TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM, NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP

Trong khi ó, phân khúc th tr ng tín d ng vi mô, tín d ng cho các doanh nghi p nh.

Tái c u trúc h th ng tài chính Vi t Nam:

V n và nh h ng nh ng gi i pháp cơ b n 1

TS Võ Trí Thành, Phó vi n tr ng CIEM,

TS Lê Xuân Sang, Tr ng ban, Ban Chính sách kinh t v mô, CIEM

H th ng tài chính (HTTC), v i c tr ng là là s hi n di n c a các nh ch tài chính và th tr ng tài chính (TTTC) (bao g m th tr ng ti n t , th tr ng tín

d ng - ngân hàng, th tr ng ch ng khóan (th tr ng c phi u, th tr ng trái phi u)), có vai trò quan tr ng trong huy ng và phân b có hi u qu các ngu n

v n trong n n kinh t S phát tri n lành m nh c a HTTC là m t nhân t thi t y u

m b o n nh kinh t v mô, nâng cao kh n ng c nh tranh c a n n kinh t , và góp ph n thúc y t ng tr ng kinh t b n v ng

Công cu c i m i b t u t n m 1986 ã thay i áng k di n m o t n c

Vi t Nam N n kinh t Vi t Nam ã và ang chuy n i t cơ ch k ho ch hóa t!p trung sang cơ ch th tr ng và h i nh!p sâu r ng hơn vào n n kinh t th gi i nói chung và HTTC toàn c u nói riêng Các th ch , nh ch và c u thành th

tr ng tài chính c"ng t ng b c #c hình thành, c i cách theo nguyên t c th

tr ng, h i nh!p

Trong b i c nh kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t t i nhi u n c trên th

gi i và suy gi m t ng tr ng kinh t trong n c ch a ch m d t, cùng v i m c l m phát cao, r i ro tài chính – ti n t gia t ng, v n ti p t c c i cách, tái c u trúc HTTC Vi t Nam càng tr nên b c thi t Quí 1/2012 Th t ng Chính ph ã phê duy t án Tái cơ c u h th ng ngân hàng (v i m t s n i dung ã và ang #c

th c hi n), Chi n l #c phát tri n TTCK Vi t Nam giai o n 2011-2020 và ban hành Ch$ th v vi c thúc y ho t ng và t ng c ng công tác qu n lý, giám sát

th tr ng ch ng khoán Các v n b n này ã a ra m t h th ng các gi i pháp nh%m ki n toàn, phát tri n, và gi m thi u r i ro HTTC Vi t Nam

V i cách ti p c!n phát tri n HTTC nh m t ch$nh th (k c giác giám sát),

d a trên kinh nghi m qu c t cùng các ch thuy t phát tri n HTTC hi n i, bài

vi t này ánh giá m t cách khái quát các h n ch , r i ro c a HTTC Vi t Nam Trên

1 Bài trình bày t i Di&n àn kinh t mùa xuân 2012: “Kinh t Vi t Nam n m 2012: Kh i ng m nh m' quá trình tái cơ c u n n kinh t ” ( ng t i Trang ch c a U( ban Kinh t c a Qui c h i: URL: http://ecna.gov.vn/ct/ht/Lists/HoiThao/View_Detail.aspx?ItemID=18

cơ s ó, bài vi t xu t nh ng nh h ng gi i pháp cơ b n, ch y u b khuy t cho n i dung #c nêu trong 2 án nh%m thúc y HTTC Vi t Nam phát tri n lành m nh, óng góp h u hi u cho phát tri n kinh t t n c trong b i c nh m i

I B c tranh phát tri n và nh ng y u kém, r i ro c a h th ng tài chính Vi t Nam

Trong quá trình c i cách nh h ng th tr ng và h i nh!p kinh t qu c t , HTTC

Vi t Nam ã t ng b c phát tri n, th hi n trên các ph ơng di n ch y u sau

• Các b ph!n c u thành cơ b n c a TTTC #c hình thành Th tr ng ti n t ,

th tr ng trái phi u và th tr ng c phi u cùng các lo i công c tài chính hay

gi y t có giá, ã d n tr nên quen thu c v i công chúng Nhi u nh ch trung gian m i nh công ty ch ng khoán, công ty tài chính, công ty b o hi m nhân th , qu) u t , #c thành l!p, trong ó m t s ho t ng t ơng i n ng ng và

hi u qu

• HTTC và TTTC b c u t o ti n cho vi c th c hi n t t vai trò, ch c n ng

c a mình Th tr ng ti n t t ng b c phát tri n, hoàn thi n theo h ng th

tr ng, là m t cơ s quan tr ng Ngân hàng Nhà n c (NHNN) chuy n sang áp

d ng có hi u qu hơn các công c ti n t , th c thi linh ho t chính sách ti n t Th

tr ng ch ng khoán ã có nh ng óng góp ban u, d*u còn ch a l n, trong vi c huy ng các ngu n v n dài h n cho n n kinh t

c bi t, h th ng ngân hàng có nh ng thay i theo h ng tích c c, ngày càng có vai trò trung gian l n hơn trong huy ng và phân b các ngu n v n H th ng ngân hàng b c u ti p c!n v i m t s hình th c kinh doanh hi n i, theo thông

l qu c t Chính sách tín d ng i x+ ngày càng bình ,ng hơn i v i thành ph n kinh t ngoài nhà n c Tín d ng cho khu v c doanh nghi p nhà n c (DNNN) có

xu h ng gi m d n, trong khi ó tín d ng cho khu v c t nhân ngày càng t ng Khu v c ngân hàng có v n u t n c ngoài t ng s hi n di n, v i hình th c,

ph m vi ho t ng tài chính ngày càng a d ng và phát tri n M c tích t c a các ngân hàng nhà n c gi m (m c d u còn cao), v i v n ch s h u ngày càng

t ng M t s ngân hàng th ơng m i nhà n c ã b t u c ph n hóa (m t ph n), góp ph n thu hút ngu n v n và nâng cao n ng l c qu n tr

• HTTC d n #c v!n hành trong khung kh pháp lý ngày càng hoàn thi n, mang tính th tr ng hơn, b c u k t h#p #c kinh nghi m qu c t v i tình hình c

th Vi t Nam Các nguyên t c qu n lý tài chính tiên ti n và chu n m c qu c t

v tính minh b ch, k toán, ki m toán, giám sát, ã và ang #c th ch hoá và

ng d ng trong th c t Các chính sách qu n lý, phát tri n TTTC c"ng t ng b c

#c hoàn thi n

• Ch c n ng, nhi m v c a các cơ quan qu n lý HTTC và TTTC (nh NHNN,

B Tài chính, trong ó có -y ban Ch ng khoán Nhà n c) ã #c th ch hoá

S ph i h#p gi a các cơ quan qu n lý HTTC và TTTC c"ng nh v i các b ngành liên quan trong x+ lý các v n tác nghi p phát sinh tr nên ch t ch' hơn Cùng

v i ó, h th ng giám sát c"ng ã hình thành và có b c phát tri n nh t nh, ho t

ng theo mô hình giám sát theo nh ch hay theo chuyên ngành2

Tuy ã có nh ng b c ti n tích c c, song nhìn t ng th HTTC Vi t Nam v*n

nh ng n c thang phát tri n ban u, còn ch a ng nhi u r i ro không th xem

th ng n nay, TTTC Vi t Nam t trình phát tri n còn th p, n m 2011 ng

th h ng 50 trên 60 TTTC phát tri n nh t #c x p h ng theo ánh giá c a Báo

cáo Ch s Phát tri n tài chính 2011 c a Di&n àn Kinh t th gi i (WEF 2011)

Xét theo t ng ch$ s tài chính, trình phát tri n v l #ng c a h th ng ngân hàng

Vi t Nam ã t g n m c trung bình, k c các ch$ s d ch v ngân hàng; trong khi

ó, x p h ng v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t ơng i th p Khu v c d ch

v ngân hàng Vi t Nam #c ánh giá khá t t v hi u qu ho t ng và sâu tài chính Tuy nhiên, t( tr ng s h u nhà n c quá cao là y u t “gi m thi u” hi u

qu ho t ng và qu n tr c a toàn ngành ngân hàng (B ng 1)

So sánh chung toàn c u cho th y, môi tr ng th ch , kinh doanh c a Vi t Nam và trình phát tri n các th tr ng c u thành TTTC Vi t Nam còn kém phát tri n,

c bi t là các chu n m c v qu n tr công ty, bao g m chu n m c ki m toán và báo cáo tài chính (m c và hi u l c áp d ng), hi u qu ho t ng c a H i ng

qu n tr , b o v l#i ích c ông thi u s /nhà u t (B ng 1)

B ng 1: X p h ng trình phát tri n tài chính Vi t Nam theo m t s ch tiêu

ch n l c, 2011

TTTC c x p

h ng)

Qu n tr công ty

Trong ó:

+ Áp d ng và hi u l c các chu n m c v ki m toán và báo

cáo tài chính

+ Hi u qu H i ng qu n tr

54

59

49

2 Theo ó, Ngân hàng Nhà n c (NHNN) giám sát các ho t ng ngân hàng - ti n t ), B Tài chính giám sát th

tr ng b o hi m (V B o hi m)), th tr ng ch ng khoán (-y ban Ch ng khoán Nhà n c), các ho t ng c a các

cơ quan/doanh nghi p thu c B (Thanh tra B Tài chính ); bên c nh ó, -y ban Giám sát Tài chính qu c gia có

ch c n ng t v n, giúp Chính ph trong i u hành giám sát h th ng tài chính

+ B o v l#i ích c ông thi u s 43

Ch s dung lư ng (các ch s sâu tài chính so v i

GDP)

20

Ch s hi u qu

Trong ó,

+Ch$ s l#i nhu!n toàn ngành

+Chi phí ngân hàng

+S h u nhà n c trong ngân hàng

27

12

2

51

Ngu n: Trích l #c t WEF (2011)

Ngoài nh ng y u kém, r i ro c a t ng th tr ng c u thành s' #c ch$ ra d i

ây, giám sát tài chính – m t y u t mang tính s ng còn i v i s v!n hành, phát tri n th tr ng – v*n còn không ít b t c!p

1 Các cơ quan giám sát (NHNN, UBCKNN và Gíam sát B o hi m) v a th c hi n

ch c n ng c p phép, ban hành cơ ch - chính sách, v a th c hi n ch c n ng h ng d*n, tri n khai th c hi n cơ ch chính sách và kiêm luôn vai trò ki m tra, thanh tra, giám sát ho t ng c a các nh ch tài chính i u này d& d*n t i xung t v l#i ích, hi u qu và hi u l c giám sát không cao c bi t, hi n v*n ch a có m t cơ quan giám sát tài chính v mô có th m quy n và n ng l c b máy có th c nh báo, ng n ng a và x+ lý h u hi u các lo i r i ro c a HTTC t n c i u này có liên quan n b n ch t c a mô hình giám sát tài chính Vi t Nam B n thân v th pháp lý y u còn kém so v i nh ng “tr ng trách” #c giao c a Uy ban Giám sát tài chính qu c gia (UBGSTCQG) c"ng là nhân t khi n s ph i k t h#p thi u ch t ch' gi a các cơ quan qu n lý, giám sát HTTC và TTTC

2 Vi c th c hi n giám sát trên cơ s r i ro, giám sát an toàn v mô còn y u kém;

ch y u thiên v giám sát tuân th Giám sát v*n ch a bao quát #c ho t ng

c a các t!p oàn kinh t , nh t là t!p oàn tài chính (c chính th c l*n phi chính

th c) trong n c, các t!p oàn xuyên qu c gia Giám sát các r i ro s h u chéo (gi a các ngân hàng, các nh ch tài chính, t!p oàn, t ng công ty) y u do thi u minh b ch, công khai, c bi t do thi u s ph i k t h#p, liên thông trong giám sát toàn b HTTC

3 Hi n c"ngcòn thi u khuy t các công c ph c v cho giám sát an toàn v mô và giám sát an toàn vi mô, nh t là i v i giám sát d a trên r i ro Các mô hình phân tích nh l #ng, d báo, ki m nh (nh Mô hình C nh báo s m kh ng ho ng (EWS), Ki m nh kh n ng ch u ng các cú s c tài chính – ti n t (ST), Giá tr

có th t n th t (VaR) cho c HTTC và cho t ng nh ch tài chính/danh m c u

t ch a #c phát tri n và thi u th+ nghi m Khác bi t gi a các tiêu chu n an toàn

ho t ng, k toán và ki m toán c a Vi t Nam v i tiêu chu n, thông l c a qu c t

còn áng k i u này khi n vi c áp d ng các ch$ tiêu an toàn ho t ng tài chính

(ví d , tiêu chu n n# x u) không mang l i k t qu nh ý mu n; gây ra m t s khó

kh n khi th c hi n giám sát các t ch c tài chính qu c t có ho t ng t i Vi t Nam

4 B n thân các cơ quan thanh tra giám sát tài chính còn h n ch , c trên ph ơng

di n k) thu!t l*n ngu n nhân l c n nay, công ngh thu th!p, x+ lý thông tin

ph c v cho ho t ng giám sát t xa còn l c h!u; trong khi ó, hi u qu ho t ng giám sát tài chính l i ph thu c nhi u v kh n ng thu th!p thông tin, nh t là có

#c m t h th ng thông tin qu n lý có kh n ng c!p nh!t thông tin t cơ s n

cơ quan giám sát m t cách nhanh chóng và chính xác Ch t l #ng ngu n nhân l c giám sát còn b t c!p so v i yêu c u Nhìn chung, cán b thanh tra, giám sát ch a

có kh n ng s+ d ng mô hình ki m nh và ki m tra tính hi u qu c a mô hình

qu n tr r i ro c a các t ch c tài chính

Thách th c, r i ro ây là ho t ng giám sát các nh ch tài chính ngày càng tr nên khó kh n do s gia t ng các sáng t o tài chính và công ngh thông tin - truy n thông, t do hóa kinh t - tài chính, các b ph!n c a TTTC ngày càng an xen nhau ch t ch';3 các t ch c tài chính ngày càng tr nên a n ng, a qu c gia i u này òi h.i các cơ quan giám sát ph i có t m nhìn toàn c u, khu v c và s ph i h#p ch t ch' trong vi c v a qu n lý m t cách hi u qu , v a t o i u ki n cho các

b ph!n TTTC phát tri n S ph i h#p này là r t c n thi t t vi c l!p chi n l #c phát tri n t ng th HTTC, s h#p tác th ng xuyên trong vi c qu n lý, x+ lý

nh ng v n c a th tr ng (nh t là l nh v c ch ng khoán - ngân hàng), cho n

vi c giám sát m t cách có hi u qu các i t #ng tham gia và ho t ng an xen trên th tr ng.4

B n thân t ng c u thành c a TTTC Vi t Nam c"ng còn không ít y u kém, r i ro

i v i h th ng ngân hàng:

Th nh t, tuy ã gi m áng k , m c tích t và phân khúc th tr ng còn t ơng

i cao; các ngân hàng th ơng m i (NHTM) Nhà n c hi n v*n chi m kho ng 55

- 57% th ph n huy ng ti n g+i và th ph n tín d ng c a toàn h th ng Các qu) tín d ng nhân dân, s l #ng l n, song có th ph n huy ng ti n g+i r t nh (d i 1%) và ho t ng ch a có hi u qu cao Tuy có xu h ng gi m trong vài ba n m

g n ây, s phân khúc th tr ng th hi n t ơng i rõ các nhóm khách hàng theo ngành ngh kinh t và theo khu v c s h u Trong khi ó, phân khúc th

tr ng tín d ng vi mô, tín d ng cho các doanh nghi p nh và v a ch a #c quan tâm úng m c

Th hai, r i ro tín d ng r t l n, tr c h t có liên quan n các kho n n# x u N#

x u c a các NHTM Vi t Nam ch y u xu t phát t vi c thi u/không giám nh

ch t ch' các kho n vay có liên quan t i: (1) cho vay chính sách (theo ch$ nh chính th c c a Chính ph và ch$ nh ng m); (2) cho vay các d án/doanh nghi p

c a các thành viên h i ng qu n tr /lãnh o các ngân hàng th ơng m i ho c vay

3 Các công ty ch ng khoán thu c các NHTM th c hi n t t c các nghi p v ch ng khoán, bao g m môi gi i, t doanh, t v n u t , b o lãnh phát hành, qu n lý danh m c u t , l u ký ch ng khoán và t v n c ph n hóa B n thân nhi u ngân hàng c"ng m d ch v l u ký ch ng khoán, cho vay, c m c ch ng khoán và u t ch ng khoán Các ho t ng an xen nh v!y d*n t i nhu c u liên thông gi a các h th ng l u ký, thanh toán và c m c các lo i

ch ng khoán, t trái phi u Chính ph n trái phi u công ty và c phi u và c"ng t o r i ro i v i h th ng giám sát theo chuyên ngành

4 Ho t ng c a các công ty ch ng khoán, qu) u t ch ng khoán tr c thu c ngân hàng v a ch u s giám sát c a UBCKNN, v a ch u s giám sát c a NHNN thông qua các ngân hàng m/ T ó phát sinh m t s v n liên quan

n nh ng l nh v c c n có s ph i h#p c a 2 cơ quan qu n lý nhà n c, nh vi c cho vay c m c c a ngân hàng; nghi p v Repo gi a công ty ch ng khoán và ngân hàng, qu n lý r i ro trong ho t ng u t ch ng khoán c a ngân hàng m/ liên quan n ho t ng t doanh và b o lãnh phát hành c a công ty ch ng khoán con; vi c công ty

ch ng khoán con b o lãnh phát hành cho ngân hàng m/; th t c ch p nh!n c m c ch ng khoán l u ký t i các Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán (TTGDCK) cho ngân hàng th ơng m i Tuy nhiên, cho n nay, ch a có m t cơ ch

ph i h#p chính th c nào trong công tác này

theo ch ngh a thân quen (cánh h u); (3) các kho n vay b t ng s n/ch ng khoán (chính th c, ho c „ i m"“ cho vay s n xu t – tiêu dùng)

R i ro kho n vay còn liên quan n các kho n th ch p có giá tr có th s t gi m

m nh khi ‚bong bóng tài s n’xì hơi và ho c/và #c nh giá quá cao (có ch ý) (ví

d , b t ng s n) , ho c do r i ro chính sách Ngoài ra, vi c ch a áp d ng y các chu n m c phân loa n# qu c t có th t o tâm lý xem nh/ n# x u và các r i ro kèm theo

Th ba, r i ro tín d ng có liên quan t i tình tr ng “sai l ch kép” quá m c (trong cơ

c u k0 h n và cơ c u ng ti n trong b ng cân i c a các NHTM) Tình tr ng sai

l ch quá m c v cơ c u th i h n có th th y vi c ngu n v n huy ng không k0

h n và ng n h n v*n chi m t( tr ng r t l n, kho ng 75% song #c các NHTM s+

d ng m t t( tr ng quá m c cho vay trung và dài h n Tình tr ng này gây r i ro

l n, c bi t là khi ngu n v n #c cho vay các d án có hi u qu th p, thi u s

th m nh c n thi t M c sai l ch v cơ c u ng ti n r t nh y c m v i bi n ng t( giá, lãi su t, nh t là trong b i c nh tình tr ng ô la hóa cao và tài kho n v n

#c t do hóa d n Vi t Nam

Th tư, r i ro ho t ng còn liên quan t i tình tr ng s h u chéo c ph n (gi a các ngân hàng th ơng m i, các t!p oàn/t ng công ty có các ho t ng liên quan t i

ho t ng tài chính, b t ng s n) Tình tr ng này t o ra các nhóm l#i ích có th chi ph i th tr ng, gây khó tách b ch s h u, do v!y, c n tr quá trình giám sát, tái cơ c u ngân hàng; gây ra nh ng cơn bi n ng m nh v giá c trên th tr ng

ch ng khoán

Th n m, r i ro ho t ng, nh t là r i ro thanh kho n, lãi su t còn cao, nh t là khi nhi u ngân hàng có n ng l c tài chính h n ch , n ng l c qu n tr r i ro y u kém (các ch$ tiêu CAMEL ch a áp ng y yêu c u c a Basel I), có ngu n thu nh!p ch y u d a vào ho t ng tín d ng

Th sáu, các thông l , chu n m c qu c t v qu n lý, qu n tr ngân hàng nh qu n

lý r i ro, qu n tr tài s n có, tài s n n#, khách hàng, s n ph m, ki m toán n i b ,…

m i #c áp d ng, nên ch a th!t s hi u qu và có hi u l c cao Nhìn chung, trình

qu n tr n i t i ngân hàng còn ch a áp ng t t các chu n m c qu c t nh CAMELS và Basel

Th b y, bên c nh th tr ng tín d ng chính th c, Vi t Nam còn t n t i th

tr ng tín d ng phi chính th c v i qui mô khá l n, ch y u nông thôn Các v v1 tín d ng en t n m 2011 n nay cho th y rõ quy mô và thi t h i r t l n c a

vi c v1 kênh tín d ng này

T n m 2011 n nay, trong b i c nh NHNN th t ch t ti n t , m c lãi su t cho vay

r t cao và có ch n l c, th tr ng b t ng s n lao d c, nhi u (kho ng 12%) doanh nghi p g p khó kh n bu c ph i t m ng ng ho t ng, gi i th , cùng v i tác ng

tiêu c c c a khó kh n kinh t trong n c và qu c t , các y u kém, r i ro k trên b t

u b c l , c bi t là v n thanh kho n, n# x u Nh ng khó kh n này ã bu c NHNN ph i tái cơ c u khu v c ngân hàng theo n ng l c tài chính, n# x u và kh

n ng thanh kho n

i v i th trư ng ch ng khóan:

Th nh t, m c hi u qu th tr ng th p th hi n ph n nào th c tr ng là gía c hàng hóa không ph n ánh t c th i các thông tin trên th tr ng và m c bi n ng

v giá là r t l n Th tr ng trái phi u, nh t là trái phi u công ty – v n #c coi có vai trò quan tr ng trong vi c gi m thi u r i ro h th ng (gi m thi u sai l ch kép) v*n kém phát tri n (t ng v n hóa th tr ng trái phi u Chính ph và trái phi u doanh nghi p t ơng ng t ơng ơng kho ng trên 16% n m và kho ng 2% GDP

n m 2009) Th tr ng ch ng khoán kém phát tri n c"ng khi n các NHTM ph i

“ m trách” vi c cung c p v n dài h n cho n n kinh t - i u gây ra nhi u cơ r i ro cho toàn HTTC

Th hai, ngoài nhân t xu t phát i m th p, s bi n ng m nh trên th tr ng là

do trên th tr ng còn ít hàng hóa có ch t l #ng/công ty l n; tình tr ng s h u chéo, thông tin ch a minh b ch; c bi t, ch u s chi ph i hành vi u cơ c a các nhà t o l!p th tr ng có v n l n, có thông tin n i gián và #c s ‘ u ái’ c a các công ty ch ng khoán trong thanh toán và s+ d ng các công c phái sinh (phi pháp), trong khi n ng l c giám sát c a UBCKNN ch a theo k p, và ch a có ch tài th c thi, k( lu!t th tr ng có hi u l c cao M c giá th tr ng, nh t là giá Phát hành l n

u ra công chúng (IPO), trong th i gian dài #c nh m c quá cao Thêm vào

ó, l #ng cung trên th tr ng #c cung ng không u, lúc quá nhi u, khi quá ít c"ng d*n n nh ng t bi n v giá c trên th tr ng

Th ba, vi c c ph n hoá nhi u khi g n k t không ch t v i vi c niêm y t (th ng sau 2-5 tháng, có tr ng h#p kéo dài trên d i 2 n m nh SABECO, HABECO,

B o Vi t) Tính i chúng c a nhi u công ty niêm y t ch a cao, ch a áp ng

#c c a m t trong nh ng tiêu chu n niêm y t là phân tán c phi u trong công chúng Cơ ch xác nh giá c phi u trên th tr ng sơ c p (IPO), nh t là trong giai

o n t quý I/2008 tr v tr c, còn quá “méo mó”, b chi ph i b i các hành vi t!n thu (bán giá cao cho các nhà u t , k c u t chi n l #c), u cơ, thao túng và

tr c l#i b t chính và các ng cơ khác, có nh h ng x u t i s phát tri n lành

m nh c a th tr ng (làm t ng r t nhi u l n giá trúng u giá) Vi c công b thông tin v doanh nghi p u giá c ph n (trong B n cáo b ch5, báo cáo tài chính) còn

b t c!p, không trung th c

Th tư, các nhà u t có t ch c, chuyên nghi p v*n ch a nhi u; ch y u v*n là các nhà u t cá nhân, g n ây ã ít nhi u chuyên nghi p hơn, song v*n thi u k)

5 M t s b t c!p có th th y trong công tác u giá c ph n (ví d , tr ng h#p Intimex)

n ng u t và h n ch r i ro Hành vi u t c a h u h t các nhà u t trong

n c v*n còn mang tính “b y àn” thái quá, nh t là trong b i c nh thông tin th

tr ng còn quá b t c!p và hi u l c pháp lu!t/k( lu!t th tr ng y u Các nh ch trung gian, nh t là các công ty ch ng khóan do quy mô v n nh., s l #ng quá ông so v i t ng v n hóa/giá tr giao d ch th tr ng, trong khi ó n ng l c v v n

và qu n lý, nhân l c th p, nên r t nhi u công ty ho t ng kém hi u qu Trên th

tr ng th c s v*n còn thi u v ng m t s nh ch tài chính quan tr ng nh các công ty x p h ng tín nhi m (có vai trò c bi t i v i th tr ng trái phi u), các ngân hàng u t , các qu) h u trí và qu) u t t ơng h2 Các nh ch b o lãnh phát hành Vi t Nam v*n ch y u là các NHTM nhà n c; các công ty ch ng khoán th c hi n b o lãnh phát hành c phi u ch a nhi u, ch y u là b o lãnh phát hành i v i trái phi u chính ph

Th n m, trong th i gian dài, lãi su t trái phi u chính ph v*n ch a t o d ng #c

ng cong lãi su t chu n làm cơ s cho vi c phát hành trái phi u công ty và các

ho t ng u t trên TTTC Thành ph n tham gia u th u trái phi u chính ph trên th c t ch y u v*n là các NHTM nhà n c và các ho t ng giao d ch ch

y u trên th tr ng sơ c p M c n nh lãi su t trái phi u i khi không h#p lý, thi u h p d*n, là m t nguyên nhân khi n nhi u cu c u th u (nh t là trong n m 2008-2009) b th t b i (S ra i c a th tr ng chuyên bi t g n ây mong r%ng

gi i quy t áng k nh ng b t c!p k trên)

Th sáu, qu n tr doanh nghi p c ph n tuy #c c i thi n áng k trong các công

ty niêm y t song quy n l#i h#p pháp c a các c ông thi u s v*n ch a #c b o

v h u hi u trên th c t T( tr ng v n nhà n c v*n còn l n trong nhi u DNNN

l n (kho ng 75%), là tác nhân #c coi là nh h ng tiêu c c t i (m c c i thi n) ch t l #ng qu n tr và hi u qu s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p (trong th i gian dài, Trung Qu c tình tr ng này r t ph bi n) Hi n t #ng giao

d ch n i gián v*n còn và nhi u tr ng h#p ch a #c nghiêm tr ích áng (xem thêm B ng 1)

Th b y, chu n m c v công b thông tin, kh n ng giám sát th tr ng ch!m #c

c i thi n, không theo k p v i s phát tri n n ng ng, tinh vi c a th tr ng, Cách

th c công b thông tin ch a áp ng chu n m c qu c t ; các thông tin a sai ch!m #c c i chính i v i các công ty không niêm y t, ch$ có m t s nh là

th c hi n ngh a v báo cáo cho các cơ quan nhà n c có liên quan Kh n ng ki m soát các lu ng v n gián ti p (nh t là giá tr , ngu n g c) c a các nhà u t n c ngoài ch!m #c c i thi n, c bi t, i v i ngu n v n u t theo u( thác

Các chu n m c k toán, ki m toán và báo cáo tài chính v*n còn h n ch , ang trong quá trình t ơng thích hoá v i các chu n m c qu c t Tính xác th c, ch t

l #ng c a các báo cáo tài chính là r t th p, nh t là i v i các báo cáo ch a ki m

toán.6 Vi c c 1ng ch th c thi pháp lu!t i v i các tr ng h#p không tuân th nhìn chung còn y u Ngoài ra, h th ng thanh toán, h t ng công ngh thông tin

ch a theo k p s phát tri n c a th tr ng c"ng là nh ng tác nhân kìm hãm s phát tri n lành m nh c a th tr ng

Cu i cùng, vi c nhi u t ng công ty nhà n c u t vào các l nh v c ngoài l nh

v c kinh doanh c t lõi (vào th tr ng ch ng c phi u, thành l!p các nh ch tài

chính, trong ó có các công ty ch ng khoán, qu) u t ) trong khi thi u n ng l c

c n thi t c"ng không nh ng gây r i ro cho b n thân mà còn gây r i ro cho c HTTC

II Nh ng nh h ng gi i pháp cơ b n

T cu i n m 2011, NHNN ã xây d ng và #c Chính ph phê duy t án Tái cơ

c u h th ng ngân hàng (Ban hành kèm theo Quy t nh s 254/Q -TTg 01/03/2012 c a Th t ng Chính ph ), v i m t s n i dung ã và ang #c th c

hi n (ví d : ti n hành phân lo i t ch c tín d ng thành 4 nhóm và các n nh các

h n m c tín d ng t ơng ng, h2 tr# th c hi n 3 ngân hàng sáp nh!p) B Tài chính c"ng ang hoàn thi n án Tái c u trúc th tr ng ch ng khoán (Th t ng ã

ban hành Ch$ th 08/CT-TTG v vi c thúc y ho t ng và t ng c ng công tác

qu n lý, giám sát th tr ng ch ng khoán và Quy t nh Q 252/Q -TTg Phê duy t Chi n l #c phát tri n TTCK Vi t Nam giai o n 2011-2020)

Các nhóm gi i pháp chính nh h ng tái cơ c u h th ng ngân hàng #c a ra trong án Tái cơ c u h th ng ngân hàng bao g m: (i) nh h ng và gi i pháp

cơ c u l i NHTM nhà n c; (ii) nh h ng ch n ch$nh, s p x p l i các NHTM c

ph n, công ty tài chính, các t ch c tín d ng n c ngoài, công ty cho thuê tài chính, qu) tín d ng nhân dân (bao g m tái cơ c u các t ch c tín d ng lành m nh, các t ch c tín d ng thi u thanh kho n t m th i, các t ch c tín d ng y u kém (thông qua t!p trung h2 tr# thanh kho n; sáp nh!p, h#p nh t, mua l i; cơ c u l i tài chính, ho t ng và qu n tr c a t ch c tín d ng (thông qua x+ lý n# x u; t ng quy mô và ch t l #ng v n t có c a t ch c tín d ng; làm s ch và cơ c u l i b ng cân i k toán theo h ng lành m nh); (iii) C ng c và i m i h th ng qu n tr ngân hàng phù h#p hơn các thông l chu n m c qu c t thông qua t ng tính minh

b ch; niêm y t c phi u; t ng tính i chúng; có k ho ch h#p lý thoái v n u t

và ch m d t kinh doanh trong l nh v c ngân hàng t i t ch c tín d ng; x+ lý i

v i các c ông l n, ng i có liên quan vi ph m quy nh v gi i h n s h u c

ph n t i ngân hàng th ơng m i c ph n và các t ch c tín d ng s h u v n chéo l*n nhau; các i u ki n, tiêu chu n v n ng l c qu n tr , kinh nghi m công tác và trình chuyên môn i v i các ch c danh lãnh o, qu n lý ch ch t c a các t

6 Ví d , s li u ki m toán trong Quý I/2009 cho th y, có g n 2/3 báo cáo tài chính có sai l ch quá l n (so v i báo cáo #c soát xét v m c l#i nhu!n, th!m chí l2 báo cáo thành lãi)