MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài Toàn cầu hóa hiện nay, về thực chất, là sự hội nhập toàn cầu trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, là xu thế phát triển tất yếu, khách quan, phù hợp quy luật.
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Toàn cầu hóa hiện nay, về thực chất, là sự hội nhập toàn cầu trên tất cả các lĩnhvực của đời sống xã hội, là xu thế phát triển tất yếu, khách quan, phù hợp quy luật của
xã hội loài người Việt Nam đã phấn đấu, cố gắng không ngừng và đã có nhiều nỗ lựctrong việc hoàn thiện về bộ máy nhà nước và pháp luật kết hợp khối hành pháp với lậppháp và tư pháp, để đáp ứng kịp thời yêu cầu của tiến trình hội nhập Tuy nhiên, xã hộicàng phát triển thì nhu cầu sống và làm việc theo pháp luật của người dân càng đượctăng cường, những yêu cầu đặt ra cho chủ thể quản lý càng khắt khe hơn Những mâuthuẫn, bất đồng giữa các cơ quan nhà nước và người dân cũng theo đó mà tăng lên Nhucầu khiếu kiện trong nhiều lĩnh vực gia tăng về số lượng với tính chất Đặc biệt, đối với
tố tụng hành chính (TTHC) vấn đề tranh chấp hành chính diễn biến rất phức tạp Nhằmđảm bảo được yêu cầu cơ bản của nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vìdân Do đó, pháp luật quy định công dân có quyền khởi kiện vụ án hành chính (VAHC)
ra Tòa giải quyết để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình Xét xửVAHC được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm chế độ hai cấp xét xử: “Xét xử sơthẩm, phúc thẩm”
Pháp luật về xét xử sơ thẩm VAHC ở Việt Nam đã có bước phát triển từ thờiđiểm các quy định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính(PLTTGQCVAHC) năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2006) đã tạo nềntảng ban đầu về pháp luật TTHC, có nhiều quy định tương đối cụ thể như các quy định
về trình tự, thủ tục xét xử sơ thẩm, phúc thẩm… Đặc biệt từ khi Luật TTHC năm 2015được thông qua và có hiệu lực thi hành (ngày 01- 7 - 2016) đã đánh dấu bước pháttriển vượt bậc trong công tác giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực hành chính Việcgiải quyết các VAHC đạt được kết quả toàn diện trên tất cả các mặt, đẩy mạnh sự phốihợp giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương trong thi hành Luật TTHC.Tuy nhiên, qua một thời gian thực hiện, Luật này đã bộc lộ một số hạn chế, khiếmkhuyết trong quy định về xét xử sơ thẩm VAHC
Nghị quyết số 49-NQ/TW về cải cách tư pháp Đảng đã đề ra nhiệm vụ, chủtrương chú trọng việc "mở rộng thẩm quyền xét xử của tòa án đối với các khiếu kiệnhành chính Đổi mới mạnh mẽ thủ tục giải quyết các khiếu kiện hành chính tại tòa án;tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia tố tụng, bảo đảm sự bình đẳng giữa
Trang 2công dân và cơ quan công quyền trước tòa án”; đồng thời đáp ứng yêu cầu của nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cụ thể hóa tại Hiến pháp năm 2013 trong việc “bảo
vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”
Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Xét xử sơ thẩm vụ án hành chính” là một yêu
cầu khách quan, cần thiết nhằm góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng và thực thipháp luật trong giai đoạn này
2 Mục đích nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Xây dựng
hệ thống câu hỏi nghiên cứu đề tài Làm sáng tỏ lý luận về xét xử sơ thẩm VAHC,đánh giá quy định pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật về xét xử sơ thẩmVAHC Từ đó, đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về xét xử sơ thẩmVAHC và nâng cao hiệu quả của hoạt động giải quyết các tranh chấp hành chính
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: nghiên cứu lí luận, tìm hiểu các quy định của
pháp luật khái niệm, đặc điểm của xét xử sơ thẩm VAHC Thực tiễn tổ chức thực hiệnpháp luật về xét xử sơ thẩm VAHC trong những năm gần đây Tìm ra được những
điểm còn hạn chế, bất cập Đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về xét xử sơ
thẩm VAHC và nâng cao hiệu quả của hoạt động giải quyết các tranh chấp hànhchính
Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Đề tài chỉ tập chung nghiên cứu những vấn đề
lí luận, thực tiễn thi hành pháp luật về xét xử sơ thẩm VAHC từ khi thiết lập phươngthức xét xử hành chính ở Việt Nam (ngày 01-7-1996); trong đó, chủ yếu tập trung vàogiai đoạn từ khi Luật TTHC năm 2015 có hiệu lực đến nay
4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng
để thực hiện bài tiểu luận bao gồm: phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, thống
kê, lịch sử Cụ thể:
Phương pháp phân tích tổng hợp: Đảm bảo tính khái quát của vấn đề được
nghiên cứu, đảm bảo tính chuyên sâu ở mỗi nội dung liên quan đến xét xử sơ thẩmVAHC
Trang 3Phương pháp so sánh, lịch sử được sử dụng kết hợp với nhau: Đặt vấn đề xét
xử sơ thẩm VAHC trong hệ thống pháp luật Việt Nam từ trước tới nay
Phương pháp thống kê: Được sử dụng để nêu rõ số liệu thực tiễn về thực hiện
quy định pháp luật về xét xử sơ thẩm VAHC trong những năm qua
5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Những kết quả nghiên cứu góp phần làm phong phú, hoàn chỉnh, sâu sắc hơncác vấn đề lý luận về xét xử sơ thẩm VAHC Bên cạnh đó, bài tiểu luận còn là tài liệutham khảo hữu ích trong quá trình nghiên cứu, học tập các môn học có liên quan đếngiải quyết tranh chấp hành chính cũng như tố tụng hành chính
6 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần Lời cảm ơn, mục lục, danh mục từ viết tắt…nội dung chính của đềtài gồm 4 chương cụ thể như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đến đề tài.
Chương 2: Những vấn đề lí luận về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.
Chương 3: Thực trạng thi hành pháp luật, nguyên nhân và giải pháp nâng cao
hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay
Trang 4CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.1 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bằng tòa án ở Việt Nam được xác lập
từ thời điểm các quy định của PLTTGQCVAHC năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm
1998 và năm 2006) đã tạo nền tảng ban đầu về pháp luật TTHC,có nhiều quy địnhtương đối cụ thể như các quy định về trình tự, thủ tục xét xử sơ thẩm, phúc thẩm….Các vấn đề lí luận và thực tiễn về TTHC nói chung và xét xử sơ thẩm VAHC nói riêngvẫn đã và đang là đề tài thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học và những người làmcông tác thực tiễn Nhìn chung các công trình này chủ yếu là luận án, luận văn luậthọc, sách chuyên khảo, đề tài nghiên cứu khoa học và các bài báo khoa học pháp lí đềcập đến các phạm vi, cấp độ và các khía cạnh khác nhau về các phương diện lí luận,thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm VAHC ở Việt Nam
Tình hình nghiên cứu lí luận về xét xử sơ thẩm VAHC nghiên cứu các vấn đề líluận cơ bản của xét xử sơ thẩm VAHC, trước tiên cần làm sáng tỏ khái niệm, dấu hiệu(đặc điểm), vị trí, vai trò của xét xử sơ thẩm VAHC Các nghiên cứu chú trọng về vấn
đề này thường được trình bày trong các giáo trình, sách chuyên khảo về luật TTHC.Trước hết phải kể đến hệ thống giáo trình của các cơ sở đào tạo luật về các môn học Líluận chung Nhà nước và pháp luật, Luật TTHC, Luật hành chính Cụ thể, tại cácchương III, chương VII, VIII, IX của giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Đại họcLuật Hà Nội đã trình bày các vấn đề khái quát về xét xử sơ thẩm VAHC như kháiniệm, vai trò và thủ tục xét xử sơ thẩm VAHC v.v.; chương VI giáo trình Luật hànhchính Việt nam của Đại học Luật Hà nội đã cung cấp những kiến thức lí luận nền tảngnhất về QĐHC, trong đó có loại QĐHC cá biệt là đối tượng xét xử chủ yếu củaVAHC Đây là những kiến thức nền tảng cơ bản cho việc nghiên cứu chuyên sâu, toàndiện những vấn đề lí luận về xét xử sơ thẩm VAHC
Giải quyết tranh chấp hành chính bằng con đường tư pháp đang được Đảng vànhà nước ta đặc biệt quan tâm, nhất là trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền
và dân chủ hóa về mọi mặt đời sống xã hội hiện nay Qua việc tìm hiểu tổng quan tìnhhình nghiên cứu liên quan đến đề tài cho thấy việc nghiên cứu xét xử sơ thẩm VAHC
Trang 5đã được quan tâm, đề cập đến trên nhiều phương diện khác nhau Phần lớn các côngtrình chủ yếu là phân tích, bình luận về lí luận và thực trạng pháp luật và thực tiễn thihành xét xử sơ thẩm VAHC trước khi luật TTHC năm 2015 ra đời Do vậy việcnghiên cứu vấn đề “Xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam” là nhiệm vụ cầnthiết trong giai đoạn hiện nay.
1.2 Các câu hỏi nghiên cứu:
Để làm rõ vấn đề nghiên cứu, em đặt ra và sẽ giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau:
- Xét xử sơ thẩm VAHC là gì, có những đặc thù gì so với xét xử sơ thẩm vụ ánhình sự, dân sự?
- Xét xử sơ thẩm VAHC có vị trí, vai trò như thế nào trong TTHC?
- Các nội dung cơ bản của xét xử sơ thẩm VAHC?
- Hoạt động xét xử sơ thẩm VAHC ở Việt Nam bị chi phối và tác động bởinhững yếu tố nào?
- Thực trạng thi hành pháp luật TTHC ở Việt Nam hiện nay và những hạn chế,vướng mắc gì cần khắc phục? Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế đó?
- Cần có những giải pháp cụ thể gì để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quảxét xử sơ thẩm VAHC ở Việt Nam?
Trang 6CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
2.1 Khái niệm, đặc điểm và vị trí, vai trò của xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
2.1.1 Khái niệm, đặc điểm xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
2.1.1.1 Khái niệm:
Khi bàn đến xét xử sơ thẩm VAHC, trước tiên chúng ta cần phải hiểu rõ về kháiniệm “vụ án hành chính” Vậy VAHC là gì? Hiện nay, khái niệm VAHC chưa đượcquy định cụ thể trong một văn bản quy phạm pháp luật nào nên có rất nhiều quan điểm
khác nhau Tuy nhiên, khi đề cập đến vấn đề này ta có thể hiểu như sau: “VAHC là vụ việc tranh chấp hành chính được tòa án có thẩm quyền thụ lý theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức đối với các QĐHC, HVHC để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ”
Khi bàn đến xét xử sơ thẩm VAHC, chúng ta cần phải hiểu rõ về khái niệm “xétxử”? Có một số quan điểm khác nhau về khái niệm xét xử
Có quan niệm cho rằng: “Xét xử là hoạt động đặc trưng, là chức năng, nhiệm
vụ của các Tòa án Các Tòa án là những cơ quan duy nhất của một nước được đảm nhiệm chức năng xét xử, mọi bản án do các tòa án tuyên đều phải qua xét xử Không một ai có thể bị buộc tội mà không qua xét xử của các tòa án và kết quả xét xử phải được công bố bằng bản án” Chúng ta có thể hiểu khái quát nhất về xét xử không chỉ
là việc kiểm tra lại các tài liệu, chứng cứ thu thập trong giai đoạn điều tra, truy tố vàtuyên án Mà xét xử là một hoạt động đặc biệt mang tính quyền lực nhà nước do Tòa
án thực hiện, nhằm giải quyết những vụ án thuộc nhiều lĩnh vực như hình sự, dân sự,kinh tế, hành chính…
Một vấn đề khác liên quan cần phải lý giải đó là “sơ thẩm” là gì? Về mặt ngôn
ngữ học, hiện nay có nhiều cách hiểu về vấn đề này Theo Từ điển Tiếng Việt thì: “Sơ thẩm được hiểu là xét xử một vụ án với tư cách là Tòa án ở cấp xét xử thấp nhất” Từ điển giải thích thuật ngữ pháp lý thông dụng thì quy định: “Sơ thẩm là xét xử một vụ
án mà bị cáo, người bị hại, đương sự có quyền kháng cáo và Viện kiểm sát có quyền kháng nghị để yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại” Có thể thấy, với cách hiểu
Trang 7của Từ điển giải thích thuật ngữ pháp lý thông dụng chúng ta có được cái nhìn toàndiện nhất về sơ thẩm
Từ quan niệm về VAHC, xét xử và sơ thẩm, có thể tiếp cận khái niệm xét xử sơthẩm VAHC từ nhiều phương diện khác nhau Như đã biết, xét xử sơ thẩm VAHC làgiai đoạn tiếp theo sau khi tòa đã thụ lí đơn khởi kiện của cá nhân, tổ chức (đươngsự) đối với quyết định hành chính (QĐHC), hành vi hành chính (HVHC) khi cácđương sự cho rằng QĐHC, HVHC đó xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của
họ Hoạt động xét xử (HĐXX) sơ thẩm VAHC chỉ được tiến hành khi vụ án khôngthuộc trường hợp bị tạm hoãn, đình chỉ, tạm đình chỉ Như vậy, mọi hành vi tố tụngkhác như khởi kiện, xem xét đơn khởi kiện, thụ lí vụ án, điều tra, chứng minh, thuthập chứng cứ… đều phục vụ cho HĐXX sơ thẩm Do đó, quyền và nghĩa vụ tố tụngcủa người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng được thực hiện công khai, đầy
đủ nhất ở phiên tòa sơ thẩm
Mục đích của phiên tòa sơ thẩm là xem xét tính hợp pháp hay không hợp phápcủa QĐHC, HVHC và xác định có hay không thiệt hại về vật chất do QĐHC, HVHC
đó gây ra đối với cá nhân, tổ chức Bản án hành chính sơ thẩm là kết quả của hoạtđộng xét xử sơ thẩm VAHC Bởi vậy, xét xử sơ thẩm được xác định là khâu kết thúccủa quá trình tố tụng từ giai đoạn khởi kiện, thụ lý đơn khởi kiện, quyết định đưa vụ
án ra xét xử
Như vậy, qua sự phân tích trên, chúng ta có thể rút ra định nghĩa về xét xử sơ
thẩm VAHC như sau: “Xét xử sơ thẩm VAHC là việc tòa án đưa vụ án thuộc thẩm quyền ra xét xử công khai tại phiên tòa khi có đủ căn cứ do pháp luật tố tụng quy định”
2.1.1.2 Đặc điểm
Xét xử sơ thẩm VAHC là một cấp xét xử hành chính, nên nó mang những nétkhác biệt so với xét xử sơ thẩm các lĩnh vực khác (hình sự, dân sự):
Thứ nhất, được tiến hành theo trình tự do pháp luật TTHC quy định.
Xuất phát từ đặc thù của xét xử hành chính - là xét xử các tranh chấp hànhchính giữa chủ thể quản lí hành chính nhà nước (QLHCNN) (cá nhân, tổ chức được
sử dụng quyền hành pháp) và đối tượng quản lí hành chính nhà nước (cá nhân, tổ chứcphải phục tùng quyền hành pháp) phát sinh do việc ban hành QĐHC hay thực hiệnHVHC nên việc giải quyết các tranh chấp này phải được thực hiện theo một trình tự
Trang 8đặc biệt Đó là thủ tục tố tụng hành chính - trình tự xét xử các VAHC tại Toà án Thủtục tố tụng hành chính là một dạng cụ thể của thủ tục tư pháp, cho nên thủ tục tố tụnghành chính cũng được xác lập trên cơ sở những nguyên tắc chung của thủ tục tư pháp.Tuy nhiên, bên cạnh đó xét xử sơ thẩm VAHC có những đặc trưng yêu cầu riêng nênđược tiến hành theo trình tự thủ tục chặt chẽ do Luật tố tụng hành chính quy định.
Thứ hai, là hoạt động nhà nước đặc biệt chỉ do Tòa án có thẩm quyền thực
hiện, 1 bên cá nhân, cơ quan, tổ chức, 1 bên là cơ quan công quyền
Khác với xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, dân sự… thì xét xử sơ thẩm VAHC,các đương sự bao gồm có một bên là chủ thể quản lý hành chính nhà nước và một bên
là đối tượng quản lý nhà nước Nói xét xử sơ thẩm VAHC là hoạt động nhà nước đặcbiệt bởi vì người bị kiện trong trường hợp này là một chủ thể rất đặc biệt Đó là các tổchức, cá nhân mang quyền lực nhà nước trong quá trình tác động tới đối tượng quản lýcủa mình Mối quan hệ giữa chủ thể quản lý nhà nước và đối tượng quản lý nhà nước
là mối quan hệ “quyền lực – phục tùng” Việc xét xử sơ thẩm VAHC là xét xử tranhchấp giữa hai đối tượng này
Thứ ba, đối tượng xét xử là QĐHC và HVHC.
Đối tượng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính là các tranh chấp trong lĩnh vựchành chính giữa chủ thể quản lý nhà nước và đối tượng quản lý nhà nước Nhằmđảm bảo quyền công dân, pháp luật nước ta đã quy định cho phép đối tượng quản lýhành chính nhà nước có quyền được khởi kiện ra tòa nếu nhận thấy quyền và lợi íchcủa mình bị xâm hại bởi hoạt động quản lý hành chính nhà nước của các chủ thểquản lý hành chính nhà nước Nói cách khác, khi chủ thể quản lý hành chính nhànước ban hành QĐHC hay thực hiện HVHC mà gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền
và lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nhà nước thì sẽ gây nên mâuthuẫn giữa hai đối tượng này
Thứ tư, mục đích góp phần bảo vệ Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cá
nhân, tổ chức
Chính vì mối quan hệ bất bình đẳng giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước
và đối tượng quản lý hành chính nhà nước nên khi tranh chấp xảy ra thì phần lớn đốitượng quản lý hành chính nhà nước sẽ nắm thế yếu hơn Khi Tòa án được giao thẩmquyền xét xử những tranh chấp này thì các cá nhân, tổ chức này được Tòa án xem xét,xét xử một cách công khai và minh bạch Tòa án sẽ sử dụng quyền tư pháp của mình,
Trang 9trên cơ sở áp dụng các quy định pháp luật để làm căn cứ giải quyết xem ai đúng ai sai.Các cá nhân, tổ chức sẽ không phải chờ đợi các cơ quan công quyền xem xét lạinhững QĐHC đã ban hành hay những HVHC đã thực hiện có đúng hay không? Bởi vìcác cơ quan công quyền thường cho rằng họ đã ban hành đúng, thực hiện đúng phápluật Nếu thừa nhận cái sai thì sẽ gây ảnh hưởng phần nào đến uy tín cũng như chấtlượng quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan công quyền Do đó, việc phápluật quy định tòa án có thẩm quyền xét xử VAHC chính là nhằm mục đích bảo vệquyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.
2.1.2 Vị trí, vai trò xét xử sơ thẩm vụ án hành chính trong tố tụng hành chính.
2.1.2.1 Vị trí
Tòa án xét xử vụ án hành chính đảm bảo theo nguyên tắc xét xử sơ thẩm, phúcthẩm, trong đó xét xử xơ thẩm là hoạt động xét xử ở cấp thứ nhất do Tòa án được giaothẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật Giai đoạn xét xử sơ thẩm VAHC
có vị trí quan trọng trong toàn bộ quá trình TTHC Có thể nói xét xử sơ thẩm VAHC
là gia đoạn trọng tâm của hoạt động tố tụng hành chính, phản ánh tập trung và đầy đủđặc thù của hoạt động TTHC Các hoạt động tố tụng như khởi kiện, xem xét đơn khởikiện, thụ lý vụ án, điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ… Đều nhằm đưa ra phánquyết về tính hợp pháp của QĐHC, HVHC là đối tượng khởi kiện
Xét xử sơ thẩm VAHC là cấp xét xử được tiến hành tố tụng độc lập, là cơ sởnền tảng cho các giai đoạn xét xử tiếp theo Hay nói cách khác, nếu không có giaiđoạn xét xử sơ thẩm VAHC sẽ không thể thực hiện giai đoạn xét xử phúc thẩm, giámđốc thẩm, tái thẩm Xét xử sơ thẩm VAHC còn quyết định đến hiệu quả giải quyếtVAHC tại tòa án; nếu được tiến hành nhanh chóng, hiệu quả, đúng đắn sẽ bảo vệ kịpthời, đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, kiểm soát hữu hiệuviệc thực thi quyền hành pháp đồng thời giảm thiểu việc đưa vụ án ra giải quyết cácgiai đoạn tiếp theo, tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức của nhà nước và xã hội
2.1.2.2 Vai trò:
Thứ nhất, xét xử sơ thẩm VAHC góp phần đáp ứng những yêu cầu của Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân
Trang 10Thứ hai, xét xử sơ thẩm VAHC có vai trò quan trọng đối với kiểm soát việc
thực thi quyền hành pháp, góp phần duy trì, bảo vệ và thức đẩy phát triển trật tự quản
lí hành chính nhà nước, ổn định chính trị - xã hội
Thứ ba, xét xử sơ thẩm VAHC có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự
bình đẳng giữa cả nhân, tổ chức với các cơ quan công quyền trong hoạt động TTHC,góp phần đảm bảo công trình xã hội
Thứ tư, xét xử sơ thẩm VAHC được tiến hành đúng đắn sẽ bảo vệ kịp thời đầy
đủ các quyền và lợi ích cá nhân, tổ chức Tiết kiệm chi phí, thời gian, công sức của cánhân, tổ chức và xã hội, đồng thời đảm bảo sự thông suốt của nền hành chính
Thứ năm, xét xử sơ thẩm VAHC có vai trò tích cực trong việc giáo dục, nâng
cao trình độ và kiến thức pháp lí của chủ thể tiến hành TTHC và chủ thể tiến hànhtham gia TTHC Có ý nghĩa trong việc hoàn thiện pháp luật và quản lí hành chính nhànước
2.2 Nội dung cơ bản của xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
2.2.1 Đối tượng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
Đối tượng xét xử sơ thẩm VAHC là các tranh chấp trong lĩnh vực hành chính.Những tranh chấp này nảy sinh từ việc cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính nhànước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơquan hành chính nhà nước ban hành những QĐHC, thực hiện những HVHC nhằmgiải quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền của mình Đó là những QĐHC, HVHC đượcquy định tại Điều 11 PLTTGQCVAHC (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2006) Tuynhiên, hiện nay Luật TTHC năm 2015 đã mở rộng phạm vi đối tượng xét xử VAHCthông qua quy định về thẩm quyền sơ thẩm VAHC của tòa án tại Điều 30 Điều nàynhằm mở rộng thêm quyền khởi kiện cho các cá nhân, tổ chức hơn nữa
2.2.2 Chủ thể xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
TAND được xác định là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, thực hiện chức năngxét xử, có quyền ra phán quyết về các quy phạm pháp luật, các tranh chấp theo quyđịnh của pháp luật nhằm bảo vệ công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cánhân, tổ chức, bảo vệ lợi ích của nhà nước… Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chínhbằng Tòa án ở Việt Nam được xác lập từ thời điểm các quy định củaPLTTGQCVAHC năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2006) đã tạo nền
Trang 11tảng ban đầu về pháp luật TTHC,có nhiều quy định tương đối cụ thể như các quy định
về trình tự, thủ tục xét xử sơ thẩm, phúc thẩm…
Trong TTHC Tòa án hành chính có thẩm quyền xét xử sơ thẩm VAHC, giảiquyết các tranh chấp hành chính có tính đặc thù, bảo vệ hiệu quả nhất các quyền, lợiích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, kiểm soát hữu hiệu quyền hành pháp đồng thời đápứng đầy đủ các điều kiện phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế
2.2.3 Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính
2.2.3.1 Thẩm quyền của Tòa án nhân dân theo loại việc:
Theo luật TTHC năm 2015, thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án được mởrộng hơn theo phương pháp loại trừ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, cơquan, tổ chức trong việc xác định quyền khởi kiện VAHC, bảo đảm sự công bằng, đápứng được yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp nước ta Thẩm quyền này bao gồmviệc xét xử các khiếu kiện sau : Khiếu kiện QĐHC, HVHC, trừ các quyết định, hành
vi sau đây: QĐHC, HVHC thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốcphòng, an ninh, ngoại giao theo quy định của pháp luật; Quyết định, hành vi của Tòa
án trong việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính, xử lý hành vi cản trở hoạt động tốtụng; QĐHC, HVHC mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức; Khiếu kiện quyết định
kỷ luật buộc thôi việc công chức giữ chức vụ từ Tổng Cục trưởng và tương đương trởxuống; Khiếu kiện quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnhtranh; Khiếu kiện danh sách cử tri
2.2.3.2 Thẩm quyền xét xử hành chính theo cấp và lãnh thổ:
Tòa hành chính ở nước ta tổ chức theo đơn vị hành chính - lãnh thổ và trùng với cơ quan hành chính cả về lãnh thổ và về cấp Thẩm quyền này được quy định cụthể tại điều 31, điều 32 của Luật TTHC 2015:
Theo Điều 31, TAND cấp huyện được giải quyết theo thủ tục sơ thẩm các loạikhiếu kiện sau:(1) Khiếu kiện QĐHC, HVHC của cơ quan hành chính nhà nước từ cấphuyện trở xuống trên cùng phạm vi địa giới hành chính với Tòa án hoặc của người cóthẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước đó, trừ QĐHC, HVHC của UBNHcấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện; (2) Khiếu kiện quyết định kỷ luật buộc thôiviệc của người đứng đầu cơ quan, tổ chức từ cấp huyện trở xuống trên cùng phạm vi