CHƯƠNG VI HỌC THUYẾT KINH TẾ VỀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN VÀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚ pptx

Nguyên nhân hình thành và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền Khái quát những nguyên nhân hình thành CNTB độc quyền Sự phát triển của LLSX dưới tác động của tiến bộ khoa học kỹ thuật

I CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

II CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC

III NHỮNG NÉT MỚI TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN HIỆN ĐẠI

IV VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

I CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

1 Nguyên nhân hình thành và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Khái quát những nguyên nhân hình thành CNTB độc quyền

Sự phát triển của LLSX dưới tác động của tiến bộ khoa học

kỹ thuật đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất=>

hình thành các xí nghiệp quy mô lớn

Tự do cạnh tranh => các nhà tư bản cải tiến kỹ thuật, tăng quy mô tích lũy=> xuất hiện một số

xí nghiệp lớn nắm địa vị thống trị một ngành hay trong một số ngành công nghiệp

Khủng hỏang kinh tế, những xí nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản, những xí nghiệp còn lại phải đổi mới kỹ thuật -> tập trung sản xuất

Những công ty lớn thỏa hiệp với nhau ->

hình thành các tổ chức độc quyền

Tư bản độc quyền

I CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Tích tụ

tập trung sản xuất

Có ít xínghiệplớn

Cạnhtranh gâygay gắt

Thoả hiệp, thoả thuận

Tổ chức độc quyền

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Tổ chức độc quyền là tổ chức liên minh giữa các nhà tư bản để tập trung vào trong tay phần lớn việc sản xuất

và tiêu thụ một số loại hàng hoá nào

đó nhằm mục đích thu được lợi nhuận

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Các ten(Cartel):

là một liên minh độc quyền về:

-> giá cả-> phân chia thị trường-> sản lượng hàng hóa…

Các ten là một liên minh độc quyền không

vững chắc

Các ten phát triển nhất ở Đức

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Xanhđica(Cyndicate):

là tổ chức độc quyền về lưu thông; mọi việc

mua bán do 1 ban quản trị đảm nhiệm

Họ vẫn độc lập về SX

Mục đích của họ là thống nhất đầu mối mua

,bán để bán hàng hóa với giá đắt và mua

nguyên liệu với giá rẻ

Phát triển nhất ở Pháp

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

Các nhà tư bản tham gia tơrớt trở thành các cổ

đông thu lợi nhuận theo cổ phần

Đánh dấu bước ngoặt về hình thức vận động

mới của QHSX TBCN

Nước Mỹ là quê hương của Tơrớt

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Côngxóocxiom

Là một hình thức độc quyền có trình độ và quy

mô lớn hơn các hình thức trên

Tham gia hình thức này không chỉ có các nhà

tư bản lớn mà còn cả các xanhđica, tờrớt, thuộc

các ngành khác nhau nhưng liên quan với nhau

về kinh tế, kỹ thuật

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Tư bản tài chính

Đầu sỏ tài chính

(chi phối toàn bộ đời sống kinh tế và xã

hội của xã hội tư bản)

Cử đại diện tham gia để theo dõi

việc sử dung tiền vay

Ngân hàng Tổ chức độc quyền công nghiệp

Mua cổ phần của các ngân hàng, hoặc lập ngân

hàng phục vụ riêng cho mình

chỉ thực hiện chức năng

thanh toán và tín dung

Nắm hầu hết tư bản tiền tệ của xã hội

Khống chế mọi hoạt

động của nền kinh tế

TBCN

§Çu sá tµi chÝnh

§Çu sá tµi chÝnh

T­ b¶n tµi chÝnh

NÒn kinh tÕ

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

Xuất khẩu hàng hoá ra nước ngoài nhằm mục đích thực hiện giá trị

CNTB

độc quyền

XUẤT KHẨU

TƯ BẢN

Xuất khẩu giá trị

ra nước ngoài nhằm mục đích chiếm đoạt giá trị thặng dư và nguồn lợi khác ở các nước nhập khẩu tư bản

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Tích tụ tập

trung

tư bản

Xuất khẩu tư bản

Cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền

Phân chia thế giới của các tổ chức độc quyền

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Lịch sử phát triển của CNTB

đã chứng tỏ thị trường trong nước luôn gắn với thị trường

Mặt khác: cần có thị trường ổn định để kiếm lợi nhuận siêu ngạch

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Sự phát

triểnkhôngđều về

kinh tế

Pháttriểnkhôngđều vềchínhtrị –quânsự

Xung độtvề quân

sư đểphânchia lãnh

thổ

Chiến tranh thế giới

I CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

3 Sự họat động của quy luật giá trị và quy luật giá trị thặng dư trong giai đọan CNTB độc quyền

a Quan hệ giữa độc quyền và cạnh tranh trong giai đọan chủ nghĩa

tư bản độc quyền

Cạnh

Giữa các tổ chức độc quyền với nhau

Nội bộ tổ chức độc quyền

Thị phần

SX, tiêu thụ

Cùng ngành

Khác ngành

Một bên phá sản

Hai bên thỏa hiệp

Nguồn nguyên liệu, Nhân công, Phương tiện…

3 Sự họat động của quy luật giỏ trị và quy luật giỏ trị thặng dư trong giai đọan CNTB độc quyền

b Biểu hiện họat động của quy luật giỏ trị và quy luật giỏ trị thặng

dư trong giai đọan chủ nghĩa tư bản độc quyền

Tổ chức

độc quyền

Giá mua vào thấp

Giá bán

ra cao

b Biểu hiện họat động của quy luật giá trị và quy luật giá trị thặng

dư trong giai đọan chủ nghĩa tư bản độc quyền

Giai đoạn độc quyền

GĐ tự do cạnh tranh

Sản xuất hàng hoá giản đơn

Quy luật giá cả sản xuất GCSX = K + p

Quy luật giá cả độc quyền GCĐQ = K+ P ĐQ

Quy luật giá trị (W= c+v +m)

Quy luật giátrị thặng dưQuy luật p

Quy luật lợi nhuận độc quyền

cao

b Biểu hiện họat động của quy luật giỏ trị và quy luật giỏ trị thặng

dư trong giai đọan chủ nghĩa tư bản độc quyền

Nguồn gốc của lợi nhuận độc quyền

Bằng tổng Lao động

không công của công nhân ở các

xí nghiệp

độc quyền

Một phần lao

động không công của các

xí nghiệp không độc quyền

Một phần giá trị thặng dư của các nhà tư bản vừa và nhỏ mất đi do thua thiệt trong cạnh tranh

Lao động thặng dư và đôi khi và một phần lao động tất yếu của những người sản xuất nhỏ, nhân dân lao

động ở các nước tư bản và thuộc địa

II CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC

1 Nguyên nhân hình thành và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

CNTB độc quyền

CNTB

ĐQ Nhà nước

Tất yếu

a Nguyên nhân hình thành

Nhà nước tư sản điều tiết

Ngành nghề mới ra đời

Tư bản không thể hoặc không muốn làm

Xoa dịu bằng các chính sách nhà nước

Mâu thuẫn TCĐQ QT

Nhà nước can thiệp

CNTB độc quyền Nhà nước

1 Nguyên nhân hình thành và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

1 Nguyờn nhõn hỡnh thành và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Các nhà nước trước chủ nghĩa tư bản:

Chủ nghĩa tư bản trong giai

đoạn tự do cạnh tranh

Chủ nghĩa tư

bản ngày nay

Bằng bạo lực và cưỡng bức siêu kinh tế

Vai trò của nhà nước chỉ dừng lại ở việc điều tiết bằng thuế

II CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC

2 Những biểu hiện chủ yếu của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Kết hợp về con người

Hình thành sở hữu Nhà nước

Nhà nước tư sản Chế độ tham dự

2 Những biểu hiện chủ yếu của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Sù ®iÒu tiÕt kinh tÕ cña

2 Những biểu hiện chủ yếu của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

III NHỮNG NÉT MỚI TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN HIỆN ĐẠI

Giáo dục được tăng cường và

tố chất người lao động được nâng cao rõ rệt

nâng cao hơn

2 Nền kinh tế đang có xu hướng chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức

3 Sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất và quan hệ giai cấp

Quan hệ sở hữu có những tay đổi, biểu hiện là sự phân tán quyền nắm

cổ phiếu tăng lên

Kết cấu giai cấp thay đổi, nổi bật là sự xuất hiện của tầng lớp trung lưu(giai cấp trung lưu) chiếm 40-50% dân số

Thu nhập bằng tiền lương của người lao động cũng có mức tăng trưởng khá lớn

4 Thể chế quản lý kinh doanh trong nội bộ doanh nghiệp có những biến đổi lớn

Doanh nghiệp cải cách cơ chế quản lý, thiết lập cơ cấu tổ chức hàng ngang và mạng lưới, xóa bỏ hệ thống kiểu kim tự tháp truyền thống.

Dùng công nghệ cao cải cách cơ chế quản lý sản xuất

Thực hiện cải cách quản lý lao động, lấy con người làm gốc

Thay đổi hình thức tổ chức doanh nghiệp, xuất hiện xu thế hai lọai hình lớn hóa và nhỏ hóa cùng tồn tại.

5 Điều tiết vĩ mô của nhà nước ngày càng được tăng cường

§Ó ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ

5 Điều tiết vĩ mụ của nhà nước ngày càng được tăng cường

Phương thức điều tiết kinh tế của nhà nước tư bản

Điều tiết bằng các chương trình và kế hoạch

Thông qua các hợp đồng để hỗ trợ các ngành truyền thống cần

được duy trì và phát triển những ngành mũi nhọn

Tăng chi ngân sách cho các nghiên cứu và phát triển

Tài trợ cho các nghiên cứu ứng dụng của các công ty tư nhân

Chính sách tiền tệ

Chính sách tài khóa

Lập chiến lược và kế hoạch

5 Điều tiết vĩ mụ của nhà nước ngày càng được tăng cường

Đào tạo và đào tạo lại lao động, khuyến khích phát triển các doanh

nghiệp vừa và nhỏ -> giải quyết tình trạng thất nghiệp

Dùng hệ thống tài chính tiền tệ đẻ chống lạm phát và điều tiết giá

cả

Thực hiện các quan hệ kinh tế đối ngoại thông qua hệ thống tài

chính tiền tệ quốc tế

Phương thức điều tiết kinh tế của nhà nước tư bản

Các công cụ kinh tế đối ngoại

Đào tạo và đào tạo lại lao động

6 Các công ty xuyên quốc gia có vai trò ngày càng quan trọng trong hệ thống kinh tế TBCN, là lực lượng chủ yếu thúc đẩy tòan cầu hóa kinh tế

Thúc đẩy tòan cầu hóa sản xuất và nguồn vốn, thúc đẩy phân công lao động quốc tế sâu sắc hơn, thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển nhanh

Truyền bá khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý trên phạm vi tòan cầu

Chiếm đọat thị trường tòan cầu, xuất khẩu vốn và hàng hóa trên qui

mô lớn, tăng cường kiểm sóat của tư bản độc quyền trên phạm vi tòan cầu

Tạo cơ hội và cả thách thức cho các nước đang phát triển

Ảnh hưởng lớn tới lĩnh vực tài chính, tiền tệ

7 Điều tiết và phối hợp quốc tế được tăng cường

IV VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

1 Vai trò của CNTB đối với sự phát triển của nền sản xuất xã hội

Giải phóng lòai người khỏi “đêm trường trung cổ” của xã hội phong kiến, chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa TBCN Chuyển sản xuất nhỏ thành sản xuất lớn hiện đại

Phát triển lực lượng sản xuất =>thời đại của kinh tế tri thức

Thực hiện xã hội hóa sản xuất

Thông qua cuộc cách mạng công nghiệp, lần đầu tiên biết tổ chức lao động theo kiểu công xưởng => xây dựng được tác phong công nghiệp cho người lao động

Thiết lập nên nền dân chủ tư sản, tiến bộ hơn rất nhiều so với xã hội phong kiến

và nô lệ

IV VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

2 Hạn chế của chủ nghĩa tư bản

IV VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG

3 Xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN