý lãi suất tiền gửi trong mối quanhệ vớitỷgiávàthịtrường

58vốnởđầura

3.4.1.3 Đadạnghóacáccôngcụtàichínhđểhuyđộng tiền gửi vào ngân

60hàng, đặc biệt là tiềngửi trung và dài hạn

3.4.1.4 Nâng caotrìnhđộcánbộ,nhân viên làm công tác huy động vốn 63 3.4.1.5 Aùp dụng các hình thức khuyến mãi đối với người gửi tiền 63

5 3.4.2.1 Tăng cường tiếp thị, đầu tưvàocácdựán lớn có hiệuquả 63

3.4.2.3 Nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát nội bộ 65 3.4.2.4 Đàotạobồidưỡngcán bộ làm công tác cho vay 65

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chođếnnaycácnhàkinhtếđềuđồngýrằnghệthốngtàichínhcómộtvaitròrấtquantrọngtrongnềnkinhtếcủabấtkỳmộtquốcgianào.Lýthuyếtvàkinhnghiệmvềsựpháttriểntàichínhvàsựtăngtrưởngkinhtếchothấy,ởcácnướccóhệthốngtàichínhpháttriển,thịtrườngtiềntệvàthịtrườngvốnpháttriểnmạnhcóthểsẽthúcđẩysựpháttriểncủacáckhuvựckinhtếkhác.Ngượclại,mộtnềnkinhtếvớihệthốngtàichínhtụthậusẽgâyrakhôngítkhókhănchosựpháttriểncáckhuvựckinhtếkhácdothịtrườngtàichínhkhôngổnđịnhvàchấpvá.Lýthuyếtsựpháttriểntàichínhlànềntảngchohàngloạtcuộccải cách tài chính trên thế giớinóichungvàởViệtNamnóiriêng

Từnăm1986ViệtNamđãtheođuổimộtchínhsáchkinhtếtoàndiệnvàđãđạtđượcnhữngthànhtựukinhtếvĩmô,thểhiệnởtốcđộtăngtrưởngkinhtếcaotrongnhữngnămgầnđây.T ừnăm 1988 cảicáchkinhtếởViệtNamđãđượctăngtốcbởihàngloạtnhữngthayđổivàđổimớihệthốngtàichínhbaogồmsựchuyểnđổitừhệthốngngânhàngmộtcấpsangngânhànghaicấp,thayđ o å i trongcơchếhoạtđộngngânhàngvàcảicáchchínhsáchtiềntệ.Nhữngcảic a ù c h tàichínhnóitrênlàđiềukiệnquantrọngvàlàtiềnđềchoviệcthiếtlậpvàpháttriểnthịtrườngtàichínhởViệtNam

Tronggiaiđoạnhiệnnay,vốnlàmộttrongnhữngvấnđềquantâmhàngđầu

p h u ï c v u ï p h a ù t triểnk i n h t e á đ a á t n ư ơ ù c Thịtrườngtàichínhpháttriểnvớinhữngcôngcụtàichínhhấpdẫnsẽhuyđộngvàphânbổvốnmộtcáchhiệuquảnhất.Tuynhiênviệcthiếtlậpvàpháttriểnthịtrườngtàichínhcầnđếnnhữngđi ều kiệnkinhtếxãhộinhấtđịnh.Trongthờigiantớikhithịtrườngtàichínhchưapháttriểnthìviệccảitiếnvaitròcủahệthốngngânhàngvớichứcnăngtrung giantàichínhlàmụctiêuhàngđầu

2 Mục đích nghiên cứu của luận án

SựthayđổicủahệthốngngânhàngtrongthờigianquađóngvaitròquantrọngtrongviệcthiếtlậpvàpháttriểnthịtrườngtàichínhởViệtNam.Tronggiaiđoạnđầucủasựpháttriển,ngânhàngvớivaitròtrunggiantàichínhđượcxemnhưlàđiềukiệncơbảnchoviệcpháttriểnthị trườngtàichính.Luậnánnghiên cứu các vấn đềsau:

- Nhữngđiềukiệncơbảnđể thiết lập và phát triểnthịtrườngtàichính

- ĐổimớihệthốngngânhàngViệtNamcógópphầnvàosựpháttriểnthịtrườngtài chínhhaykhông?

- Hệthốngngânhàngcómộtvaitròthiếtyếutrongquátrìnhpháttriểnthịtrườngtàichính.VậyhệthốngngânhàngViệtNamnênđượcđổimớinhưthếnàođểhoànthànhtốthơnchức năngtrunggiantàichính.

LuậnángiảthiếtrằngsựhoànthiệnhệthốngngânhàngvớichứcnăngtrunggiantàichínhngânhàngthậtsựtrongnềnkinhtếthịtrườnglàđiềukiệncơbảnđểthiếtlậpvàpháttriểnthịtrườngtàichínhởViệtNam.Hệthốngngânhàng càngđượchoànthiệntheohướngcungcấpngàycàngnhiềudịchvụtrunggiantàichínhthìvốnhuyđộngphụcvụpháttriểnnềnkinht ế củađất nước càng lớn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- LuậnánnghiêncứusựthayđổitrongcơchếvàthểchếhoạtđộngcủahệthốngngânhàngViệtNamđãảnhhưởngđếnsựpháttriển

hệthốngtàichínhn h ư t h e á n a ø o c u õ n g n h ư n h ư õ n g tồntại,yếukémtrongc h ư ù c năn

gt r u n g giant a ø i chínhngânhàng

- Luận án nghiên cứuhoạtđộngcủangânhàngtừ1986đếnnay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luậnánsửdụngphươngphápduyvậtbiệnchứngvàduyvậtlịchsửđểnghiêncứu.Ngoàira,luậnáncònsửdụngphươngphápthốngkê,sosánh,phântích,quinạpđểluận chứng

5 Nguồn số liệu

- Thống kê tài chínhquốctế (IMF)

- Ngân hàng thế giới (WB)

- Thống kê Việt Nam

- Sốliệu từcáctổchứcchínhphủ

- Sốliệu từcácsáchthamkhảo,tạpchí

6 Kết cấu của luận án:

PhầnmởđầuChương1 Các trung

gian tàichính

Chương2 Hệ thống ngân hàngvớivaitròtrung gian tài chínhở Việt

NamChương 3 Mộtsốbiệnpháphoànthiệnchứcnăngtrunggiantàichínhcủahệ

thốngngânhàngViệtNamKếtluận

CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH1.1 Tổng quan về thị trường tài chính

Trongnềnkinhtếthịtrường,cáctrunggiantàichínhđóngmộtvaitròhếtsứcquantrọng.CáctrunggiantàichínhnàyđượcđịnhhìnhcùngvớiTTTC.Tuynhiên,vớimộtnềnkinhtếcóhệthốngtàichínhtụthậunhưViệtNamhiệnnaythìhệthốngngânhàngchiếmgiữmộtvịtrí thiết yếu, quan trọng trong TTTC.Vìvậy,trongchươngnàysẽchỉnghiêncứuvaitròcủangânhàngđốivớisựpháttriểnTTTC

1.1.1 Khái niệm, các thành phần củaTTTC

CónhiềukháiniệmvềTTTC.TTTCcóthểđượchiểumộtcáchđơngiảnlànơidiễnracáchoạtđộngmuabáncácloạigiấytờcógiá,lànơigặpgởcủacác nguồncungvàcầuvềvốn.ThôngquaTTTCgiácảcácloạicổphiếu,tráiphiếu,kỳphiếu,tín phiếuđượchình thành,vàgiácảcácloạivốnđầutư(lãi suất vay, lãi suất chovay, lãi suất ngắnhạn,trungvàdàihạn)đượcquyếtđịnh

Sựluânchuyểnvốntừnhữngđơnvịthặngdư(nguồncungcấpvốn)đếnn h ư õ n

g đơnvịthiếuhụt(cónhucầuvềnguồnvốn)dướihaihìnhthức.Hìnhthứcthứnhấtlàquanhệvaymượntrựctiếpgiữangườichovayvàngườivaydướihìnhthứcmuavàbáncổ phiếu,trái phiếu Hìnhthứcthứhai ,vốnđượcluân chuyển

t ừngười chovay đếnn gười c ần vay vố n thôngqua cáctr ung giantài chínhnhưcácN H T M , vàc ác địnhchế tíndụngkh ôn g phảil à ngânhàng V ì vậy,TTTCgiữmộtvaitròthiếtyếutrongnềnkinhtếvàcómốiquanhệchặtchẽvớicáctrunggiantàichính

CónhiềucáchphânloạiTTTCtheothờigiansửdụngnguồnvốnvaycủangườivayvàthời gianchovayvốncủangườisởhữuvốn,đốitượngchovay, hình thức vậnđộng của các nguồn vốn

PhổbiếnnhấtlàcáchphânloạiTTTCtheothờigianvậnđộngcủavốnvàđốitượnggiaodịchtrênthịtrường.TheocáchphânloạinàyTTTCchiathành

:t h ị t r ư ơ ø n g t i e à n t e ä ( M o n e y market)v a ø thịt r ư ơ ø n g v o á n (Capitalmarke

t).T h ị trườngtiềntệlàthịtrườngmuabáncácloạigiấytờcógiácókỳhạnthanhtoándưới mộtnăm,lànơiđápứngnhucầuvốnngắnhạnchonềnkinhtế.Thịtrườngvốnlànơidiễ

nracáchoạtđộngmuabán cácchứngkhoánvàgiấytờcógiátrunghoặcdàihạn,làthịtrườngcungứngvốnchođầutưdàihạn

thecounter).Thịtrườngchínhthứctậptrunglàthịtrườngcótổch ứ c, h o ạ t đ o ä ng t h e o

đu ùn g ca ù c q ui l u ậ t phápđịnh,lànơicácchứngkhoánđược muabántuântheocácquitắcđãđượcấnđịnh.TTCKchínhthứctậptrungcóđịađiểmvàthờibiểumuabánrỏrệt,giácảđượcxácđịnhtheothểthứcđấugiácôngkhai,cósựkiểmsoátcủaHộiđồngchứn

gkhoánquốcgia.TTCKchínht h ư ù c đượcthểhiệnbằngsởgiaodịchchứngkhoán.Thịtr ườngchínhthứcphitậptrunglàthịtrườngmuabánngoàisởgiaodịchchứngkhoán,khôn

gcóđịađiểmtậptrungnhữngngườimôigiới,nhữngngườikinhdoanhchứngkhoánnhưởsởgiaodịchchứngkhoán.Ởđâykhôngcóngàygiờhaythủtụcnhấtđịnhmàdosựthõa thuậncủangườimuavàngườibán

Phânloạitheophươngthứcpháthànhchứngkhoán,TTTCbaogồm:thịtrườngsơcấp(PrimaryMarket)vàthịtrườngthứcấp(SecondaryMarket).Thịt r ư ơ ø n g sơcấplàthịtrườngmuabánnhữngchứngkhoánmớipháthànhcholầngiaodịchđầutiên.Thịtrườngthứcấplàthịtrườnggiaodịchnhữngchứngkhoánđãpháthành,đượcmua bántiếptheosau lầnbánđầutiên

CácthànhphầnthamgiatrênTTTCvềcơbảngồm4nhóm:kháchhàng,c a ù c NHTMvàcácđịnhchếtàichính không phải là ngân hàng và Chính phủ

Kháchhàng.KháchhàngtrongTTTCbaogồmcáchộgiađình,lànhữngđơnvịthừ

avốnhàngđầudướihìnhthứctiếtkiệm,kếđólàcácdoanhnghiệpthĩnhthoảngdưvốntạmthời.Cácđơnvịthừavốncóxuhướngtrướchếtlàgửitiềnvàocáctrunggiantàichínhđểhưởngcácdịchvụtàichínhhưởnglãidướihìnhthứctiềngửitiếtkiệm,tiềngửiùkỳhạn,tiềngửithanhtoán.MặckháccácđơnvịthừavốncònđầutưởTTTCdướihìnhthứcmuatráiphiếu,cổphiếuđểhưởnglợitức

Trongkhiđócácđơnvịcầnvốn,chủyếulàdoanhnghiệp,chínhphủvayh ay nhận

đ a à u t ư t r ư ï c t i e á p t ư ø cáct r u n g g i a n t a ø i chínhh o a ë c p h a ù t h a ø n h chứngkhoán.Khivayhaynhậnđầutư,cácđơnvịcầnvốnphảitrảlãihaychialờichocáctrunggiantàichính,cũngnhưphảitrảlãi,trảcổtứcchongườimuachứngkhoán

NHTMvàcácđịnhchếtíndụngkhôngphảilàngânhàng.Tronghầuhếtcácquốcg

ia,NHTMvàcácđịnhchếtíndụngkhôngphảilàngânhàngchiếmmộtvịtríthốngtrịtronghệthốngtàichính.NghiệpvụcủaNHTMlàcungcấpcácdịchvụngânhàngtrongnướcvàquốctếchủyếulànhậntiềngửitiếtkiệm,cungcấptíndụngchokháchhàngcũngnhưđầutưchứngkhoán,…

trênTTTC.Cácđịnhchếtíndụngkhôngphảilàngânhàngcũngcungcấpcácdịchvụtài

chínhnhưngkhôngnhậntiềngửivàkhôngcócácnghiệpvụthanhtoán.Họhuyđộngvốnbằngcáchvaycáctổchứctíndụngkháchoặcpháthànhtráiphiếu.Thuộcloạinàylàcáccôngtytàichính,côngtychothuê,côngtybảohiểm,quỹh o ï c bổnghayquỹdựphòng,côngtyđầutư

Chínhphủ.ChínhphủthamgiatrênTTTCvới vaitròlànhàđầutưvừathự

chiệnchứcnăngquảnlýnhànướcđốivớihệthốngtàichính.ĐểduytrìsựổnđịnhtrênTTTC,bùđắpcáckhoảnthiếuhụtdobộichingânsáchcũngnhưtàitrợhệthốnggiáodục,anninh,quốcphòngchínhphủmuavàbánchứngkhoánnợdochínhphủpháthành.Chínhphủcũngbanhànhcácluậtlệcũngnhưđ ị n h h ư ơ ù n g c h o T T T C hoạtđ o ä n g hiệuq u a û thôngquaviệctạoramôitrườngcạnhtranhlànhmạnhthúcđẩysựpháttriểncủacácthểchếkhácnhau,bảovệquyền lợicủacácnhàđầutưvànhữngngườicótiếtkiệm,giảmchiphítrunggiantài chính

1.1.2 Công cụ tài chính

CôngcụtàichínhlànhữngcôngcụmuabántrênTTTCnhằmluânchuyểnv o á n t

ư ø đ ơ n v ị t h a ë n g d ư v o á n sangđ ơ n v ị t h i e á u v o á n Thôngthườngcáccôngcụtàichínhđượcphânthànhhailoại:ngắnhạnvàdàihạn.Cáccôngcụtàichínhngắnhạnđượcmuabántrênthịtrườngtiềntệ,cáccôngcụtàichính dài hạn được muabántrênthịtrườngvốn

1.1.2.1 Công cụ tàichínhtrênthịtrườngtiềntệ

Nhữngcôngcụchínhcủathịtrườngtiền tệgồm:

Tráiphiếukhobạc(Treasurybills): l a ø l o a ï i c h ư ù n g k h o a ù n n g a é n h a ï n d o

chínhphủpháthànhđểtàitrợchochitiêungânsách.Tráiphiếukhobạcđượcxemlàloạichứngkhoánkhôngcórủirodođượcbảođảmbằnguytíncủachínhphủ,cótí nhthanhkhoảncaovì cót hể muabántr ênt hị tr ườngt iền tệr ấtdể dàng.TráiphiếukhobạcđượccácNHTMưathíchvìnóđượctínhvàophầndựtrửbắtbuộc,dểbán,giátươngđốiổnđịnhvàítrủiro.Ngânhàngtrungươngsửdụng tráiphiếukhobạcnhưlàcôngcụcanthiệptrênthịtrườngmởđểthihànhchínhsáchtiềntệ.Cácđơnvịkinhtếcódưtiềntạmthờicũngthíchmuatráiphiếu khobạcvìsự antoàncủanó

Thươngphiếu(Commercialpaper):lànhữnglệnhphiếuthườngkhôngcóbảođ

ảmdocáccôngtypháthành,haycôngtypháthànhnhờmộtngânhàngbảođảmbằngmộtkhoảntíndụng,theođóngânhàngcamkếtthanhtoánthươngphiếukhiđáohạnnếucôngtypháthànhthươngphiếukhôngtrảđượcvốnvàlãi.Thươngphiếucóthểđượcbántrựctiếpchonhàđầutưchứngkhoán,ngườinàymuat heot hểthức chiếtkhấuvàbánlạitheomệnhgiápháthành

Cũngcókhithươngphiếuđượcbánchonhàkinhdoanhpháthànhvàngườinàychỉhưởnghoahồngmàthôi.Tiềnlãicủanhàđầutưlàtiềnchiếtkhấu(giápháth a ø n h thấphơnmệnhgiá)nhưtráiphiếukhobạc

Chứngchỉtiềngửiđịnhkỳhaycòngọilàkỳphiếu(CertificateofdepositshayCD):là

nhữngphiếuxácnhậntiềngửiđịnhkỳởmộtngânhàng.Kỳphiếulàloạichứngkhoáncómanglãisuất.Kỳphiếucóthểđượcmuabántrênthịtr ường vớirủirothấpnhưngtỷsuấtlợinhuậncaohơntỷsuấtlợinhuậncủatráiphiếukhobạc

1.1.2.2 Công cụ tàichínhtrênthịtrườngvốn

Nhữngcôngcụphổbiến trên thị trường vốn gồm:

Tráiphiếukhobạctrunghạn(Treasurynotes)vàdàihạn(Treasurybonds):làloạitráiphiếudokhobạcpháthànhđứngravaytiềnchoquốcgiađểthựchiệncáccôngtrìnhlớnnhưđườngxá,phitrường,hảicảng.Nhànướclấytiềnsửdụngcáccôngtrìnhđóđể trả lại cho trái chủ

Tráiphiếukhobạctrunghạncóthờigianđáohạnlớnhơnmộtnămvànhỏhơn5năm,tráiphiếukhobạcdàihạncóthờigianđáohạnlớnhơn5năm

Tráiphiếudàihạncôngty(Corporatebond):docáccôngtypháthànhnhằmmụcđíchtàitrợdàihạnchocácnhucầutăngvốncủacôngtynhưmuathêm thiết bị, thayđổicông nghệ

Tráiphiếuđôthị(Municipalbonds): dochínhquyềnđ ị a p h ư ơ n g pháthànhnhằ

mtàitrợbổsungnhữngkhoảnchingânsáchthiếuhụttạiđịaphươngđểxâydựngcơsởhạtầng.Tỉnh,Thànhphốsẽthutiềncáccôngtrìnhđóđểtrảchocáctráichủ.Tráiphiếudàihạnkhitrảđượctrảtheomệnhgiá.Ngườichovayđượchưởnglãisuấtcốđịnhvàtỷsuấtchiếtkhấukhôngcao

Cổphiếuthường(Commonstock): l a ø m o ä t l o a ï i chứngkhoáng h i n h a ä n qu

yềnsởhữuvốnđónggópvàocôngtycổ phần.Cổđôngnắmgiữnhữngcổphiếu

l a ø m o ä t t r o n g n h ư õ n g n g ư ơ ø i c h u û doanhnghiệpn e â n l a ø n g ư ơ ø i t r ư ï c t i e á p t h u ïhưởngkếtquảkinhdoanhcũngnhưlãnhchịumọirủirotrongkinh doanh

Cổphiếuưuđãi(Preferredstock):làmộtloạichứngkhoánvừa

cónhữngđặcđiểmcủacổphiếuthườngvừagiốngtráiphiếu.Cổtứccủacổphiếuưuđãiđược ấnđịnhtheomộttỷlệcốđịnhtrênmệnhgiá,vàđượcưutiêntrảnợtrướccổ đôngthườngkhithanh lýtàisảntrongtrườnghợpcôngtybịgiảithể

Kết luận:

Cónhiềukháiniệmvề TTTC Hiểutheonghĩarộng,TTTClà nơicungvàcầuvềvốngặpnhauvàđượcđiềuchỉnh.Hiểutheonghĩahẹp,TTTCtồntạivớinhữnghìnhthứcxácđịnhnhưlàthịtrườngtiềntệvàthịtrườngvốn,thịtrườngsơcấpvàthịtrườngthứcấp,…

Cácthànhp h a à n t h a m g i a vàoTTTCg o à m c a ù c c a ù nhân,doanhnghiệp,cácNHTM,cácđịnhchếtíndụngkhôngphảilàngânhàngvàchínhphủ.Trongsốđó,NHTMlàcáctrunggiantàichínhchiphốitronghầuhết cácquốcgia.Nhờvàocáccôngcụtàichính,vốnđượcluânchuyểntừcungsangcầu.TTTCvớinhữngchứcnăngtrênvàcáccôngcụtàichínhđãđóngmộtvai trò quantrọng đốivới sự phát triển kinh tế

1.2 Sự cần thiết của việc phát triển thị trường tài chính ở Việt Nam

*Huy động vốn phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Ngàynaypháttriểnkinhtếlàmộttháchthứcđốivớimọiquốcgia,mọidântộc.Pháttriểnkinhtếnhanhhaychậmkhôngchỉđemlạisựgiàucóthịnhv ư ơ ï n g h a y

caohaythấpchonhândânmà còncủngcố,nângcaohayhạthấpvịtrí,vaitròcủamộtđấtnướctrongcộngđồngquốctế.Pháttriểnchỉcóthểthànhcôngkhicóđủcácđiềukiệnvềnguồnnhânlực,tàinguyên,vốnđầutư,hệthốngpháplýhoànchỉnhvàchếđộchínht rị ổnđịnh.Ngoàiđiềukiệnvềnhânlựcdồidàothìđiềukiệnvềvốnđầutưlàquantrọng

Nếucóvốnđầutưnhưngchínhsách,chiếnlượcpháttriểnkhôngđúng,khôngphùhợpthìcũngkhôngpháthuyđượchiệuquảcủavốnđầutư,nềnkinhtếsẽpháttriểnchậm.Trongmộtnướccóvốnđầutưcòncầnphảicócácchínhsách, giảipháphuyđộngtậptrungchuyểngiaovốncóhiệuquảchocácnhàđầut ư , phânbổvàsửdụngvốnvàocácmụctiêu,dựán,côngtrìnhcótácdụnglàmthayđổicơcấukinh

tế,hiệnđạihóacôngnghệ,tăngtốcđộpháttriển

Tómlại,quyluậtcủapháttriểnlàcácnguồntiếtkiệm,tíchlũytrongxãhộiđượchuyđộngvàsửdụngcóhiệuquảnguồntiếtkiệmđó(vốnđầutư)thìnền kinh tế củađất nước sẽ tăngtrưởngvớitốcđộcao

Hệthốngtàichínhcóvaitròquantrọngtrongcáchoạtđộngcủanềnkinhtế,thựchiệnchứcnăngthanhtoántrongcáctraođổihànghóavàdịchvụcũngnhưhuyđộngvàphânphốicácnguồnlựctàichính.Vềcơbảncóhaihìnhthứchuyđộngvốn.Hìnhthứcthứnhấtlàtàichínhgiántiếpthôngquasựpháttriểncủacáctrunggiantàichính.Cáctrunggiantàichínhhuyđộngtiếtkiệmđểcungcấptíndụngbởimộtloạtcácdịchvụvàcôngcụhuyđộngvốn.Tuynhiên,vốnđượchuyđộngthôngquacáctrunggiantàichínhcóhạnchếvìphầnlớnlàvốn

đầutưsẽđượcphântíchchitiếttrongphầnsau.Hìnhthức thứ hai là thịtrường tàichínhtrựctiếp.Nhữngngườivayvốntàichínhsẽpháthànhcổphiếuhaytráiphiếuđểhuyđộngnguồnlựctàichính.TTTClàhìnhthứchuyđộngvốnhiệuquảnhấtvìnhững lýdosau

1.2.1 Thịtrườngtàichínhlàcơchếphânbổvốnhiệuquảnhấtphụcvụpháttriểnkin htế

TuynhiênnhữnglợithếcủaTTTCnóitrênchỉcóthểđạtđượcnếuvàchỉnếucóhệthốngthôngtinrỏràngvàlãisuất(giácảcủavốn)đượctựdohóa thôngquasựquyếtđịnh của thị trường

1.2.2 Thị trường tài chính ảnh hưởng đến tiết kiệm và giảm rủi ro

TTTCthiếtlậpnhữngcôngcụtàichínhkhác nhautạonhiềucơhộiđầutưchonhữngngườicótiết kiệmvànhững nhàđầutư.Ngườicótiếtkiệmkhimuacáccôngcụtàichính,vídụnhưcổphiếuhaycổphần,sẽkhôngchỉđượclợitừlãisuấtmàcòntừsựtănggiácủacổphiếu.Hơnthếnữa,nhữngcổđôngcòncóquyềnđiềuhànhhoạtđộng kinhdoanhcủa doanhnghiệp Đâylàmộttrongnhữngđộngcơkhuyếnkhíchngườidântiếtkiệm.NgoàiraTTTCcòngiúpvốnluânchuyểndểdàngdướihìnhthứcmuabáncáccôngcụtàichính.TTTCtạothuậnlợichonhữngngườiđãmuachứngkhoánđượcbán lạimộtcáchdểdàng, thuậntiệnđểcóthểthuhồivốnbấtcứlúcnào(ởthịtrườngcấphai).Đầutưchứngkhoánsẽcólợi,dođócácnguồntiếtkiệmkhôngkểquimôlớnhaynhỏcũngsẽđượchuy động thông qua TTTC

NgoàiraTTTClàcôngcụthúcđẩycácdoanhnghiệpphảikinhdoanhcóhiệuquả.TheonguyêntắchoạtđộngcủaTTTC,cácdoanhnghiệpphảichứngminhđ ư ơ ï c h i

e ä u q u a û hoạtđộngkinhdoanh,tìnhtrạngt a ø i chínhv a ø triểnv o ï n g

pháttriển.Vídụ,muốntrởthànhthànhviênchínhthứcc u û a T T C K , m u o á n c o å phiếucủamìnhđượccótêntrongdanhsáchnhữngcổphiếug i a o dịcht r e â n T TC K doanhnghiệpphảicóđủnhữngđiềukiệncủadoanhnghiệplớnlàmănnghiêmchỉnh,khôngviphạmluậtpháp,mứclợinhuậncao,…

Thôngthườngnhucầuvềchứngkhoáncủacácdoanhnghiệpkinhdoanhcóhiệuquảlàcao,vìvậygiásẽcaovàngượclại.Ngườicótiếtkiệmvàcácnhàđầutưcóthểnhậnbiếtvịtrícủamộtdoanhnghiệptrênthươngtrườngthôngquasựbiếnđộngvềgiácảc a ù c c h ư ù n g

k h o a ù n

c u û a doanhnghiệpđó.VìvậysựpháttriểncủaTTCKkhôngchỉgiúpchocáchộgiađìnhgiảmthiểucácrủirothôngquađadạnghóađầutưcủamìnhmàcònhạnchếnhững bất lợi

do việc thiếu thông tin gây ra

Ngàynay,cácthànhphầnthamgiatrênTTTCnhư‘Quỹđầutư’đangđượcmởrộng.‘Quỹđầutư’làloạihìnhđầutưphổbiến,đặcbiệtđãpháttriểnởMỹ,Nhật,Anh,Đức,Pháp,TháiLan,…

Vớiloạihìnhđầutưnày,mọingườidâncóthểsửdụngmộtphầnnhỏthunhậpcủamìnhđầutưvào‘Quỹđầutư’.Cácq u y õ này,t h o â n g t h ư ơ ø n g l a ø mộtnguồnvốnđầutưlớnd

o việcg o m g o ù p từc a ù c nguồntiếtkiệmnhỏ,sẽđượcdùngđểmuachứngkhoántrênTTTCchocácđầutư dài hạn

*Vai trò của TTTC đối với sự phát triển kinh tế ở Việt Nam.

ViệcthiếtlậpvàpháttriểnTTTCkhôngchỉcóvaitròrấtquantrọngđốivớisựpháttriểnmàcònlàyêucầutấtyếucủaquátrìnhcảicáchkinhtếởViệtNam

1.2.3 Thị trường tài chính là yêu cầukhách quan đối với đổi mới kinh tế

QuátrìnhđổimớikinhtếởViệtNamđ ư ơ ï c bắtđầuthậtsựtừ1986vớiNghịquyếtĐạihộiĐảnglầnthứVI.Đâylàquátrìnhtiềntệhóacáchoạtđộngkinhtế.Đểchuyển sangnềnkinh tết hịtrường,vi ệct húc đẩysự thiếtl ậpvà pháttriểnbathịtrườngcơbảnsauđâylàcầnthiết:thịtrườnghànghóavàdịchvụ,thịtrườnglaođộng,vàthịtrườngtàichính.Trongcácthịtrườngđóthìmứcđộphát triểncủaT T T C có vai tròquyếtđịnh bởivìtiềntệđượcxemnhưlàhuyếtmạchcủanềnkinhtế.SựpháttriểncủahaithịtrườngcònlạicótácđộnghổtrợđốivớiTTTC

ĐổimớikinhtếđãđưađếnnhữngthayđổiđángkểtrongnềnkinhtếViệtNambaogồmkhuynhhướngcôngnghiệphóa,chínhsáchnềnkinhtếmở,thừanhậnnềnkinhtếnhiềuthànhphần,tựdohóagiácả

Côngnghiệphoásẽd a ã n đ e á n v i e ä c thiếtl a ä p cáct r u n g t a â m thươngmại.G

DPtăng,vìthếtiếtkiệmvàtiêudùngcũngtăng.Điềunàysẽtácđộnglàmchothịtrườnghànghóavàthịtrườnglaođộngpháttriển.Nềnkinhtếthịtrường

buộccáchoạtđộngkinhtếphảithựchiệntheonguyêntắchạchtoánkinhdoanh.Như thếsẽnângcaochấtlượngcácdịchvụ về hệthốngthôngtinliênlạcv a ø cơsởhạtầng.TấtcảnhữngvấnđềnàylànềntảngtốtchoTTTC phát triển.

Chínhsáchnềnkinhtếmởđãkhuyếnkhíchđầutưtrựctiếpnướcngoài(FDI)khô

ngchỉtronglĩnhvựcsảnxuấtmàcòntronghệthốngngânhàng.Việct ă ng FDIđãcảithiệnhoạtđộngthanhtoán,tíndụng,tíndụngbảolãnh,…,cũngnhưđãtạođiềukiện chosựg i a nhậpvàothịtrườngquốctế

Sựchuyểnđổitừnềnkinhtếmộtthànhphầnsangnềnkinhtếnhiềuthànhphầnđãh

uyđộngnguồnlựcnhànrỗitrongdânchúngphụcvụchosựpháttriểnkinhtếvàtạomôitrườngcạnhtranhchonềnkinhtếthịtrường.Sựthừanhậnnềnkinhtếnhiềuthànhphầnđãchophépcáccánhânvàcáchộgiađìnhthamgiavàoviệckinhdoanhnhằmtheođuổilợinhuậncánhân,khuyếnkhíchsựmởrộng cácdoanhnghiệptưnhân.Hơnthếnữa,Hiếnpháp1992thừanhậnquyềns ơ û hữucánhân.Điềunàyđảmbảomôitrườngluậtphápantoànchohoạtđộngk i n h tếtưnhânpháttriển.Khuvựctưnhântrongthờigianquatồntạidướicáchì nh thứckhácnhaunhưcôngtycổphần,côngtytráchnhiệmhữuhạnhaycácdoanhnghiệptưnhân.TheoNghịđịnhvềcôngtytráchnhiệnhữuhạnvàcôngtycổphần1990,côngtycổphầnđượcphéppháthànhchứngkhoánvàcổphần.Đâylàđiềukiệncơbảnchosựpháttriển TTTC

Tựdohóagiácảlàmộtthayđổiquantrọngdẫnđếnviệcthànhlậpmộtt h ị trườn

gthốngnhất.Tựdohóagiácảđượcphảnánhthôngqualãisuấtvàgiácảhànghóa.Trongnềnkinhtếkếhoạchtậptrung,Nhànướcthườngsửdụngc o â n g cụgiácảvàlãisuấtthấpđểhổtrợchocácdoanhnghiệp.Theochínhsáchtrướcđócủachínhphủlàápdụnglãisuấtvàgiácảhànghóakhácnhauđốivớicáckhuvựckinhtếkhácnhau.Khuvựcquốcdoanhđượcquyềnưutiênvayngânhàngvàđượcmuanguyênvậtliệuvớigiáthấp.Lãisuấtthấpvàâmđãkhôngthuhúttiềngửinhưngkhuyếnkhíchcầutíndụng.Vìvậy,khoảngcáchgiữacầuvàcungtíndụngbịmởrộng.Trongnềnkinhtếthịtrường,lãisuấtphảiphảnánhchínhxácsựkhanhiếmcủanguồnvốn.Tíndụngphảiđượcphânphốid ư ï a trênkhảnăngvàhiệusuấtsảnxuấtcủangườivay.Từnăm1989lãisuấtđượcđưaradựavàomốiquanhệvớitỷlệlạmphátđểđảmbảolãisuấtthựcdương.Cảicáchgiácảcũngđượcthựchiệnđểxóabỏnhữngméomóvềgiácảbằng cáchnânggiátrongnướclêngầnbằngvớigiáthịtrườngquốctế.Khoảngg i ư õa 1 9 8 7 đ a õ k h o â n g c

o ø n h ì n h thứchổtrợcácdoanhn g h i e ä p thôngq u a g i a ù cảhànghóathấp.Nóđãđặttấtcảcácdoanhnghiệptrướcnguyêntắchạchtoánlãi

-lỗ.Cùngthờigianđó,cácDNNNđượccóquyềnchủđộnghơntrongkinhdoanh.Lúcbấygiờ, Nhànước chỉcan thiệp gi ánt iếp thôngquakếhoạchvàchínhsáchkinhtếvĩmô

Tựdohóagiácảđãgiúpthiếtlậpmộtthịtrườngtíndụnglànhmạnhvàm o â i trườngkinhtếvĩmôổnđịnhchosựpháttriểnkinhtế.Vàtấtcảsựthayđổitrênlànềntảngc

ho TTTC pháttriển

1.2.4 Thịtrườngtàichínhlàđiềukiện cơ bản cho quá trình cổ phần hóa

Songsongvớinhữngthayđổitrongkhuvựckinhtếtưnhân,cảicáchkinhtếđượcthựchiệncùngvớisựđổimớicácDNNN.Trongnềnkinhtếkếhoạchtậptrung,DNNNđộcquyềnđãpháhủymôitrườngcạnhtranhvàdẫnđếnviệcsử dụngnguồnlựckhônghiệuquả.Vìthếtrongnhữngnămqua,tưnhânhóacácDNNNđượcthựchiệntừngbướcdướihìnhthứccổphầnhóa.Vào6/1992,vàidoanhnghiệpđãđượcchọncổphầnhóathíđiểm.Quátrìnhcổphầnhóađượctiếnhànhchậmvàgặpkhôngítkhókhăn.KếtquảcuốicùngcủacổphầnhóalàchuyểncácdoanhnghiệpthuộcsởhữuNhànướcsangdoanhnghiệpthuộcsởhữutưnhântoànphầnhaymộtphần.Cổphầnhóasẽkhôngcóýnghĩagìvềsựthayđổiquyền sởhữunếutất cảchứngkhoánhaycổphầnđượcbánchocácDNNNk h a ù c H i e ä n n a y , v i e ä c muac o å p h a à n c u û a c a ù c d o a n h

n g h i e ä p đ a õ đ ư ơ ï c c o å phầnhóachưalàquenthuộcđốivớicôngchúng.ThunhậpcủangườiViệtNamvẫncònthấp,trongkhiđóhệthốngtàichínhvàngânhàngkémpháttriểnđãkhôngchophépngườidânvaymượnhaymuacổphần.ĐâylàmộttrongnhữngđiểmyếucủahệthốngngânhàngViệtNamsẽđượcphântíchtrongchương2.H ơ n thếnữa,ngườidânsẽmuachứng khoánnếuvàchỉnếuhọchắcchắnlàchứngkhoándểdàngđượcchuyểnđổithànhtiền.ĐiềunàychỉcóthểthựchiệnđượcnếuTTTCpháttriển.Nhưvậy,cổphầnhóakhôngchỉlàđiềukiệnmàcònlànguyênnhânchosựpháttriểncủaTTTC

Vìvậy,TTTCcóvaitròrấtquantrọngđốivớiviệcđầu

tưhayđốivớicácdựánpháttriểnkinhtếxãhội.NhucầuvốnđầutưphụcvụpháttriểnkinhtếđòihỏiphảicómộtTTTCpháttriểnởViệtNam

Kết luận:

PháttriểnT TT Cl àđi ều kiệncần thiếtphụcvụsựpháttriểnkinhtếở ViệtNam.Trongthờigianqua,những điềukiện cơbảncho việcthiếtlập vàpháttriểnTTTCởViệtNamđãđượccảithiệndầndần,thựchiệntừthấpđếncao,từgiảnđơnđếnphứctạp,từthịtrườngvốnngắnhạnđếnthịtrườngvốndàihạn.Tuynhiên,ởViệtNamhệthốngngânhàngchiếmmộtvịtríchủyếutronghệthốngtàichính.Sựpháttriểncủahệthốngngânhànglàvấnđềhạtnhâncủas ư ï pháttriểnhệthốngtài chính.Vìvậychứcnăng,vaitròcủahệthốngngânhàng sẽ được trình bày

1.3 Vaitròcủahệthốngngânhàngđốivớisựpháttriểnkinhtếvàthịtrường tài chính

Nhưđãtrìnhbàyởphầntrên,hệthốngngânhànglàthànhphầntíchcực,năngđộng và chủ đạo nhất trongquátrìnhhìnhthànhvà pháttriểnTTTC.Thiếuvait r o ø c u û a h e ä thốngn g a â n h a ø n g (chủy e á u l a ø c a ù c NHTM)t h ì T T T C

k h o ù hìnhthànhvàpháttriểnđược

Sựpháttriểnkinhtếcủamộtnướcphụthuộcvàokhảnăngsảnxuấtcủađ a á t nướcđódựavàobayếutốchủyếulàlaođộng,vốnvà trìnhđộkỷthuật.Nếumộttrongbayếutốnàyđượccảithiệnthìsẽgópphầntăngtốcđộtăng trưởngkinhtế.SựhìnhthànhvàpháttriểnTTTCnhằmhuyđộngnguồnvốncầnthiết phụcvụchoquátrìnhsảnxuất.BáocáocủaNgânhàngthếgiới(1989)chothấycácnướccótốcđộtăngtrưởngkinhtếcaothườngcóTTTCpháttriểnvàngượclại.Điềunàyc o ù n g h ĩ a làsựp h a ù t t r i e å n

t a ø i chínhc o ù mốiquanh e ä t y û lệthuậnvớisựtăngtrưởngkinh tế

Vậybằngcáchnàohệthốngngânhàngcóthểđónggópchosựpháttriểnkinhtếcủamộtđấtnước?Hệthốngngânhàngđảmnhậnhaichứcnăngchủyếu:

(i)đảmbảomộthệthốngthanhtoánhiệuquả,

(ii)huyđộngvốnvànângc a o hiệuquảviệcphânbổvốnđầutư

1.3.1 Hệ thống thanh toán

Lịchsửkinhtếchothấy,hệthốngngânhànggópphầntolớnvàosựtăngtrưởngkinhtếthôngquaviệcthiếtlậpmộthệthốngthanhtoánđầyđủvàhiệuquả.Nếukhôngcóhệthốngngânhàng,nềnkinhtếsẽlàmộtnềnkinhtếtựcung t ự cấpvà

hoạt độngdướihìnhthứchàngđổihàngvớihaiýmuốntrùnghợpnhau.Điềunàylàmchoviệcmuabáncóchiphívừacaovừamấtthờigianhaychiphígiaodịchcaolàmchosựchuyênmônhóavàkhảnăngsảnxuấtbịhạnchế, ảnhhưởngđếnsựtăngtrưởngkinhtế.Sựpháttriểncủanềnkinhtếđòihỏiphảicóvậttrunggiantraođổi,vìthếhìnhtháitiềntệxuấthiện.Tiềntệkhôngchỉthựchiệnchứcnănglàphươngtiệnlưuthôngmàcònthực

tiệntíchlũyvàphươngtiệnthanhtoánhoãnhiệuđãphávỡnhữnghạnchếcủaviệcmởrộngthịtrườngcũngnhưsựphâncônglaođộng.Tuy nhiênđểđạtđượcsựtăngtrưởngkinhtếkhôngchỉkhảnăngsảnxuấtcầnphảiđượcduytrìmàcòncầnphảimởracácthịtrườngmớivàtiếptụcđadạnghóasảnphẩm.Cáchoạtđộngkinhtếngàycàngmởrộngcùngvớisựtraođổihànghóangàycàngphứctạpdẫnđếntiềntệhóanềnkinhtế

TheoBertherlemyvàVaroudakis(1996),hệthốngtàichínhlạchậusẽlàmchovòngquaytiềntệchậmlại,màđâylạilàmộtyếutốcầnthiếtchosựtăngtrưởng.Đâychínhlàkinhnghiệm của phần lớn cácnềnkinhtếpháttriển

Hệthốngngânhàngcóvaitròquantrọngtrongquảnlýhệthốngthanhtoántheocácmốiquanhệtíndụng,mànósẽlàmgiảmchiphícơhộicủaviệcgiữtiền.Vớinhữnglợithếkỷthuậttrunggiantàichínhngân hàng,hệthốngthanhtoánkhôngchỉlàmgiảmchiphíthuộcvềthôngtintrongsửdụngtíndụngmàcòndểdàngtạoranhữngtàisảntàichínhthaythếchotàisảntiềntệtruyềnthống.AûnhhưởngcủahoạtđộngtàichínhtrongGDPcùngsốnhânviêntrongkhuvựctàichínhtăngđượckếthợpvớităngtrưởngkinhtế.Trongthựctiễn,thếkỷXXđượcxemlàcónhữngtiếnbộcủacáccôngcụthanhtoánbaogồmthẻthanhtoánvàchuyểntiềnđiệntử.Cáccôngcụthanhtoánnàyđãcơbảnnângcaohiệuquảhoạt động thanh toán.

Hệthốngtàichínhpháttriểnsẽcungcấpnhiềudịchvụtàichínhchocácdoanhnghiệpnhưbảohiểm(nhằmkhắcphụccácrủirokinhdoanh),haysựbảođ a û m cácthõathuận(bằngcáchsửdụngcácquyềnlựachọnhaycáchợpđồngtươnglai),tíndụngbảolãnh,thấuchi,chiếtkhấuthươngphiếu,tàitrợchothuê,

…tưvấntàichính,cácvấnđềvềthuếvàkếtoán,…

Cácdịchvụnàylàmchov i e ä c kinhdoanhtrởhấpdẫnvàhiệu quảhơn,vàvìthếtăngđầutưtrongnềnkinhtế.Tiềntệhóanềnkinhtếhaysựpháttriểntàichínhsẽcungcấphệthốngtàichínhtiệnlợi,rẻhơnvàítrủirohơn.Nó giúpchonềnkinhtếhoạtđộngthuậnlợi,tăngkhảnăng sảnxuấtvàthunhậpcủanềnkinhtếvàvìthếtăng trưởn

g kinh tế

1.3.2 Huy động vốn

Trongmộtnềnkinhtếvớihệthốngtàichínhkémpháttriển,córấtíthaykhôngcósựchuyểngiaotiếtkiệmtừcáccánhânđếncáccánhânkhác,vàkhảnăngđầutưsẽlàtoànbộtiếtkiệmcủacáccánhân.Đâychínhlàmặthạnc h e á cảvềvốnđầutưsẳnc

đầutư,bởivìnguồnvốncóthểsửdụngchođầutưđãkhôngđượcsửdụngmộtcáchtốiưuvàviệctựtàitrợlàmhạnchếtínhhiệuquảcủaviệcphânbổvốnđầutư.SựtồntạicủaTTTCvà/hayhệthốngngânhàngcóthểdẫnđếnviệc

huyđộngtiếtkiệmsẳncótrongnềnkinhtếtốthơn.Sựpháttriểntàichínhcóảnhhưởngtíchcựcđếnviệchuyđộngvốn.Cáctrunggiantàichínhtạorađộnglựctolớnđốivớingườidânthôngquaviệccungcấpnhữngtàisảntàichínhvớilãisuấttươngđốicaovàítrủiro.Điềunàygópphầntrựctiếpnângcaohiệusuấtsửdụngvốnvàthúcđẩynhanhsự tăngtrưởng

Quảthật,lãisuấtkỳ

vọngtăngvàđadạnghóarủirođãkhuyếnkhíchtiếtk i e ä m tàichínhhơnlàđầutưvàocácdựánvớilãisuấtthấp.Chínhđiềunàytrởlạithúcđẩyhệthốngtàichínhpháttriểnhơnnữa,kếtquảlàmộtmạnglướicácđịnhchếtàichínhpháttriểnvớimộtlượnglớncáctàisảntàichínhsẽkhuyếnk hí ch cáchộgiađìnhtiếtkiệmhơntrongphầnthunhậpcủahọmàkhôngtiếp

Hơnnữa,sựpháttriểnvaitròtrunggiantàichínhkhuyếnkhíchgửitiếtkiệmnhờgiảmnhữnggiớihạnvềtínhthanhkhoảncủaviệcchovaytrựctiếp.C a ù c nhàđầutưthườngcónhucầuvềvốnđầutưdàihạnbởivìhọphảiđầutưvàocáctàisảnvậtchấtmàcáctàisảnnàylạicầncóthờigianlâudàiđểhoànthành, đưavàohoạtđộngvàthulợinhuận.Vìvậyhọcầnnguồnvốnđầutưổnđịnhđểtàitrợchocácchiếnlượckinhdoanhcủahọ.Dovậy,việcchovaytrựctiếpkhôngthôngquacáctrunggiantàichínhbuộcngườicótiếtkiệmphảiđầut ư trongthờigiandàihạn,trongkhihọthườngthíchgửitiếtkiệmngắnhạnbởivìítrủirovàtínhthanhkhoảncaohơn.Việcngườicótiếtkiệmgiữmộtphầntàisảncủa họdướihìnhthứccótínhthanhkhoảncaolàcầnthiết,dobởihọluônphảiđốiphóvớithunhậpbấtthườnghaykhuynhhướngsửdụngtiềntiếtkiệmtrongtươnglaigần.CáctrunggiantàichínhnhưNHTMsẽthõamãnyêucầucủangườicótiếtkiệmcũngnhưđápứngnhucầucủacácnhàđầutưbằngviệcvayvốnngắnhạnvàchovaydàihạn.Cácngânhàngsẽđápứngyêucầuvềtínhthanhkhoảnchongườicótiếtkiệmnhưchophéphọrúttiềngửitiếtkiệmbấtcứlúcnàohọcần,đồngthờiđápứngnhucầucủacácnhàđầutưnhukhôngcần phải trả vốn ngaytức thời

Mốiquanhệtỷlệthuậngiữagiớihạnvềtínhthanhkhoảnvớitỷlệtiếtkiệmvà/

haysựtăngtr ưởng kinhtếđã đượcchứngminhquaviệcnghiêncứum ẫu gồmcácnướcthànhviênvàkhôngthànhviêncủaOECDvớigiảđịnhrằngxácsuấtđạtđượcchỉcóliênhệvềmặtlượngv ơ ù i s ư ï tíchlũyvốnhữuhình(Berthelemy vàVaroudakis)

Tínhthanhkhoảnvàviệcrúttiềntiếtkiệmdểdànglàmchocáccôngcụtàichínhtrởnênhấpdẫnhơn.Ởgiaiđoạnpháttriểnkinhtếcaohơn,lãisuấtca o sẽlàmchongườicótiếtkiệmưachuộnghìnhthứctiếtkiệmtàichínhhơnnhữnghìnhthứctiếtkiệmphitàichính.Kếtquảlàtỷlệtiếtkiệmtàichínhtrênt o ån g tiếtkiệmsẽtănglên.Trongmộtnghiêncứugầnđây,sốliệucủa81nướcđ a n g phátt ri ểnchot hấyt ỷ lệtàisảnnợcó tínht hanh khoảntrênGDPtăng0,75%tươngứngvớităng1%trongtỷlệlãisuấtdanhnghĩatrảchotàikhoảnt i e à n gửi.Xétvềtổngthể,lãisuấtthựccaohơngầnnhưdẫnđếntăngtrưởngtàichính bởivìngườicótiếtkiệmsẽchuyểntiếtkiệmcủahọtừtàisảnvậtchất sangt a ø i sảnt a ø i chínhvàchuyểntừtàisảnn ư ơ ù c ngoàisan

gt a ø i s a û n n o ä i đ ị a

Ngượclại,ởnhiềunướccólãisuấtthựcâmsẽkhôngkhuyếnkhíchviệcgiữtàisảntài chính (WB89)

TheoMcKinnon(1973),ởcácnướcđangpháttriển,c o ù sựb o å t r ơ ï n h a u giữatiềnrộng(broadmoney),baogồmtiềngửitiếtkiệm,tiềngửicókỳhạnvàvốn.Bởivìngườicótiếtkiệm,chínhhọcũnglànhàđầutư,phảitíchlũytiếtk i e äm củahọ cho đếnkhiđủ vốn để đầu tưvàocácdự án Vì vậy lãisuấttiềngửicaohơnsẽkhuyếnkhíchquátrìnhtíchlũyvốnđốingười có tiết kiệm hơn

Ngoàiracónhiềuyếutốtácđộngđếntỷlệtiếtkiệmnhưtốcđộgiatăngthunhập,phảnứngcủangườicótiếtkiệmđốivớilãisuấtcaohơn,nhữnggiớihạnvềtínhthanhkhoảnvàtínhthậntrọngcủangườicótiếtkiệm,cơcấutuổitáccủadânsố

Sựpháttriểntàichínhmanglạilãisuấtcaohơnsẽlàmchotiếtkiệmtănglênnếuvàchỉnếungườicótiếtkiệmquyếtđịnhhoãntiêudùnghiệntại.Nóic a ù c h khác,phảnứngcủangườicótiếtkiệmđốivớilãisuấtcaohơnlàđángkể.Phảnứngcủangườicótiếtkiệmđốivớilãisuấtsẽtăngcùngvớitốcđộtăngthunhậpcủamộtnước.Ởgiaiđoạnđầucủasựpháttriển,tỷlệtiếtkiệmsẽtăngc u ø n g vớimứctăng thunhậpthựctế.Tỷ lệtiếtkiệmtăngmạnhkhimột nướcchuyển từmứcthunhậpthấpsangnướcmứcthunhậptrungbình.Vàtiếtkiệmsẽcàngnhạyhơnvớisựthayđổicủalãisuấtthựckhimộtnướctrởnêngiàucóhơn.Thựctếchothấyởcácnướcđangpháttriểnnghèonàncómứctiêudùngt h a á p haychỉmộtsốítlàtrênmứcđủsốngthìsựpháttriểntàichínhkhôngthểlàmchotiếtkiệmcaohơn,bởivìphảnứngcủangườicótiếtkiệmđốivớilãisuất thấp.Ngânhàngthếgiới(1989)đãnghiêncứunhữngvấnđềnàyvàchokếtquảlà:xétvềtrungbình,cácnướcđangpháttriểnvớitốcđộtăngtrưởngnhanhcót

ỷlệtiếtkiệmcaohơncácnướcđangpháttriểncótốcđộtăngtrưởngt hấp hơn(Bảng 1.1).Nhữngnướccótỷlệtăngtrưởngcao(trên7%/năm),tỷsốGNS/

GDPlà28%,trongkhiđócácnướcco ùt ỷ l e ä tăngt r ươ ûn gt h ấ p (thấph ơn 3 %/

n ă m ) tỷsốnàylà19%.TỷsốquantrọngdùngđểđánhgiásựpháttriểntàichínhlàM2/GDPđượcsửdụngcùngvớiGNS/GDP.TỷsốM2/

GDPlà43%và23,8%tươngứngđốivớicácnướccótốcđộtăngtrưởngcaovàcácnướccótốcđộtăngtrưởngthấp

Nhữnggiớihạnvềtínhthanhkhoảnvàtháiđộthậntrọngcủangườicótiếtkiệmcóthểảnhhưởngđếntỷlệtiếtkiệmtheokhuynhhướngngượclạivớitốcđộgiatăngthunhậpvàphảnứngcủangườicótiếtkiệmđốivớilãisuấtcao.Vớinhữngngườitiêudùngnghèokhó,họluônphảiđốiphóvớivấnđềthunhậpkhôngổnđịnhvàkhómàvaytiềncủacácđịnhchếtàichính.Vìvậynhucầucủahọvềtiết kiệmcótínhthanhkhoảnvàtínhthậntrọngsẽtăng.Tỷlệtiếtk i e ä m cóthểtăngbởinhữngảnhhưởngcủagiớihạnvềtínhthanhkhoảnvàthái

độthậntrọngcủangườicótiếtkiệmởcácnướcđangpháttriển,vìởđóvẫntồntạitìnhtrạngthunhậpkhôngổnđịnhvàtựtàitrợ

1.3.3 Nâng cao hiệu quả việc phân bổ vốn

Huy động đủ vốn cho đầu tưlàđiềukiệncầnđểmộtnền kinhtếcấtcánh.Tuynhiên,chấtlượngcủaviệcphânbổvốnvàocácdựánđầutưlàmộtyếutốquantrọngkhôngkém.Nhưđãphântíchởphầntrên,sựpháttriểntàichínhlàmcholãisuấtthựctănglêncóthểkhônglàmchotỷlệ tiết kiệm cao hơn, nhưngnócóthểnângcaohiệuquảcủaviệcphânbổvốnthôngquacáctrunggiantàichính.Cáctrunggiantàichínhphânbổvốnhiệuquảhơntrongviệcchọnlựacácdựánđầutưkhảthivàcókhảnăngsinhlờicao,vàvìvậytănghiệusuấtđầu tưbìnhquânvàsựtăngtrưởngsảnlượng

Việc thiết lập cơ cấu tài chính trung giannhằm giải quyết những khókhăntrongviệc phânbổvốnđầutư.Như thế sẽnângcaohiệusuấtđầutư

Thếthìthôngquacơchếgìmàcáctrunggiantàichínhtácđộngtíchcựcđếnsựgiatăngvốnvàhiệusuấtsửdụngvốn?

Thứnhất,cáctrunggiantàichínhcóthuậnlợitrongviệcgiảiquyếtkhókhănve

àphânbổvốnchẳnghạnnhữngrủirovềhiệusuất,sựthiếuthôngtinvềtỷsuấtthuhồivốncủadựánđầutưvàkhảnăngquảnlýcủadoanh nghiệp

Rủirovềhiệusuất(Productivityrisks),dosángchếkỷthuậtkhônghoànhảo, và

xuấttrongtươnglaicó ảnhhưởngngượclaiđốivớiviệcphânbổvốn.Cácnhàđầutưsợrủirosẽkhôngdámđầutư.vìvậycácnhàđầutưcókhảnăngđầutư(cácnhàđầutưtiềmtàng)cókhuynhhướnggiữmộtphầnđángkểtàisảncủahọdướihìnhthứcnhữngtàisảncótínhthanhkhoản,nhưvậysẽítrủironhưnghiệusuấtthấp.Vàcácnhàđầutưcókhuynhhướnglựachọncôngnghệk h o â n g h i e ä u quả,v ì t h e á nhữngrủirovềtỷsuấtthuhồivốncóthểđuợckhắcphụcbằngcáchđadạnghóacôngnghệ,sựchuyênmônhóavàcảitiếnkhảnăngsảnxuất.Mộtcácgiánti ếp, cáctrunggiantàichínhngânhàngsẽngănchặnnhữngrủirobởi

vìhọgiúpc a ù c nhàđầutưđầutưvàonhiềutổchứckinhdoanhkhácnhau.Nhờsựđadạngho ùa danhmụcđầutưcủatrunggiantàichínhngânhàng,ngânhàngcungcấpchocác chủt àikhoảnmột sựbảođảmvềtỷ suấtthuhồivốnđầutưcủahọ.Nhữngrủirovìvậyđượcphânnhỏ.Khảnăngđadạnghóanhữngrủirokhuyếnkhíchnhữngngườicótiếtkiệmgiữmộtphầnlớnhơntrongtàisảncủahọ(trựctiếphoặcgiántiếpthôngquangânhàng)dướihìnhthứcvốnsảnxuất.Điềunàytrởlạiđónggóptrựctiếpđếnsựtíchlũyphụcvụtăngtrưởng.Thêmvàođó,vớimộthệthốngtàichínhpháttriểnsẽtạosựthuậntiệnchoviệctiếpcậnvớithị

trườngtàichínhquốctế.Giảđịnhlàcáccôngnghệcórủirocaohơnsẽcókhảnăngsinhlờikỳvọngcaohơn.Điềuđósẽthúcđẩysựhợpnhấtcácthịtrườngvốn, làmchocácnhàđầutưởmỗinướccóthểđầutưvàocácdựánđầutưcórủirocaoởmứcđộquốctế.Kếtquảlànguồnvốnđầutưsẽđượcphânbổvàonhững loạidựánđầutưkíchthíchsựpháttriểntoàncầu.

Ngoàir a sựpháttriểnc u û a h e ä thốngtàichínhcòngiúpgiảmthiểuảnhhưởn g củanhữngrủirovềthuhồivốnvớisựlựachọnkỷthuậtthôngquaviệcđadạnghóanhữngđầutư,cùnglúchọchọnlựacôngnghệchuyênmônhóavớinăngsuấtcaohơn.BerthelemyvàVaroudakis(1996)tườngthuậtlạitácphẩmcủaSait-

Paul(1993)rằngtrongcácnướcđangpháttriển,nơimàmứcđộ pháttriểncủakhuvựctàichínhkémthìkhôngthểnàođadạnghóarủirovềmặthiệusuấtcũngnhưvềmặtcôngnghệ

Thứhai,việcthiếtlậptrunggiantàichínhcóthểgiảmrủirovềtínhthanhkhoản.Tro

ngthựctếcácdựánđầutưsảnxuấtthìkhôngcótínhthanhkhoản,cũng cónghĩalàbấtkỳmộtsựmuabántàisảncủanhữngdựánnàytrướchạncho phépđềulàmgiảmlợinhuậnmànhữngdựánnàylẽrasẽmanglại.Bởivìnhữngđầut ư khôngt h e å hủyb o

û m a ø c a à n m o ä t k h o a û n g t h ơ ø i giannhấtđ ị n h đ e å những quitrìnhcôngnghệthựcsựhoạtđộng vàpháthuyhiệuquả,vàcóthểmanglạilợinhuận.Với mộtđầutưđượcchuyểnđổithànhtiềntrước hạn, lợinhuậnmangl a ïi í t h ơn sov ơ ù i l ơ ïinhuậndo nh ư õn g tàisa ûn c ó t í nh t h a n h khoảnmangl a ï i , m a ø t h o â n g t h ư ơ ø n gnhữngt a ø i s a û n c o ù t í n h thanhkhoảnt h ư ơ ø n g c o ù l ơ ï i nhuận thấp.Kháchhàngcómộtsựchọnlựagiữađầutưcótínhthanhkhoảnvàđầutưkhôngcótínhthanhkhoản.Thựctếlàcóvàikháchhàngbịsốcvềtínhthanhkhoảnsaukhithựchiệnmộtđầutưkhởiđầucótínhthanhkhoản,nhưngt h ư ï c tếchỉdohọkhôngnhậnbiếtđượcđầyđủmàthôi.Điềugìsẽxảyranếuthayvàođóhọquyếtđịnhđầutưvàonhữngdựánđầutưcótínhthanhkhoản.Cáctrunggiantàichínhcóthểlàmgiảmnhữngrủirovềtínhthanhkhoảnthôngquaviệcchophépcácnhàđầutưđãtrãiquanhữngcúsốcnhưthếcóthểthựch i e ä n nhữngtraođổitrựctiếphoặc giántiếpvớicácnhàđầutưkháckhôngbịbuộcphảibántàisảnsảnxuấtcủahọ.Mộtcáchtrựctiếp,ngânhàngcũngchịunhữngr ủi r ovề tínht hanh khoảnt r ong phạmvil àcá cch ủ tàikhoảnđangbị t hi

e áu hụttiềnmặtbuộcphảirúttiềngửihàngloạt.Cáctrunggiantàichínhcót he å quảnl

hơntrongtoànbộnềnkinhtếnhờđịnhluậtsốđông.Theođịnhluậtnày,tạimộtthờiđiểmkhôngphảitất cảcácchủtàikhoảnđềugặpphảitìnhtrạngthiếuhụttiềnmặt,vìthếtìnhtrạng ngânhàngphảiđốiphóvớinhữngrủirovềtínhthanhkhoảnthấphơnsov ơ

ù i sovớicáccánhânkháchhàng.Vìvậy,ngânhàngcóthểgiữmộtphầntrongdanh sáchcáckhoảnđầutưcủahọdướihìnhthứcnhữngtàisảncótínhthanhkhoảníthơnsovớicáccánhânkháchhàngphảigiữ.Điềunàydẫnđếnsựtăng

hóa.Vàtoànbộchiphícủaviệcđánhgiádựánbaogồmchủyếulàchiphícốđịnh.Màchiphínàyrấtcao,làmchocácnhàđầutưtưnhânkhôngmuốnthựchiệnnhữngnghiêncứu,thămdòdựánnhưthế.Điềunàylàmtăngxácsuấtđầutưvàocácdựáncónhiềurủiro,làmgiảmhiệuquảsảnxuấtcủađầutưvàcó ảnhhưởngtiêucựcđếnkinhtế.Nóicáchkhác,cácnhàđầutưtưnhânkhôngthểcósựchọnlựagiữađầutưsảnxuấtlợinhuậnthấpnhưngkhôngcórủirovàđầutưlợinhuậncaonhưngnhiềurủirovềcôngnghệdosựthiếuthôngtinvềtỷsuấtthuhồivốncủanhữngdựánđầutưcánhân,cácnhàđầutưkhôngnhậnthấyđượcnhữngảnhhưởngcủasốctrênnhữngđầutưcủahọ.Vìvậyviệcthiếtlậpcácđịnhchếchuyênmônhóatrongviệcthuthậpvàxửlýthôngtinvềnhữngdựánđầutưlàcầnthiết.Hệthốngcáctrunggiantàichínhcóthểđượcxemlàmộtmạnglướiliênkếtsốđôngcácnhàđầu tư.Như vậy chiphí cố định đượcchiađềuchocác nhàđầutưliênquan.Việcchianhỏchiphínàycũngcónghĩalàchiphíthămdòdựáncaohơnvẫncót

làmgiảmviệcđầutưvàocácdựáncórủiroxấu.Cácdựánđầutưcóhiệusuấtsảnxuấtcaohơn,vàđiềunàyđươngnhiêncóảnhhưởngtíchcựcvớisựtăngtrưởng.Thêmvàođó,việcthiếtlậpmộtmạnglướinhưthếl a ø mộtlựachọnhấpdẫnbởivìthôngtintrởnênsẳncó.Nósẽgiúpcáctrunggiantàichínhbảođảmmanglạilợinhuậncaohơnnhờnângcaohiệuquảviệcphânbổvốnđầutư:

(i)cáctrunggiantàichínhcóthểđầutưtrựctiếpvàocácdựáncólợinhuậntươngđốicaohơnnhờcónhiềuthôngtinhơnvàsựphântíchchitiếtnhữngcúsốc,

(ii)giámsátnhữngsốchệthốnggiúpviệcđadạnghóarủirotốthơntrongcácdựánđầutưtưnhân.Điềunàycóthểđưađếnsựgiatăngphầnvốnđầutưvàosảnxuấtdùrủironhưnghiệusuấtcao,nhờvậygópphầnđẩy nhanh tốc độ tăng trưởng

Nóichung,thôngquaviệctrìnhbàynhữngảnhhưởngtrên,hệthốngtàichínhđóngvaitròtrọngtâmtrongviệcgiatăngvốnhuyđộngvàtăngmứcđộđầutư,vànócóảnhhưởng không nhỏ đếntăngtrưởngkinhtế.

Bêncạnhnhữngảnhhưởngt r e â n , pháttriểntàichínhse õt ạ o cơh o ä i c ho ch í n hphủquảnlýtốthơnnềnkinhtế.Chínhphủthườngsửdụnghệthốngtàichínhđểphụcvụkhôngnhữngmụcđíchpháttriểnmàcònnhữngmụctiêukháccủađấtnước.Chínhphủcóthểvaymộtcáchdể dàngđểtài trợchoviệcchidùngxâydựngcơsởhạtầng,giáodục,vàcáccôngtrìnhcôngcộngkhác…

cầnthiếtchosựpháttriểnkinhtế.Vídụ:ởcácnướccôngnghiệp,sựthâmthụtngâns a ù c

h đu ợ ct à i t r ơ ïc h u ûy e á u thôngq ua việcphátha øn h v à bánchứngkhoánchocôngchúng;ởcácnướcđangpháttriểnsựthâmthụtngânsáchthườngđượctàitrợthôngquavaymượnngânhàng.Thôngquachínhsáchtíndụngchocáckhuvực ưutiên(thườnglàhổtrợlãisuất),chínhphủcóvaitròtrựctiếptrongviệcphânbổvốnđầutư,haythôngquachínhsáchtiềntệ(kiểmsoátviệcpháthànhtiền,ápđặtlãisuấttrầnchovayđốivớiNHTM,dựtrửbắtbuộc,lãisuấtchiếtkhấu,chínhsáchtỷgiáhốiđoái,côngcụthịtrườngmở,

…)Nhànướccóthểkiểmsoátcungtiềntệvàtíndụng.Vìthế,cóthểsửdụngchínhsáchtiềntệđểđiềukhiểnlạmphátvàổnđịnhkinhtếvĩmôvàkhuyếnkhíchtăngtrưởngkinhtếbằngcáchkíchcầu

Kết luận:

PháttriểnTTTCđóngvaitròquantrọngtrongtăngtrưởngkinhtế.Lậpluậnch í n

hl à ph a ùt triểnT T T C c ả i t hi ệ n đượcmốiquanhệgiữangườicótiếtkiệmvànhàđầutư.Mộthệthốngtàichínhhiệuquảcóthểchuyểnvốntừngườicótiềntiếtkiệmsangngườivay,vàvốnđượcchuyểntrựctiếpđếncácdựánđầu tư hiệuquảhơn vàcólợinhuậncaohơn,nhờđóđưađếnsựtăngtrưởngkinhtếnhanhhơn.TTTCpháttriểncũngcungcấpnhữngphươngtiệnthanhtoánvànhữngdịchvụthanhtoánkhác.Chínhđiềunàytạoramộtmôitrườngchothịtrường tàichínhhoạtđộngổnđịnhvànhanhchóngnhằmgiảmchiphívàrủiro,tăngtínhhiệuquảvàthunhập.Ngoàirakhuvựctàichínhcòncungcấpnhữngdịch vụ và công cụ tài chính giúpdoanhnghiệpđạtđượcmụctiêuthươngmạivànhànướcđạtđượccácmụctiêuchínhsách,mụctiêupháttriển

Chương2: HỆTHỐNGNGÂNHÀNG

VỚI VAI TRÒ TRUNG GIANTÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM

2.1 Khái quát về quá trình thay đổicơ cấu và phát triển hệ thống ngân hàng

NgânhàngQuốcgiaViệtNam,naylàNHNNViệtNam,đượcthànhlậptheosắclệnhs o á 15/

SLngày6 / 5 / 1 9 5 1 Trước1988,hệthốngtàichínhlàhệt hống ng â n h à n gm o ät ca

á p, t r on gđ ó NHNNvừađóngvaitròngânhàngtrungươngvừacóchứcnăngNHTMcungcấptíndụngchochínhphủvàcácdoanhnghiệpnhànước.Bêncạnhđócòncóhaingânhàngchuyêndoanhbaogồm:Ngânhàngngoạithương(Vietcombank),Ngânhàngđầutưvàpháttriển(BIDV).Tuynhiên,cácngânhàngnàyhoạtđộnghoàntoànkhácvớichứcnăngtr ung giantàichínhcủaNHTMtrongnềnkinhtếthịtrường.ĐiềuđócónghĩalàchứcnăngcủaNgânhàngngoạithươnglàchuyênkinhdoanhvềtíndụngvàcácdịchvụngânhàngvềđốingoại,hốiđoáivàquảnlýviệcdựtrữngoạitệ.TrongkhiđóNgânhàngđầutưvàpháttriểnchỉcóchứcnăngcungcấpvốndàihạnchocácdựáncơsởhạtầngvàcáccôngtrìnhcôngcộng.HệthốngngânhàngViệtNamtrongthờikỳnàyđượctổchứctrênkhắpđịabànhànhchínhtớicấphuyện,hoạtđộngtheonguyêntắctậptrungthốngnhấttừTrungươngđếnđịaphương.Tronggiaiđoạnnàycáckhuvựckinhtếngoàiquốcdoanhkhôngđượcphépthànhlậpngânhàng.Hệthống

n g a â n h a ø n g b a o gồmNHNNvàcácchinhánhởcáctỉnh,thànhphố,quận,huyện,vàcáchợptácxãtíndụng(cònđượcgọilàQuỹtiếtkiệm)nốiliềnhệthốngNHNNvàcáckháchhàngởvùngnôngthôn,cáctổchứcsản xuấtcôngnghiệpởthànhthị

Đổimớihoạtđộng củahệthốngngânhànglà mộttrongnhữngvấnđềcủađổimớiquảnlýkinhtếmàĐạihộiĐảnglầnthứVInăm1986quantâm.T u y nhiênchođến1988,hệthốngngânhàngmớicónhữngthayđổinhỏvàmộthệ thốngtàichínhhạnchếvẫnđượcduytrì.ViệtNamvẫntồntạimộthệthốngtàichínhyếukémvàmôitrườngkinhtếvĩmôvẫncònchưaổnđịnh.Đểđápứngyêucầuđổimớitoàndiệnnềnkinhtế,hệthốngngânhàngđãcónhữngcảica ùc h nhấtđịnh.SựcanthiệpcủachínhphủtrongviệcphânbổvốngiảmdầnvàcókhuynhhướngchuyểnsangphânbổvốntheocơchếthịtrườngcósựquảnlýcủaNhànước.TheođóhệthốngngânhàngViệtNambắtđầuđổimớivào1988thaythếhệthốngngânhàngmột

cấpbằnghệthốngngânhànghaicấp,đổi

mớicơbảnhoạtđộngcủatoànbộhệthốngtheokhuynhhướngpháttriểncáckênhsẳncóđểthuhútnguồnvốntrongnướcvàpháthuytínhcạnhtranh.NHNNdầncắtgiảmcácchứcnăngcủaNHTMvàvaitròcủangânhàngtrungươnglàthihànhchínhsáchtiềntệ(thựchiệnchứcnăngquảnlýnhànướcvềtiềntệ,tíndụngvàngânhàngđốivớinềnkinhtếquốcdân;thựchiệnđộcquyềnpháthành

tiền,tổchứcthanhtoántrongn e à n k i n h tế,t h ư ï c hiệnm o ä t s o á hoạtđộngkinhdoanhtổnghợptronghệthốngngânhàng)nhằmgópphầnvàosựpháttriểnkinhtếthôngquaviệckiểmsoátlạmphát.Hơnnữa,sựtáchrờiNHNNrakhỏisựchiphốicủaKhobạcnhànướcvàBộtàichínhđãtạođượcsựđộclậpchoNHNNtrongviệcquảnlýcungtiềntệ.K e á t q u a û làNgânhàngcôngthương(Incombank)vàNgânhàngnông nghiệpViệtNam(Agribank)đượcthànhlậpt a ù c h ratừcácchinhánhNHNNởcáctỉnh,thànhphố.Mộthệthốngngânhàngchuyêndoanhgồm4ngânhàngdoNhànướcquảnlýđượcthànhlậpđểcungcấpt í nd ụ ng t h e o k ế hoạchcu ûa Chínhphủ(Nghịđịnh53/

HĐBT,ngày26/3/1988).Haingânhàng,NgânhàngngoạithươngvàNgânhàngđầutưvàpháttriểnViệtNam,vẫnthựchiệncácdịchvụtruyềnthốngcủanó.NgânhàngcôngthươngViệtNamcungcấpvốnphụcvụchohoạtđ o ä n g sảnx u a á t c o â n g nghiệpvàthươngmại,Ngânhàngnôngnghiệpchovaytrựctiếpphụcvụhoạtđộng sản xuất nôngnghiệp

Tuynhiên,trongthựctếNHNNvẫnkhôngthựcsựchuyểngiaochứcnăngki nh doanhthươngmại.Nóvẫncòntiếp tụccungcấptíndụngchongânsáchNhànướcvàcácdoanhnghiệpnhànướctrongthờikỳ1988-

1990.Đểthấyhệthốngngânhàngmộtcấphoàntoànchúngtanghiêncứuhệsốtạotíndụng(TỷsốgiữatổngtíndụngtrongnướcvàtíndụngngânhàngtrungươngcấpchocácNHTM) Hệsốnàyb a è n g mộtt r o n g trườnghợphệthốngngânhàngmộtcấphoàntoàn,bởivìNHTMthấtbạitrongchứcnănghuyđộngvốnhaynóiđơngiảnlàchứcnăngnàykhôngtồntại.Hệsốn a ø y càngl ơ ù n chứngt o û r a è n g h e ä thốngNHTMhoạtđộngđộclậpvớingânhàngtrungương.VớiViệtNam,hệsốnàytrongnhữngnăm cuốithậpniên80ởvàokhoảng 1,5vàhầunhưgầnbằng1, mộtconsốrấtnhỏsovớicácnướckhác.Năm1989hệsốnàygầnbằng1,7mặcdùđãcóbốnNHTMquốcdoanh,nhưngcácngânhàngnàyđãthấtbạitrongchứcnănghuyđộngvốn,chuyểngiao vốntừcác

khuvựcphitàichính(Bảng2.1)

Sauhơnhainămhoạtđộngt he oy ê u c ầ u đ o åi mớin ề n kinhtến ươ ùc ta,đượcxemlàbướcthửnghiệm,đãrútranhiềukinhnghiệmchoquátrìnhtiếptụcđổimớihệthốngngânhàng.Đổimớicănbảnvàtoàndiệnhoạtđộngcủahệthốngngânhànglàmũinhọnđộtphá,gópphầntíchcựcđưanềnkinhtếxãhộirakhỏikhủnghoảng,từngb ư ơ

ù c o å n đ ị n h v a ø h o ä i n h a ä p vớicộngđồngquốctế.Tháng5/1990HộiđồngNhànướcbanhànhhaipháplệnh‘PháplệnhvềngânhàngNhànướcvàPháplệnhvềngânhàng,hợptácxãtíndụngvàcôngtytàichính’ có hiệu lực thi hành từ1/10/1990.Theohaipháplệnhnày,NHNNlàngânhàngtrungươngcóchứcnăngquảnlýnhànước,sửdụngcáccôngcụvĩmôđểkiểmsoáthệthốngtiềntệvàkinhdoanhtiềntệvớicácbiệnpháp

kiềmchếlạmphátvàthanhtrahoạtđộngcủahệthốngNHTM,chẳnghạn,côngcụdựtrữbắt

Điềunàyđãtạor ađộnglựcchocác NHTMđượcphép kinhdoanhtiền tệvàcạnhtranhtrongkhuônkhổphápluậtđểtạoralợinhuận.ĐồngthờiNHNNkiểmsoátcungtiềntệdựatrêncáclýthuyếttạotiềnhiệnđạivàcáccôngcụnhưdựtrữbắtbuộc,hạn mứctín dụng

CácNHTMquốcdoanhđãthựchiệntốtcácchứcnăng‘kinhdoanh’quaviệckinhdoanhtiềntệvàcungcấpdịchvụngânhàngđểtốiđahóalợinhuậnđảmbảochosựtồntạivàpháttriểncủachúng.Trợcấpchocácdoanhnghiệpnhànướcquatíndụngbịxóabỏ,lãisuấtthựcchuyểndầntừâmsangdương,vàkhôngcósựphânbiệtlãisuấtđốivớichươngtrìnhhaydựánđượccấpvốntừN SN N vàcácdựánkhôngđượccấpvốn.Nóicáchkháctíndụngđượcmởrộngchomọithànhphầnkinhtếkểcảthànhphầnkinhtếngoàiquốcdoanhvàdâncưchứkhôngchỉdànhriêngchothànhphầnkinhtếquốcdoanh.Hoạtđộngkinhdoanhtiềntệcủangânhàngthươngmạiđãđượcđadạnghóavàpháttriểnthôngquaviệcphát triểncáccôngcụhuyđộngvốnvàcungcấp các

vànhiệmvụmớicủaNHTMcũngđượcquiđịnhtronghaipháplệnhnày.Vídụ:cáccôngtytàichính,NHTMvàcáctổchứctíndụngkhácđượcphéppháthànhlệnhphiếu,kỳphiếu,tiềngửitiếtkiệmhaytráip h i e á u Cáctổchứctíndụngcóthểthamgiavàoviệcmuacổphầnđểtrởthànhcổđôngcủacácdoanhnghiệp.NHTMvàcáccôngtytàichínhkhôngchỉchovaymàcònmởranhiềuhoạtđộngkhácphụcvụkháchhàngnhưdịchvụthuêmua,tưvấnđầutư,kinhdoanhmuabánchứngkhoán,…

Từnhữngnăm90trởđi,hệthốngngânhàngViệtNamđãmởrộng,baogồm:NHTMcổphần,ngânhàngliêndoanh,cácchinhánhngânhàngnướcngoài,hệthốngquỹtíndụngnhân dân, hợp tác xã tín dụngvà ngân hàng phát triển nhà,…

Trướcsư ïp h a ùt triểncủan ề nk i n h t e á đặtr a yêu cầuh ệ thốngp ha ùp luậtngânhàngphảiđượchoànchỉnhhơnchophùhợp.Ngày26/12/1997LuậtNgânhàng Nhànước,Luậtcáctổchứctíndụngđãđược côngbốvàcóhiệulựcthihànht ừ n

ga øy 1/10/1998.Trêncơs ở n â n g h ai ph a ù p lệnhthànhhailuật,ngoàiviệcpháthuynhữngtiếnbộvàkhắcphụcnhữnghạnchếcủahaipháplệnh,hail u a ä t cònđưaranhữngđiềukhoảnnhằmtạorahànhlangpháplýchohoạtđộngcủahệthốngngânhàngngàycànghiệu quảhơnphùhợpvới nềnkinhtếthị trườngcósựquảnlýc u û aNhànước

Đến nay hệ thống ngân hàng bao gồm:

Ngânhàngnhànước:làngânhàngtrungươngcóchứcnăngquảnlýnhànước

đ o á i vớihệthốngngânhàng.BộmáyNHNNđượctổchứctừTrungươngđếnđịaphương(chinhánhNHNNtỉnh,thànhp h o á ) đ e å t h ư ï c hiệnvaitròcủa

NHNNtrongviệcxâydựngvàthựchiệnchínhsáchtiềntệ,quảnlýnhànướcvề hoạtđộngtiềntệ,tíndụng,ngânhàngvàthựcthichứcnăngngânhàngcủacác ngân hàng.

Hệthốngcáctổchứctíndụng:thựchiệnchứcnăngkinhdoanhtiềntệvàd ị c h v u ï

n g a â n h a ø n g B a o gồm: h e ä t h o á n g c a ù c NHTMq u o á c d o a n h (Ngânhàngcôngthương,Ngânhàngnôngnghiệpvàpháttriểnnôngthôn,Ngânhàngđầutưvàpháttriển, Ngânhàngngoại thương),ngânhàngchínhsách(Ngânhàngphụcvụngườinghèo,NgânhàngpháttriểnnhàđồngbằngsôngCửuLong,…),cácNHTM

cổphầnđôthịvànôngthôn,cácchinhánhngânhàngnướcngoàitạiViệtNamvàngânhàngliêndoanh,hệthốngquỹtíndụngnhândân,hợptácxãtín dụng, công ty tàichính,công ty cho thuê tài chính

Nóichung,đãcósựthayđổilớntrongviệcđadạnghóacácthểchếvàsởh ư õ u cũngnhưcơchếhoạtđộngcủahệthốngngânhàng.Nhữngthayđổinàyđãl à m chohệthốngngânhàngViệtNamhoạtđộnghiệuquảhơntrongphânbổtíndụngvànógiữvaitròquantrọngtrongquátrìnhcôngnghiệphóa,hiệnđạihóađất nước

2.2 Ngânhàng Việt Nam với vai trò trung gian tài chính

TrongnhữngnămgầnđâyViệtNamđãđạtđượctốcđộtăngtrưởngkinhtếcao.Nóđượcxemlàkếtquảcủacảicáchtàichính,màchủyếulànhữngđổimớicủahệthốngngânhàngđãlàmchocáchộgiađìnhvàcácdoanhnghiệpt ha y đổitháiđộtiếtkiệmvàđầutưcuảhọtheokhuynhhướngcólợichotăngtrưởngkinhtế.Vấnđềđặt ralàhệthốngngânhàngViệtNamđãthựchiệnchứcnăngtrunggiantàichínhnhưthếnàođểgópphầnpháttriểnTTTCvàthúcđẩysựpháttriểnkinhtế

2.2.1 Hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam trước cuộc đổi mới

Cơcấucủahệthốngngânhàngchi phốihoạtđộngcủanó.Nétnổibậtcủahệthốngngânhàngtronggiaiđoạnnàychínhlàsựcanthiệpquásâucủac h í n h phủ.HệthốngngânhàngViệtNamhoạtđộngvớivaitròchủyếunhưnhàquảnlýquỹtiềntệcủaNhànước,phụcvụchokhuvựckinhtếquốcdoanhvàbùđắpthiếuhụtngânsáchnhànước.NHNNbanhànhcácquyếtđịnhtàichínhtheokếhoạchcủachínhphủ.Vìvậyviệchuyđộngvàphânbổvốnđềudựavàokế hoạchtrungươngthôngquatàichínhcôngkhôngtheocơchếcủanềnkinhtếthịtrường.Theocơchếcủanềnkinhtếthịtrườngthìcácđơnvịvayvốntừkhuvực tàichínhvàvốnđượcphânphốidựavàokhảnăngsinhlờicủacácdựánđầutưcóthểmanglại,kểcả cácdựánđầutưcôngcộng.HạnchếtàichínhđượcthểhiệnrỏthôngquaviệcNHNNthựchiệnvaitròtrunggiantàichínhnhưthếnào?

Trênlĩnhvựctiềngửi,NHNNhuy đo än g vo á nt ư ø hain gu ồ n : tiềng ử i t i e át kie

ämcủadânchúngvàtàikhoản tiền gửi của các doanh nghiệp nhà nước

Đểthựchiệnchứcnăngnày,mộthệthốngquỹtiếtk i e ä m XHCNđ ư ơ ï c thànhlậpđểhuyđộngvốntrongdânchúng.HệthốngquỹtiếtkiệmnàyhoạtđộngtheoluậtlệvàsựgiámsátcủaNHNN.NHNNkhôngchỉquyđịnhlãisuấtchocáctrunggiantàichínhmàcònquyđịnhcảcácthủtụcgửitiềnvàoquỹtiếtkiệm.Ngoàicácđộnglựckinhtế,cácbiệnphápchínhtrịcũngđượcápdụngđểkhuyếnkhíchngườidângởitiếtkiệm.Cáckhoảntiếtkiệmnàyđượcđưavàoquỹtiếtkiệm XHCN

Ngoàir a , t h e o n g u y e â n t a é c quảnlýtàichínhcủacơc h e á k e á hoạchtậptrung,cácDNNNphảimởtàikhoảntiềngửitạiNHNNmàkhôngđượchưởnglãisuấtbởivìhọkhôngcòn‘sởhữu’sốtiềnnày.TàikhoảntiềnmặtcủaDNNNd o Nhànướckiểmsoátvàquyếtđịnhchitiêuvàomụcđíchgì.Nóicáchkhác,s o á tiềngửinàyđượcgửivàoNSNNvàđượcphépsửdụngtheokếhoạch chitiêucủaNhànước

Trênlĩnhvựctíndụng,chínhsáchtí ndụngtr ực tiếpđượcápdụng.Tíndụnglàng

uồntàitrợchủyếuchocáctổchứckinhtế,đượcphânphốiđếncácđơn vịtheokếhoạchtíndụngvớisựhướngdẫncủaNHNN.Tíndụngchủyếuđược phânphốiđếncáckhu

biệtngânhàngđãcónhữngđiềukiệnưuđãitrongviệccấptíndụngchongànhcôngnghiệpnặng.Tronggiaiđoạnnày,DNNNvàcácHTXlàkháchhàngduynhấtcủangânhàng,trongkhiđókhuvựctưnhânhoạtđộngtronglĩnhvựcthươngmạivàcôngnghiệp,cáchộ

nôngdâncácthểkhôngđược ngân hàng quan tâm(Bảng 2.2).

Hơnthế,DNNNđượcchínhphủtrợcấpdướidạngcungcấptíndụngvớilãisuấtthấpmàkhôngquantâmcânbằngcungcầucủanguồntàichính,hiệuquảsửdụngkhoảntíndụngnàyhaynhữngrủirotàichính.LãisuấtchovaynàycònđượccốđịnhởmứcthấpđểgiảmchiphívềvốnnhằmkhuyếnkhíchđầutưBêncạnhđó,chínhsáchđalãisuấtquy

địnhcácmứclãikhácnhauchocáckhuvựckinhtếkhácnhaucũngđượcápdụng(Bảng 2.3).

Nhưvậy,chínhphủđãquảnlýcả lãisuấttiềngửi,lãisuấtchovayvàchínhsáchtíndụng.Trongthựctế,hệthốngngânhànghoạtđộngnhưngườigiữtiềncủachínhphủvànhưnhàtổchứcquảnlýhànhchánhthựchiệnkếhoạchtừtrungương.ChếđộtàichínhhạnchếgâyranhữngảnhhưởnggìđếnnềnkinhtếViệtNam,vànócócònthíchhợpvớinềnkinhtếViệtNamtrongthờikỳđổimớihaykhông?

Việt Nam Indonesia Malaysia Thaiù Lan Singapore Hàn Quốc

2.2.1.1 Hệ thống thanh toán

Trongthờikỳnày,hầuhếtcácgiaodịchtrênthịtrườnghànghóangườitiêudùngđềusửdụngtiềnmặtvàcácnhàsảnxuấtthựchiệnchuyểnkhoảnquangânhàng(Cácđơnvịphảicótàikhoảntiềngửi ở ngânhàng bắtbuộc phảit h a n h toánquangânhàngvàchấphànhcácquiđịnhvềthanhtoán,thu,chi,vậnc h u y e å n tiềnmặt).Vìthếtínhthanhkhoảnởđâychủyếulàcungcấptiềnmặtvàviệcchuyểnkhoảnquangânhàng.Đểquảnlýtiềntệvàthanhtoánkhôngdùngtiềnmặt,cáigọilàkếhoạchtiềnmặtvàchínhsáchtíndụngđượcthiếtlập.Cácc h í n h sáchnàybịchiphốibởiyêucầucủangânsách.Chínhsáchtiềntệvàcácmụctiêucủanógắnliềnvớikếhoạchtíndụng.MàkếhoạchtíndụnglạidựatrênnhucầutàichínhcủangânsáchvàcácDNNNhơnlàđộclậptrongquyếtđịnh.Đólàchínhsáchpháthànhtiềngiấyvàquảnlýtiềnmặttrongnềnkinhtế.Mộtcáchtrựctiếp,hệthốngngânhàngViệtNamtàitrợchongânsáchthôngq u a việcchovayđểbùđắpthiếuhụtngânsách,vàmộtcáchgiántiếplàcungc a á p tiềnmặtvàtíndụngnhằmđápứngnhữngmụctiêukếhoạchsảnxuấtcủaDNNN Các côngcụ tài chínhthìnghèonàn,hệthốngthanhtoántrì trệ, lạc hậu

2.2.1.2 Huy động tiết kiệm

MộttrongnhữngmụctiêuchínhcủaViệtNamlàtỷsố GDS/

GDPtănglên, nólàđiềukiệnđểViệtNamcóthểđạtđượcvàduytrìtỷlệtăngtrưởngkinhtếcao.Bảng2.5chothấyGDS/GDPtănglêntừnăm1986-

1988,mặcdùtỷsố nàyvẫncònrấtthấpsovơícácnướckhác.Tuynhiêntrongthờikỳnàytiếtkiệmtàichínhgiảmdosựmấtổnđịnhkinhtếvĩmôthểhiệnqualạmphátphi

m a õ , thâmhụtngânsách…

Thựctếlàtiếtkiệmtrongnướcđượcướcđoánlàrấtt h ấ p (Bảng 2.5).

HệthốngngânhàngViệtNammấtkhả năngthuhúttiềngửi từcáccá

nhânvàcácDNNNtronggiaiđoạn1986-1988.Đâychínhlàdolãisuấtthựca â m , nguyênnhânlàdotỷlệlạmpháttăngnhanhtrongkhilãisuấtkhôngđượcđiềuchỉnhkịpvớisựbiếnđộngcủatỷ lệ lạm phát

Lãisuấtthựcâmlàmgiảmsứcmuacủagiátrịtiềngửingânhàng,lạithêmtháiđộquanliêugâyphiềnhàchokháchhàngnêncáchộgiađìnhthayt h e á tiếtkiệmcủahọdướihìnhthứctiềngửingânhàngbằngbấtđộngsản,vàng,dollaMỹ,hànghóatiêudùng,lươngthựcthựcphẩm.ĐốivớiDNNN,tiếtkiệmbắtbuộc dướihìnhthứctàikhoảntiềngửingânhàngkhôngđượcduytrìchặtchẽ dosựquảnlýlỏnglẽocủangânhànghaydo‘sựgianlận’củacácdoanhnghiệp.Hơnthế,dotỷlệlạmphátnhanhcácdoanhnghiệpgiữtiềnlạiđểmuahànghóadựtrữ.Làmnhưthế,cácdoanhnghiệpcóthểkiếmlợinhuậntừchênhlệchgiữagiábánvàgiámua.Kếtquảlàsốdưtàikhoảntiềngửingânhàngcủacác doanh nghiệpgiảm

Quyđịnhcủachínhphủvềmứclãisuấtquáthấpdođóđãkhôngthuhútviệcgửitiềntiếtkiệmcủacáchộgiađìnhvàcác doanhnghiệp.Mộtmặt,tỷsuấtlợinhuậncủacáctàisảntàichínhquáthấpđãkhuyếnkhíchtăngmứctiêud u ø n g hiệntại.Mặtkhác,lãisuấtthựccủatiềngửitiếtkiệmâmvàsựthiếulòngtin củanhândânvàohệthốngngân

tàichínhchínhthứcsangnhữngtàisảnchốnglạmphátkhôngthuộclĩnhvựcsảnxuấtnhưbấtđộngsản,vàng,ngoạitệ,hànghóa.Điềunàyđượcphảnánhthôngq u a việcgiảmtỷsốM2/GDPtừ25%năm1986xuốngdưới21%vàocuốinăm1988(IMF,

1995).Điềunàylàmgiảmnguồnvốnchocácđầutưmới,vìvậylàmchậm lại tốc độtăng đầu tư

2.2.1.3 Phân bổ đầu tư

ỞViệtNam,nguồnvốntrongnướcchođầutưbịhạnchế.Địnhhướngtíndụngnhằmphânbổhiệuquảnguồnvốnkhanhiếmchocácdựánđầutưtrongcáck h u v ư ï c

ư u tiênc o ù vaitròquantrọngtrongviệcđẩynhanhtốcđộcôngnghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước

KinhnghiệmcủaHànQuốcchothấysựthànhcôngcủachươngtrìnhtíndụng trựctiếptàitrợchoxuấtkhẩu.Ởgiaiđoạnđầucủachươngtrìnhkhuyếnkhích xuấtkhẩu,chínhphủHànQuốccungcấptíndụngngắnhạnvớilãisuấttrợcấpmàkhôngđòihỏiphảithếchấp.Cácnhàxuấtkhẩuthànhcôngcũngnhưcácdoanhnghiệpvừavànhỏthamgiacáchoạtđộngliênquanđếnxuấtkhẩuđãđượctạonhiềuđiềukiệnthuậnlợiđốivới các khoản vay ngân hàng

Nhưđãđềcậpởphầntrên,ngànhcôngnghiệpđặcbiệtlàcôngnghiệpnặngđ ư

ơ ï c hưởn g n hư õn g điềuk i e ä n ư u đãinhấtphụcvụchosựpháttriểncủa

ngànhnàythôngquanhữngkhoảntrợcấptừngânsáchnhànước,ưutiênđượcvayngânhàngvớilãisuấtthấp.NhưngtronggiaiđoạnnàyngànhcôngnghiệpViệtNammàchiphốilàngànhcôngnghiệpnặngkémpháttriểnvàsửdụngn h i e à u vốn,cótỷsuấtsinhlờirấtthấpsovớicácngànhkhác.Vìvậyđầutưvàoc ô ng nghiệpnặnglàkhônghiệuquả.Mặtkhác,địnhhướngtíndụngđãhạnchếtí n dụngdànhchocácngànhkhôngthuộcdiệnưutiên,

chẳnghạnnhưcácngànhcông nghiệpcóq u y m o â v ư ø a v a ø n h o û (côngnghiệpnhẹ,thủc o â n g m y õ n g h e ä … ) , ngànhnôngnghiệp,thươngmạivàdịchvụ.Hậuquảcủanólàmộtsự khan hiếmhàngtiêudùngvà dịchvụ,nạn thất nghiệp tăng lên

Hệthốngngânhàngcơbảnđượcxemnhưmộtvụ,cụcphânphốitíndụngmàkhôngquảnlý,điềuhànhhệthốngcáctrunggiantàichínhtheonguyênlýkinhdoanhcủathịtrường.Vìthếlãisuấtchovaykhôngphảilàgiácảtíndụngmàđượcchínhphủquiđịnhởmứcrấtthấpđểkhuyếnkhíchđầutưchứkhôngdựavàocânbằngcungvàcầutíndụng.Nhưđãđềcậpởphầntrên,lãisuấtthựcâmtrongthờikỳnàyvàmứclãisuấtchovaythấpsovớilãisuấthuyđộngvốn.Điềunàythúcđẩycácdoanhnghiệpđuanhauvayvốnngânhàngđểkiếmlợinhuận, khôngphảilợinhuậndotăngđầutư,nângcaohiệuquảsảnxuấtvàcảitiến kỷthuật.Kết quả làcầugiảtạo vềtíndụngtăngnhanhtrongkhiđócungtíndụngtừtiềngửigiảmbởivìlãisuấtthựcngânhàngâmkhôngthểhuyđộngvốncủa dân chúng

Điềutravềtiềntệ1986-1988chothấytổngtíndụngtrongnướctănghơn300%/

năm(Bảng2.2).PhầnlớntíndụngcungcấpchongânsáchvàcácDNNNvớimứclãis uấtthựcâmhayrấtthấp (Bảng2.3vàbảng2.6).Đểbùđắpchokhoảnchênhlệchgi

ữacầutíndụngvàtiềngửitiếtkiệm,NHNNthườngchọngiảipháplàpháthànhtiền.Trongkhoảngthờigian1986–

1988,tiềngiấyđượcinvàđưaralưuthông,tăngtừ12.300triệuVNĐvàocuốinăm1985đến55.000triệuVNĐvàocuốinăm1 9 8 6 v a ø đ a ï t t ơ ù i 8 3 3 0 0 triệuVNĐnăm1987.Năm1988,tăng13,5lầnsovớitrước(VõĐạiLược,1992).Vìthếlạmphátlàkhôngtránhkhỏi

Hơnthế,hànghóatronglưuthôngcóthểtrởnên khanhiếmhơnbởivìcáckhoảnvayngânhànglạiđượccácdoanhnghiệpsửdụngvàohoạtđộngkinhdoanhbuônbán,dựtrữhànghóadướihìnhthứchàngtồnkhovàbánrakhigiácả củahànghóatănglênhaykiếmlợinhuậntừkhoảnchênhlệchgiữagiáchínhthứcvàgiáthịtrường.1

1 Xét

vềtổngthể,giácảthịtrườngtựdo cókhuynhhướngcaohơnnhiềulầngiá chínhthức.Chẳnghạn,giáchínhthức củagạolà50VNĐ/kgvàotháng6/1988,thìgiáởthị trườngtựdolà450VNĐ Giá chínhthứccủaphân

Urêlà190VNĐ, nhưng giáthịtrườngtựdolà500 VNĐ.Giáthị trườngcủadollatrướcnăm1989cao

gấp5đến10lầntỷ giá chínhthức(Adam Florde,1996).

Lãisuất chovayrất thấpvàâmđãkhôngmanglạiđộnglựcchongânhàngtốiđahóalợinhuận.Ngânhàngphânphốitíndụngdựatrênviệcđánhgiáxemcácdựánđầutưcủangườivaycóphùhợpvớikếhoạchnhànướchaykhôngchứkhôngdựavàocácđặctínhcủadựán,tínhkinhtế,hiệuquảvềtàichínhvàkỷthuật.Điềunàylàmcho việcphânbổvốnhiệuquảlàkhôngthểthựchiệnđược.

Kết luận.:

HệthốngngânhàngViệtNamtrướccuộcđổimớilàmôhìnhngânhàngmộtcấp,vớitínhchấttàichínhhạnchếhoạtđộngtrongnềnkinhtếbaocấpvàkếhoạchtậptrung.Hệthốngngânhàngkhôngthểthựchiệnvaitròtrunggiantàichínhthựcsự.Nguồnvốnđượchuyđộngvàphânbổtheokếhoạchtừtrungươngt h o â n g q u a t a ø i c h í n hcông,m a ø c h u û y e á u l a ø d ư ï a v a ø o v i e ä c p h a ù t h a ø n h t i e à n Chính sách tín dụngtrực tiếp vẫn được tiếp tục áp dụng, các doanh nghiệpkhôngthuộcdiệnưutiênrấtítcócơhộinhậnđượctíndụngtừngânhàngnhưlàcácdoanh

n g h i e ä p t h u o ä c d i e ä n ư u tiên.Đ i e à u nàyđãh a ï n c h e á s ư ï c a ï n h tranhv a ø t í n h sángtạocủacácdoanhnghiệp.Nócũngdẫnđếnmộtsựl ãng phínguồnvốn khanhiếmvàviệcchovaythấtbạidođầutưkhônghiệuquả.Ngoàira,đócũnglànguyênnhânchínhđưađếntỷlệlạmphátcao,khủnghoảngkinhtếvàsựmấtổnđịnhcủakinhtếvĩmôtrongnhữngnăm1980.Hậuquảlàthunhậptrênđầungười thấp, mức huy động tiếtkiệmthấp

2.2.2 Vai trò của hệ thống ngân hàng giai đoạn từ đổi mới đến nay

Chođếnnăm1988,ViệtNamvẫntồntạimộthệthốngtàichínhyếukémvàmôitrườngkinhtếvĩmôkhôngổnđịnh,màchủyếulàdosựcanthiệpquásâuvàohệthốngngânhàngnhằmđápứngkếhoạchtíndụngvàbùđắpthiếuhụtngânsách.Từ1986–1990,NHNNcungcấptíndụngbùđắptrên50%thiếuhụtngânsách(Flord,1996),haymộthệthốngtàichínhthắtchặttrongcơchếkếhoạchtậptrung.ĐâylàmộttrongnhữngchướngngạivậttháchthứckinhtếViệtN a m trongquátrìnhchuyểnđổi.Vìvậy,đểduytrìvàbảođảmchoquátrìnhđổimớicơchếquảnlýkinhtếđượcpháthuytoàndiện,bảođảmchonềnkinhtếViệtNamchuyểnsangthờikỳmớimộtc a ù c h o å n định,m o ä t y e â u c a à u t

a á t y e á u , khôngthểbỏqualàphảiđổimớitriệtđểhoạtđộngngânhàngchuyểnsangcơchếthịtrường.Nhưvậysự đổi mới khu vực tàichínhlàcầnthiết

Đổimớihệthốngngânhàng

Năm1988,hệthốngngânhàngthựchiệnđổimới.Mụcđíchcủacuộcđổimớilàcảithiệnkhảnăngcủangânhàngthôngquacáccảicáchthuộcvềthể

Đổimớimôhìnhtổchứchệthốngngânhàng:hệthốngngânhàngmộtc ấ p đãđượcthaythếbằnghệthốngngânhànghaicấp(phần2.1.1,chương2).VàsựtáchrờiNHNNkhỏisựchiphốicủaKhobạcvàBộtàichínhđãtạođượcsựđộclậpchoNHNNtrongviệcquảnlýcungtiềntệ,mộtthướcđocótínhchấtquyếtđịnhđểthiếtlậphệthốngtàichínhthíchhợpvớimộtnềnkinhtếđangchuyển đổisangnềnkinhtếthịtrường

Cùngvớicảicáchthuộcvềthểchế,trênlĩnhvựcchínhsáchtiềntệcũngđãcónhữngthayđổiđángkể.Naychínhsáchtiềntệđượcxemnhưlàmộtcôngc u ï quảnlývĩ mônềnkinhtế.NHNNđượcđộclậptươngđốitrongđiềuhànhchínhsáchtiềntệđểổnđịnhgiácảvàgiátrịcủađồngtiền.Mụctiêucủachínhsáchtiềntệlàtíchlũyvàtậptrungvốnphụcvụ chiếnlượckinhtếvànhữngmục tiêuxãhội,khuyếnkhíchcácthànhphầnkinhtếkhácnhautậndụngtốiđanguồnl ư ï c t i e à m t a ø n g c u û a n e à n k i n h t e á n h a è m

đ a å y m a ï n h s ư ï p h a ù t t r i e å n kinht e á Nhữngđổimớitrongchínhsáchtiềntệcóảnhhưởngđếntiếtkiệmvàđầutư,vaitròtrunggiantàichínhcủahệthốngngânhàngtrong giaiđoạnnàyđược t h ư ï c hiện

Việcđổimớichínhsáchlãisuất,mộtcôngcụđiềuhànhchínhsáchtiềntệ,đượcthựchiệnnhưlàmộtphầncủachươngtrìnhổnđịnhkinhtếvĩmôtrong1989-

1990.Mụcđíchcủađổimớichínhsáchlãisuấtlà:

(i)điềuchỉnhlãisuấtphùhợpvớisựthayđổigiácả thị trườngsaocho lãi suất thựcdương, (ii) áp dụngcácmứclãisuấtthốngnhấtđốivớicácthànhphầnkinhtếkhácnhau,(iii)trảlãic h o tấtcảvốnhuyđộngvàhưởng lãi khi cho vay

Tuynhiên,vẫncóvàivấnđềchưađượcápdụng.Trongthựctế,cơcấucủa lãisuấtchovayvẫnchưathayđổinhiềumặcdùđãcónhữngthayđổiđángkểtrongchínhsáchlãisuấttiềngửi.Lãisuấtchovayhổtrợvẫnđượctiếptụcduytrì.Lãisuấtchovayvẫnthấpsovớilãisuấttiềngửivàlạmphát.Khoảngc a ù c h âmgiữalãisuấttiềngửivàlãisuấtchovayđãđẩycácNHTMvàotìnhtrạngtàichínhrấtxấudosựthualỗtrầmtrọng,khoảng0,5%GDPhàngnămtrongthờikỳ1989–

1991 Sựthualỗnàyđược bùđắpbởiNHNNthôngquaviệcintiền.Việctiếptụcbơmtiềnvàolưuthôngmộtlầnnữatạothànhsứcéplạmphát

Năm1993,cómộtsựthayđổihơnnữatrongchínhsáchlãisuất,nóđặcbi ệ t quantâmđếnlãi

suấtchovay.Cơcấulãisuấtmớiđãxóabỏyếutốbaocấpc a ù c khuvựcưutiên.Lãisuấtchovayphânbiệtcácthànhphầnkinhtếđượcxóabỏ,thayđólàlãisuấtchovayđượcphânbiệttheothờihạnchovay.Hơnthế,

(i)đảmbảolãisuấtương,nghĩalàlãisuấtchovaycaohơnlãisuấttiềngửitiếtkiệm,(ii)NHNNchỉquyđịnhlãisuấtsàntiềngửivàlãisuấttrầnchovay,trêncơsởđócácngânhàngxácđịnhmứclãisuấtcụthểcủamình.Đâychínhlàmộtbằngchứngcủatựdohóatàichính,

(iii)xóabỏhệthốngđalãisuấtphânbiệttheothànhphầnkinhtếvàlĩnhvựchoạtđộngcủadoanhnghiệp,vàápdụngchínhsáchlãisuấtnhưnhauđốivớitấtc a û

c a ù c thànhphầnkinhtế,đặcbiệtlàlãisuấtthống

nhấtgiữathànhphầnkinhtếq u o á c doanhvàngoàiquốcdoanh.Vìvậy,đổimớichínhsáchlãisuấtgópphầnk i e à m chếlạmphátthôngquahaiảnh hưởng:

(i)tậptrungmộtlượnglớntiềnm ặt vàongânhàng,giúpNHNNcắtgiảmmộtlượngtiềnmặttronglưuthôngvàđ i e à u h a ø n h c h í n h sáchtiềntệ,(ii)hànghóa dựtrữđượcđưarabántrênthịtrường,t r a ù n h tìnhtrạngkhanhiếmhàng hóa Vì vậy giá cảhànghóagiảm xuống

Cùngvớiđổimớilãisuấtcòncónhữngđổimớivềgiá,tỷgiávàthươngm a ï i Sựt hayđổi n ày đượ cxem như l àcôngc ụcủ achí n h sáchki nht ếvĩ mônhằmđảmbảosựo å n địnhvĩmônềnkinhtếvàkhuyếnkhíchxuấtkhẩu,làmcho khoảngcáchgiữatỷgiá chínhthứcvàkhôngchínhthứcthuhẹpdần

Cảicáchgiácủahầuhếtcácloạihànghóađượcquyếtđịnhthôngquacơchếcung-

cầu Cảicáchthươngmại đãxóabỏràochắngiữacácvùngtrongnướcvàmởcửahoạtđộngthươngmạivớinướcngoài.Bêncạnhđó,cảicách trongchínhsáchtỷgiávớihệthốngtỷgiácốđịnhvàđatỷgiá(tỷgiádonhànướcquyđịnhvàtỷgiáthịtrườngtựdo)đượcthaythếbằnghệthốngtỷgiálinhhoạtvàduynhất.Hệthốngtỷgiátrợcấpchohoạtđộngngoạithươngbịhủybỏ.Chế độtỷgiáhoạtđộngtheocơchếthịtrườngđượctừngbướcthiếtlậpthôngquaphágiátiềntệ.Điềuđócónghĩalàtỷgiáchínhthứcgầnbằngvớitỷgiáthịtrường, nóđãloạibỏtínhhaimặtcủathịtrườngngoạihối.Mộttỷgiáhốiđoáih ơ ï p lýphảnánhsứcmuathựcsựsẽlàmtăngnguồnthungoạitệvàpháttriểnt h ươ ng mạiquốctế.Nócũnggópphầnổnđịnhkinhtếvĩmôvàsựpháttriểnkinhtế.Kếtquảlàthịtrườngngoạihốingàycàngổnđịnhhơn.Sựbiếnđộngtỷgiáhốiđoáigiảmdần.Thựctiễntrongnhữngnăm1990-1991tỷgiáhốiđoáibiếnđộng50%-60%,năm1992là12,7%,vàkhoảng5,1%và1,1%tươngứng

cácnăm1993và1994,năm1996chỉkhoảng0,2%.Nóichungtừ1992trởlạiđâytỷgiáhốiđoáiổnđịnh(cóbiếnđộngnhưngởmứccóthểchấpnhậnđược)cóýnghĩarấtlớntrongviệcphốihợpđểgiữổnđịnhgiátrịđồngViệtNamvàchốnglạmphát,gópphầntạothếổn địnhchosảnxuấttrongnướcvàkhuyến khíchxuấtkhẩu

Ngoàira,cónhữngthayđổiđángkểtrongkiểmsoátcungtiềntệnhằmt o á i thiểuhóanhữngméomótrongphânbổvốnthôngquasửdụngcáccôngcụchínhsáchtiềntệnhưcôngcụtáicấpvốn(quahìnhthứctáichiếtkhấu),công

cụ dựtrữbắt buộc,côngcụtrầnlãisuất(nghiệpvụthịtrườngmởchưapháttriểnở Việt Nam).

Đểduytrìmộthệthốngtàichínhhiệuquả,hệthốngquảnlývàgiámsáthoạtđộnghệthốngngânhàngđượcxâydựngnhằmgiúphệthốngngânhàngtránh đượcnhững rủi rocủanềnkinhtế thị trường

TấtcảnhữngđổimớitrênchothấyViệtNamđãxâydựngmộthệthốngngânhàngphụcvụchonềnkinhtếđangchuyểnsangkinhtếthịtrường.Yếutốbaocấptrongcơchếkếhoạchđượcdầndầnthaythếbởinguyênlýthịtrườngtronghoạtđộngcủakhuvựctàichính.CôngcuộcđổimớihệthốngngânhàngảnhhưởngđếnnềnkinhtếViệtNamsẽđượcđánhgiáthôngquanângcaotínhh i e ä u quảcủavaitròtrunggian

tàichínhtrongphầnsau

2.2.2.1 Huy động tiết kiệm

Đểđạtđượcmụctiêunângcaohiệuquảcủaviệchuyđộngvốn,hệthốngtàichínhViệtNam,màchiphốichủyếulàhệthốngngânhàng,đãđưaramộtvàihìnhthứctàisảntàichínhsẳncónhưtiềngửithanhtoán,tiềngửicókỳhạnvàtiềngửitiếtkiệm,tráiphiếukhobạc,…

ViệtN a m đãcóthịtrườngchứngkhoánvàcácđịnhchếtàichínhkhác,tuynhiênchỉởgiaiđoạnmớihìnhthànhvàchưapháttriển.Cáccôngtybảohiểm,quỹhưutrí,…

hoạtđộngtronggiớihạnnhấtđịnh.Vìthế‘ảnhhưởngdanhmụcđầutư’(‘portfolioeffect

’)khôngđángkểt r o n g việchuyđộngtiếtkiệmtrongnước.NgườiViệtNamthườngsuyn

ghĩlàcón e â n gửitiếtkiệmcủahọvàongânhàngdướihìnhthứctiềngửitiếtkiệmcókỳhạnhaygiữởnhà,haylàchovaytrênthịtrườngkhôngchínhthức.Tuynhiên,đổimớihệthốngngânhàngđãmởrộnghoạtđộngcủangânhàngvànângcaoc h a á t lượngdịchvụngânhànggópphầntăngtiềngửitiếtkiệmtrongnhữngnămg ầ n đây

Tiềngửitiếtkiệmtrongcáctổchứctíndụngtănglêndohainguồn:

(i)sực h u y e å n từtàisảnphitàichínhsangtàisản tài chính,(ii) động lựcđể tiết kiệm

Đổimớihệthốngngânhàng cótác độngđếnhànhvitiếtkiệmởViệtNamnhưthếnào?

Mộtđiềudểnhậnthấylàcómộtsựthayđổiđángkểtrongthànhphầncủatiềngửitiếtkiệm.Đâycóthểlàkếtquảcủađổimớichínhsáchlãisuấtnăm1989,mộtyếutốquyếtđịnhđộnglựctiếtkiệm.Lãisuấttiềngửiđượcđiềuchỉnhtừlãisuấtâmsanglãisuấtdương

đãlàmchotiềngửitiếtkiệmtrởnênhấpdẫnnhấttrongdanhmụctiếtkiệm(savingspo rtfolio).Lãisuấtthựccủatiềngửiđạtđếnmộtmứccaokhôngngờlà 51,6%/

nămvào1989 Vớilãisuấttiềngửicaonhưthế,khôngchỉtháiđộtiếtkiệmcáccánhânmàtiếtkiệmcủacácDNNNcũngthayđổi,kếtquảlàmộtlượnglớntiềnnhànrỗichảyvào

%trongthờikỳ3/1989–

1/1990,đặcbiệtlàtiềngửicókỳhạntăngnhanhhơntiềngửithanhtoán.Trongthờikỳnày,tiềngửithanhtoánvàtiềngửicókỳhạncủacácdoanhnghiệpcũnglênđến214tỷVNĐ,43tỷVNĐtươngứngtừ0vào3/1989.Tổngcộngtiềngửităng335%

(Bảng2.7).Việccácdoanhnghiệpgửitiềntiếtkiệmvàongânhànghơnlàđầutưkinhdoan

hcóthểđượcgiảithíchl a ø dolãisuấtdươnghấpdẫn,vàhọngạiphảiđốiphóvớinhữngkhókhănkhikinhdoanhtrongcơchếthịtrường.VìvậytỷtrọngcủatiềngửicókỳhạntrongtổngtiềngửiđồngVNtrên50%.Khôngcònnghingờgìnữa,lãisuấtcaocóvaitr ò quantrọngtrongviệcthuhúttiềntiếtkiệmchuyểnsangtàisảntiềngửitiếtkiệmmàtiềngửibằng đồngVNlàchủyếu

Tuynhiêntronggiaiđoạn 1990–1991, lãi suất lạithực âm (là do lãi

suấtđượcđiềuchỉnhchậmhơntỷlệlạmphát)cộngvớisự sụpđổcủacáctổ

chứctínd ụ ng đãpháhủyniềmtinvàohệthốngngânhàng.Điềunày làm cho

khuynhhướngdựtrữ củangườicótiết kiệm chuyển tiết kiệmcủa họ từ tài sản tài chínhsangtàisảnthực.Kếtquảlàtỷlệ tăng tiền gửi tiết

kiệmcókỳhạngiảmtừ74,2% năm1990còn19,3%năm1991

Năm1 9 9 2 , l a õ i suấttiềng ư û i l a ï i dươngnhưngtháiđộtiếtkiệmcủadânchúngvẫnkhôngthayđổinhiều.CuộcđiềutramứcsốngởViệtNam(VLSS)chothấyvẫncónhiềutiếtkiệmtàichínhngoàihệthốngngânhàngdướihìnhthứcgiữngoạitệ,vàng,bấtđộngsản,trongđóvàngvẫnđượcxemlàhìnhthứcgiữtiềntiếtkiệmưathíchnhất,chiếm44%trongtổngtiếtkiệm.Lượngvốnnàyđượcđầutưvàokhuvựcsảnxuấtkháthấp,trongkhiđóđầutưđộngsảntănglên.Tạisao?

Bởivìgiácảbấtđộngsảntăngđềuđặndocócơnsốtnhucầuvềbấtđộngsảnnăm1992-1993.Vìvậyđầutưvàobấtđộngsảntrởnênhấpdẫnnhấtbởivìnómang

lạitỷsuấtlợinhuận cao nhất trong danh mục đầu tư2

Năm 1994, tiền gửi tiết kiệm ngân hàng lạitrở nên hấp dẫn Bởi vì

kinhtếvĩ mô đã ổn định với tỷlệlạmphátthấp,cộngvớithịtrườngbấtđộngsảnđạtđến trạng thái cân bằng và các tài

sảntàichínhkhácnhưvàngvàdollathìtươngđốiổnđịnh.Vìthế,tiềngửicókỳhạnởViệtNamtănglên63,5%vàonăm1993

- 1994.Đặcbiệt,tỷlệtăngcủatiềngửingoạitệchuyển sang dương lên đến

2 Cuối

năm1992–đầunăm1993,giácảxâydựngtănglênhằngngày Trong6tháng,giábấtđộngsảntănghơn50% ởnhiềuthànhphố(Thờibáo Sàigòn số132,4/1994,trang19)

10,6% từ âm trong năm 1990-1993

Nhưngtỷtrọngtiềngửingoạitệgiảmcòn41%năm1994từtỷtrọngcao62%năm1991.Đâycó thể lànhântốgópphầnlàm tăng mạnh lãi suất thực của

tiềngửiđồngVNsovớilãisuấtđangthịnhhànhtrênthếgiới.Tự do hóa chế độ thương mại vàtỷgiáhốiđoáilàmgiảmnhu cầu cất giữ tiền gửi ngoại tệ Tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn trong tổng tiền gửităngliêntục,tỷsốtiềngửi không kỳ

hạn/tiềnrộng,tỷsốtiền ngoài ngânhàng/tiền rộngvàtỷ số của tiền gửi tiết kiệm và tiềngửicókỳhạn vẫn thấp hơnso với các nước Châu Á (khoảng

20%).Điềunàychothấyhệ thống ngân hàngViệtNamvẫnbịhạnchếtrong huy động tiết kiệm Tỷlệtăngcaotiềngửitiếtkiệm trong hệ thống ngân

hàngvàvẫnđượcduytrìtrongnăm1995,tăng52,9%sovớinăm1994mặcdùlãi

suấttiềngửiđượcđiều chỉnhxuống

ThựcchấthệthốngngânhàngViệtNamvẫnởgiaiđoạnkémpháttriểnnếuxéttỷsốtiềngửi/GDP.Chúngtacóthể nhận

thấyquatỷsốtiềngửitrungbình/GDPchỉ16,57%vào1989–

1995,làmứcthấpnhấtsovới các nước ChâuÁ khác như Indonesia 34,64%,

Malaysia47,14%,Philipine30,97%,Singapore51,09%, Thái Lan 65,9%, Trung quốc46,63%,HànQuốc35,07%.Bảng2.8chothấy mặc dù tiền gửi tiết kiệm (hay tiềngửiđịnhkỳ)tănglên,tỷsốtiềngửi

/GDPgiảmtừnăm1989,từ22,1%vào năm1989 còn 15% năm 1992, 13,2%năm1993.Các tỷ số một lần nữa cho thấycómộtsự chuyển dịchsangđầutưbấtđộng sản bởi vì tỷ suất lợi nhuận là cao nhấttrongdanhmụcđầutưtrongthờikỳ1992–1993

Sauđótỷsốtiềngửi/GDPlạităng nhưng chỉ 14,3% vào năm 1994 và15,1% năm1995 Đây có thể là kết quảcủa hai nhân tố

khácđượcđềcậptớit r i e å n vọngcủaviệcnângcaokhảnănghuyđộngvốnlàtăngtầmquantrọngcủaviệcgiữchứng khoánchínhphủvàtăngsự thành công của các ngân

hàng

ngoàiquốcdoanhtrongviệchuyđộngtiếtkiệm.Chứngkhoánchínhphủ(mànóđược