Vai trò của chính sách tiền tệ trong việc huy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nước ta

MỤC LỤCLỜI MỞ ĐẦU Trang Chương 1: VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA 1.1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

NGUYỄN THANH TÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2000

MỤC LỤC

LỜI MỞ

ĐẦU

Trang

Chương 1: VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH -

TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA

1.1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA

- HIỆN ĐẠI HÓA

1.1.1 Tạo ra một sự chuyển đổi căn bản

trong cơ cấu kinh tế

1.1.2 Tạo điều kiện cho các nước đang phát

triển bắt kịp công

nghệ các nước phát triển, hội nhập khu

1.1.3 Thúc đẩy tăng năng suất lao động,

phân công lao động, biến một nước nông nghiệp

lạc hậu thành một nước công

1.1.4 Nâng cao giá trị hàng hóa nội địa, khả

năng cạnh tranh

1.1.5 Tạo đà tăng trưởng kinh tế ổn định, cải

thiện chất lượng

1.2.1 Quan điểm của Đảng và nhà nước

về công nghiệp hóa

1.2.2 Định hướng cơ bản của quá trình công

nghiệp hóa - hiện

Luận văn cao học

kinh tế

Người thực hiện : NGUYỄN THANH TÒNG

1.3 VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ

TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

8

1.3.1 Xác định nhu cầu và cơ cấu nguồn

vốn phục vụ quá trình

công nghiệp hóa – hiện đại hóa 9 1.3.2 Tạo môi trường thuận lợi cho việc huy

động vốn phục vụ

quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa 12

huyến khích đầu tư và nâng cao hiệu quả

Chương 2: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

Ở NƯỚC TA TRONG THỜI GIAN QUA 19

2.1 TÌNH HÌNH HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN VỐN Ở

NƯỚC TA KỂ TỪ KHI THỰC HIỆN ĐỔI

MỚI CƠ CHẾ QUẢN LÝ

2.1.1 Những chuyển biến khi thực hiện đổi

mới cơ chế quản

2.1.2 Tình hình huy động các nguồn vốn ở

nước ta trong thời

2.1.2.1 Đối với nguồn vốn trong nước 212.1.2.2 Đối với nguồn vốn ngoài nước 232.2 NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH

TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ ĐẾN VIỆC HUY

ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ

TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA 26

2.3 NHỮNG VƯỚNG MẮC, TỒN TẠI CỦA CHÍNH

SÁCH TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY

ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG

NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA Ở

hững vướng mắc, tồn tại của chính sách

2.3.2 Những vướng mắc, tồn tại của các

công cụ điều hành

ồn tại của chính sách, cơ chế quản lý tài chính doanh nghiệp nhà nước

35 2.3.4 Những vướng mắc, tồn tại của chính

sách thu hút vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài 37 2.3.5 Những vướng mắc của chính sách huy

động, tiếp nhận và sử dụng nguồn vốn ODA 39

Chương 3: NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI

PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN

ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA TRONG THỜI GIAN TỚI

41

3.1 NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN NHẰM NÂNG

CAO VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH

-TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC

VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN

ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA TRONG THỜI

3.1.3 Những định hướng cơ bản

44

3.2 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO VAI

TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN

TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ

QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA –

HIỆN ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA TRONG THỜI GIAN TỚI

45

3.2.1 Những giải pháp hoàn thiện chính sách

3.2.2 Hoàn thiện các công cụ điều hành chính

3.2.3 Đổi mới chính sách, cơ chế quản lý

tài chính doanh nghiệp trong nước 49 3.2.4 Đẩy mạnh việc thu hút vốn đầu tư

3.2.6.2 Nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển

công nghệ và

TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa là quá trình màcác quốc gia từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu,trình độ khoa học kỹ thuật hạn chế muốn vươn lênphát triển kinh tế - xã hội ở trình độ cao và bền vữngđều phải trãi qua

Nước ta với nền sản xuất nông nghiệp là chính,trình độ khoa học công nghệ còn lạc hậu, cách xa mứcphát triển của thế giới Do vậy muốn trở thành mộtnền kinh tế hiện đại, tiên tiến, con đường công nghiệphóa - hiện đại hóa chính là sự lựa chọn tất yếu màĐảng và Nhà nước đã xác định để thực hiện mụctiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, vănminh” Để thực hiện thành công mục tiêu đó, việc sửdụng chính sách tài chính - tiền tệ trong việc thúc đẩyhuy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa -hiện đại hóa đất nước là không thể bỏ qua và mangmột ý nghĩa vô cùng quan trọng Trong thời gian qua,đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về lĩnh vực công

nghiệp hóa- hiện đại hóa, tuy nhiên, vai trò của chính sách tài chính - tiền tệ trong việc huy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nướùc ta dường như chưa được quan

tâm đúng mức Do vậy, việc lựa chọn vấn đề nàylàm đề tài luận văn tốt nghiệp nhằm khẳng địnhtầm quan trọng và nêu bậc vai trò của chính sách tàichính - tiền tệ trong việc huy động vốn phục vụ quátrình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Với phương pháp luận của chủ nghĩa di vật biệnchứng, kết hợp với phân tích đặc điểm của cácquốc gia đã thực hiện thành công quá trình côngnghiệp hóa - hiện dại hóa, cũng như tình hình thực tiễnkinh tế, xã hội nước ta và nhũng biến đổi của kinh

tế thế giới hiện nay, luận văn vạch rõ tầm quantrọng của chính sách tài chính - tiền tệ trong việc huyđộng vốn phục vụ đầu tư phát triển, phân tích, đánhgiá việc thực hiện chính sách tài chính - tiền tệ thúcđẩy huy động vốn đầu tư ở nước ta trong thời gianqua Từ đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện hơnvai trò chính sách tài chính - tiền tệ trong việc huy độngvốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóanước ta.

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung luậnvăn kết cấu 3 chương:

Chương 1 : Vai trò của chính sách tài chính - tiền

tệ trong việc huy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Chương 2: Tình hình thực hiện chính sách tài chính

-tiền tệ trong việc huy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta trong thời gian qua

Chương 3 : Những định hướng và giải pháp chủ

yếu nâng cao vai trò của chính sách tài chính tiền tệ trong việc huy động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta trong thời gian tới

Trong quá trình nghiên cứu, do thiếu kinh nghiệmnên không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính mongsự lượng thứ của quí thầy cô và người đọc

Xin chân thành cám ơn các thầy cô khoa Sau ĐạiHọc, Khoa Tài Chính Nhà Nước, Khoa Tài Chính DoanhNghiệp Và Kinh Doanh Tiền Tệ, Trường Đại Học Kinh Tế

TP HCM đã tận tình dạy bảo Xin cám ơn TS NGUYỄNNGỌC HÙNG, người hướng dẫn khoa học, đã giúp đỡrất nhiều cho luận văn được hoàn thành

Chương 1: VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH

TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN

PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

1.4 TẦM QUAN TRỌNG CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG

NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa là quá trìnhphát triển tất yếu mà mọi quốc gia từ một nền kinhtế nông nghiệp kém phát triển muốn vươn lên trởthành một nền kinh tế tiên tiến, hiện đại phải thựchiện Trong lịch sử phát triển sản xuất xã hội, đểtrở thành một quốc gia có nền kinh tế phát triển, cónhiều nước đã phải mất rất nhiều thời gian để thựchiện công nghiệp hóa để có một nền công nghệ kỹthuật cao, một nền kinh tế phát triển bền vững

Ngày nay trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiềubiến đổi, cách mạng khoa học công nghệ phát triển

ở trình độ cao, giao lưu quốc tế mở rộng là điềukiện hết sức thuận lợi cho các nước đi sau rút ngắnquá trình công nghiệp hóa, nắm bắt cơ hội để đưađất nước phát triển một cách nhanh chóng nhờ tậndụng được thời cơ, nắm bắt tốt cơ hội thực hiện thànhcông phát triển kinh tế xã hội của mình Côngnghiệp hóa - hiện đại hóa có tầm quan trọng hết sứcthiết yếu cho các nước đang phát triển, cụ thể là :

1.4.1Tạo ra một sự chuyển đổi căn bản trong

cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa tạo một sự thayđổi đáng kể trong cơ cấu kinh tế xã hội, chuyển từmột nền kinh tế, xã hội với nền tảng kỹ thuật lạchậu sang một nền kinh tế kỹ thuật rộng khắp Trongthời đại ngày nay, công nghệ đóng vai trò có tínhchất quyết định, đặc biệt là với các nước đang pháttriển Chúng ta đều biết nguồn lực của một nền kinh

tế luôn có giới hạn, do đó hiệu quả khai thác yếutố tài nguyên, con người, trang thiết bị là yếu tốchủ yếu để nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội.Cách mạng khoa học đã làm cho tư liệu sản xuấtngày càng được sử dụng tối ưu, giúp cho các yếu tốtự

nhiên được khai thác hiệu quả hơn Khoa học kỹ thuậtlà nguyên nhân chính đưa năng suất lao động xã hộităng rất nhanh, ngày nay khoa học và kỹ thuật đãlàm giảm đi rất nhiều sự phụ thuộc vào yếu tố tàinguyên trong phát triển kinh tế Nhờ các tiến bộ khoahọc kỹ thuật mà chi phí nguyên liệu cho một sảnphẩm ngày càng được giảm xuống, thí dụ dây cápđồng có hàm lượng nguyên liệu và nhiên liệu gần80%, còn dây cáp điện thoại bằng sợi thủy tinh (Sảnphẩm mới của cách mạng công nghệ), hàm lượngnguyên liệu chỉ khoảng 10% Việc giảm vai trò kinhtế của tài nguyên tác động dẫn đến các nướcnghèo về tài nguyên lại có khả năng tăng thêmthực lực, còn các nước giàu tài nguyên cũng phảiđiều chỉnh lại chiến lược phát triển phù hợp Cáchmạng khoa học dẫn đến bùng nổ công nghệ và rútngắn vòng đời của các công nghệ mới Khả năngkhoa học và công nghệ ngày càng đóng vai trò quantrọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mộtquốc gia Ngày nay khi đánh giá sức mạnh một quốcgia, bên cạnh những chỉ số truyền thống, người tacòn căn cứ vào năng lực khoa học và công nghệ nhưmột trong những yếu tố có ý nghĩa quan trọng.

Trong giai đoạn hiện nay, công nghiệp hóa còn bao gồm cả những yếu tố của xã hội tin học, hậu

công nghiệp Sự xuất hiện xã hội thông tin làm cho khu vực dịch vụ hay khu vực thông tin dần dần trở thành vai trò chủ yếu

Như vậy thực chất của công nghiệp hóa là sự pháttriển công nghệ, là quá trình chuyển nền sản xuấtxã hội từ trình độ thấp lên trình độ công nghệ tiên tiến, hiện đại Theo ý nghĩa đó là một quá trình phát triển mà một quốc gia từ một nền

nông nghiệp là chính, muốn nhanh chóng vươn lên phát triển kinh tế – xã hội ở trình độ cao cần phải trãi qua Và ngày nay với một khả năng công nghệthông tin phát triển, quá trình đó có thể rút ngắn rất nhanh so với thập kỷ trước

1.4.2Tạo điều kiện cho các nước đang phát

triển bắt kịp công nghệ các nước phát triển, hội nhập khu vực và thế giới

Trong thời đại ngày nay hầu hết công nghệ tiên tiến đã có ở các nước đã trãi qua quá trình công nghiệp hóa, việc chuyển giao công nghệ từ các nước

phát triển sang các nước đang phát triển có thể giảiquyết khắc phục các giai đoạn và mở ra cho các nướcđang phát triển rất nhiều giải pháp Việc nắm bắtcác công nghệ hiện đại đã phát minh trên thế giớinhằm ứng dụng vào nền kinh tế của mình đã tạo cơhội cho các nước đang phát triển mang lại hiệu quả caonhất và điều kiện thuận lợi để thực hiện cách mạngcông nghệ, rút ngắn rất nhiều thời gian và công sứccho các nước đang phát triển.

Công nghiệp hóa phải đi đôi với hiện đại hóa,kết hợp những bước tiến tuần tự về công nghệ vớiviệc tranh thủ những cơ hội đi tắt, đón đầu Côngnghệ là nhân tố phức tạp, quá trình thay đổi thườngchậm hơn quá trình phát triển đưa đến ý nghĩa thựctiễn cho các nước đi sau trong lĩnh vực công nghệ làviệc chọn lựa đường đi có thể bắt kịp những côngnghệ có tốc độ thay đổi nhanh Vấn đề hiện naykhông phải là tự mình sáng tạo ra những công nghệmình muốn, mà chỉ cần nắm bắt các công nghệ đãphát minh trên thế giới, áp dụng sao cho phù hợp điềukiện cụ thể để đem lại hiệu quả cao nhất và khảnăng chuyển giao phù hợp Công nghiệp hóa gắn liềnhiện đại hóa đã mở ra nhiều con đường đi tắt, chophép thực hiện trong thời gian rất ngắn so với quá trìnhcông nghiệp hóa cổ điển lâu dài trước kia

Các nước đang phát triển với cơ sở kỹ thuật

nông nghiệp lạc hậu có thể bỏ qua rút ngắn các giaiđoạn nếu điều kiện phù hợp để phát triển công

nghiệp hóa Đây là điều hoàn toàn phù hợp với qui luật phát triển Các nước này có thể phát triển songsong các loại công nghệ truyền thống, công nghệ

hiện đại sao cho phù hợp với điều kiện của nước mình,không nhất thiết phải tuần tự từ công nghệ truyền thông tiến tới công nghệ trung gian rồi đến công

nghệ hiện đại Trong thời đại toàn cầu hóa ngày nay

với sự tác động to lớn của cách mạng công nghệ, các nước đang phát triển có thể tùy theo khả năng lựa chọn và thích nghi, chớp thời cơ, đi tắt đón đầu tậndụng các cơ hội để phát triển công nghệ của mình.

1.4.3Thúc đẩy tăng năng suất lao động, phân

công lao động, biến một nước nông

nghiệp lạc hậu thành một nước công

nghiệp tiên tiến

Đặc điểm quan trọng nhất và quyết định nhất củacông nghiệp hóa là thay thế kỹ thuật thủ công bằngmáy móc thiết bị trên quy mô toàn bộ nền kinh tế.Sự thay đổi này thúc đẩy nâng cao năng suất laođộng xã hội, thúc đẩy quá trình phân công lao độngxã hội, biến đổi một xã hội nông nghiệp lạc hậuthành một xã hội công nghiệp tiên tiến Được biểuhiện về mặt xã hội qua các chuyển dịch như sự dichuyển trên qui mô lớn công việc làm từ thủ công,cá thể sang tập trung ở các nhà máy; việc sử dụngrộng rãi năng lực cơ – điện; mạng lưới thông tin liênlạc, giao thông vận tải hiện đại, tạo ra nhiều việc làmmới và nhiều cơ hội kinh doanh mới Tăng mạnh qui môthị trường hàng hóa, thị trường vốn, thị trường laođộng, thị trường công nghệ, cũng như tăng mạnh sửdụng các dịch vụ tín dụng, tài chính khác; và tất nhiênbiểu hiện không thể thiếu là việc áp dụng ngàycàng rộng rãi các phát minh khoa học và côngnghệ, tạo ra một xã hội công nghiệp phát triển ở trìnhđộ cao

Có thể nói các nước đang phát triển đang có thời

cơ to lớn để thay đổi tình trạng tụt hậu và yếu kémcủa mình trong giai đoạn công nghệ phát triển như hiệnnay, thậm chí có thể làm nên những sự phát triển

“thần kỳ” Các nước đang phát triển không cần phảinghiên cứu, phát minh ra những công nghệ hiện đại,mà họ có thể thực hiện các chiến lược thích hợp đểtiếp thu, chọn lựa, thích nghi, làm chủ các công nghệcó sẵn đã được phát minh Do vậy họ có khả năngrút ngắn thời gian và giảm đến mức thấp nhấtnhững “mạo hiểm” của quá trình áp dụng các công

nghệ mới Việc khai thác triệt để khả năng tiềmtàng của các thành tựu khoa học kỹ thuật, côngnghệ có tầm quan trọng đặc biệt đối với các nước đisau trong phát triển công nghiệp, trong thực tế nhiềunước đã thành công trong chiến lược công nghiệp hóacủa mình, đạt mức phát triển kinh tế, xã hội vượtbậc trong khi chính các nước đó không phải là nhữngquốc gia sáng tạo ra công nghệ mới.

1.4.4Nâng cao giá trị hàng hóa nội địa, khả

năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế

Công nghiệp hóa làm tăng giá trị các mặt hàngtrong các lĩnh vực sản xuất: các mặt hàng nông,lâm thủy sản nếu qua khâu chế biến tốt sẽ tănggiá trị sản phẩm lên rất nhiều, ngược lại nếu cácsản phẩm này không qua công nghiệp chế biến xuấtkhẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc nguyên liệu sơchế thì giá trị giảm nhiều lần, khó cạnh tranh trên thịtrường tiêu thụ Do đó công nghiệp hóa là quá trìnhhết sức cần thiết để nâng cao giá trị hàng hóa,khả năng cạnh tranh trên thị trường và thu nhập từcác sản phẩm của mình Ngày nay khả năng cạnhtranh của hàng hóa được quyết định phần lớn từ mứcđộ công nghiệp hóa, trình độ công nghệ

Công nghiệp hóa thúc đẩy đa dạng hóa sản xuất:đối với các nước đang phát triển, công nghiệp hóakhông chỉ giúp tăng khối lượng sản phẩm, tăng thunhập mà nó còn là phương thức thực hiện hiện đạihóa cơ cấu sản xuất vốn còn sơ khai, thay đổi tậpquán kinh tế xã hội của nền sản xuất sơ khai đó.Ngày nay các nước đang phát triển có thể lựa chọntrong nhiều con đường sao cho phù hợp với nước mình,như có thể bắt đầu từ sản xuất hàng thay thế hàngnhập khẩu, sau đó tiến đến đầu tư vào các ngànhsản xuất thiết bị, máy móc nhằm tránh tình hình thịtrường trong nước còn hạn hẹp trong giai đoạn đầu,hiệu quả sẽ không cao nếu đầu tư các ngành thiết

bị máy móc, và mặt khác sản xuất các mặt hàngcó nguyên liệu từ nông nghiệp dễ hơn so với cácmặt hàng dùng nguyên liệu kim loại, máy công cụ

1.4.5Tạo đà tăng trưởng kinh tế ổn định, cải

thiện chất lượng cuộc sống

Công nghiệp hóa tác động đến đời sống xã hội:theo các thống kê của các nước đang phát triển, khi

tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa đạt đượcnhững sự tiến bộ trên nhiều mặt ảnh hưởng lớn đếnđời sống xã hội như thực phẩm, hàng tiêu dùng, nhàcửa, các dịch vụ phục vụ cho cuộc sống Một trongnhững yếu tố được quan tâm nhiều là thu nhập củangười dân khi một quốc

gia tiến hành công nghiệp hóa, thông thường cácnước đang phát triển tiến hành công nghiệp hóa thìkết quả cho thấy tăng trưởng kinh tế đi đôi với cảithiện chất lượng cuộc sống, các yếu tố phản ánhchất lượng cuộc sống phụ thuộc mức thu nhập quốcdân trên đầu người (GDP/ dân số) Chỉ số này tăngdẫn đến tăng tỷ lệ dân số đô thị, tăng tỷ lệ họcsinh theo dân số, giảm tỷ lệ dưới mức nghèo khổ.Các quốc gia đang phát triển muốn tiến nhanh thì phảihuy động hết năng lực của mọi người, và dĩ nhiênngười nào có điều kiện, khả năng thì sẽ vượt lêntrong phân phối và thu nhập Như thế muốn pháttriển, các quốc gia phải làm sao cho tất cả các thànhphần kinh tế, tất cả người dân đều có cơ hội nhưnhau để phát triển hết năng lực của mình.

1.5 ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA

- HIỆN ĐẠI HÓA Ở NƯỚC TA

1.5.1 Quan điểm của Đảng và nhà nước về

công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Nước ta đang trong giai đoạn đổi mới và phát triểnkinh tế xã hội, nhưng tình hình nhìn chung còn nhiềukhó khăn, nền kinh tế nông nghiệp còn chiếm tỉtrọng lớn, trình độ khoa học công nghệ còn tụt hậurất xa so với các nước phát triển trên thế giới Dođó, công nghiệp hóa - hiện đại hóa là con đường màchúng ta phải lựa chọn để có thể phát triển kinh tế,xã hội, nắm bắt kịp công nghệ tiên tiến của cácnước phát triển, nhất trong thời đại ngày nay cáchmạng khoa học và kỹ thuật thế giới diễn ra với tốcđộ rất nhanh Những thành tựu của công cuộc đổimới cơ chế quản lý kinh tế đã và đang tạo ra chochúng ta những cơ hội mới, cả trong nội bộ nền kinhtế và từ thế giới bên ngoài để chúng ta có thể

bước vào thời kỳ phát triển kinh tế Nhiều tiền đềcần thiết cho công nghiệp hóa - hiện đại hóa đã xuấthiện, quan hệ giữa nước ta với các quốc gia trên thếgiới, các khối kinh tế, các tổ chức kinh tế trên thếgiới và khu vực phát triển một cách mạnh mẽ hơànội bao giờ hết Những yếu tố đó đã tạo cho chúng

ta một thời cơ và những điều kiện thuận lợi cho việcthực

hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa thành công, đưa nước ta tiến lên một cách mạnh mẽ và bền

vũng

Công nghiệp hóa nước ta là giai đoạn của quá trìnhphát triển, là một sự biến đổi cơ cấu của nền kinhtế từ sản xuất nông nghiệp và công cụ lao độngthủ công là chính chuyển sang nền kinh tế côngnghiệp và dịch vụ Giai đoạn phát triển này phải đượcđánh dấu sự thay đổi cơ bản về tính hiệu quả tínhcông nghiệp, tính bền vững của sự phát triển Nước

ta phải thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa vìchúng ta rất cần và có khả năng phát triển nhanhchóng nền kinh tế, nhưng đồng thời phải đảm bảo tínhbền vững, mục tiêu lâu dài, có cơ sở khoa học vànhất quán

1.5.2Định hướng cơ bản của quá trình công

nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta

Đại hội Đảng lần VIII đã xác định mục tiêu củacông nghiệp hóa - hiện đại hóa là “xây dựng nước tathành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹthuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sảnxuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lựclượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”.Mục tiêu phấn đấu là đến năm 2020, nước ta về cơbản trở thành một nước công nghiệp Công nghiệphóa - hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân, củamọi thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nướcgiữ vai trò chủ đạo, khoa học và công nghệ là độnglực cho công nghiệp hóa - hiện đại hóa, kết hợp côngnghệ truyền thống và công nghệ hiện đại, tranh thủvà tập trung phát triển nhanh vào những lĩnh vựcquan trọng mang tính quyết định

Nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa hiện đại hóa đòi hỏi phải phát triển nền kinh tế

-với tốc độ cao, ổn định và bền vững, đồng thờiphải chuyển đổi cơ cấu kinh tế một cách mạnh mẽtheo hướng đuổi kịp các nước công nghiệp pháttriển Huy động tất cả nguồn vốn bao gồm cả nguồnvốn trong nước và nguồn vốn ngoài nước, huy độngmột cách tối đa nhằm đảm bảo được vai trò có ýnghĩa quyết định cho công cuộc công nghiệp hóa -

hiện đại hóa này Lấy việc phát triển nguồn lực conngười làm yếu tố cơ bản cho việc phát triển nhanh vàbền vững, tận dụng lợi thế phát triển tri thức củanước ta để thực hiện phát triển nhanh, khắc phục lạchậu về mặt tri thức, nâng cao trình độ dân trí trênphạm vi toàn xã hội, Động viên toàn dân cùng thamgia, xây dựng đất nước, không ngừng tăng tích lũy chođầu tư và phát triển Tăng trưởng kinh tế gắn liềnvới cải thiện đời sống nhân dân, phát triển vănhóa giáo dục.

1.6 VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG VIỆC HUY ĐỘNG VỐN PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

Chính sách tài chính là hệ thống các quan điểm,chủ trương, biện pháp của nhà nước trong việc độngviên, phân phối, sử dụng và quản lý các nguồn tàichính nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tếxã hội trong từng thời kỳ nhất định Nó là công cụtrọng yếu của nhà nước trong việc định hướng cho quátrình vận động của các quan hệ tài chính, xác lậpmôi trường vận động của các quan hệ tài chínhnhằm hiện thực hóa chính sách kinh tế, đồng thờiđiều tiết và kích thích các quan hệ kinh tế theo địnhhướng của nhà nước Chính sách tài chính bao gồmnhiều bộ phận cấu thành như : Chính sách huy độngvốn và đầu tư, chính sách ngân sách nhà nước,chính sách tài chính doanh nghiệp, chính sách tiền tệ,chính sách bảo hiểm,…

Trong đó, chính sách tiền tệ là bộ phận cấuthành của chính sách tài chính quốc gia, là một bộphận hợp thành của chính sách kinh tế Thực chấtchính sách tiền tệ là hệ thống các quan điểm, cácchủ trương và biện pháp của nhà nước nhằm tác

ñoông vaø ñieău chưnh caùc hoát ñoông veă tieăn teô, tíndúng ngađn haøng vaø ngoái hoâi, táo söï oơn ñònh cụa löuthođng tieăn teô thuùc ñaơy neăn kinh teâ quoâc dađn phaùttrieơn Vieôc vaôn haønh chính saùch tieăn teô khođng theơtaùch rôøi vôùi söï vaôn haønh cụa chính saùch taøi chínhquoâc gia vaø chính saùch phaùt trieơn kinh teẩ.

1.6.1Xác định nhu cầu và cơ cấu nguồn vốn

phục vụ quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa

Chúng ta đều biết rằng các nước đang phát triểncông nghệ còn thua kém, tụt hậu so với sự pháttriển thế giới, sản phẩm xã hội chưa nhiều, thunhập quốc dân thấp, tích lũy vốn trong nền kinh tếkhông cao Do vậy tiến hành công nghiệp hóa nhằmđưa các nước này vươn lên về mọi mặt để theo kịpcác nước phát triển Vấn đề mấu chốt để quyết địnhmọi sự tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội là đầu

tư, giải quyết các vấn đề nguồn vốn cho đầu tư, đầu

tư thế nào, quản lý ra sao …

Giải quyết vấn đề vốn đầu tư được coi là một trongnhững điều kiện trọng yếu để thực hiện thành côngchiến lược công nghiệp hóa – hiện đại hóa Nhu cầuvốn cho đầu tư thì rất lớn trong khi năng lực huy độngvốn thì luôn luôn là một đại lượng có giới hạn, nhấtlà với các nước đang phát triển, khả năng tích lũycòn nhiều hạn chế Do vậy huy động vốn cho đầu tưlà một chiến lược quan trọng và là điều kiện khôngthể thiếu để thực hiện công nghiệp hóa – hiện đạihóa Xét theo cơ cấu, vốn cần huy động cho đầu tưtừ các nguồn trong và ngoài nước, trong đó cónguồn viện trợ, nguồn thu hút của nhà nước từ côngtrái, trái phiếu,

Huy động các nguồn vốn trong nước:

Có thể nói rằng nguồn vốn từ tích lũy nội bộcó tầm quan trọng cốt yếu cho quá trình công nghiệphóa – hiện đại hóa ở các nước đang phát triển,không thể chỉ dựa hoàn toàn vào nguồn lực bênngoài để phát triển thành công về kinh tế, mặc dùnguồn vốn huy động từ bên ngoài là rất quan trọng,nhưng nguồn vốn trong nước mang tính chất quyết định

cho sự thành công của quá trình công nghiệp hóa.Nguồn vốn trong nước đặc biệt từ ngân sách, là vôcùng quan trọng, vì cho dù các nước tiến hành côngnghiệp hóa có cơ chế thị trường phát triển thì cũngcần có sự can thiệp của nhà nước, sự can thiệp nàynhư là khâu trung gian, tác động đến toàn bộ nềnkinh tế, xã hội Nhà nước phải đảm bảo nhu cầuthiết yếu như tạo việc làm đầy đủ cho người dân,hoặc

thông qua đầu tư trực tiếp, chính phủ đóng vai trò nhưchất xúc tác ban đầu đi tiên phong trong các ngànhcông nghiệp lĩnh vực mà tư nhân khó có khả năngđầu tư vì rủi ro hoặc không đủ vốn Ngoài ra chính phủcòn thực hiện các vấn đề như điều chỉnh các kếhoạch đầu tư, bảo hộ các ngành công nghiệp quantrọng, bảo hộ người tiêu dùng cũng như khâu sảnxuất, ổn định và điều tiết thị trường nhằm tạo sựcông bằng, lành mạnh và thúc đẩy phát triển Muốnthực hiện các yếu tố đó thì việc tích lũy vốn quangân sách là vô cùng cần thiết để tác động đếnquá trình công nghiệp hóa Khả năng huy động vốn từcác nguồn trong nước của các nước đang phát triểnrất phức tạp Trước hết là khả năng tích lũy trongnước thấp do thu nhập của người dân và các thànhphần kinh tế không cao Tuy nhiên cần có thể khắcphục điều kiện khó khăn để tích lũy nguồn vốn chocông nghiệp hóa mà một số nước đã thành côngthông qua việc tiết kiệm trong các thành phần dân

cư Do đó trong bối cảnh khởi đầu công nghiệp hóa

ở mức rất thấp, nhưng áp dụng các chính sách pháttriển phù hợp với điều kiện của mình thì vẫn có thểthành công bằng các biện pháp huy động vốn vớiquy mô lớn bằng chính sách thuế (thắt lưng buộcbụng), huy động yếu tố khả năng con người

Huy động vốn đầu tư nước ngoài:

Hầu hết các nước tiến hành công nghiệp hóađều hướng tới việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài, coiđây là nguồn vốn bổ sung rất quan trọng cho hoạtđộng đầu tư phát triển Đầu tư nước ngoài như mộtđộng lực góp phần làm năng động nền kinh tế, tạosự phát triển công nghiệp, giải quyết công ăn việclàm, nâng cao trình độ lao động và kỹ thuật côngnghệ mới, thúc đẩy ngoại thương phát triển, vươn tớinhững thị trường mới Đối với các nước đang phát

triển thì khả năng tích lũy từ nội bộ nền kinh tế cóhạn chế nhất định Ngoài ra hiệu quả, năng suất laođộng xã hội chưa cao, từ đó làm hạn chế tích lũy,cả lượng cung cũng như lượng cầu của nền kinh tếđều nhỏ hẹp, mà nguyên nhân cơ bản là do thiếuvốn đầu tư cho công nghiệp hóa Việc thu hút vốn đầu

tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài là một giảipháp cần thiết

Nguồn vốn vay và viện trợ:

Có tầm quan trọng rất thiết yếu cho các nướcđang phát triển thực hiện chiến lược phát triển đấtnước Cũng như nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài,các nguồn vốn vay và vốn tài trợ của quốc tế lànguồn lực bên ngoài tác động đến quá trình côngnghiệp hóa một cách hữu hiệu để tháo gỡ nhữngkhó khăn ban đầu, tạo lực mở đường cho những dựán công nghiệp then chốt, cơ sở hạ tầng Đối vớinguồn vốn vay tất yếu phải được kiểm tra, cóphương án sử dụng hợp lý, nếu không tác động cácmặt trái của khoản vay sẽ làm cho cán cân thanhtoán quốc gia thâm hụt kinh niên, dẫn đến nợ khótrả, từ đó ảnh hưởng đến cả quá trình Do vậy sửdụng nguồn vay này như động lực ban đầu, nhưng vềsau nhất thiết phải thu hút đầu tư trực tiếp nướcngoài và tích lũy vốn qua con đường tiết kiệm nội bộlà chính

Các chính sách huy động vốn từ việc phát hành trái phiếu, công trái cũng đóng vai trò quan trọng trong

việc thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi từ khu vực dân

cư Trong giai đoạn phát triển công nghiệp hóa thì việcđộng viên các nguồn vốn dưới các hình thức khácnhau để huy động tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong xãhội thông qua công trái, trái phiếu tự nguyện hoặcbắt buộc là rất quan trọng để nhà nước đầu tư vàocác chương trình trọng điểm, xây dựng kết cấu hạ tầng.Giải quyết các vấn đề vốn cho Công nghiệp hóacủa các nước đang phát triển, các chính sách liênquan đến khu vực kinh tế nhà nước và khu vực tưnhân là vấn đề quan trọng và phức tạp Vai trò đầutàu của các doanh nghiệp nhà nước là rất cần thiếttrong những giai đoạn nhất định, nhưng thực hiện cổphần hóa các doanh nghiệp nhà nước lại là mộttrong những vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn phát

triển kinh tế vì lý do thu hút vốn cho nhà nước quaviệc cổ phần hóa đó, đồng thời nâng cao hiệu quảkinh doanh của các doanh nghiệp này vì các doanhnghiệp nhà nước thường bộc lộ nhiều hạn chế trongmôi trường kinh tế mở, hiệu quả sản xuất kinh doanhthấp, khả năng tích lũy thấp, dẫn đến khả năngcạnh tranh yếu, đó là gánh nặng cho nền kinh tế.

Trong những thập kỷ cuối thế kỷ 20, các nước đangphát triển Châu Aù thực hiện rộng khắp chương trình tưnhân hóa doanh nghiệp nhà nước, đây được coi là mộttrong những giải pháp quan trọng để huy động tối đavốn cho phát triển, tăng nguồn thu cho nhà nước,cân đối ngân sách, thu nhỏ tình trạng thiếu hụt côngcộng Chuyển các doanh nghiệp nhà nước sang hìnhthức cổ phần vừa thực hiện được tiết kiệm, thu hồivốn, vừa hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài trongviệc khai thác đầu tư vào các doanh nghiệp này.

1.6.2Tạo môi trường thuận lợi cho việc huy

động vốn phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Để khai thác sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nướcngoài, các nước công nghiệp hóa phải tạo lập môitrường cũng như có chiến lược thích hợp Trước hết làphải tạo lập hệ thống chính sách kinh tế, pháp luậtthuận lợi, môi trường ổn định chính trị, xã hội đảmbảo để tạo sự an tâm cho các nhà đầu tư nước ngoài,kế đến phải chuẩn bị cơ sở hạ tầng của nền kinh tế,tạo các điều kiện thuận lợi, đồng thời thực hiện cácchính sách khuyến khích đầu tư nhằm hấp dẫn cácnguồn vốn bên ngoài Việc chuẩn bị cũng như xâydựng chiến lược sử dụng vốn đầu tư nước ngoài mộtcách hiệu quả là hết sức quan trọng Chúng ta đềubiết rằng đầu tư nước ngoài trước hết là phục vụ cholợi ích của nước bỏ vốn đầu tư chứ không phải chonước nhận vốn, do đó các nước thu hút vốn củacác nước công nghiệp xuất vốn phải nhận thức điềuđó và tranh thủ để nắm bắt cơ hội của mình, khắcphục hiện tượng thiếu vốn kéo dài, giải quyết cáckhó khăn về trình độ quản lý, kinh doanh, thay thếdần cung cách sản xuất kinh doanh mang tính chất giađình sang hình thức tổ chức quản lý hiện đại

Huy động vốn và sử dụng vốn đầu tư hiệu quả làmột trong những yếu tố quyết định cho thành côngcủa quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa Trongquá trình đáp ứng vốn cho đầu tư cũng như đảm bảohiệu quả mang lại như mong muốn, vai trò của chínhsách tài chính tiền tệ có tầm quan trọng đặc biệt, vàtất yếu phải sử dụng các chính sách này như là mộtcông cụ để điều

tiết và quản lý các hoạt động đầu tư phát triển nói riêng, đến toàn bộ nền kinh tế nói chung để nhằm đạt các mục tiêu.

Đối với các nguồn vốn từ nội bộ nền kinh tế:

Chúng ta đều biết rằng khả năng huy động vốntừ tiết kiệm trong nước phụ thuộc vào nhiều yếu tốnhư mức sống của người dân (hay thu nhập của họ),tổng thu nhập quốc dân, tốc độ tăng trưởng kinh tế(GDP, xuất - nhập khẩu…), các yếu tố lạm phát, lãisuất, tỉ giá hối đoái,… và chúng ta thấy rằng cáccông cụ kinh tế vĩ mô nói chung, chính sách tài chính -tiền tệ nói riêng đóng vai trò rất quan trọng chi phốiđến khả năng tích lũy và tiết kiệm của nội bộ nềnkinh tế

Chính sách lãi suất có tác động rất lớn đến việcthu hút các nguồn vốn tiết kiệm và đầu tư Khi lãisuất tăng thì tác động tăng tiết kiệm, nhưng ảnhhưởng đến đầu tư, cũng như cán cân ngoại thương Dovậy các nước đang phát triển trong quá trình côngnghiệp hóa áp dụng các chính sách lãi suất khác nhautùy thuộc vào tình hình kinh tế của nước mình Cónước áp dụng chính sách lãi suất thấp để khuyếnkhích đầu tư (như Hàn Quốc) Khi lãi suất vay và lãisuất tiết kiệm ở mức thấp so với thị trường thì sẽđưa đến nhiều nhu cầu vay vốn ngân hàng, và việctài trợ cho các ngành công nghiệp mũi nhọn là côngcụ mạnh nhất để chính phủ hướng đầu tư vào cáckhu vực tăng trưởng và phát triển xuất khẩu Một sốnước áp dụng chính sách lãi suất cao (như Đài Loan)nhằm khuyến khích tiết kiệm để thu hút vốn đáp ứngcho đầu tư và kiềm chế lạm phát ở mức cao Lãisuất cao sẽ tăng dòng vốn vào hệ thống ngânhàng, tăng tích lũy vốn và kích thích tăng trưởng.Chính sách này tất nhiên phải được điều chỉnh phùhợp sao cho lãi suất không quá cao ảnh hưởng đến

đầu tư, nghĩa là đầu tư phải sinh lợi cao, từ đó hướngđầu tư vào các ngành ít vốn nhưng mang lại lợi nhuậncao, thu hút nhiều lao động Đây là lợi thế cho cácnước đang phát triển nếu khai thác tốt Qua nhữngtác động của lãi suất đã phân tích trên, một sốchính phủ áp dụng chính sách can thiệp mạnh vào

khung lãi suất, nhưng một số nước thì thực hiện chính sách tự do hóa lãi suất tùy thuộc vào thực tiễn của nước mình.

Chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong việchuy động vốn từ các thành phần dân cư, các thànhphần kinh tế Ngoài vai trò điều tiết vĩ mô nền kinhtế một cách năng động và nhạy bén trong các địnhhướng của nhà nước, thuế là công cụ động viêntài chính chủ yếu cho ngân sách quốc gia, từ đóthuế trở thành công cụ quan trọng đối với nguồn thucủa ngân sách nhà nước và giữ vai trò trọng yếutrong cân đối thu chi ngân sách Ngoài ra thuế còn làmột công cụ điều chỉnh, kích thích sản xuất kinh doanhthông qua sự tác động của hệ thống thuế suất phùhợp, áp dụng các chế độ ưu đãi và miễn giảmthuế một cách linh hoạt Thực hiện tốt chính sách thuếsẽ tác động đến nhiều mối quan hệ kinh tế khácnhau, các chính phủ sử dụng chính sách thuế tácđộng vào sản xuất và tiêu dùng xã hội, bảo hộ sảnxuất nội địa góp phần quan trọng trong định hướngcông nghiệp hóa Ngoài ra thuế còn có tác dụnggóp phần ổn định tiền tệ và phát triển thị trườngtài chính thông qua tác động của mình, từ đó giántiếp tác động đến việc tạo điều kiện thuận lợi tậptrung vốn cho đầu tư phát triển

Đối với nguồn vốn từ bên ngoài:

Có thể nói vốn huy động từ bên ngoài luônluôn có ý nghĩa rất quan trọng và các nước đangphát triển không thể bỏ qua các nguồn đầu tư nướcngoài, các nguồn viện trợ, các nguồn vay từ bênngoài hay các nguồn huy động từ bên ngoài nền kinhtế của mình Vốn đầu tư nước ngoài có thể nói làcó tiềm năng rất dồi dào cho công nghiệp hóa ởcác nước đang phát triển, đồng thời vốn nước ngoàikhi đầu tư còn mang theo nó kỹ thuật công nghệ

hiện đại cũng như khoa học quản lý tiên tiến Dovậy mà các nước công nghiệp hóa dù ở mức độvà thời điểm mở rộng thu hút vốn đầu tư của tư bảnnước ngoài có khác nhau nhưng đều có chính sách ưuđãi, khuyến khích tham gia đầu tư của tư bản nướcngoài và nó được coi là một bộ phận cấu thành hếtsức quan trọng trong việc hình thành tổng lượng vốn cầnthiết cho đầu tư.

Aùp dụng hệ thống thuế ưu đãi để thu hút đầu tưnước ngoài, khuyến khích áp dụng tiến bộ khoa họckỹ thuật trong đầu tư nước ngoài Thông qua cácbiện pháp miễn hoặc giảm thuế thu nhập, thuếcông ty cho các nhà đầu tư nước ngoài nếu họ thựchiện các dự án kỹ thuật công nghệ cao, vốn đầu tưlớn, những dự án trọng yếu đối với nền kinh tế hoặccác dự án mà các thành phần kinh tế trong nướckhó có khả năng đầu tư Miễn hoặc giảm thuế nhậpkhẩu nguyên liệu hoặc tư liệu sản xuất trong nhữngngành ưu tiên của nhà nước.

Thành lập các khu công nghiệp, khu chế xuất, khumậu dịch tự do Trong đó tư bản nước ngoài được phépmở doanh nghiệp, đầu tư một cách tự do, có nhiều ưuđãi về thuế quan cũng như thủ tục hành chính đơn giảnhóa đến mức tối đa Trong điều kiện các nước đangphát triển còn nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, kỹthuật thì biện pháp thành lập các đặc khu kinh tế làhết sức cần thiết để thu hút đầu tư phát triển côngnghiệp, kỹ nghệ Các mối quan hệ giữa các đặc khunày với các ngành, lĩnh vực kinh tế khác trong nướcnhìn chung cho đến nay mang lại nhiều yếu tố tích cựcvà có ảnh hưởng lan tỏa đối với các nước côngnghiệp mới ở Châu Aù Đây cũng được coi là yếu tốkhông thể thiếu đối với các nước đang phát triểnmuốn dựa vào vốn đầu tư nước ngoài để mở rộngđầu tư công nghiệp, các đặc khu kinh tế này với cơsở hạ tầng đồng bộ là nơi rất thuận tiện để đồngvốn đem lại hiệu quả cao, nhờ đó dòng đầu tư trựctiếp chảy vào và được hấp thụ một cách triệt đểđối với nước đang cần vốn

1.6.3Khuyến khích đầu tư và nâng cao hiệu quả

sử dụng vốn

Vốn đầu tư từ ngân sách tham gia hỗ trợ, làm xúctác để thu hút các nguồn vốn khác và đầu tư phát