SLide bài giảng pháp luật kinh tế tài chính

 Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các TCTD..  Tổ chức tín dụng phi ngân hàng là loại hình tổ chức tí

Trang 1

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ

PHÁP LUẬT NGÂN HÀNG

04/06/24

1

Trang 2

A KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG NGÂN

HÀNG VÀ NGÂN HÀNG

1 Lịch sử hình thành và phát triển của hoạt

động ngân hàng và ngân hàng Trên thế giới

Tại Việt Nam

2 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động ngân

hàng Khái niệm hoạt động ngân hàng Đặc điểm hoạt động ngân hàng

04/06/24

2

Trang 3

B KHÁI QUÁT VỀ LUẬT NGÂN HÀNG

 Sự cần thiết điều chỉnh bằng PL đối với hoạt động Ngân hàng

- Khái niệm, đặc điểm hoạt động ngân

hàng, Khái niệm Pháp luật ngân hàng

- Nguồn của Pháp luật ngân hàng

- Nội dung chủ yếu của pháp luật ngân

hàng

04/06/24

3

Trang 4

A KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG

VÀ NGÂN HÀNG

1 Lịch sử hình thành và phát triển của hoạt động ngân hàng và

ngân hàng

Trên thế giới

 Giai đoạn hình thành hoạt động ngân hàng sơ khai và các ngân

hàng đầu tiên

• Tiền đề kinh tế - xã hội cho sự xuất hiện của hoạt động ngân hàng:

 Sự hình thành và phát triển của tiền tệ

04/06/24

4

Trang 5

 Con người bắt đầu biết tích lũy của cải dư thừa dưới hình thức tiền tệ (thay cho hình thức hiện vật như trước)

 Xuất hiện nhóm người chuyên nhận giữ hộ tiền

 Xuất hiện nhóm người có nhu cầu vay tiền để đầu tư/tiêu dùng

04/06/24

5

Trang 6

• Hình thái sơ khai của hoạt động ngân hàng:

 Nhận giữ tiền của dân chúng và cho vay lại (hình thái sơ khai của hoạt động tín dụng)

04/06/24

6

Trang 7

 Mua bán, chuyển đổi các loại tiền tệ (hình thái sơ khai của hoạt động kinh doanh tiền tệ)

 Thanh toán không dùng tiền mặt (hình thái sơ khai của hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán)

04/06/24

7

Trang 8

Chứng thư có giá của một ngân hàng tại Rome (Italia)

04/06/24

8

Trang 9

 Giai đoạn hình thành hệ thống ngân hàng một cấp

• Thế kỷ 15: các ngân hàng đầu tiên trên thế giới chính thức ra đời

• Đặc điểm của hoạt động ngân hàng trong giai đoạn này:

 Ngân hàng thuộc sở hữu tư nhân.

 Hoạt động ngân hàng mang tính riêng lẽ, biệt lập, chưa hình thành nên một hệ thống.

 Tác động của Nhà nước và Pháp luật vào hoạt động ngân hàng là không có.

 Mỗi ngân hàng đều có những hoạt động nghiệp vụ không hạn chế => mô hình ngân hàng một cấp

04/06/24

9

Trang 10

cấp

• Cuối thế kỷ 19, với mô hình ngân hàng một cấp => hậu quả: sự biến động, sụp đổ hệ thống tài chính, và tình trạng thừa tiền trong nền kinh tế (lạm phát)

• Để tháo gỡ trở ngại này, ở một số quốc gia, nhà nước đã can thiệp bằng cách:

 Ngân hàng phát hành (Issuing banks).

 Ngân hàng trung gian (Intermediary banks).

04/06/24

10

Trang 11

• Sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 - 1933), hầu hết các quốc gia đã thực hiện việc quốc hữu hóa ngân hàng phát hành tiền, như: Mỹ, Anh và Pháp.

 Nhà nước bắt đầu can thiệp bằng công cụ pháp luật => quy hoạch hệ thống ngân hàng của quốc gia.

 Phân định phạm vi hoạt động giữa nhóm Ngân hàng phát hành và Ngân hàng trung gian.

04/06/24

11

Trang 12

 Giai đoạn hệ thống ngân hàng hiện nay

Hệ thống ngân hàng hiện nay tại các quốc gia là hệ thống ngân hàng hai cấp

 NHTW: thực hiện các chức năng nhiệm vụ thuộc tầm

điều tiết vĩ mô

Trang 13

Tại Việt Nam

 Giai đoạn trước 1945 - 1951

• Trong suốt thời kỳ phong kiến cho đến nửa đầu thế kỷ 19: Việt Nam hầu như không tồn tại định chế ngân hàng

• Năm 1858: thực dân Pháp xâm lược Tổng thống Pháp

đã ban hành Sắc lệnh ngày 15 tháng 01 năm 1875 thành

lập ngân hàng Đông Dương (Banque de L' Indochine).

• Sau khi CMT8 thành công, ngày 03/02/1947, Chính phủ

ban hành Sắc lệnh số 14/SL về việc thành lập Nha Tín

dụng trực thuộc Bộ Tài chính, là cơ quan phát hành và

quản lý tiền tệ.

04/06/24

13

Trang 14

Các chi nhánh Ngân hàng Đông Dương tại Việt Nam

04/06/24

14

Trang 15

Đồng Đông Dương mệnh giá 1 đồng bạc được người Pháp phát hành và lưu hành chung tại 03 nước: Lào,

Campuchia và Việt Nam.

04/06/24

15

Trang 16

94/Ttg quy định về tổ chức Ngân hàng quốc gia, bao

gồm: ở trung ương, chi nhánh liên khu, chi nhánh ở tỉnh và chi nhánh ở nước ngoài

Giai đoạn này, Việt Nam xây dựng NBV theo mô hình một cấp được thiết lập từ trung ương đến địa phương

04/06/24

16

Trang 17

• Ngày 26/10/1961: Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị

định 171/CP quy định nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Ngân hàng nhà nước Việt Nam (SBV - State Bank

of Vietnam)

• Từ năm 1981 - 1985, Hội đồng Bộ trưởng ra Nghị

định 65/HĐBT về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của ngân hàng nhà nước Hệ thống ngân hàng bao gồm:

 Ngân hàng nhà nước và

 các ngân hàng chuyên doanh (có tư cách pháp nhân và hoạt động theo chế độ hạch toán kinh tế) trực thuộc Ngân hàng nhà nước

04/06/24

17

Trang 18

 Các ngân hàng thực hiện đồng thời các vai trò: (i) ngân hàng phát hành tiền, (ii) cơ quan quản

lý nhà nước, và (iii) ngân hàng thương mại.

 Nhà nước sở hữu độc quyền hệ thống ngân hàng.

 Hoạt động ngân hàng được tiến hành theo kế hoạch tập trung.

04/06/24

18

Trang 19

 Giai đoạn từ 1987 đến nay

• Ngày 24/05/1990: Hội đồng nhà nước ban hành Pháp lệnh

Ngân hàng nhà nước Việt Nam và Pháp lệnh Ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính (hiệu lực từ ngày

01/10/1990)

• Ngày 12/12/1997: Quốc hội ban hành Luật Ngân hàng nhà

nước Việt Nam và Luật Các Tổ chức tín dụng

• Ngày 16/06/2010: Quốc hội thông qua Luật Ngân hàng nhà

nước Việt Nam năm 2010 và Luật Các Tổ chức tín dụng năm 2010.

• Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 và Luật Các Tổ chức tín dụng năm 2010 được sửa đổi, bổ sung năm 2017

04/06/24

19

Trang 20

Hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay

04/06/24

20

Trang 21

 Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng Tổ chức tín dụng bao gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân

 Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các

hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các TCTD Theo tính chất

và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng

thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã

 Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các

hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật Các TCTD nhằm mục tiêu lợi nhuận

 Tổ chức tín dụng phi ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện một hoặc một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các TCTD, trừ các hoạt động nhận tiền gửi của cá nhân và cung ứng các dịch

vụ thanh toán qua tài khoản của khách hàng Tổ chức tín dụng phi ngân hàng bao gồm công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính và các tổ

chức tín dụng phi ngân hàng khác

04/06/24

21

Trang 22

 Công ty cho thuê tài chính là loại hình công ty tài chính có hoạt động

chính là cho thuê tài chính theo quy định của Luật Các TCTD

 Tổ chức tài chính vi mô là loại hình tổ chức tín dụng chủ yếu thực hiện một số hoạt động ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của các cá nhân, hộ gia đình có thu nhập thấp và doanh nghiệp siêu nhỏ

 Quỹ tín dụng nhân dân là tổ chức tín dụng do các pháp nhân, cá nhân và

hộ gia đình tự nguyện thành lập dưới hình thức hợp tác xã để thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các TCTD và Luật hợp tác xã nhằm mục tiêu chủ yếu là tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống

 Ngân hàng hợp tác xã là ngân hàng của tất cả các quỹ tín dụng nhân dân

do các quỹ tín dụng nhân dân và một số pháp nhân góp vốn thành lập theo quy định của Luật Các TCTD nhằm mục tiêu chủ yếu là liên kết hệ thống, hỗ trợ tài chính, điều hòa vốn trong hệ thống các quỹ tín dụng nhân dân

04/06/24

22

Trang 23

 Tổ chức tín dụng nước ngoài là tổ chức tín dụng được thành lập ở nước

ngoài theo quy định của pháp luật nước ngoài

 Tổ chức tín dụng nước ngoài được hiện diện thương mại tại Việt Nam dưới hình thức văn phòng đại diện, ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính liên doanh, công ty tài chính 100% vốn nước ngoài, công ty cho thuê tài chính liên

doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài

 Ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài là loại hình ngân hàng thương mại; công ty tài chính liên doanh, công ty tài chính 100% vốn nước ngoài là loại hình công ty tài chính; công ty cho thuê tài chính liên

doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài là loại hình công ty cho thuê tài chính theo quy định của Luật Các TCTD

 Chi nhánh ngân hàng nước ngoài là đơn vị phụ thuộc của ngân hàng nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được ngân hàng nước ngoài bảo đảm chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết của chi nhánh tại Việt Nam

04/06/24

23

Trang 24

2 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động Ngân hàng

Khái niệm hoạt động Ngân hàng

• Ở một số nước:

 Phương pháp liệt kê: Pháp luật không đưa ra định nghĩa

tổng quát về hoạt động ngân hàng, mà liệt kê các hoạt động được pháp luật thừa nhận là hoạt động ngân hàng (như: Đức, Trung quốc, Ba Lan)

 Phương pháp tổng quan: Pháp luật đưa ra các dấu hiệu đặc

trưng của hoạt động ngân hàng (như: Pháp)

04/06/24

24

Trang 25

• Ở Việt Nam:

 Luật Ngân hàng nhà nước 2010 và Luật Các Tổ chức tín dụng 2010 đã thiết kế khái niệm hoạt động ngân hàng theo phương pháp liệt kê Cụ thể:

“Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng

thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: a) Nhận tiền gửi;

b) Cấp tín dụng;

c) Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.”

04/06/24

25

Trang 26

Đặc điểm hoạt động Ngân hàng

a)Yếu tố chủ thể

Chủ thể thực hiện hoạt động ngân hàng (TCTD, Chi nhánh của Ngân hàng nước ngoài)

Lưu ý:

• Các hoạt động của NHNNVN

• Văn phòng đại diện của các TCTD nước ngoài tại Việt Nam

• Hoạt động cho vay tài sản của tổ chức/cá nhân

26

Trang 27

• Điều 1 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010

"Luật này quy định về việc thành lập, tổ chức, hoạt động, kiểm soát đặc biệt, tổ chức lại, giải thể tổ chức tín dụng; việc thành lập, tổ chức, hoạt động của chi nhánh ngân hàng nước ngoài, văn phòng đại diện của tổ chức tín dụng nước ngoài, tổ chức nước ngoài khác có hoạt động ngân hàng.”

04/06/24

27

Trang 28

b)Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh có điều kiện

 Nguyên nhân:

 Đối tượng kinh doanh: tiền tệ + dịch vụ ngân hàng

 Hoạt động ngân hàng là hoạt động quan trọng của nền kinh tế

 Hoạt động ngân hàng là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro

 Điều kiện kinh doanh hoạt động ngân hàng (về vốn pháp định, điều lệ hoạt động, tính khả thi của phương án kinh doanh, và năng lực của người điều hành)

04/06/24

28

Trang 29

Mức vốn pháp định của các TCTD tại Việt Nam

04/06/24

29

Trang 30

c)Hoạt động ngân hàng: cạnh tranh song hành cùng hợp tác

04/06/24

30

Trang 31

B KHÁI QUÁT VỀ PHÁP LUẬT NGÂN HÀNG

 Vấn đề tồn tại hay không một ngành luật độc lập có tên “luật ngân hàng” trong hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn chưa được giải quyết.

• Quan điểm 1: pháp luật ngân hàng được xem như là một nội dung cấu thành của luật thương mại.

• Quan điểm 2: luật ngân hàng một bộ phận của luật tài chính.

• Quan điểm 3: tách luật ngân hàng ra khỏi luật tài chính.

 Pháp luật ngân hàng là tổng thể các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục luật định hoặc được thừa nhận, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý nhà nước về tiền tệ và ngân hàng, trong quá trình hoạt động ngân hàng của hệ thống ngân hàng

và của các tổ chức khác

04/06/24

31

Trang 32

Hợp đồng tín dụng Hợp đồng vay Chủ thể Bên cho vay: TCTD/Chi nhánh ngân

hàng nước ngoài có đủ các điều kiện theo luật định.

Bên đi vay: tổ chức/cá nhân (vừa phải đáp ứng điều kiện về năng lực pháp luật và năng lực hành vi, vừa đáp ứng

đủ điều kiện vay vốn theo quy định của pháp luật).

Bên cho vay và Bên đi vay là các tổ chức/cá nhân (chỉ cần đáng ứng điều kiện về năng lực pháp luật và năng lực hành vi)

Đối

tượng

Vốn tiền tệ (có thể là tiền đồng Việt

Nam, vàng, hoặc ngoại tệ; là đối tượng cấp tín dụng trong hoạt động cho vay, bảo lãnh, chiết khấu, và bao thanh

toán); hoặc Tài sản là động sản (là đối

tượng cấp tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính)

Tài sản (gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá, và các quyền về tài sản)

Hình

thức

Bằng văn bản Bằng văn bản hoặc bằng miệng04/06/24

32

Trang 33

Pháp luật ngân hàng là một lĩnh vực pháp luật chuyên ngành có sự

đan xen, giao thoa với các lĩnh vực pháp luật khác

 Luật hành chính: quy định về xử lý vi phạm hành chính

trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng (Nghị định 88/2019/NĐ-CP)

 Luật hình sự: việc xử lý vi phạm pháp luật hình sự trong

lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng

 Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng

 Tội sử dụng trái phép quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ của tổ chức tín dụng

 Tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ

33

Trang 34

Luật Ngân hàng là một lĩnh vực pháp luật chuyên ngành hẹp có sự đan

xen, giao thoa với các lĩnh vực pháp luật khác

 Luật dân sự: các quy định về hợp đồng

và giao dịch bảo đảm

 Luật doanh nghiệp: các quy định liên

quan đến việc thành lập doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức của các loại hình doanh nghiệp (như công ty cổ phần, công ty TNHH)

04/06/24

34

Trang 35

2 Đối tượng điều chỉnh của pháp luật Ngân hàng

là những QHXH phát sinh trong lĩnh vực ngân hàng và hoạt động ngân hàng.

 Nhóm 1: Các QHXH phát sinh trong lĩnh vực quản lý

nhà nước về tiền tệ - ngân hàng, bao gồm:

• Nhóm QHXH phát sinh trong quá trình (a) tổ chức và

hoạt động của NHNNVN và (b) thành lập, tổ chức lại, giải thể và quản trị - điều hành của TCTD

• Nhóm QHXH phát sinh trong quá trình Nhà nước thực

hiện chính sách tiền tệ quốc gia

 Nhóm 2: Các QHXH phát sinh trong quá trình thực

hiện hoạt động ngân hàng của các TCTD 04/06/24

35

Trang 36

3 Phương pháp điều chỉnh của Luật Ngân

hàng

 Nhóm 1: Các QHXH phát sinh trong lĩnh vực

quản lý nhà nước về tiền tệ - ngân hàng

• Nhóm QHXH phát sinh trong quá trình (a) tổ

chức và hoạt động của NHNNVN và (b) thành lập, tổ chức lại, giải thể và quản trị - điều hành của TCTD => Phương pháp hành chính - mệnh lệnh

04/06/24

36

Trang 37

• Nhóm QHXH phát sinh trong quá trình Nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

 Phương pháp hành chính - mệnh lệnh (như: lãi suất, tỷ giá hối đoái, và dự trữ bắt buộc)

 Phương pháp bình đẳng - thỏa thuận (như: tái cấp vốn, và nghiệp vụ thị trường mở)

 Nhóm 2: Các QHXH phát sinh trong quá trình thực hiện hoạt động ngân hàng của các TCTD => Phương

pháp bình đẳng – thỏa thuận

04/06/24

37

Trang 38

4 Nguồn của Luật Ngân hàng

Nguồn của Luật Ngân hàng là những hình thức pháp luật, chứa đựng những QPPL do các CQNN có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận theo đúng thủ tục luật định, trực tiếp hoặc gián tiếp điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực (i) quản lý nhà nước về tiền tệ

- ngân hàng và (ii) hoạt động ngân hàng của hệ thống ngân hàng và các tổ chức khác.

04/06/24

38

Trang 39

 Nguồn của pháp luật ngân hàng

 Bộ luật Dân sự 2015

 Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư 2020, Luật Hợp tác xã

2012, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Phá sản 2014

 Các điều ước quốc tế, tập quán và thông lệ quốc tế. 04/06/24

39

Trang 40

40

Định dạng
Số trang	224
Dung lượng	12,84 MB