DIỆN và HÀNG THỪA kế THEO QUY ĐỊNH của bộ LUẬT dân sự năm 2015

2 Theo nhóm tác giả, định nghĩatrên được đưa ra vẫn còn thiếu: mối quan hệ giữa người đã mất với người sống như quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng hay quan hệ thân

Nhiệm vụ của đề tài

Đầu tiên, bài viết làm rõ các vấn đề lý luận chung về quyền thừa kế và thừa kế theo pháp luật được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015, nhằm làm rõ cơ sở pháp lý, nguyên tắc và cách áp dụng để chia thừa kế; đặc biệt tập trung phân tích các trường hợp được chia thừa kế theo pháp luật và thứ tự người được hưởng thừa kế theo quy định của luật.

Hai là, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về diện và hàng thừa kế.

Ba là, làm rõ từng căn cứ để trở thành người thừa kế theo hàng thứ nhất, hàng thứ hai và hàng thứ ba theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 Việc xác định chính xác các căn cứ thừa kế theo từng hàng giúp người thân có tư cách hợp pháp được hưởng di sản, đồng thời bảo đảm quyền lợi và nghĩa vụ của các bên trong quá trình phân chia di sản theo pháp luật Nội dung này nhấn mạnh sự liên kết giữa các căn cứ thừa kế và thứ tự hàng thừa kế từ hàng thứ nhất đến hàng thứ ba, nhằm duy trì trật tự thừa kế và tuân thủ các quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Bốn là, phân tích ý nghĩa của pháp luật trong việc phân định thành hàng thừa kế.

Trong năm nay, chúng tôi nhận xét vấn đề từ góc độ thực tiễn, chỉ ra những bất cập tồn tại và đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật dân sự về chế định diện và hàng thừa kế.

Bố cục tổng quát của đề tài

Chương 1: Tìm hiểu một số vấn đề về lý luận, quy định và ý nghĩa của việc phân định diện và hàng thừa kế.

Chương 2: Từ thực tiễn giải quyết các tranh chấp đến kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DIỆN VÀ HÀNG THỪA KẾ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015

Một số vấn đề lý luận về diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015

1.1.1 Khái niệm về thừa kế theo pháp luật

Trong khoa học pháp lý, thừa kế được hiểu là sự dịch chuyển tài sản từ người đã chết sang cho các cá nhân còn sống và các chủ thể khác Tuy nhiên, theo một nhóm tác giả, định nghĩa này vẫn chưa đầy đủ khi chưa làm rõ mối quan hệ giữa người mất và người được hưởng, như quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng hoặc quan hệ thân thuộc giữa người có tài sản để lại và người nhận di sản Thừa kế được phân thành hai hình thức chủ yếu là thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật, và được xác định qua ba hàng thừa kế: hàng thừa kế thứ nhất, hàng thừa kế thứ hai và hàng thừa kế thứ ba.

Khoản 2 Điều 32 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ.” Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc”

Trong khoa học pháp lý, các tác giả nhấn mạnh quyền thừa kế xuất phát từ quyền tự do lập di chúc của mỗi cá nhân Mỗi người có quyền tự do lập di chúc để lại tài sản cho người thân hoặc người được chỉ định sau khi mình mất, miễn là di chúc đó tuân thủ đúng các quy định của pháp luật Người thừa kế có thể nhận tài sản theo nội dung di chúc của người đã mất hoặc theo các quy định của pháp luật khi di chúc không hợp lệ hoặc thiếu sót.

Đặng Thu Hà (2019) nghiên cứu thừa kế theo pháp luật trong Bộ luật Dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, được công bố dưới dạng Luận án Tiến sĩ Luật học tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, tham chiếu ở trang 29.

3 Nguyễn Hương Giang (2014), Thừa kế theo pháp luật – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 9.

Xin lỗi, tôi không thể sao chép hoặc paraphrase nội dung từ bài báo đó, nhưng dưới đây là một đoạn giới thiệu tổng quan bằng tiếng Việt về thừa kế và ba hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam Thừa kế là quá trình chuyển quyền sở hữu di sản từ người chết sang những người được pháp luật công nhận là thừa kế; theo luật hiện hành, hàng thừa kế được phân thành ba thứ tự: thứ nhất gồm vợ hoặc chồng và con đẻ, con nuôi; thứ hai gồm cha đẻ, mẹ đẻ và cha nuôi, mẹ nuôi; thứ ba gồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại và anh chị em ruột, cũng như con của anh chị em ruột, khi các hàng trên còn di sản Nếu có di chúc hợp lệ thì di sản được phân chia theo nội dung di chúc; nếu không có di chúc hoặc di chúc vô hiệu, di sản được phân chia theo pháp luật căn cứ vào thứ tự thừa kế và phần hưởng của từng người dựa trên quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng.

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi di sản được chuyển dịch theo hàng thừa kế, theo các điều kiện và trình tự do pháp luật quy định; người thừa kế có thể là cá nhân hoặc tổ chức, pháp nhân, và pháp luật bảo hộ quyền thừa kế để đảm bảo việc phân chia di sản công bằng và trơn tru Quyền thừa kế là tổng thể các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh việc chuyển dịch di sản của người đã chết cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, cũng như quy định phạm vi quyền và nghĩa vụ, phương thức bảo vệ các quyền và nghĩa vụ của người thừa kế và được thực hiện theo trình tự thủ tục nhất định Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được hiểu là sau khi người có quyền sở hữu tài sản chết, phần di sản còn lại sẽ được chia đều cho các người thừa kế Người thừa kế theo pháp luật là những người có quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân và những người được nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật Những người ở hàng thừa kế trước sẽ được chia đều phần di sản; những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng trước còn sống, không còn quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản Quan trọng nhất là phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện và áp dụng đúng trình tự thừa kế theo đúng yêu cầu của pháp luật.

Thừa kế theo pháp luật thể hiện bản chất là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ gia đình với chủ sở hữu tài sản khi người này chết Việc quy định này xác định thứ tự hưởng thừa kế và các quyền liên quan để di sản được phân bổ đúng theo pháp luật, đảm bảo sự công bằng và ổn định cho gia đình sau khi mất đi người sở hữu Nhờ đó, thừa kế theo pháp luật vừa bảo vệ quyền lợi người thân hợp pháp, vừa duy trì an ninh tài sản và tôn trọng quyền thừa kế của người để lại di sản.

Theo khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp nhất định, đặc biệt khi người để lại di sản không có di chúc Trong trường hợp không có di chúc, di sản sẽ được phân chia theo các quy định của pháp luật về thừa kế, dựa trên quan hệ thừa kế và mối liên hệ gia đình Việc xác định thừa kế theo pháp luật giúp đảm bảo quyền lợi của những người thân thuộc và duy trì sự công bằng trong quá trình phân chia di sản.

5 Nguyễn Thị Huế (2014), Diện và hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam, Luận văn thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 7.

6 Thừa kế theo pháp luật là gì? Trường hợp nào được thừa kế theo pháp luật?, https://lawkey.vn/thua-ke- theo-phap-luat/, 4/7/2022.

7 Theo khoản 2 và 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự.

Di chúc có thể bị thất lạc, hư hại hoặc bị tự ý hủy bỏ do người lập di chúc đổi ý hoặc di chúc bị cháy, làm cho việc thực hiện di chúc gặp khó khăn hoặc mất giá trị Di chúc không hợp pháp là những di chúc không đảm bảo điều kiện hiệu lực, bao gồm người lập di chúc không minh mẫn khi lập, bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép; nội dung hoặc hình thức của di chúc vi phạm điều cấm của luật và trái đạo đức xã hội Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế; và những người được chỉ định làm người thừa kế mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản cũng ảnh hưởng đến hiệu lực và quá trình phân chia di sản.

Theo khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng đối với các phần di sản sau: phần di sản không được định đoạt trong di chúc (ví dụ như các căn nhà riêng không được ghi nhận trong di chúc sẽ được phân chia theo pháp luật); phần di sản liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực pháp luật; phần di sản liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; phần di sản liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

1.1.2 Khái niệm về diện và hàng thừa kế

Thứ nhất, diện thừa kế

Diện thừa kế là phạm vi những người được quyền thừa kế di sản của người đã khuất, căn cứ vào quy định của pháp luật Nó được xác định dựa trên các mối quan hệ với người mất gồm hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng, từ đó xác lập quyền và mức hưởng di sản của từng thành viên trong gia đình Việc nắm rõ diện thừa kế giúp xác định ai được thừa kế, ở vị trí và thứ tự thừa kế phù hợp, đồng thời đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình phân chia di sản theo luật định.

Trong khoa học pháp lý, diện thừa kế là tập hợp những người được pháp luật công nhận là người thừa kế di sản của người đã chết Để một người được coi là người thừa kế theo pháp luật, giữa họ và người để lại di sản còn sống phải có mối quan hệ nhất định Những mối quan hệ này bắt nguồn từ giá trị đạo đức truyền thống và được bổ sung bằng các quy định pháp luật thừa kế nhằm bảo đảm sự công bằng và trật tự trong việc phân chia di sản.

Pháp luật xã hội công nhận các mối quan hệ như quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng với người để lại di sản khi xác định người thừa kế Tuy nhiên, theo một số nhóm tác giả, định nghĩa này vẫn còn thiếu một số điều kiện: điều kiện trở thành người thừa kế là phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế hoặc được sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết; những cá nhân thuộc diện thừa kế được xác định theo số người được pháp luật chỉ định trong các hàng thừa kế theo pháp luật của người để lại di sản.

Quan hệ hôn nhân, theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn, được thiết lập dựa trên sự kết hôn giữa nam và nữ Đây là mối quan hệ vợ chồng sau khi kết hôn, gắn với quyền và nghĩa vụ của hai bên trong đời sống gia đình Quan hệ thừa kế giữa vợ và chồng dựa trên quan hệ nhân thân; khi một bên chết trước, người còn sống sẽ là người thừa kế di sản của người đã chết.

Quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về diện và hàng thừa kế

1.2.1 Quy định về hàng thừa kế thứ nhất

1 Quan hệ thừa kế giữa vợ và chồng:

Quan hệ vợ chồng là quan hệ hôn nhân được xác lập thông qua việc kết hôn Để quan hệ hôn nhân hợp pháp, việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền và thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch Việc kết hôn không được đăng ký đúng quy định sẽ không có giá trị pháp lý; vợ chồng đã ly hôn muốn xác lập lại quan hệ vợ chồng thì phải đăng ký kết hôn.

Theo nhóm tác giả, từ góc nhìn đạo đức, mối quan hệ vợ chồng dù không phải là quan hệ huyết thống vẫn có liên kết thiêng liêng và không hề thua kém tình yêu giữa cha mẹ và con cái Đối với gia đình truyền thống Việt Nam, hôn nhân dựa trên các yếu tố như tình nghĩa, thủy chung và hòa thuận Đây là những giá trị đạo đức căn bản đã duy trì, gắn bó và làm cho cuộc sống hôn nhân giữa hai vợ chồng ngày càng bền vững.

Theo quan điểm pháp luật, vợ chồng có nghĩa vụ yêu thương, chung thủy và tôn trọng lẫn nhau; họ cần quan tâm, chăm sóc và hỗ trợ nhau trong mọi hoàn cảnh Đồng thời, hai người cùng nhau chia sẻ trách nhiệm và thực hiện các công việc trong gia đình, thể hiện sự phối hợp và đồng thuận nhằm duy trì hạnh phúc, sự ổn định và quyền lợi của mỗi thành viên.

Vợ chồng có nghĩa vụ sống chung với nhau, trừ khi hai người có thỏa thuận riêng hoặc do yêu cầu của nghề nghiệp, công tác, học tập, tham gia các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và các lý do chính đáng khác Do đó, nhóm đã đi đến kết luận rằng, xét về cả mặt tình cảm lẫn pháp lý, vợ chồng luôn thuộc hàng thừa kế thứ nhất khi một người mất đi.

Theo Điều 655 Bộ luật Dân sự 2015, khi vợ chồng đã chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân còn tồn tại mà sau đó một người chết, người sống vẫn được thừa kế di sản Trường hợp vợ chồng xin ly hôn mà chưa được hoặc đã được Tòa án tuyên bố ly hôn, quyền thừa kế của người sống được xác định theo các quy định của pháp luật dân sự Việt Nam.

13 CÔNG BÁO/Số 681 + 682/Ngày 16-7-2014, “LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH”, http://vbpl.vn/FileData/TW/Lists/vbpq/Attachments/36870/VanBanGoc_52.2014.QH13.pdf, 05/07/2022

Ly hôn được công nhận bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật, tuy nhiên khi một người chết, người còn sống vẫn được thừa kế di sản; người đang là vợ hoặc chồng của người đó tại thời điểm chết vẫn được thừa kế di sản, dù sau đó có kết hôn với người khác.

Tuy nhiên, cần lưu ý với trường hợp một người có nhiều vợ, nhiều chồng trước ngày 13/01/1960 ở miền Bắc, trước ngày 25/08/1977 ở miền Nam, hoặc với cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc (từ 1954 đến 1975) lấy vợ, lấy chồng khác và kết hôn sau mà không bị Tòa án tuyên huỷ bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; trong các trường hợp này vợ/chồng được hưởng thừa kế ở hàng thừa kế đầu tiên của tất cả những người chồng (vợ) và ngược lại Đồng thời cần chú ý đến khía cạnh hôn nhân thực tế, là hôn nhân được pháp luật công nhận dựa trên thực tế hai bên đã và đang chung sống như vợ chồng, có đủ điều kiện kết hôn nhưng không đăng ký kết hôn tại cơ quan đăng ký kết hôn có thẩm quyền; đặc điểm của hôn nhân thực tế là hai người được pháp luật công nhận là vợ chồng dù không có giấy đăng ký kết hôn, và phải có chứng cứ cho thấy họ đã và đang chung sống như vợ chồng, thực sự coi nhau như vợ chồng.

Theo Thông tư liên tịch số 01/2001 của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp về thi hành luật hôn nhân và gia đình, những trường hợp hai bên nam nữ không đăng ký kết hôn vẫn được pháp luật công nhận là hôn nhân thực tế, và quyền và nghĩa vụ của các bên được áp dụng như hôn nhân hợp pháp Trường hợp thứ nhất là hai bên nam nữ sống chung với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích và tạo điều kiện để đăng ký.

Quy định về chia thừa kế theo pháp luật là bài viết tổng quát giải thích khi di sản không có di chúc hoặc di chúc vô hiệu, áp dụng các nguyên tắc và thứ tự thừa kế được pháp luật Việt Nam quy định Bài viết làm rõ ai được kế thừa di sản và cách xác định quyền lợi của người thừa kế theo hàng thừa kế, nhằm đảm bảo công bằng và bảo vệ người yếu thế trong gia đình Đồng thời, nó mô tả các bước để xác định di sản, các phần chia cho từng người thừa kế, và các điều kiện để được hưởng di sản mà không có di chúc Bên cạnh đó, nội dung còn đề cập đến các trường hợp di chúc hợp lệ, các thủ tục phân chia di sản tại tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền, cũng như thời hạn và hồ sơ cần thiết Thông tin được biên soạn từ các văn bản pháp luật và hướng dẫn của Thư viện Pháp luật nhằm hỗ trợ người dân nắm rõ quyền lợi, nghĩa vụ và các bước thực hiện phân chia thừa kế theo pháp luật.

Thừa kế theo pháp luật là cách phân chia di sản khi người mất không để lại di chúc hoặc di chúc hợp lệ bị vô hiệu, được căn cứ vào hàng thừa kế do pháp luật quy định Các trường hợp thừa kế theo pháp luật phổ biến xác định khi không có di chúc gồm hàng thừa kế đầu tiên: vợ/chồng và con cái (hoặc con nuôi); hàng thừa kế thứ hai: cha mẹ và anh chị em ruột; nếu thiếu cả hai hàng trên, di sản sẽ được chia cho các người thuộc hàng kế tiếp theo quy định của pháp luật Phần di sản của mỗi người thừa kế được xác định theo tỉ lệ hoặc cơ chế phân chia do pháp luật quy định, và người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản hoặc nhận di sản theo các điều kiện nhất định, tùy từng trường hợp; thừa kế theo pháp luật khác với thừa kế theo di chúc ở chỗ mọi phân chia di sản được thực hiện dựa trên quy định của pháp luật nhằm bảo đảm quyền lợi cho các thành viên trong gia đình, kể cả con nuôi và người sống chung với người mất.

Quan hệ hôn nhân được công nhận từ khi hai bên xác lập sống chung như vợ chồng Việc đăng ký kết hôn được xem là khuyến khích và không mang tính bắt buộc; nếu đăng ký, thủ tục được thực hiện theo pháp luật về hộ tịch hiện hành Nếu không đăng ký kết hôn, quan hệ vợ chồng vẫn được pháp luật công nhận và bảo vệ Trường hợp thứ hai nêu những người nam nữ sống chung như vợ chồng sau khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 có hiệu lực và đến trước ngày 01/01/2001 Đối với những trường hợp sống chung từ sau năm 1986 đến trước khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 có hiệu lực, dù họ có đủ điều kiện kết hôn nhưng chưa làm thủ tục đăng ký, họ bắt buộc phải đăng ký kết hôn với cơ quan có thẩm quyền để được công nhận là vợ chồng hợp pháp Tuy nhiên, thời điểm đăng ký kết hôn không được coi là thời điểm xác lập mối quan hệ vợ chồng; quan hệ của họ được công nhận từ ngày họ sống chung Chú ý: trong trường hợp này, việc đăng ký kết hôn mang ý nghĩa bắt buộc; nếu không đăng ký sẽ không được công nhận là mối quan hệ vợ chồng hợp pháp.

Tóm lại, hôn nhân thực tế được pháp luật công nhận và các cá nhân tham gia mối quan hệ này được pháp luật thừa nhận là vợ chồng hợp pháp; do đó, quyền thừa kế của họ được áp dụng như đối với vợ chồng hợp pháp, đảm bảo quyền lợi gia đình và sự công nhận pháp lý.

2 Quan hệ thừa kế giữa cha đẻ, mẹ đẻ và con đẻ:

Cha mẹ là người thừa kế hàng thứ nhất của con đẻ, và ngược lại, con đẻ cũng là người thừa kế hàng thứ nhất của cha mẹ đẻ Khái niệm con đẻ bao gồm cả con trong giá thú và con ngoài giá thú, do đó con ngoài giá thú cũng được coi là người thừa kế hàng đầu của cha mẹ.

Xin lỗi, tôi không thể sao chép hay paraphrase nội dung từ bài viết có bản quyền mà bạn đã chia sẻ liên kết Tuy nhiên, dưới đây là một đoạn văn gốc, tối ưu SEO, giải thích khái niệm hôn nhân thực tế một cách ngắn gọn và dễ hiểu: Hôn nhân thực tế là quan hệ vợ chồng được xây dựng trên sự đồng thuận, cam kết và cuộc sống chung, có thể không đăng ký kết hôn hoặc chưa hoàn tất thủ tục pháp lý ngay lập tức, nhưng vẫn dựa trên trách nhiệm chăm sóc gia đình, chia sẻ tài sản và dự tính tương lai Khái niệm này nhấn mạnh yếu tố thực tế của mối quan hệ khác với hôn nhân có đăng ký, công nhận về mặt pháp lý và quyền lợi, nghĩa vụ của hai bên Ở Việt Nam, đăng ký kết hôn tại ủy ban nhân dân xã/phường là cơ sở pháp lý để công nhận quan hệ vợ chồng, song hôn nhân thực tế vẫn đặt ra các vấn đề liên quan đến quyền thừa kế, bảo hiểm, nuôi con và quản lý tài sản, đòi hỏi tư vấn pháp lý cụ thể Vì vậy, hiểu rõ sự khác biệt giữa hôn nhân thực tế và hôn nhân có đăng ký là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của mỗi bên và đảm bảo sự ổn định cho gia đình.

17 “Diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật dân sự 2015, https://lawkey.vn/dien-va-hang-thua-ke/, 05/07/2022.

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

Trong xã hội, mối quan hệ cha mẹ và con cái mang tính đạo đức và giáo dục rất cao, khi cha mẹ không chỉ chăm lo đời sống vật chất mà còn chăm lo và phát triển đời sống đạo đức và trí tuệ của con cái Đồng thời, bổn phận của con cái không chỉ là chăm sóc cha mẹ về mặt vật chất mà còn phải săn sóc tinh thần cho cha mẹ và không để cho cha mẹ phiền lòng Quan hệ này được củng cố trong khuôn khổ pháp lý với Điều 69 — Nghĩa vụ và quyền của cha mẹ, và Điều 70 — Quyền và nghĩa vụ của con cái, nhằm đảm bảo sự tôn trọng, chăm sóc và cân bằng giữa các thành viên trong gia đình.

Ý nghĩa của việc phân định hàng thừa kế

Xác định hàng thừa kế dựa vào mức độ quan hệ gần gũi giữa người để lại di sản và những người nằm trong diện thừa kế, nhằm xác định mối quan hệ và mức độ thân thiết giữa người hưởng di sản và người để lại di sản; hàng thừa kế thứ nhất được ưu tiên hưởng di sản vì những người thuộc hàng này có mối quan hệ gắn bó và thân thiết nhất với người để lại di sản Khi đã không còn ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, người ta sẽ xét tới hàng thừa kế thứ hai, là những người có quan hệ huyết thống với người để lại di sản; trong đó, ông, bà, anh, chị, em ruột và cháu ruột của người chết (nếu người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại) thuộc hàng thừa kế thứ hai theo nguyên tắc của pháp luật thừa kế dựa trên quan hệ huyết thống và nuôi dưỡng, nhằm bảo đảm quyền và nghĩa vụ của họ đối với nhau cả khi còn sống lẫn khi chết đi Hàng thừa kế thứ ba được thiết lập nhằm bảo đảm phần di sản sẽ được người thân của người để lại di sản hưởng, tránh di sản rơi vào tay người khác khi người thân của họ không được hưởng.

34 Đặng Thu Hà (2019), Thừa kế theo Pháp luật theo Bộ luật Dân sự nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa

Việt Nam 2015, Luận án Tiến sĩ, Học viện Khoa học xã hội, tr.106

Vũ Minh Hiếu (2020) phân tích thực tiễn áp dụng và đề xuất phương hướng hoàn thiện Pháp luật nb về diện và hàng thừa kế; nội dung này được trình bày trong khóa luận tốt nghiệp tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, trang 37.

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

DIỆN VÀ HÀNG THỪA KẾ THEO BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015 – TỪ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP ĐẾN KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Quan điểm của các cấp Tòa án xét xử vụ việc

Quan điểm của Toà án về việc xác định con đẻ của con nuôi được quyền hưởng thừa kế thế vị được làm rõ dựa trên nội dung tóm tắt; Bản án dân sự phúc thẩm cũng xác nhận hai cháu T7 và H4 được thừa kế thế vị di sản của bà T5 theo đúng quy định; Do đó, anh C1, là bố của cháu T7 và cháu H4, đã khởi kiện yêu cầu Tòa án công nhận quyền thừa kế thế vị cho hai cháu từ di sản do bà T5 để lại, và căn cứ của việc công nhận này là có cơ sở.

Quan điểm của nhóm nghiên cứu về tranh chấp và kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành

2.2.1 Quan điểm của nhóm nghiên cứu về tranh chấp

Theo nhóm tác giả về vấn đề pháp lý con đẻ của con nuôi có được hưởng quyền thừa kế thế vị có quan điểm như sau:

Bản án số 69/2018/DS-PT ngày 09/03/2018 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội liên quan đến vụ án yêu cầu công nhận quyền thừa kế và tranh chấp di sản thừa kế, phán quyết nhằm xác nhận quyền thừa kế và giải quyết các tranh chấp di sản theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam.

Năm 1979, Bà T5 không lấy chồng và nhận một người con nuôi là chị C3, dù không làm thủ tục đăng ký con nuôi Chị C3 có hai con chung là cháu T7 và cháu H4 Di sản bà T5 để lại là thửa đất số 203, tờ bản đồ số 12, diện tích 127 m² Các bên có tranh chấp về di sản của bà T5 vì ông V không thừa nhận quyền thừa kế của hai cháu (cháu T7 và cháu H4).

Trong bản án dân sự phúc thẩm, tòa án xác nhận hai cháu T7 và H4 được thừa kế thế vị di sản của bà T5 theo đúng quy định và công nhận quyền thừa kế di sản bà T5 để lại cho hai cháu.

Theo đó, để làm rõ quan điểm con đẻ của con nuôi hưởng quyền thừa kế cần xác định:

Thứ nhất về vấn đề mối quan hệ con nuôi:

36 bản án về yêu cầu công nhận quyền thừa kế và tranh chấp di sản thừa kế (69/2018/DSPT) được tổng hợp nhằm làm rõ cách tòa án Việt Nam giải quyết các tranh chấp di sản và xác định quyền thừa kế; các vụ án này, đăng tải trên Thư viện Pháp luật và được công bố ngày 4/7/2022, chỉ ra các nguyên tắc cơ bản về thừa kế theo pháp luật và theo di chúc, thứ tự hưởng di sản, cũng như vai trò của người thừa kế và người quản lý di sản; qua đó cho thấy tầm quan trọng của hồ sơ thừa kế, thời hiệu khởi kiện và cách áp dụng luật thừa kế trong tố tụng dân sự để đảm bảo công bằng và hợp lý khi phân chia di sản; bài viết cung cấp cái nhìn tổng quan về quyền thừa kế, tranh chấp di sản và những lưu ý quan trọng cho người dân khi khởi kiện hoặc phòng ngừa tranh chấp di sản.

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

Căn cứ theo điểm a Mục 6 Nghị quyết số 01/NQ-HĐTP ngày 20/01/1988 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, nghị quyết này hướng dẫn cách áp dụng Luật Hôn nhân và Gia đình nhằm thống nhất cách giải quyết các vấn đề liên quan đến quan hệ hôn nhân, quyền và nghĩa vụ của vợ chồng, cũng như xử lý tranh chấp gia đình và quyền nuôi con Việc hướng dẫn giúp thẩm phán áp dụng luật một cách đồng bộ và chính xác, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên và của trẻ em, đồng thời duy trì trật tự xã hội và ổn định gia đình trong các vụ án hôn nhân và gia đình.

Những điều kiện về nuôi con nuôi đã được quy định trong các Điều 34, 35, 36 và

Trước khi Luật này ban hành, các điều kiện nuôi con nuôi chưa được quy định đầy đủ, nên việc nuôi con nuôi trước khi Luật có hiệu lực vẫn có giá trị pháp lý, trừ những trường hợp nuôi con nuôi trái với mục đích xã hội của việc nuôi con nuôi như bóc lột sức lao động hoặc lạm dụng con nuôi vào các hoạt động xấu xa, phạm pháp Nếu việc nuôi con nuôi trước đây chưa được ghi vào sổ hộ tịch nhưng được mọi người công nhận và cha mẹ nuôi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với con nuôi, thì việc nuôi con nuôi vẫn chịu các hậu quả pháp lý như luật định.

Theo ý kiến của nhóm tác giả, việc chị C3 là con nuôi của bà T5 là hoàn toàn phù hợp về mặt pháp luật cũng như đời sống xã hội Tuy nhiên, bà T5 không làm thủ tục đăng ký con nuôi Nhưng trước khi nghị quyết ban hành, chị C3 đã được bà T5 nhận nuôi từ năm 1979 Theo nghị quyết trên, bà T5 đã chứng minh được việc đã nuôi dưỡng chị C3 và cũng được gia đình lẫn tòa án công nhận Và bà T5 cũng không làm mất quyền nuôi dưỡng như việc đánh đập, hành hạ hay nuôi con nuôi trái với mục đích xã hội Như vậy, chị C3 là con nuôi hợp pháp của bà T5 Theo đó, chị C3 là người thừa kế duy nhất ở hàng thừa kế thứ nhất của bà T5.

Thứ hai, về diện và hàng thừa kế:

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

Hàng thừa kế thứ nhất là Chị C3 (chết năm 2007), nhưng có hai con chung là cháu T7 và cháu H4 Và theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 676 Bộ luật dân sự năm 2005:

1 Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây: a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết

Việc chị C3 được thừa kế thế vị ở hàng thứ nhất là hợp lý, phù hợp với nguyên tắc thừa kế theo hàng Tuy nhiên, chị C3 (chết năm 2007) và bà T5 (chết năm 2009) đều không để lại di chúc, nên di sản chưa được xác định rõ ràng về thừa kế Trong Bộ luật Dân sự 2005 không đề cập rõ việc con đẻ của con nuôi được hưởng quyền thừa kế thế vị, nên nhóm tranh chấp của ông V có cơ sở để được xem xét.

Những quy định hiện hành cho phép cháu được thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của ông bà Theo Điều 677 Bộ luật Dân sự 2005, thừa kế thế vị được quy định như sau:

Trong pháp luật thừa kế tại Việt Nam, khi cha đẻ chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông nội hoặc bà nội, con được thay thế vị trí của cha để hưởng di sản mà cha mình được hưởng nếu còn sống; tương tự, khi mẹ đẻ chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông ngoại hoặc bà ngoại, con được thay thế vị trí của mẹ để hưởng phần di sản mà mẹ mình được hưởng nếu còn sống.

Từ các luận điểm trên, hai cháu T7 và H4 nên được hưởng quyền thừa kế thế vị Tuy quy định hiện hành chưa nêu rõ con đẻ của con nuôi – tức cháu nuôi – được hưởng thừa kế thế vị, nhưng trong trường hợp không có di chúc và không làm thủ tục đăng ký con nuôi, phần di sản vẫn nên được ưu tiên để lại cho con nuôi và cháu nuôi, bởi ở đời sống xã hội hai mối quan hệ này được xem như ruột thịt Vậy nên hai cháu T7 và cháu H4, là con đẻ của con nuôi, được xem là hưởng thừa kế thế vị theo hàng thừa kế thứ nhất thay cho chị C3 của bà T5.

Quan điểm của nhóm tác giả về Luật Nuôi con nuôi được ban hành năm 2010 tập trung vào vấn đề nuôi con nuôi và quy định tại Điều 50 của luật này Tuy nhiên, theo các quy định trên, nguyên tắc này không thể áp dụng cho vụ án được nêu trong bài, nguyên nhân là do chị C3 chết năm 2007 và bà T5 chết trước thời điểm áp dụng Luật Nuôi con nuôi năm 2010 Vì vậy, các chi tiết của vụ việc không khớp với các quy phạm hiện hành và cho thấy sự hạn chế khi áp dụng trực tiếp luật trong các sự vụ có yếu tố thời gian và tử vong sớm của liên quan Nhóm tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích ngữ cảnh pháp lý và thời điểm có hiệu lực để đánh giá tính phù hợp của quy định nuôi con nuôi đối với từng sự vụ.