Năng lực vật lí: - Phát biểu được định nghĩa của trọng lực, trọng lượng, lực căng.. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập: - Nhận xét câu trả lời của HS và đưa ra vấn đề cần tìm hi
Trang 1Trường: THPT CHU VĂN AN
Tổ: Vật lí – Công nghệ
TÊN BÀI DẠY: TRỌNG LỰC VÀ LỰC CĂNG
Môn học: VẬT LÍ Lớp:10 Thời gian thực hiện: 1 tiết
I Mục tiêu:
1 Về năng lực:
1.1 Năng lực vật lí:
- Phát biểu được định nghĩa của trọng lực, trọng lượng, lực căng
- Viết và vận dụng được hệ thức giữa trọng lượng và khối lượng
- Tiến hành được thí nghiệm xác định trọng tâm của tấm phẳng, qua đó rút được kết luận về trọng tâm của vật có hình dạng đối xứng
1.2 Năng lực chung:
- Tự chủ và tự học: HS hình thành năng lực giải quyết vấn đề bài học thông qua hình thức tự nghiên cứu SGK và hướng dẫn của GV
- Giao tiếp và hợp tác: năng lực làm việc nhóm
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: nhận biết được trọng lực và lực căng , xác định trọng tâm của tấm phẳng có dạng hình học đối xứng và có dạng bất kì
2 Về phẩm chất:
- Trách nhiệm: học sinh làm việc có trách nhiệm
- Chăm chỉ: chăm chỉ, kiên trì thực hiện nhiệm vụ được giao
II Thiết bị dạy học và học liệu
- Lực kế, quả nặng, sợi dây
- Các tấm bìa mỏng, thước thẳng, dây treo, kéo,
- Máy chiếu
III Tiến trình dạy học
1 Hoạt động 1: Mở đầu
a) Mục tiêu: HS nhận biết sự tồn tại của trọng lực,lực căng thông qua các tình huống thực tế (có
thể dùng máy chiếu hoặc hình ảnh đầu bài SGK)
b) Nội dung: HS quan sát các hình ảnh trong SGK hoặc máy chiếu liên quan đến trọng lực và
lực căng dây trong thực tế
c) Sản phẩm: Dự kiến câu trả lời của HS: là trọng lực và lực căng dây.
d) Tổ chức thực hiện:
1 Giao nhiệm vụ :
- GV yêu cầu HS quan sát các hình ảnh trong thực tế và
nêu các lực xuất hiện trong các TH đó
1 Thực hiện nhiệm vụ:
- HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi
Trang 2- GV gọi HS bất kì nêu câu trả lời.
2 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:
- Nhận xét câu trả lời của HS và đưa ra vấn đề cần tìm
hiểu của bài học
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS trả lời câu hỏi , các HS nhận xét
bổ sung
- Xác định được nội dung kiến thức cần tìm hiểu của bài học
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về trọng lực.
a Mục tiêu:
- Trình bày định nghĩa trọng lực, trọng lượng
- Trình bày đặc điểm của vec-tơ trọng lực
- Phân biệt trọng lượng và khối lượng Tính được trọng lượng và khối lượng trong một số trường hợp
- Xây dựng được phương pháp thực nghiệm xác định trọng tâm của một vật phẳng, mỏng có hình dạng bất kì và có dạng hình học đối xứng
b Nội dung: HS tiếp nhận được vấn đề từ giáo viên thông qua tình huống: Tại sao khi được buông ra,
các vật quanh ta đều rơi xuống đất? HS tìm hiểu thông tin trong sách giáo khoa, tham gia hình thức cá nhân và hoạt động nhóm để trả lời được các câu hỏi:
+ Trọng lực và trọng lượng được định nghĩa như thế nào? Công thức tương ứng
+ Phân biệt được trọng lượng và khối lượng của một vật?
+ Xác định vị trí trọng tâm của vật phẳng, mỏng bất kì
c Sản phẩm:
1 Trọng lực là lực hút của TĐ tác dụng lên vật gây ra gia tốc rơi tự do Trọng lực được kí hiệu là
vec-tơ ⃗P
- Đặc điểm của ⃗P :
+ Phương thẳng đứng
+ Chiều từ trên xuống
+ Điểm đặt tại trọng tâm vật
+ Biểu thức: ⃗P=m⃗g
2 Trọng lượng:
- Độ lớn của trọng lực là trọng lượng của vật
- Cách xác định trọng lượng:
+ Dựa vào công thức tính: P = mg
+ Dùng lực kế hoặc cân lò xo
3 Phân biệt trọng lượng và khối lượng:
- Khi thay đổi vị trí của vật (vị trí địa lí) thì trọng lượng thay đổi nhưng khối lượng luôn không đổi
Trang 34 Cách xác định trọng tâm của một vật phẳng, mỏng bằng phương pháp thực nghiệm.
Bước 1: Buộc dây vào đầu A của vật treo vật thẳng yên Trọng tâm G vật nằm trên đường kéo dài của
dây treo (kẻ AB)
Bước 2: Buộc dây vào điểm khác C ở mép vật rồi treo vật lên Khi ấy trọng tâm G nằm trên đường
kéo dài của dây (kẻ CD)
Bước 3: Xác định G là giao điểm của AB và CD.
d Tổ chức thực hiện:
1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
NV1:
- GV nêu tình huống hình 17.1: Tại sao khi được buông
ra, các vật quanh ta đều rơi xuống đất?
- GV yêu cầu HS tự đọc SGK mục I và hoạt động cá
nhân suy ra được các kiến thức về:
+ Khái niệm trọng lực, đặc điểm trọng lực, vận dụng vẽ
vec-tơ trọng lực trong 1 trường hợp bất kì
+ Khái niệm trọng lượng, cách xác định trọng lượng
- GV chia lớp thành các nhóm học tập (cặp đôi) hoàn
thành câu hỏi số 1 trong SGK
- GV gọi đại diện 1 nhóm bất kì lên trình bày câu trả
lời trên bảng (mỗi em thực hiện 1 nội dung trong nhóm
câu hỏi)
- GV đặt ra tình huống tiếp theo: Nếu thay đổi vị trí địa
lí của một vật thì trọng lượng và khối lượng của nó
thay đổi như thế nào?
- GV hướng dẫn các cặp đôi tìm câu trả lời thông qua
nhiệm vụ trong câu hỏi tiếp theo: Tính khối lượng và
trọng lượng của vật khi thay đổi vị trí của nó
- GV gọi 2 nhóm trả lời nhanh kết quả của nhóm mình
GV yêu cầu HS nhận xét gì về trọng lượng và khối
lượng dựa vào kết quả đã nêu
NV2: GV chia lớp học thành các nhóm học tập tiếp
1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:
- HS trả lời dựa vào sự hiểu biết của bản
thân
- HS tự tìm hiểu thông tin trong SGK và trình bày các yêu cầu của GV đưa ra
- Các HS khác theo dõi và bổ sung cho hoàn chỉnh
- Cặp đôi thảo luận, thực hiện yêu cầu của câu hỏi
- Đại diện nhóm thực hiện và các nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung cho hoàn chỉnh
- HS được đưa ra dự đoán theo hiểu biết của bản thân
- HS áp dụng công thức tính trọng lượng
để trọng lượng và khối lượng theo yêu cầu của câu hỏi
- Hai nhóm đọc nhanh kết quả của nhóm mình và so sánh Từ đó HS tự phân biệt được trọng lượng và khối lượng
- HS phân chia theo các nhóm và hỗ trợ
Trang 4theo 4 nhóm (mỗi nhóm gồm 7-8 HS) Đã giao nhiệm
vụ ở tiết trước cho HS tìm hiểu ở nhà, chỉ thực hiện
thao tác trên lớp
- Dụng cụ yêu cầu HS chuẩn bị trước ở nhà gồm: một
số tấm bìa các-tông phẳng, mỏng, dây treo, thước
thẳng, bút chì, kéo
- Tiến trình thực hiện:
+ Nhóm 1 + 3: Tìm cách xác định trọng tâm của cùng 1
tấm bìa phẳng, mỏng có hình dạng bất kì (lưu ý 2 nhóm
cùng 1 hình dạng như nhau, đã dặn trước)
+ Nhóm 2 + 4: Tìm cách xác định trọng tâm của cùng 1
tấm bìa phẳng, mỏng có dạng hình học đối xứng (tròn,
vuông, )
- GV quan sát các nhóm thực hiện, GV cho 2 nhóm so
sánh kết quả với nhau và đánh giá chung về phương
pháp cũng như kỹ năng thực hành của mỗi nhóm
2 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:
- Thông qua phần nhận xét, kết luận của HS, GV đánh
giá được mức độ kiến thức của HS, từ đó bổ sung,
chỉnh sửa để hoàn thiện nội dung kiến thức cần đạt
được của hoạt động học
- GV đánh giá kết quả của các nhóm, khuyến khích tinh
thần các nhóm hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập
nhau thực hiện nhiệm vụ được giao
- Đọc SGK (THPT 2006) hoặc internet, tìm hiểu cách xác định trọng tâm của vật phẳng, mỏng
- Sử dụng các dụng cụ học tập hỗ trợ, các nhóm tiến hành xác định trọng tâm của miếng bìa được giao
- Các nhóm tự so sánh và tự đánh giá về
kỹ năng thực hành của bản thân
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS hình thành các năng lực cho bản thân sau hoạt động học
- HS ghi chép nội dung kiến thức
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về lực căng
a Mục tiêu:
- Nhận biết được khi nào xuất hiện lực căng, các đặc điểm (phương, chiều) của lực căng
- Vận dụng xác định lực căng trong một số bài tập
b Nội dung:
- GV gợi mở vấn đề của hoạt động học thông qua tình huống: Dùng một sợi dây cao su kéo một vật đặt trên bàn như ở Hình 17.4 SGK HS quan sát và trả lời được các câu hỏi:
+ Gọi tên lực xuất hiện?
+ Đặc điểm của lực đó?
+ Nhận biết lực trên trong một số trường hợp khác
c Sản phẩm: Dự kiến sản phẩm cần đạt được:
- Lực căng do sợi dây tác dụng vào vật, có phương trùng với phương của sợi dây, có chiều ngược với
chiều của lực do vật kéo dãn dây
- Kí hiệu lực căng: ⃗T
d Tổ chức thực hiện:
1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập: 1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:
Trang 5- GV gợi mở vấn đề của hoạt động học thông
qua tình huống: Dùng một sợi dây cao su kéo
một vật đặt trên bàn như ở Hình 17.4 SGK GV
yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau:
+ Gọi tên lực xuất hiện khi kéo dãn sợi dây?
+ Đặc điểm của lực trên: Điểm đặt, phương,
chiều?
- GV giao nhiệm vụ cho các cặp đôi: Biểu diễn
vec-tơ lực căng trong hình 17.5a và 17.5b
- GV đặt vấn đề: Vậy độ lớn lực căng dây được
xác định như thế nào? Lực căng giới hạn là gì?
- GV dẫn dắt HS cách xác định độ lớn và tìm
hiểu về lực căng giới hạn thông qua câu hỏi số
1
2 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
tập:
- Thông qua phần nhận xét, kết luận của HS, GV
đánh giá được mức độ kiến thức của HS, từ đó
bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện nội dung kiến
thức cần đạt được của hoạt động học
- GV đánh giá kết quả của các nhóm, khuyến
khích tinh thần các nhóm hoàn thành tốt nhiệm
vụ học tập
- HS trả lời dựa vào sự hiểu biết của bản thân dự
đoán lực xuất hiện
- Để kiểm tra dự đoán, HS tự đọc thông tin mục
II SGK, đồng thời nhận xét được đặc điểm của lực đó như:
+ Điểm đặt lực: tại vị trí tiếp xúc với vật
+ Phương: Trùng với phương sợi dây
+ Chiều: Ngược với chiều lực kéo
- HS vận dụng biểu diễn lực trong hình
- HS tiếp nhận vấn đề và tìm hiểu cách giải quyết vấn đề thông qua câu hỏi số 1
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- Cặp đôi thảo luận, thực hiện yêu cầu của câu hỏi
- Đại diện nhóm thực hiện và các nhóm khác theo dõi, nhận xét và bổ sung cho hoàn chỉnh
- HS hình thành các năng lực cho bản thân sau hoạt động học
- HS ghi chép nội dung kiến thức
3 Hoạt động 3: Luyện tập
a Mục đích:
- Vận dụng kiến thức của bài tập để giải thích các vấn đề trong thực tế cũng như các dạng bài tập liên quan
b Nội dung:
- GV yêu cầu HS thực hiện các nhiệm vụ nhằm đánh giá mức độ năng lực hình thành sau bài học
c Sản phẩm: Đáp ứng các yêu cầu của bài học.
d Tổ chức thực hiện:
1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
- GV chia lớp học thành các nhóm học tập (mỗi
nhóm gồm 5-6 HS), GV yêu cầu HS thực hiện
các nhiệm vụ học tập luyện tập sau:
1 Giải thích được tại sao các vệ tinh nhân tạo
của TĐ cuối cùng đều rơi xuống TĐ?
2 Hoàn thành câu hỏi số 2 (Hình 17.7 SGK)
2 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:
- Các nhóm nhận và thực hiện nhiệm vụ.
- Các nhóm giành quyền trả lời bằng hình thức
giơ tay
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
Trang 6- Thông qua các câu trả lời giữa các nhóm, GV
đánh giá được mức độ kiến thức của HS, bổ
sung để áp dụng vào bài tập
- Các nhóm trả lời các câu hỏi yêu cầu Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung
- Củng cố lại kiến thức cho bản thân
Hoạt động 4: Vận dụng, mở rộng
- Vận dụng kiến thức đã học để giải thích hiện tượng thực tế
- Giúp học sinh tự vận dụng, tìm tòi mở rộng các kiến thức trong bài học và tương tác với cộng đồng Tùy theo năng lực mà các em sẽ thực hiện ở các mức độ khác nhau
b Nội dung: HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân.
c Sản phẩm: Bài tự làm vào vở ghi của HS.
d Tổ chức thực hiện:
1 Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV giao nhiệm vụ cho HS hoặc các nhóm về nhà
thực hiện các yêu cầu sau:
1 Nêu phương án tìm trọng tâm của một cây gậy
dài?
2 Giải thích tại sao dây phơi đồ không được làm quá
căng?
2 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:
- GV yêu cầu HS trình bày sản phẩm vào đầu giờ tiết
học sau
- GV nhận xét, ghi điểm khuyến khích cho các sản
phẩm đạt yêu cầu
1 Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS ghi chép nhiệm vụ và lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ theo cá nhân hoặc nhóm
- Trong quá trình thực hiện nhóm luôn có sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS/nhóm trình bày bài thu hoạch của mình
- HS chú ý nhận xét, rút ra kinh nghiệm cho bản thân