Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường

Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường 3182019 1Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường 3182019 1Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường Chương 4 Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường 3182019 1

Chương 4

Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường

31/8/2019

1

Ths Nguyễn Thu Hà Khoa Lý luận Chính trị Đại học Hải Phòng

0911968629

2

Tự do cạnh tranh

Tích tụ Tập trung sản xuất

Độc quyền

CNTB tự do cạnh tranh CNTB độc quyền Cuối XVII – XIX Cuối XIX - XX

a Nguyên nhân hình thành độc quyền

Nguyên nhân hình thành độc quyền

31/8/2019

3

LLSX

phát triển

• Thành tựu khoa học-kỹ thuật

• Tích tụ và tập trung sản xuất

Sự tác động của các quy luật kinh tế

• QL Cạnh tranh

• QL giá trị thặng dự, Tích luỹ

Khủng hoảng kinh

tế 1873

• Phá sản DN nhỏ

• Tín dụng TBCN

 Lợi nhuận độc quyền

Khái niệm: là lợi nhuận thu được cao hơn lợi nhuận bình quân, do độc quyền đưa lại.

31/8/2019

4

Nguồn gốc

Lao động không công của CN các xí nghiệp độc

quyền

Lao động không công của CN các xí nghiệp ngoài

độc quyền

Giá trị thặng dư của các nhà TB vừa và nhỏ bị mất

đi trong cạnh tranh

Lao động thặng dư và đôi khi cả một phần lao động tất yếu của những người sản xuất nhỏ, nhân dân lao động ở các nước tư bản và các nước thuộc địa và

phụ thuộc.

5

Cạnh

 Độc quyền sinh ra từ cạnh tranh

 Độc quyền không thủ tiêu cạnh tranh, độc quyền làm cho cạnh tranh khốc liệt hơn, gay gắt hơn.

 Quan hệ giữa độc quyền và cạnh tranh

4.2.2 Bản chất kinh tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền

 CNTB độc quyền là một giai đoạn phát triển cao hơn của CNTB mà ở đó có sự thống trị của các độc quyền thay thế sự thống trị của tự do cạnh tranh, nhưng không thủ tiêu cạnh tranh, ngược lại cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn dưới những hình thức mới…

 Bản chất kinh tế của CNTB độc quyền vẫn dựa trên cơ

sở chế độ sở hữu tư bản tư nhân về tư liệu sản xuất Hình thức của quan hệ sở hữu có sự thay đổi: từ sở hữu TBTN cá biệt sang sở hữu tập thể TBTN

 Biểu hiện hoạt động của quy luật giá trị và quy luật giá trị thặng dư trong CNTB độc quyền? 31/8/2019

6

b Những đặc điểm kinh tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền

31/8/2019

7

Các tổ chức độc quyền có quy mô tích tụ và tập

trung tư bản lớn

Các tổ chức độc quyền có quy mô tích tụ và tập

trung tư bản lớn

Sức mạnh của các tổ chức độc quyền do tư bản

tài chính và hệ thống tài phiệt chi phối

Sức mạnh của các tổ chức độc quyền do tư bản

tài chính và hệ thống tài phiệt chi phối

Xuất khẩu tư bản trở thành phổ biến

Canh tranh để phân chia thị trường thế giới giữa các tập đoàn độc quyền

Canh tranh để phân chia thị trường thế giới giữa các tập đoàn độc quyền

Lôi kéo chính phủ vào việc xâm lược thuộc địa

và phân định lãnh thổ ảnh hưởng

Lôi kéo chính phủ vào việc xâm lược thuộc địa

và phân định lãnh thổ ảnh hưởng

4.3.1 Nguyên nhân hình thành

CNTB ĐQ NN

Nhà nước tham gia vào

kinh tế

LLSX >< QHSX

Phân công lao

động xã hội

Mâu thuẫn

giai cấp, xã

hội

Toàn cầu hoá

gặp rào cản

quốc gia dân

8

CNTB ĐQNN

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

• Là một giai đoạn phát triển của CNTB, có

sự kết hợp giữa các tổ chức độc quyền tư nhân với nhà nước tư sản thành một thể

thống nhất vì lợi ích của tổ chức độc quyền

và nhà nước tư sản.

Độc quyền nhà nước về kinh tế

• Là nhà nước nắm toàn bộ hoặc phần lớn

việc sản xuất, phân phối một hàng hóa,

dịch vụ nhất định

4.3.2 Bản chất của CNTB độc quyền nhà nước

31/8/2019

10 • CNTB ĐQNN là sự kết hợp sức mạnh độc quyền tư nhân với sức

mạnh của nhà nước TS thành một thiết chế, thể chế thống nhất,

trong đó NNTS phụ thuộc vào các TCĐQ và can thiệp vào các

quá trình kinh tế nhằm bảo vệ lợi ích của các TCĐQ và cứu nguy cho CNTB

• CNTB ĐQNN là nấc thang phát triển mới của CNTB ĐQ, nó là sự thống nhất của 3 quá trình: tăng sức mạnh của các TCĐQ, tăng vai trò can thiệp của NNTS vào nền kinh tế, kết hợp sức mạnh của các TCĐQ tư nhân với sức mạnh chính trị của nhà nước trong một thể thống nhất và bộ máy nhà nước phụ thuộc vào các TCĐQ

• CNTB ĐQNN không phải là một chính sách thuần túy mà là một quan hệ KT, CT, XH Vai trò của NNTS không chỉ can thiệp vào nền

SX XH bằng thuế, luật pháp mà còn tổ chức và quản lý các xí nghiệp thuộc khu vực kinh tế nhà nước, điều tiết bằng các biện pháp đòn bẩy kinh tế vào tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất

• CNTB ĐQNN là hình thức vận động mới của QHSX TBCN (bản chất kinh tế vẫn dựa trên chế độ sở hữu TBTN về TLSX), nhằm duy trì

sự tồn tại của CNTB, làm cho nó thích nghi với điều kiện lịch sử mới