Tài liệu Ôn thi công chức (phần kiến thức chung) 2020

Tài liệu ôn thi công chức phần kiến thức chung. nội dung ôn tập về vị trí, Vai trò của các tổ chức trong hệ thống chính trị nước CHXHCN Việt Nam Hệ thống chính trị ở nước ta bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước CHXHCN Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội...

MÔN KIẾN THỨC CHUNG

a) Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị

Hệ thống chính trị nước ta hiện nay được tổ chức và hoạt động dưới sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng duy nhất nắm quyền lãnh đạo nhà nước

và xã hội Vai trò, vị trí và khả năng lãnh đạo của Đảng được xã hội thừa nhậnthông qua sự nghiệp lãnh đạo của Đảng đối với cả dân tộc trong công cuộc đấutranh giành độc lập dân tộc và xây dựng CNXH

Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồngthời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểutrung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Mụcđích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hộicông bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủnghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội.Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủtrương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra,giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên Đảng thống nhất lãnh đạocông tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủnăng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo của hệ thốngchính trị Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và đảng viên hoạt động trong các

tổ chức của hệ thống chính trị, tăng cường chế độ trách nhiệm cá nhân, nhất làngười đứng đầu Đảng thường xuyên nâng cao năng lực cầm quyền và hiệu quảlãnh đạo, đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò, tính chủ động, sáng tạo và tráchnhiệm của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị

Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền, do đó giữ vai trò quan trọngtrong hệ thống chính trị và trong xã hội: đảng không chỉ là một bộ phận cấu thànhcủa hệ thống chính trị mà còn là lực lượng lãnh đạo toàn hệ thống chính trị và lãnhđạo toàn bộ xã hội Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy

quyền làm chủ của nhân dân, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng, chịu sự giámsát của nhân dân, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

b) Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong hệ thống chính trị

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là trụ cột của hệ thống chínhtrị ở nước ta, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí và quyền lực của nhân dân, thaymặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân để quản lý toàn bộ hoạt động củađời sống xã hội Nhà nước là phương tiện quan trọng nhất của nhân dân thực hiệnquyền làm chủ của mình Nhà nước trong hệ thống chính trị có chức năng thể chếhoá đường lối, quan điểm của Đảng thành các quy định pháp luật trong Hiến pháp

và các quy định pháp luật khác và thực hiện quyền quản lý đất nước Hoạt độngcủa nhà nước nằm dưới sự lãnh đạo của Đảng nhưng có tính độc lập tương đối, vớicác công cụ và phương thức quản lý riêng của mình

Quyền lực nhà nước ở nước ta thuộc về nhân dân, được tổ chức và thực hiệntheo nguyên tắc: quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp vàkiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền lập pháp, hànhpháp và tư pháp Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ta thể hiện rõ ràngnguyên tắc này:

- Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lựcNhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Điều 6 Hiếnpháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) quy định rõ: Nhân dân sử dụng quyền lựcnhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân là những cơ quan đại diện cho

ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trướcnhân dân

Quốc hội do nhân dân trực tiếp bầu ra, là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến

và lập pháp Bên cạnh đó, Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn

bộ hoạt động của nhà nước và quyết định những chính sách cơ bản về đối nội, đốingoại, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức vàhoạt động của bộ máy nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân

- Thực hiện quyền hành pháp là bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương tới địaphương, đứng đầu là Chính phủ Theo quy định của điều 109 Hiến pháp 1992 (sửađổi, bổ sung năm 2001), Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quanhành chính cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Chính phủthống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội,

an ninh, quốc phòng và đối ngoại của Nhà nước, chịu trách nhiệm trước Quốc hội

và phải báo cáo công tác với Quốc hội

Bộ và cơ quan ngang Bộ là các cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năngquản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực (hay nhóm ngành, lĩnh vực) trên phạm vi

cả nước và quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực đượcgiao.

Các cơ quan thuộc Chính phủ do Chính phủ thành lập theo từng nhiệm kỳ,thực hiện những nhiệm vụ nhất định do Chính phủ giao (có thể làm chức năngquản lý hành chính nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công cho Chính phủ)

Bộ máy chính quyền địa phương ở nước ta hiện nay được tổ chức ba cấp (tỉnh,huyện, xã) với hai cơ quan chủ yếu là Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân

- Cơ quan tư pháp bao gồm Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân các cấp.Đây là những cơ quan được lập ra trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước để bảo

vệ pháp luật, đảm bảo việc thực thi pháp luật một cách nghiêm minh, chính xác.Nhà nước thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật và theo pháp luật, đồng thời coitrọng giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân Vì vậy, cần tăngcường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước theo nguyên tắc tập trung dânchủ

c) Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị – xã hội trong hệ thống chính trị

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị – xã hội thành viên làmột bộ phận của hệ thống chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân.Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoạt động theo phương thức hiệp thương dân chủ, phốihợp và thống nhất hành động giữa các thành viên

Các đoàn thể chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội là nơi tập hợp quần chúng,phản ánh ý chí, nguyện vọng và lợi ích của các tầng lớp nhân dân, vì vậy là một bộphận không thể thiếu của một xã hội dân chủ Các tổ chức này ở nước ta hiện nay

là bộ phận không tách rời của hệ thống chính trị và là cơ sở chính trị của chínhquyền nhân dân, một trong những công cụ bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc vềnhân dân Những tổ chức này có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kếttoàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp, chính đáng của nhân dân, chăm lo lợi ích của các đoàn viên, hội viên; thựchiện dân chủ và xây dựng xã hội lành mạnh; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước;giáo dục lý tưởng và đạo đức cách mạng, quyền và nghĩa vụ công dân, tăng cườngmối liên hệ giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, góp phần thực hiện và thúc đẩyquá trình dân chủ hoá và đổi mới xã hội, thực hiện cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhànước quản lý, nhân dân làm chủ

Các đoàn thể chính trị xã hội rất đa dạng, có thể là các tổ chức chính trị

-xã hội, tổ chức -xã hội, tổ chức -xã hội - nghề nghiệp,

Trong số các tổ chức quần chúng ở nước ta, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổchức nòng cốt, giữ vai trò quan trọng.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tựnguyện của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cánhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, các dân tộc, tôn giáo và ngườiViệt Nam định cư ở nước ngoài Trong đó, Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thànhviên vừa là người lãnh đạo Mặt trận

Những đoàn thể chính trị - xã hội khác có vai trò quan trọng trong hệ thốngchính trị ở nước ta gồm:

- Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớncủa giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức và những người lao động tự nguyện lập ranhằm mục đích tập hợp, đoàn kết lực lượng; đại diện và bảo vệ các quyền, lợi íchhợp pháp, chính đáng của người lao động

- Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội tậphợp tầng lớp thanh niên, là đoàn thể của các thanh niên ưu tú, đội hậu bị của Đảng

Tổ chức Đoàn được thành lập trên phạm vi cả nước, có mặt ở hầu hết các cơ quan,đơn vị, được tổ chức theo hệ thống hành chính từ trung ương đến cơ sở nhằm thuhút thế hệ trẻ vào những hoạt động xã hội bổ ích, lành mạnh, qua đó giáo dục ýthức tôn trọng pháp luật cho thanh niên

(KH: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh)

- Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của phụ nữ,bảo vệ quyền bình đẳng, lợi ích hợp pháp và chính đáng của phụ nữ Hội có nhiệm

vụ đoàn kết, vận động, tổ chức, hướng dẫn phụ nữ thực hiện chủ trương, chínhsách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa, tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội để bảo vệquyền lợi của phụ nữ, bảo đảm bình đẳng giới

- Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp nông dân,

có nhiệm vụ vận động giáo dục hội viên, nông dân phát huy quyền làm chủ, tíchcực học tập nâng cao trình độ, năng lực về mọi mặt; đại diện giai cấp nông dântham gia xây dựng Đảng và Nhà nước; chăm lo bảo vệ các quyền và lợi ích củanông dân Việt Nam

- Hội Cựu chiến binh Việt Nam là đoàn thể chính trị - xã hội, nơi tập hợp,đoàn kết, tổ chức, động viên các thế hệ cựu chiến binh giữ gìn và phát huy bản

chất, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ”, tích cực tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,bảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng và bảo vệ Đảng, chính quyền, chế độ, bảo

vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp của cựu chiến binh, chăm lo giúp đỡ nhau vềtinh thần và vật chất trong cuộc sống, gắn bó tình bạn chiến đấu.Bên cạnh những tổ chức trên đây, nhiều tổ chức xã hội khác cũng tham gia tích cựcvào hoạt động trong hệ thống chính trị như Liên hiệp các hội khoa học kĩ thuật ViệtNam (VUSTA), Hội Nhà báo Việt Nam, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam,Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Một số hội nghề nghiệp, hội của các nhà trí thức, cácnhà khoa học, không chỉ đơn thuần mang tính chất đoàn thể xã hội mà các tổ chứcnày cũng đóng vai trò to lớn trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của đấtnước

Các tổ chức quần chúng khác nhau này tuỳ theo tính chất, tôn chỉ và mụcđích đã được xác định, có nhiệm vụ vận động, giáo dục đoàn viên, hội viên chấphành luật pháp, chính sách; chăm lo, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, chínhđáng của đoàn viên, hội viên; giúp đoàn viên, hội viên nâng cao trình độ về mọimặt và xây dựng cuộc sống mới; tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội Phương thức tổ chức và hoạt động của các tổ chức này tuy khác với tổ chức Đảng

và các cơ quan nhà nước nhưng đều gắn chặt với việc thực hiện các mục tiêu,nhiệm vụ do Đảng và Nhà nước giao phó Các tổ chức chính trị - xã hội là hìnhthức tổ chức động viên, triển khai nguồn lực con người cho các mục tiêu xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam trong công cuộc do Đảng lãnh đạo, Nhà nước thốngnhất quản lí Trong hệ thống chính trị - xã hội Việt Nam, với tính chất chính trị vàtính chất xã hội rộng lớn, các tổ chức chính trị - xã hội đóng vai trò là người tổchức, vận động đông đảo quần chúng nhân dân thực hiện các nhiệm vụ đặt ra đốivới cách mạng Việt Nam thông qua những hình thức phù hợp

Như vậy, có thể nhận thấy rõ rằng trong hệ thống chính trị Việt Nam, các tổchức quần chúng đóng vai trò vừa là trung tâm đoàn kết, tập hợp đông đảo các lựclượng quần chúng nhân dân (tính chất xã hội), đại diện và bảo vệ quyền, lợi íchhợp pháp, chính đáng của các thành viên vừa thực hiện vai trò nền tảng chính trịcủa chính quyền nhân dân, tổ chức động viên nhân dân thực hiện thắng lợi cácnhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước

Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sángtạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể Đảng,Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể nhândân hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội

Câu 2: Khái niệm và cho biết bản chất, các đặc điểm của hệ thống chính trị nước ta hiện nay?

Khái niệm hệ thống chính trị:

Một là, hệ thống chính trị ở nước ta mang bản chất của giai cấp công nhân,

nghĩa là các tổ chức trong hệ thống chính trị đều đứng vững trên lập trường quanđiểm của giai cấp công nhân Từ đó đã quy định chức năng, nhiệm vụ, phươnghướng hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị, đảm bảo quyền làm chủ của giaicấp công nhân và nhân dân lao động

Hai là, bản chất dân chủ của hệ thống chính trị ở nước ta thể hiện trước hết ở

chỗ: Quyền lực thuộc về nhân dân với việc Nhà nước của nhân dân, do nhân dân

và vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng - đội tiên phong của giai cấp công nhân,đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cảdân tộc, thiết lập sự thống trị của đa số nhân dân với thiểu số bóc lột

Ba là, bản chất thống nhất không đối kháng của hệ thống chính trị ở nước ta Bản

chất đó dựa trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, về sự thốngnhất giữa những lợi ích căn bản của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toànthể dân tộc

b) Hệ thống chính trị nước ta hiện nay có những đặc điểm cơ bản sau:

Một là, tính nhất nguyên chính trị

- Chế độ chính trị Việt Nam là thể chế chính trị một Đảng duy nhất cầmquyền Trong những giai đoạn lịch sử nhất định, ngoài Đảng Cộng sản Việt Namcòn có Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội Tuy nhiên, hai đảng này được tổ chức vàhoạt động như những đồng minh chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam, thừanhận vai trò lãnh đạo và vị trí cầm quyền duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam

Hệ thống chính trị ở Việt Nam là thế chế nhất nguyên chính trị, không tồn tại cácđảng chính trị đối lập

- Hệ thống chính trị Việt Nam gắn liền với vai trò tổ chức và lãnh đạo củaĐảng Cộng sản Việt nam Mỗi tổ chức thành viên của hệ thống chính trị đều doĐảng Cộng sản Việt Nam sáng lập, vừa đóng vai trò là hình thức tổ chức quyền lựccủa nhân dân (Nhà nước), tổ chức tập hợp, đoàn kết quần chúng, đại diện cho ý chí

và nguyện vọng của quần chúng (Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xãhội), vừa là tổ chức mà qua đó Đảng Cộng sản thực hiện sự lãnh đạo chính trị đốivới xã hội

- Tính chất nguyên chính của hệ thống chính trị được thể hiện ở tính nhấtnguyên tư tưởng Toàn bộ hệ thống chính trị đều được tổ chức và hoạt động trênnền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Hai là, tính thống nhất:

- Hệ thống chính trị Việt Nam bao gồm nhiều tổ chức có tính chất, vị trí, vaitrò, chức năng khác nhau, nhưng có quan hệ chặt chẽ, gắn bó với nhau, tạo thànhmột thể thống nhất Sự thống nhất của các thành viên đa dạng, phong phú về tổchức, phương thức hoạt động trong hệ thống chính trị đã tạo điều kiện để phát hiệnsức mạnh tổng hợp và tạo ra sự cộng hưởng sức mạnh trong toàn bộ hệ thống

- Tính thống nhất của hệ thống chính trị nước ta được xác định bởi các yếutố:

+ Sự lãnh đạo thống nhất của một đảng duy nhất cầm quyền là Đảng Cộngsản Việt Nam

+ Sự thống nhất về mục tiêu chính trị của toàn bộ hệ thống là xây dựng chủnghĩa xã hội Việt Nam với nội dung: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh

+ Sự thống nhất ở nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động là tập trungdân chủ

+ Sự thống nhất của hệ thống tổ chức từ Trung ương đến địa phương

Ba là, gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.

- Đây là đặc điểm có tính nguyên tắc của hệ thống chính trị Việt Nam Đặcđiểm này khẳng định hệ thống chính trị Việt Nam không chỉ gắn với chính trị,quyền lực chính trị, mà còn gắn với xã hội Hệ thống chính không đứng trên xãhội, tách khỏi xã hội Cầu nối quan trọng giữa hệ thống chính trị với xã hội chính

là Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội Điều đó được thể hiện bởi cácyếu tố sau:

+ Đây là quy luật tồn tại của Đảng, là nguyên tắc tổ chức và hoạt động củaĐảng cầm quyền

+ Nhà nước là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

+ Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội là hình thức tập hợp, tổchức của chính các tầng lớp nhân dân

+ Hệ thống chính trị là trường học dân chủ của nhân dân Mỗi tổ chức trong

hệ thống chính trị là phương thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

Ba là, sự kết hợp giữa tính giai cấp và tính dân tộc của hệ thống chính trị

Đặc điểm nổi bật của hệ thống chính trị Việt Nam là hệ thống chính trị đạidiện cho nhiều giai cấp, tầng lớp nhân dân Các giai cấp, tầng lớp nhân dân đượcđại diện bởi các tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị, đều thừa nhận vai tròlãnh đạo của giai cấp công nhân Do vậy, hệ thống chính trị nước ta mang bản chấtgiai cấp công nhân và tính dân tộc sâu sắc.

- Lịch sử nền chính trị Việt Nam là cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp gắnliền và bắt đầu từ mục tiêu giải phóng dân tộc, bảo vệ nền độc lập dân tộc Các giaicấp, dân tộc đoàn kết trong đấu tranh giành và bảo vệ nền độc lập dân tộc, hợp tác

để cùng phát triển Sự tồn tại của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tư cách là thànhviên quan trọng của hệ thống chính trị là yếu tố quan trọng tăng cường sự kết hợpgiữa giai cấp và dân tộc

- Sự kết hợp giữa tính giai cấp và tính dân tộc được khẳng định trong bảnchất của từng tổ chức thuộc hệ thống chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam - đội tiênphong của giai cấp công nhân, cũng đồng thời là đội tiên phong của nhân dân laođộng và của cả dân tộc Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhànước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Độc lập dân tộc gắn liền với chủnghĩa xã hội đã gắn kết vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp, tạo nên sức mạnh tổnghợp của toàn bộ hệ thống chính trị

Câu 3: Anh (chị) làm rõ cơ chế vận hành: Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, nhà nước quản lý của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay?

Trả lời:

Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ là phương thức vậnhành của hệ thống chính trị ở nước ta Lần đầu tiên, tại Đại hội VI (1986), Đảng takhẳng định: "Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý thành cơ chếchung trong quản lý toàn bộ xã hội"

Kể từ đó đến nay, sự vận hành của cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,nhân dân làm chủ ngày càng được cụ thể hóa và hoạt động hiệu quả, thể hiện rõtính ưu việt mối quan hệ Đảng-Nhà nước-Nhân dân trong chế độ xã hội chủ nghĩa(XHCN) ở Việt Nam Kế thừa kinh nghiệm và kết quả 30 năm thực hiện đường lốiđổi mới; trước yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới,Văn kiện và Nghị quyết Đại hội XII của Đảng khẳng định: Tiếp tục thể chế hóa, cụthể hóa mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, nhất lànội dung “nhân dân làm chủ” và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dânkiểm tra, giám sát"; coi đó là một trong những phương thức hữu hiệu để đưa Nghịquyết Đại hội XII của Đảng vào cuộc sống

Trước hết, về Đảng lãnh đạo: Nhất quán với quan điểm, chủ trương, đường

lối mà Đảng ta đã nêu ra qua các kỳ đại hội, tại Đại hội XII, Đảng ta tiếp tục khẳngđịnh: Đảng lãnh đạo là yếu tố tiên quyết bảo đảm sự vận hành của cơ chế, làm cho

cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ đạt hiệu quả, thực sự

đi vào cuộc sống Sự khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, xãhội và cách mạng Việt Nam là vấn đề có tính nguyên tắc Đây là quy luật kháchquan, không tự nhiên mà có và không phải cứ tự nhận mà được Bởi lẽ, sự lãnh đạocủa Đảng đối với cách mạng Việt Nam đã được nhân dân thừa nhận từ sự kiểmnghiệm của thực tiễn lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước;tiến hành công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đem lại hòa bình, độclập, tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân

Để Đảng ta hoàn thành sứ mệnh lãnh đạo Nhà nước và xã hội, đáp ứng sự kỳ vọng,mong muốn của nhân dân, Đảng phải “đoàn kết, đổi mới, dân chủ, trí tuệ, kỷcương”, có đường lối lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt; có biện pháp nhân lên sứcmạnh nội sinh, phát huy cao nhất sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc vàthời đại; tạo mọi điều kiện thuận lợi để nhân dân làm chủ xã hội và phát huy tốt vaitrò quản lý của Nhà nước ngay từng địa phương, cơ sở Cùng với đó, Đảng phảiđẩy mạnh đấu tranh phòng, chống nguy cơ thoái hóa, biến chất, “tự diễn biến”, “tựchuyển hóa” trong nội bộ; chủ động, tích cực đấu tranh phòng, chống chiến lược

“diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch Không để đất nước bị động, bất ngờ.Điều đó chỉ có thể thực hiện tốt khi cơ chế vận hành: Đảng lãnh đạo, Nhà nướcquản lý, nhân dân làm chủ được tiếp tục phát huy cao nhất; trong đó, Đảng phảithật sự là nhân tố lãnh đạo có trí tuệ, là đạo đức, là văn minh Đại hội XII của Đảngnêu rõ nhiệm vụ và giải pháp trên 15 vấn đề lớn, trong đó “đổi mới phương thứclãnh đạo của Đảng” được xác định là: “Tiếp tục cụ thể hóa phương thức lãnh đạocủa Đảng đã được xác định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) ở tất cả các cấp bằng nhữngquy chế, quy định, quy trình cụ thể Quy định rõ hơn Đảng phục vụ nhân dân, chịu

sự giám sát của nhân dân về những quyết định của mình”

Thứ hai, về Nhà nước quản lý: Đây là yếu tố quyết định trực tiếp sự thành

công, tính hiệu quả trong vận hành cơ chế Đại hội XII chỉ rõ: Nhà nước ta là Nhànước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, đặt dưới sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Vì vậy, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước phápquyền XHCN ở Việt Nam; một mặt, Đảng đề cao vị trí, vai trò tối thượng của Hiếnpháp, pháp luật đối với mọi mặt của đời sống xã hội Mặt khác, khẳng định vai tròlãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội thông qua cương lĩnh, chủ trương,đường lối của Đảng, bởi nó được thể chế hóa qua hoạt động của Nhà nước; đặcbiệt là thông qua công tác tổ chức cán bộ, Đảng thống nhất lãnh đạo, quản lý công

tác này của cả hệ thống chính trị, trong đó chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụngđội ngũ cán bộ công chức, viên chức và làm cho bộ máy Nhà nước hoạt động cóhiệu quả nhất Điều đó là hoàn toàn phù hợp với điều kiện nước ta, được khẳngđịnh trong Điều lệ Đảng và hiến định trong Hiến pháp năm 2013 Bởi lẽ, Đảng ta

là đảng cầm quyền, là hạt nhân lãnh đạo của hệ thống chính trị Khâu then chốt có

ý nghĩa quyết định làm cho cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làmchủ vận hành thông suốt, có hiệu quả là Đảng phải thật sự trong sạch, vững mạnh

về chính trị tư tưởng, tổ chức và đạo đức, gắn bó máu thịt với nhân dân vì nhân dân

là yếu tố trung tâm của mọi quyền lực, là cội nguồn sức mạnh, bí quyết của mọithành công Vì vậy, mọi biểu hiện xa dân, coi thường dân, ức hiếp dân, gây phiềnphức cho dân đều làm cho Đảng tự suy yếu, lỏng lẻo, cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhànước quản lý, nhân dân làm chủ bị phá vỡ

Chúng ta ý thức sâu sắc rằng, Nhà nước mạnh thì Đảng cầm quyền mớimạnh; Nhà nước vững mạnh thì quyền làm chủ của nhân dân mới được bảo đảm vàphát huy cao nhất Nhà nước và hoạt động của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sởngày càng nhận được sự ủng hộ của mọi tầng lớp nhân dân thì hiệu quả hoạt độngcủa Nhà nước ngày càng cao, xã hội càng dân chủ; mục tiêu, lý tưởng của Đảngmới được thực hiện Vì vậy, để tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCNcủa nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, Văn kiện Đại hội XII của Đảng khẳngđịnh: “Thực hiện thí điểm dân trực tiếp bầu một số chức danh ở cơ sở và ở cấphuyện” Đây là một trong những giải pháp nhằm thực hiện quyền làm chủ trực tiếpcủa nhân dân ngay từ địa phương

Thứ ba, về nhân dân làm chủ: Đây là yếu tố trung tâm của cơ chế Đảng lãnh

đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Tầm quan trọng đặc biệt của yếu tố nàybiểu hiện ở chỗ: Quyền lực của Đảng và Nhà nước đều từ quyền lực của nhân dân.Trong lịch sử Việt Nam, ông cha ta luôn đề cao và đặt lên hàng đầu vai trò củanhân dân trong cấu tạo quyền lực nhà nước và quyền lực xã hội Đảng ta ra đời, tồntại, phát triển không vì mục đích tự thân mà vì hạnh phúc của nhân dân Điều nàyđược thể hiện nhất quán hơn 86 năm lãnh đạo cách mạng Việt Nam, từ quan điểm

lý luận đến thực tiễn cuộc sống Vì vậy, Đại hội XII của Đảng tiếp tục khẳng định:Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời làđội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trungthành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Mục đíchduy nhất của Đảng ta là đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, xâydựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, đồng bào được sống trong tự do, ấm no,hạnh phúc Nhờ vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn phát huy được sức mạnh của nhândân để tiến hành đấu tranh giành và giữ vững độc lập, tự do và tiến hành thắng lợicông cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Câu 4: Anh (chị) hãy nêu các nguyên tắc hoạt động của hệ thống chính trị ở nước ta và trình bày rõ nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Trả lời:

HTCT nước ta hoạt động theo những nguyên tắc phổ biến của Hệ thốngchính XHCN vừa tuân thủ những nguyên tắc có tính “đặc thù” khác:

(1) Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Điều 2 Hiến pháp 1992 (sửa đổi) ghi: Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam

là nhà nước của dân, do dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhândân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớptrí thức

Chủ quyền nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân thực hiện chủ quyền ấybằng cách bầu ra các cơ quan quyền lực như Quốc hội, Hội đồng nhân dân Những cơ quan này thay mặt nhân dân thực thi quyền lực nhà nước ở nước ta cácđại biểu của dân được ủy quyền theo nguyên tắc tự do và một thời hạn nhất định(nhiệm kỳ)

(2) Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và

(4) Nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất có phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; thực hiện sự phân cấp, nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương, cơ sở

(5) Nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách.

Câu 5: Anh/Chị hãy nêu các nguyên tắt hoạt động của hệ thống chính trị ở nước ta và trình bày rõ nguyên tắt tập trung dân chủ?

1 Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản của việc xây dựng đảng cộng sản.Vấn đề này được V.I Lênin xác định trong học thuyết về xây dựng đảng kiểu mớicủa giai cấp vô sản, sau đó được các đảng cộng sản của Quốc tế Cộng sản (Quốc tếIII) cũng như nhiều đảng cộng sản của phong trào cộng sản quốc tế vận dụng vào

trong các hoạt động của đảng mình Lênin đã từng viết: “Chúng tôi luôn bảo vệ

dân chủ trong nội bộ Đảng Nhưng chúng tôi không bao giờ phản đối chế độ tập trung dân chủ của Đảng Chúng tôi chủ trương chế độ tập trung dân chủ”

Hồ Chí Minh - lãnh tụ của Đảng Cộng sản Việt Nam - coi nguyên tắc tậptrung dân chủ (có lúc Hồ Chí Minh gọi là chế độ dân chủ tập trung) là nguyên tắcrất quan trọng trong xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam

Trung thành và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng HồChí Minh, Đảng ta luôn coi việc thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ củanhân dân là mục tiêu cao cả, đồng thời là động lực to lớn của cách mạng nước ta.Ngay từ khi ra đời, Đảng đã xác định: tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơbản, có vai trò trực tiếp chỉ đạo toàn bộ quá trình xây dựng, tổ chức, sinh hoạt vàhoạt động lãnh đạo của Đảng; quy định cơ cấu, hình thức tổ chức đảng; thiết lậpchế độ các cơ quan lãnh đạo của Đảng; đồng thời, xác lập nguyên tắc giải quyếtcác mối quan hệ trong nội bộ Đảng Bởi vậy, trong mọi điều kiện, hoàn cảnh, nhất

là khi Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu sụp đổ, Đảng ta vẫn vững mạnh cả

về chính trị, tư tưởng và tổ chức; vẫn phát huy được vai trò tiền phong, gươngmẫu, sức sáng tạo của mọi cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng; tập trung được trítuệ của toàn Đảng, tạo sức mạnh tổng hợp để xây dựng Đảng ta thực sự trong sạch,vững mạnh, hoàn thành tốt sứ mệnh lịch sử đối với dân tộc

Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản chỉ đạo xây dựng tổ chức, sinh hoạt

và hoạt động của Đảng Đó cũng là nguyên tắc quan trọng nhất để chỉ đạo mọi

hoạt động của tổ chức, sinh hoạt nội bộ và phong cách làm việc của Đảng Nó làmcho Đảng Cộng sản được xây dựng thành một đội ngũ có kỷ luật chặt chẽ, có sứcchiến đấu cao, phát huy được tính chủ động, năng động và sáng tạo của đông đảocán bộ, đảng viên Nó đảm bảo cho Đảng luôn là một tổ chức chiến đấu, một tổchức lãnh đạo, một tổ chức hành động mà không phải là một câu lạc bộ chỉ bàn cãisuông Nó bảo đảm cho sự thống nhất ý chí và hoạt động, tạo nên sức mạnh vôđịch của một đảng cách mạng Đây là nguyên tắc phân biệt chính đảng của giai cấpcông nhân, đảng cách mạng chân chính với các đảng phải khác Đây cũng là điểm

mà mọi thế lực chống đối thường công kích nhằm phá hoại Đảng và phủ nhận vaitrò lãnh đạo của Đảng

Mặt khác, tập trung dân chủ là nguyên tắc phân biệt chính đảng cách mạng chân chính của giai cấp công nhân với các đảng phái khác Nguyên tắc này đã

được V.I Lênin khẳng định để xây dựng đảng kiểu mới của giai cấp công nhân,phân biệt với các đảng cơ hội trong Quốc tế II hồi đầu thế kỷ XX Thừa nhận và tổchức, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ là một dấu hiệu, một điều kiện

cơ bản đảm bảo cho một chính đảng đi theo và trung thành với những nguyên tắccủa một đảng mácxít - lêninnít