ĐÁNH GIÁ TỔNG THỂ TÌNH HÌNH KINH tế xã hội VIỆT NAM SAU 5 năm GIA NHẬP tổ CHỨC THƯƠNG mại THẾ GIỚI

Ngoài ra còn có th là nguyên nhân lo i b.

B K HO CH VÀ U T

ÁNH GIÁ T NG TH TÌNH HÌNH KINH T - XÃ H I VI T NAM SAU 5 N M GIA NH P

T CH C TH NG M I TH GI I

(Báo cáo tóm t t)

Hà N i, tháng 4-2013

L I M U

Theo Ch ng trình hành ng c a Chính ph 1 th c hi n Ngh quy t H i ngh l n th

4 Ban Ch p hành Trung ng ng khoá X v “M t s ch tr ng, chính sách l n n n kinh

t phát tri n nhanh và b n v ng khi Vi t Nam là thành viên c a WTO”, B k ho ch và u t

c giao nhi m v so n th o Báo cáo t ng k t, ánh giá t ng th tình hình kinh t - xã h i (KTXH) Vi t Nam sau 5 n m gia nh p WTO trình Chính ph Vi n Nghiên c u qu n lý kinh t TW là n v thu c B KH T c giao làm u m i th c hi n nhi m v này

V n xuyên su t trong các Chi n l c và K ho ch phát tri n KTXH là h i nh p kinh t qu c t (HNKTQT) sâu r ng và hi u qu phát tri n nhanh, b n v ng nh m m c tiêu chi n l c n n m 2020 Vi t Nam c b n tr thành n c công nghi p theo h ng hi n i; i s ng v t ch t và tinh th n c a nhân dân c c i thi n rõ r t; v th c a Vi t Nam trên tr ng qu c t ti p t c c nâng lên

T n m 2007 n nay, tình hình kinh t , chính tr trên th gi i bi n i nhanh v i

nh ng di n bi n ph c t p Trong th i gian qua, tuy quá trình HNKTQT ã em l i nh ng

k t qu tích c c và có nh ng tác ng sâu s c n kinh t và xã h i, nh ng c ng !t ra không ít thách th c Ti p c n th tr ng xu t nh p kh"u d dàng h n, dòng v n u t tr c

ti p n c ngoài (FDI) t ng nhanh, môi tr ng kinh doanh c c i thi n và minh b ch h n,

th ch kinh t theo nh h ng th tr ng c c ng c và hoàn thi n nhanh h n, th và

l c c a Vi t Nam trên tr ng th gi i ngày càng c nâng cao Tuy nhiên, th c hi n các cam k t HNKTQT c ng làm n y sinh m t s v n Các ngành công nghi p trong n c

c ng s# g!p nhi u khó kh n trong quá trình i u ch$nh do s c ép c nh tranh M c%a và h i

nh p (HN) sâu r ng h n c ng làm cho n n kinh t d b t n th ng và có th d&n n các

r i ro và b t n kinh t v' mô Môi tr ng thiên nhiên có th b nh h ng tiêu c c do các

ho t ng kinh t v i c ng cao

Trong th i gian t i, Vi t Nam s# th c hi n Chi n l c phát tri n KTXH 10 n m 2011-2020 và K ho ch phát tri n KTXH 5 n m 2011-2015, v i m c tiêu th c hi n nh ng

t phá v c i cách th ch , phát tri n k t c u h t ng, ngu(n nhân l c, c ng nh i m i

mô hình t ng tr ng kinh t (ng th i, Vi t Nam s# ph i th c hi n y h n các cam k t HNKTQT trong khuôn kh T ch c Th ng m i Th gi i (WTO), khu v c và song ph ng

M t s các cam k t HNKTQT m i quan tr)ng nh Hi p nh th ng m i t do v i Liên minh châu Âu, Hi p nh i tác xuyên Thái Bình D ng c ng s# c àm phán, ký k t và

i vào th c thi, v i ph m vi r ng h n và m c cam k t m c%a cao h n

Do v y, ánh giá t ng th tình hình KTXH Vi t Nam t khi gia nh p WTO n nay

a ra các xu t i u ch$nh chính sách m t cách phù h p nh m ti p t c "y m nh và nâng cao hi u qu HNKTQT trong giai o n 2011-2015 tr thành m t yêu c u b c thi t

Báo cáo ánh giá, t ng k t nh ng chuy n bi n v KTXH Vi t Nam t khi gia nh p WTO n m 2007 n 2011 trên các khía c nh kinh t (t ng tr ng kinh t , th ng m i, u

t , phát tri n vùng), n nh kinh t v' mô (l m phát, t* giá, cán cân thanh toán, th tr ng

1

tài chính, ngân sách nhà n c), xã h i (vi c làm, an sinh xã h i, ói nghèo), giáo d c, y t , môi tr ng và th ch

B t u t vi c t ng quan các cam k t HNKTQT c a Vi t Nam, i chi u ánh giá

vi c th c hi n các cam k t này trong th c t , Báo cáo xác nh ra các nhóm ngành có kh

n ng ch u nh h ng l n nh t, c tích c c và tiêu c c Ti p ó, Báo cáo ánh giá các chuy n bi n c a n n kinh t 5 n m sau khi gia nh p WTO so v i giai o n tr c, g n ánh giá v i vi c th c hi n m c tiêu c a chi n l c, k ho ch phát tri n KTXH, ch ng trình hành ng K t h p v i vi c phân tích nh h ng c a m t s nguyên nhân chính d&n n tình hình này, trong ó có HNKTQT và các bi n ng trên th gi i (nh kh ng ho ng kinh

t , l ng th c, n ng l ng), Báo cáo nêu b t b c tranh thay i do HNKTQT, làm rõ nh ng thành t u ã t c, các v n t(n )ng và nguyên nhân Trên c s ó, Báo cáo a ra các khuy n ngh chính sách phát huy t i a các c h i, gi m thi u các tác ng không mong mu n trong khi n n kinh t HN sâu r ng h n; hoàn thành t t các m c tiêu c a Chi n

l c phát tri n KTXH 2011-2020 và K ho ch phát tri n KTXH 2011-2015

PH N TH NH T: TÌNH HÌNH H I NH P KINH T QU C T ,

TRI N KHAI TH C HI N CÁC CAM K T QU C T

1 TI N TRÌNH H I NH P KINH T QU C T C A VI T NAM

Ti n trình HNKTQT sâu r ng c a Vi t Nam b t u t n m 1995 (xem B ng 1) v i

ba m c quan tr)ng nh t: gia nh p Hi p h i các qu c gia ông Nam Á (ASEAN) và tham gia hi p nh m u d ch t do ASEAN (AFTA) và ASEAN+, ký k t và th c hi n Hi p nh

th ng m i song ph ng Vi t Nam - Hoa K+ n m 2000, tr thành thành viên WTO tháng 1/2007

minh châu Âu (EU) Vi t Nam và kh i EU ang àm phán

Vi t Nam - Chi-lê Vi t Nam và Chi-lê Ký n m 2011

Vi t Nam - Hàn Vi t Nam và Hàn Qu c ang àm phán

B n, Hàn Qu c, Niu lân

Di-Kh i ng t i H i ngh th ng $nh ASEAN l n th 21, tháng 11/2012

Ghi chú: Các n c ASEAN-6 g m: Bru-nây, In- ô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin,

Xin-ga-po, và Thái Lan

V i các hi p nh nêu trên, chúng ta ã t o ra nh ng c h i to l n cho vi c thu hút FDI và ho t ng xu t kh"u; qua ó thúc "y t ng tr ng kinh t và t o thêm vi c làm M!t khác, các hi p nh này c ng gây ra nh ng thách th c gay g t cho doanh nghi p và toàn b

n n kinh t Vi t Nam N u nh i v i vi c gia nh p WTO, s c ép l n nh t là v m!t th

ch và d ch v thì các hi p nh khu v c m u d ch t do (FTA) song ph ng và khu v c l i gây nhi u s c ép nh t n th ng m i hàng hóa do m c c t gi m thu sâu r ng trong

hi p nh trong ASEAN và m t s hi p nh ASEAN+: kho ng 90% s dòng thu s# v 0% vào n m 2015, ph n l n trong s còn l i s# a v 0% vào n m 2018 Minh ch ng rõ nh t cho th c t này là th c hi n các cam k t WTO ta ã ph i s%a i, ban hành nhi u lu t, pháp l nh, ngh nh liên quan t i quy nh trong n c (th ch ); trong khi t t c các cam

k t trong ASEAN, các hi p nh FTA ASEAN+ và Hi p nh i tác kinh t ASEAN-Nh t

v i các l trình khác nhau g(m: Danh m c c t gi m thu quan (NT), Danh m c lo i tr hoàn toàn (GEL), Danh m c lo i tr t m th i (TEL) và danh m c nông s n ch a ch bi n

nh y c m (SL)

Vào n m 2010, các n c ASEAN th c hi n Hi p nh th ng m i hàng hóa ASEAN (ATIGA) thay th Hi p nh CEPT Theo ATIGA, t i n m 2015 các n c ASEAN s# a thu su t xu ng 0% i v i t t c các m!t hàng, tr nh ng m!t hàng n m trong Danh m c GEL Riêng 4 n c Cam-pu-chia, Lào, Mi-an-ma và Vi t Nam c h ng linh ho t b o

l u 7% s dòng thu t i n m 2018

i v i t t c các m!t hàng xu t nh p kh"u ch ch t, chênh l ch gi a thu su t MFN

và thu su t u ãi theo CEPT/AFTA là khá l n Chênh l ch này s# t ng lên khi ASEAN hoàn t t vi c xây d ng AEC vào n m 2015 T i n m 2015 t t c các s n ph"m xu t kh"u

c a Vi t Nam sang các n c ASEAN-6 s# c h ng thu nh p kh"u 0%

2.2 Hi p nh th !ng m"i t# do ASEAN-Trung Qu c

Hi p nh ACFTA c ký k t ngày 29/11/2004 t i Lào, có hi u l c t ngày 1/1/2005 và các n c b t u th c hi n c t gi m thu t 1/7/2005 Hi p nh th ng m i hàng hoá ASEAN – Trung Qu c ra các quy nh i v i h u h t t t c các khía c nh liên quan n th ng m i hàng hoá gi a các n c ASEAN và Trung Qu c và c các quy nh v

c c u th ch

Hi p nh hàng hóa ASEAN-Trung Qu c a ra L trình c t gi m thu quan theo ACFTA g(m 4 nhóm khác nhau: Ch ng trình “Thu ho ch s m”; Danh m c gi m thu

thông th ng; Danh m c nh y c m; và Danh m c nh y c m cao Do s khác bi t v trình

phát tri n, các l trình gi m thu c a Vi t Nam ch m và linh ho t h n l trình gi m thu

c a Trung Qu c và các n c ASEAN 6

L trình cam k t gi m thu c a Vi t Nam trong ACFTA t ng i nh t quán v

ph m vi và nguyên t c cam k t trong các FTA khác mà Vi t Nam tham gia Ta cam k t lo i

b thu quan có l trình i v i kho ng 90% s l ng dòng thu 10% s l ng dòng thu còn l i có l trình cam k t gi m thu dài, th m chí không có cam k t gi m thu xu ng 0%

i t ng b o h c a Vi t Nam trong ACFTA c ng khá t ng (ng v i các FTA khác Các nhóm m!t hàng c b o h m nh nh t là tr ng gia c m, lá thu c lá, thu c lá,

x ng d u, l p ô tô, s p thép xây d ng, các lo i ô tô, xe máy nguyên chi c và ph tùng

Nh ng nhóm m!t hàng c b o h v i l trình dài h n bao g(m th c ph"m ch bi n, (

u ng có c(n, m t s ch ph"m d u khí, xi m ng, nh a, s n ph"m d t, nh a, ph tùng ô tô,

xe máy, máy móc thi t b

i v i các m!t hàng trong Danh m c NT, m c cam k t trong ACFTA có l trình khá ch m trong 5 n m u th c hi n T n m 2010 n 2015, t c gi m thu di n ra nhanh h n T n m 2015 tr i, cam k t trong ACFTA c a Vi t Nam h u nh t ng ng

v i m c cam k t CEPT/AFTA

2.3 Hi p nh ASEAN-Hàn Qu c

N i dung c a Hi p nh Th ng m i hàng hóa ASEAN-Hàn Qu c t ng t nh

Hi p nh Th ng m i Hàng hóa ã c ký k t tr c ó gi a ASEAN và Trung Qu c

2.4 Hi p nh i tác kinh t toàn di n ASEAN-Nh t B n

Hi p nh AJCEP c ký ngày 1/4/2008, chính th c có hi u l c t ngày 1/12/2008

L trình c t gi m thu quan c ng bao g(m 4 l trình khác nhau Vi t Nam hoàn thành cam

k t a 90% s dòng thu v 0% vào n m 2023 V c b n, các cam k t thu c a ta và Nh t

B n trong Hi p nh AJCEP không cao nh trong Hi p nh song ph ng gi a ta và Nh t

B n (VJEPA)

2.5 Hi p nh khu v#c th !ng m"i t# do ASEAN-Úc-Niu Di-lân

Vi t Nam cam k t xóa b 90% thu quan vào 2018-2020 theo L trình NT; 7% t ng

s dòng thu theo l trình nh y c m, trong ó thu su t theo Danh m c SL gi m xu ng 5% vào 2022, và theo danh m c HSL gi m xu ng 7-50% vào 2022 Danh m c lo i tr bao g(m 3% t ng s dòng thu

V i Vi t Nam, m c c t gi m thu v i a s các m!t hàng cho t i n m 2011 ch a

l n Tuy nhiên, t i n m 2015, m c c t gi m thu c a ta s# t ng lên

i v i Úc và Niu Di-lân, do thu su t áp d ng c a các n c này ã là khá th p (k

c khi không có Hi p nh AANZFTA, kho ng 87% kim ng ch xu t kh"u c a ta sang Úc ã

c h ng thu su t nh p kh"u 0%) nên tác ng c t gi m thu c a hai n c này theo

Hi p nh là không cao

2.6 Hi p nh th !ng m"i hàng hóa ASEAN- n (AITIG)

Do chính sách b o h cao c a ,n , M c c t gi m thu trong Hi p nh AITIG

có khác v i m c c t gi m thu trong các Hi p nh ASEAN+ khác L trình c t gi m thu

c phân theo 5 danh m c khác nhau Vi t Nam c c t gi m thu theo l trình dài h n 5

n m so v i các n c ASEAN và ,n , nh ng v&n c h ng y u ãi t cam k t

gi m thu c a ,n và các n c ASEAN khác

Danh m c các s n ph"m !c bi t g(m m t s s n ph"m c cho là r t nh y c m v i ,n nh ng l i có l i ích xu t kh"u !c bi t i v i Vi t Nam Theo yêu c u c a ta, ,n

nh t trí gi m thu xu ng còn 45% i v i cà phê và chè en, và 50% i v i h t tiêu vào 31/12/2018

T ng t nh trong các Hi p nh FTA khác, m c c t gi m thu c a ta trong giai

o n u (m i th c hi n Hi p nh) là không cao M c c t gi m thu s# t ng lên trong các n m cu i c a L trình c t gi m

2.7 Hi p nh i tác kinh t Vi t Nam - Nh t B n

Là hi p nh m u d ch t do song ph ng u tiên mà Vi t Nam ký k t, VJEPA là

hi p nh toàn di n bao g(m các quy nh v th ng m i hàng hoá, th ng m i d ch v , u

t , s h u trí tu (SHTT), c nh tranh, mua s m chính ph và các l'nh v c h p tác kinh t khác, c ký tháng 12/2008, có hi u l c t ngày 1/10/2009 Cam k t thu quan mà ta và

Nh t B n a ra trong Hi p nh VJEPA là theo ph ng th c yêu c u-b n chào (không theo

mô hình c th nh trong m t s FTA khác)

V m c cam k t chung, ta (ng ý t do hóa i v i 87,66% kim ng ch th ng m i trong vòng 10 n m n n m 2019, t ng s m!t hàng c xoá b thu quan là 6.303, chi m 67% s dòng thu c a Bi u cam k t M c cam k t c a Vi t Nam dành cho Nh t B n

là khá th p so v i các n c ASEAN ã ký Hi p nh song ph ng v i Nh t B n Các l'nh

v c mà ta b o h chính là: (i) ( u ng có c(n, x ng d u; (ii) Ô tô, ph tùng, máy móc thi t

b ; (iii) S t, thép; (iv) Hóa ch t, v i các lo i; và (v) ( u ng, mô tô, xe máy

Nh t B n cam k t t do hóa 94,53% kim ng ch th ng m i trong vòng 10 n m !c

bi t, cam k t c a Nh t B n i v i l'nh v c nông s n thông thoáng nh t so v i các n c ASEAN khác, theo ó 83,8% giá tr th ng m i nông s n c a Vi t Nam c b thu trong vòng 10 n m (m c cao nh t trong s các EPA v i các n c ASEAN) Các s n ph"m mà

Nh t B n cam k t cho Vi t Nam t t nh t so v i các n c ASEAN g(m m t ong, g ng, t.i,

v i, s u riêng, tôm, cua, gh/ 23 trong t ng s 30 m!t hàng nông lâm th y s n có giá tr xu t kh"u cao nh t c a Vi t Nam sang Nh t B n s# c h ng thu su t 0% ngay l p t c ho!c qua l trình không quá 10 n m

2.8 Cam k t gia nh p WTO

2.8.1 Cam k t thu quan

Khi gia nh p WTO, Vi t Nam ã cam k t ràng bu c toàn b bi u thu i v i toàn

b Bi u thu nh p kh"u hi n hành, g(m kho ng 10.600 dòng thu Thu su t cam k t cu i cùng có m c bình quân gi m i 23% so v i m c bình quân hi n hành (thu su t MFN n m 2005) c a bi u thu (t 17,4% xu ng còn 13,4%) Th i gian th c hi n sau 5-7 n m Trong toàn b Bi u cam k t, Vi t Nam s# th c hi n c t gi m thu i v i kho ng 3.800 dòng thu , ràng bu c m c thu su t hi n hành v i kho ng 3.700 dòng thu , ràng bu c theo m c thu

tr n-cao h n m c thu su t hi n hành v i 3.170 dòng thu , ch y u là i v i các nhóm hàng nh x ng d u, kim lo i, hóa ch t, ph ng ti n v n t i M t s m!t hàng ang có thu

su t cao (trên 30%) s# c c t gi m thu ngay khi gia nh p Nh ng nhóm m!t hàng có cam

k t c t gi m thu nhi u nh t g(m: d t may, cá và s n ph"m cá, g- và gi y, hàng ch t o khác, máy móc thi t b i n- i n t%

Trong l'nh v c nông nghi p, m c cam k t bình quân là 25,2% vào th i i m gia

nh p và 21% s# là m c c t gi m cu i cùng So sánh v i m c thu MFN bình quân i v i l'nh v c nông nghi p tr c khi gia nh p là 23,5% thì m c c t gi m là 10% Ta b o l u áp

d ng h n ng ch thu quan i v i 4 m!t hàng là tr ng, ng, lá thu c lá và mu i i v i

4 m!t hàng này, thu su t trong h n ng ch t ng ng m c MFN hi n hành (tr ng 40%,

ng thô 25%, ng tinh 50-60%, lá thu c lá 30%, mu i n 30%), th p h n nhi u so v i thu su t ngoài h n ng ch

Trong l'nh v c công nghi p, m c cam k t bình quân vào th i i m gia nh p là 16,1%

và m c c t gi m cu i cùng là 12,6% N u so v i m c thu MFN bình quân tr c th i i m gia nh p là 16,6% thì m c c t gi m s# t ng ng 23,9%

Vi t Nam c ng cam k t tham gia m t s Hi p nh t do hóa theo ngành Nh ng ngành mà Vi t Nam tham gia y là s n ph"m công ngh thông tin (ITA), d t may và thi t b y t Các ngành mà Vi t Nam tham gia m t ph n là thi t b máy bay, hóa ch t và thi t b xây d ng N i dung chính c a vi c tham gia các Hi p nh t do hóa theo ngành là

ta cam k t c t gi m thu quan (ph n l n v 0%) sau 3-5 n m

Trong các Hi p nh trên, tham gia ITA là quan tr)ng nh t, theo ó kho ng 330 dòng thu i v i các s n ph"m công ngh thông tin s# c mi n thu sau 3-5 n m Do ó, các

s n ph"m i n t% nh máy tính, i n tho i di ng, máy ghi hình, máy nh k0 thu t s , v.v s# u có thu su t 0%, th c hi n sau 3-5 n m, t i a là sau 7 n m Vi c tham gia Hi p nh

d t may (th c hi n a ph ng hóa m c thu ã cam k t theo các Hi p nh d t may v i EU, Hoa K+) c ng d&n n gi m thu áng k i v i các m!t hàng d t may

2.8.2 Các cam k t d ch v$

Trong WTO, Vi t Nam ã cam k t m c%a th tr ng 11 ngành d ch v , tính theo

phân ngành là kho ng 110 trên t ng s 155 phân ngành theo b ng phân lo i d ch v c a

WTO Nhìn chung, i v i các ngành d ch v cam k t m c%a, Vi t Nam ít h n ch trong

cung ng theo Mode 1 và 2, a ra khá nhi u h n ch trong Mode 3 và h u nh ch a cam

k t v i Mode 4

Duy nh t có d ch v xây d ng Vi t Nam cam k t 100% s phân ngành Các ngành

d ch v nh Phân Ph i, Tài chính, Thông tin liên l c, Giáo d c và Môi tr ng có s phân ngành cam k t khá cao Các ngành có s phân ngành cam k t th p nh t là d ch v Gi i trí,

V n hóa, th Thao và V n t i

Các ngành/phân ngành d ch v ch a cam k t m c a bao g m: d ch v thú y, d ch

v cho thuê máy móc và thi t b khác (d ch v kinh doanh), d ch v ghi âm (d ch v thông tin liên l c); d ch v giáo d c ph thông c s

So sánh cam k t WTO v d ch v v i các cam k t v d ch v khác mà Vi t Nam ã

ký k t cho th y t i th i i m gia nh p WTO, cam k t v d ch v trong WTO nhìn chung có

di n r ng h n trong các FTA mà ta ã ký Cho t i nay, v c b n cam k t d ch v trong các FTA ch a v t quá cam k t d ch v trong WTO; riêng trong ASEAN, ta a ra cam k t

r ng h n cam k t WTO nh ng n i dung các cam k t này không v t quá th c t m c%a

c a ta

2.8.3 Cam k t v quy n kinh doanh (quy n xu%t kh&u, quy n nh p kh&u)

Khi gia nh p WTO, ta ã cam k t cho phép các doanh nghi p có v n TNN c quy n xu t kh"u i v i h u h t các lo i hàng hóa, riêng g o ch$ c th c hi n quy n này

t n m 2011 vì lý do an ninh l ng th c

V quy n nh p kh"u, cho t i nay ta ã cho phép các doanh nghi p có v n TNN

c quy n nh p kh"u và bán l i cho ng i mua trong n c h u h t các lo i hàng hóa C n

l u ý là quy n nh p kh"u c a doanh nghi p có v n TNN không g n li n v i quy n phân

ph i

2.8.4 Các cam k t v 'u t , mua s m chính ph

M!c dù không có cam k t t ng th v chính sách u t , nh ng Vi t Nam có ngh'a

v minh b ch hóa chính sách u t /kinh doanh Vi t Nam c ng b o m áp d ng các i u

ki n và th t c c p phép theo nguyên t c không t o ra rào c n c l p v ti p c n th tr ng

Khi gia nh p WTO, ta ã cam k t lo i b các yêu c u v t* l xu t kh"u, yêu c u phát tri n nguyên li u n i a, v.v (các bi n pháp u t liên quan t i th ng m i TRIM)

i v i các d án FDI

V mua s m chính ph , khi gia nh p WTO ta ch$ cam k t s# xem xét vi c tham gia

Hi p nh mua s m chính ph c a WTO (Hi p nh GPA) c ng nh ch a ký k t b t c FTA nào có n i dung v mua s m chính ph

t ng n ng l c s n xu t và n ng l c xu t kh"u m i n u chi phí s n xu t trong n c còn cao;

và (2) m r ng kh n ng nh p kh"u

V n !t ra là ta c n khai thác các h n ch b o l u c trong cam k t và có chính sách phát tri n úng h- tr các doanh nghi p trong n c và nh h ng u t vào các l'nh v c ta c n

gi m ch m h n so v i cam k t

Trong l'nh v c lâm nghi p, tính n u n m 2012, trong s 22 nhóm hàng thu c l'nh v c lâm nghi p có t i 18 nhóm hàng c t gi m úng và nhanh h n so v i cam k t (chi m 81,8%), trong ó c t gi m nhanh g(m 5 nhóm hàng và c t gi m úng cam k t g(m

13 nhóm hàng; ch$ có 4 nhóm hàng (chi m 18,2%) c t gi m ch m h n so v i cam k t

Trong l'nh v c th y s n, theo l trình c t gi m ã cam k t, n n m 2012 (sau 5 n m gia nh p WTO) ngành th y s n ph i c t gi m 157 dòng thu Vi t Nam ã th c hi n úng

v i l trình cam k t v i t t c các nhóm hàng Th m chí, có m t s nhóm hàng Vi t Nam còn c t gi m nhanh h n so v i cam k t

3.2 L(nh v#c d ch v$

3.2.1 ánh giá chung

Vi t Nam ã th c hi n "y và bám sát các cam k t WTO i v i các ngành/phân

ngành d ch v Vi t Nam cam k t m c a nhanh nh t, không c n th i ký quá C n l u ý

r ng các phân ngành d ch v này tuy có cam k t m c m c%a nhanh nh t nh ng trên th c

t , ngo i tr phân ngành d ch v ngân hàng, các cam k t m c%a v i các ngành/phân ngành

d ch v ch$ t ng ng v i các quy nh hi n hành Vì v ycác cam k t m c%a m c cao v i các ngành/phân ngành trên có th s# không gây ra nh ng bi n ng l n v i th

tr ng d ch v n i a

Vi t Nam c ng ã th c hi n y và bám sát cam k t WTO i v i các

ngành/phân ngành d ch v cam k t m c a nhanh nh ng c n th i k quá

Vi t Nam ã th c hi n t t các cam k t liên quan n MFN, minh b ch hóa Tuy nhiên, Vi t Nam c n rà soát thêm các quy nh và v n b n pháp lý liên quan n Mode 4 và Mode 3, !c bi t là các quy nh v v n phòng i di n, chi nhánh có nh ng s%a i cho phù h p v i các cam k t WTO

3.2.2 Nh)ng khó kh*n, v +ng m c trong quá trình th#c thi cam k t v+i W TO v d ch v$

Trong quá trình c i cách khung pháp lý phù h p v i cam k t WTO v d ch v ,

Vi t Nam g!p khá nhi u các khó kh n và v ng m c v rà soát và s%a i chính sách, ch t

l ng c a khung pháp lý, vi c hi u v n i hàm, n i dung c a cam k t

Quá trình th c hi n các v n b n chính sách và cam k t ã ban hành c ng n y sinh nhi u khó kh n, v ng m c v tính minh b ch và trách nhi m c a c quan hành chính, vi c truy n t i chính sách thay i n c ng (ng, tuân th và th c thi chính sách

3.3 L(nh v#c 'u t

Trong nh ng n m qua, vi c hoàn thi n các th ch , chính sách v u t c a n c ta bên c nh vi c th c hi n m c tiêu huy ng và s% d ng có hi u qu các ngu(n v n u t

c a m)i thành ph n kinh t , ã luôn chú tr)ng n vi c th c hi n các cam k t HNKTQT

!c bi t, vào tháng 12/2005, Qu c h i ã thông qua Lu t u t và Lu t Doanh nghi p áp

d ng th ng nh t cho các nhà u t và doanh nghi p thu c m)i thành ph n kinh t Các quy

nh c th v u t và kinh doanh c ng c ban hành, s%a i, b sung phù h p v i các cam k t và thông l qu c t Vào tháng 6/2009, Qu c h i ã thông qua Lu t s%a i, b sung m t s i u c a Lu t liên quan n u t xây d ng c b n

Vi c th c hi n cam k t v c b n không d&n n s thay i hay xáo tr n l n i v i

h u t và gi i quy t tranh ch p u t Vi t Nam c ng c các t ch c qu c t ánh giá

là m t trong các qu c gia th c hi n t t các cam k t gia nh p WTO và các cam k t HN khác

Vi c th c hi n các cam k t này cùng v i nh ng c i thi n tích c c trong h th ng pháp lu t, chính sách TNN trong th i gian qua là nh ng nhân t quan tr)ng góp ph n c ng c lòng tin c a nhà u t n c ngoài v s c h p d&n và c nh tranh c a môi tr ng u t Vi t Nam,

m ra các c h i thu hút TNN

PH N TH HAI: ÁNH GIÁ T NG QUAN TÌNH HÌNH KINH T - XÃ

TH GI I

1 T NG TR NG KINH T

1.1 ánh giá chung

T ng tr ng GDP trong 5 n m 2007-2011 sau khi Vi t Nam gia nh p WTO (d i

ây g)i t t là 5SWTO) ch$ t 6,5%/n m, không t m c tiêu k ho ch 7,5-8%, th p h n 5

n m 2002-2006 (7,8%) (d i ây g)i t t là 5TWTO) và giai o n kh ng ho ng tài chính ông Á 1996-2000 (7,0%), nh ng v&n t ng i cao so v i nhi u n c trên th gi i trong

b i c nh kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t toàn c u

Trong giai o n 2007 n gi a 2008, các ch$ tiêu kinh t t m c cao, t ng tr ng GDP n m 2007 t 8,5%, cao nh t so v i 10 n m tr c ó ó là nh các y u t bên ngoài thu n l i (kinh t th gi i t ng tr ng cao, giá hàng hóa th p, v n u t r1 và d(i dào, các rào c n th ng m i t i các n c b n hàng gi m nh HNKTQT) và các y u t tích c c trong

n c (môi tr ng kinh doanh c c i thi n m nh m# ( m c nh t nh nh th c thi các cam k t HN), môi tr ng chính tr n nh, tâm lý ph n kh i và k+ v)ng c a các nhà u t )

Tuy nhiên, t gi a n m 2008 n nay t c t ng tr ng kinh t ch m l i và th p h n nhi u so v i 5 n m tr c khi gia nh p WTO (2008-2011 bình quân 6,1%/n m, n m 2009 ch$ t 5,3%), do 2 nhóm y u t nh h ng theo 2 chi u trái ng c nhau

Nhóm y u t không thu n l i g(m: giá nguyên, nhiên li u trên th gi i t ng cao (tr 2009), tác ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t toàn c u (kinh

t các n c b n hàng chính suy thoái, lu(ng v n FDI gi m m nh) thông qua m t s kênh liên quan n HNKTQT nh giá c , th ng m i và u t tác ng vào n c ta nhanh và

m nh h n; m t s y u kém và h n ch trong n i t i n n kinh t b c l rõ nét h n

Nhóm y u t thu n l i g(m: giá nhi u m!t hàng xu t kh"u ch l c c a Vi t Nam

t ng cao, th tr ng xu t kh"u m r ng h n nh HNKTQT Trong 2 nhóm tác ng trên, tác

ng tiêu c c có m c nh h ng l n h n, l i c truy n d&n nhanh h n vào n n kinh t

M t y u t quan tr)ng t ng tác m nh m# v i các y u t tích c c và tiêu c c bên trong và bên ngoài n n kinh t là chính sách c a Chính ph tr c và sau khi gia nh p WTO

Tr c h t, các chính sách thúc "y t ng tr ng cao t gi a n m 1999 n tr c khi gia nh p WTO d a vào m r ng u t v i hi u qu không cao m c nh t nh ã t o s c ép lên

n nh kinh t v' mô trong giai o n sau ó Thêm vào ó, nh ng di n bi n không thu n

c a tình hình kinh t th gi i ã không c l ng h t trong k ho ch 5 n m 2006-2010

i u không kém ph n quan tr)ng là vi c thi u kinh nghi m và n ng l c h p thu, trung hòa hóa dòng v n FDI t ng t bi n trong n m 2007; các lúng túng và không nh t quán gi a chính sách tài khóa và ti n t x% lý các b t n kinh t v' mô giai o n 2008-

2010 làm gi m tác d ng c a t ng chính sách; các bi n pháp chính sách th ng b ch m; chính sách v' mô thi u l trình nh t quán và kiên nh trong trung và dài h n, th hi n vi c các chính sách c a Chính ph th ng thay i khá t ng t gi a hai thái c c: th t ch!t chính sách tài khóa ti n t khi xu t hi n áp l c l m phát, b t n kinh t v' mô; ngay khi l m phát h nhi t thì quay tr l i n i l.ng chính sách ch ng nguy c suy gi m kinh t i u này khi n các chính sách v a th c thi không k p phát huy tác d ng, gây nh h ng nh t

nh n l m phát và t ng tr ng

T u n m 2011 n nay, Chính ph ã kiên nh v i m c tiêu n nh kinh t v'

mô cùng v i các bi n pháp an sinh xã h i

T ng tr ng kinh t t ng tr l i trong n m 2010 (6,8%), nh ng l i gi m trong n m

2011 (5,9%), cho th y m c ph c h(i ch a v ng ch c do n n kinh t th gi i còn ph i i m!t v i nhi u thách th c m i, còn nh ng khó kh n n i t i c a kinh t Vi t Nam v&n ch a

c kh c ph c 1 cách tri t 2nh h ng tích c c và áng k c a HNKTQT nh ã mong

i ngay tr c khi gia nh p WTO không nhi u Tuy nhiên, n u không có HNKTQT, t ng

tr ng kinh t n c ta s# th p h n

Th c t trong 5 n m qua cho th y nhi u c h i c ng nh vô vàn thách th c t quá trình HNKTQT ã xu t hi n và t(n t i an xen nhau tác ng m nh m# lên n n kinh t Vi t Nam, minh ch ng cho tính úng n c a Ngh quy t s 08-NQ/TW c ng nh nh n nh c a nhi u nghiên c u tr c ây r ng HNKTQT m t m!t s# t o ra nhi u c h i phát tri n kinh

t ; m!t khác c ng làm n n kinh t d t n th ng h n, nh ng bi n ng b t l i và b t n c a

n n kinh t th gi i nh lu(ng v n u t , th tr ng tài chính, th tr ng d u thô, v.v s# tác ng lên th tr ng trong n c nhanh h n và m nh h n

phân bi t rõ tác ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng kinh t toàn c u n m 2009

do m!t trái c a HNKTQT mang l i và tác ng c a gói chính sách kích thích kinh t vào

u n m 2009, mô hình kinh t l ng v' mô c a Vi n Nghiên c u qu n lý kinh t TW c s% d ng c l ng m c s t gi m t ng tr ng kinh t n u không có các gi i pháp này

K t qu mô ph.ng cho th y n u Chính ph không a ra gói kích thích kinh t thì t ng

tr ng GDP ch$ có th t m c 4-4,5%, th p h n so v i th c t 1-1,5 i m ph n tr m, v i

i u ki n v&n gi nguyên các gi nh khác T ng tr ng c a khu v c công nghi p - xây

d ng (CNXD) b tác ng m nh nh t

Nhìn l i th i k+ kh ng ho ng tài chính châu Á trong th p niên tr c, khi Vi t Nam

ch a m c%a và HN sâu r ng nh hi n nay, t ng tr ng GDP b s t gi m v i m c sâu

h n t 8,2% n m 1997 xu ng 5,8% n m 1998 và 4,8% n m 1999 ây là m t minh ch ng cho tác ng tích c c c a HNKTQT

1.2 ánh giá theo ngành

T ng tr ng bình quân khu v c nông - lâm nghi p - th y s n (NLT) trong 5 n m 2007-2011 là 3,4% hàng n m, v t ch$ tiêu k ho ch 5 n m 3-3,2%, nh ng th p h n so v i giai o n 5TWTO 0,6 i m ph n tr m Tuy nhiên, t ng tr ng c a khu v c này v&n khá cao

so v i chu"n qu c t

Các y u t chính có nh h ng tích c c n t ng tr ng NLT g(m: s n xu t nông nghi p c mùa; giá th gi i i v i các nông s n xu t kh"u chính c a Vi t Nam t ng

m nh, tr n m 2009 C i thi n ti p c n th tr ng xu t kh"u nh HN c ng là 1 y u t ,

nh ng nh h ng không nhi u do rào c n th ng m i tr c 2007 i v i hàng nông s n

Vi t Nam không cao và m c c t gi m thu quan không l n

Các y u t chính có nh h ng b t l i g(m: th i ti t, giá u vào c a ngành t ng, giá nông s n th gi i s t gi m n m 20092 Ngoài ra, b o h th c t i v i nhi u nông s n gi m nh/ c ng là m t y u t , nh ng m c tác ng không l n i v i 1 s ngành có kh n ng

c nh tranh th p (nh th t), vi c i tr c l ch trình cam k t ã gây tác ng tiêu c c n s n

xu t trong n c

áng chú ý là 1 s ngành nh ch n nuôi, nuôi tr(ng th y s n, có tác ng lan t.a l n trong n n kinh t nh ng l i không òi h.i nh p kh"u nhi u u vào N u phát tri n các

2 i u này nh h ng n t ng tr ng NLT n m 2009 gi m th p k* l c, ch$ còn 1,8%, m c th p nh t k t

ngành này s# t o ng l c kích thích s phát tri n m t s ngành khác, gây ra tác ng tích

c c cho c n n kinh t Tuy nhiên, các ngành này hi n ch a nh n c s h- tr thích áng

i v i m t s nông s n v i n ng l c c nh tranh y u nh bông, dâu t m, m t s s n ph"m rau qu nhi t i, l c, các lo i u -, tuy v&n c Nhà n c b o h m c cao,

ã và ang b c l nh ng m!t y u kém, t ra khó kh n, không phát tri n c Trong khi ó,

m t b ph n ng i s n xu t, doanh nghi p ch a k p chu"n b , i u ch$nh và thích ng v i tình hình này

HNKTQT c ng có tác d ng "y nhanh chuy n d ch c c u trong khu v c NLT v phía các ngành có th m nh xu t kh"u (nuôi tr(ng th y s n, lúa g o, cà phê, cao su, i u,

h t tiêu) Ng i s n xu t nông nghi p Vi t Nam ã có thái kinh doanh nghiêm túc h n,

ch m lo h n n th ng hi u, ch t l ng và v sinh an toàn th c ph"m H) c ng tích l y

c nhi u kinh nghi m h n chu"n b tr c cho các v ki n ch ng bán phá giá ã b t

u hình thành c các vùng chuyên canh c c p ch ng ch$ tiêu chu"n ch t l ng qu c

t , các mô hình s n xu t hàng hóa, ng d ng công ngh cao, gi ng t t m b o ch t l ng

và v sinh an toàn th c ph"m c nhân r ng h n tr c

Tuy nhiên, nh ng thành t u t c ch a t ng x ng v i ti m n ng, l i th c a ngành Khu v c NLT phát tri n còn kém b n v ng, t c t ng tr ng t 1992 có xu h ng

gi m d n, không n nh, ph thu c khá nhi u vào i u ki n th i ti t, bi n ng c a th

tr ng S c c nh tranh th p, ch a phát huy t t ngu(n l c cho phát tri n s n xu t; nghiên

c u, chuy n giao khoa h)c - công ngh , phát tri n th ng hi u và ào t o ngu(n nhân l c còn h n ch Vi c chuy n d ch c c u kinh t trong n i b NLT c ng nh t NLT sang công nghi p, d ch v còn ch m; a d ng hóa và chuy n i ngành ngh nông thôn, i m i các hình th c t ch c s n xu t trong NLT ch a có nhi u chuy n bi n; ph bi n v&n là s n xu t

nh phân tán; n ng su t, ch t l ng, giá tr gia t ng (GTGT) c a ngành công nghi p ch

bi n nông s n còn th p, t n th t sau thu ho ch còn khá cao; ch a áp ng yêu c u phát tri n

m nh s n xu t hàng hoá

Trong quá trình công nghi p hóa và HN sâu r ng h n, m t s di n tích t nông nghi p thu n l i nh t bi n thành các khu công nghi p, khu ô th ho!c sân golf mà ch a cân

nh c k0 l i ích và phí t n; còn ng i nông dân v i lao ng gi n n m t t thì không

c ào t o ho!c h- tr y chuy n sang ho t ng phi nông nghi p Trong khi ó, các vùng xa xôi h1o lánh v i i u ki n canh tác b t l i và k t c u h t ng y u kém v&n trong tình tr ng ch m phát tri n; xong l i nh n c ít u t , nh t là t FDI

CNXD nh h ng l n nh t n t ng tr ng GDP toàn n n kinh t vì ây là khu v c

l n nh t (t o ra trên 40% giá tr GDP), (ng th i th ng có t c t ng tr ng cao nh t trong n n kinh t Trong giai o n 2007-2011, t ng tr ng bình quân hàng n m c a khu v c này là 7,0%, th p h n nhi u so v i m c 10,2%/n m giai o n 2002-2006, không t ch$ tiêu

t o Giai o n 2010-2011, ngành công nghi p ch bi n ã ph c h(i tr l i, nh ng v&n còn

th p so v i nh ng n m tr c ó và ch a v ng ch c Nhi u s n ph"m có ch$ s t(n kho cao

Các y u t nh h ng tiêu c c n khu v c CNXD n m 2008 và 2011 g(m: chi phí nguyên v t li u t ng cao t bi n, khó kh n v v n c a khu v c ngoài qu c doanh, c t gi m

u t công n nh kinh t v' mô, ch tr ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên và gi i

h n k0 thu t c a các m., c u c a các n c b n hàng i v i s n ph"m Vi t Nam gi m m nh (ng th i và xu h ng b o h t ng, c u trong n c c ng s t gi m Tuy m c b o h th c t

gi m không nhi u, 1 s ngành ã ph i c nh tranh gay g t v i hàng nh p kh"u

i u này b c l rõ h n nh ng y u kém c a ngành công nghi p ch bi n: hi u qu

s n xu t và n ng l c c nh tranh th p và ch m c c i thi n; s n xu t mang tính gia công,

ph thu c quá nhi u vào u vào nh p kh"u do ngành công nghi p ph tr ch a phát tri n

Y u t tích c c thúc "y t ng tr ng CNXD n m 2009-2010 là các bi n pháp kích thích kinh t (nh t là u t và xây d ng) i u này cho th y t ng tr ng c a 1 s ngành trong CNXD ph thu c quá nhi u vào u t , trong khi 1 s ngành khác ph thu c vào xu t kh"u

1.2.3 D ch v$

M!c dù tình hình kinh t khó kh n, khu v c d ch v ã t c nh ng thành t u áng chú ý T c t ng tr ng bình quân hàng n m trong giai o n 5SWTO t ng nh/ so

v i giai o n 5TWTO (7,5% so v i 7,4%) Tuy nhiên, khu v c này v&n ch a t c m c tiêu t ng tr ng theo k ho ch 5 n m 2006-2010 là 7,7-8,2%

Trong th i k+ ngay tr c và sau khi Vi t Nam gia nh p WTO (2005-2007), tình hình kinh t th gi i và trong n c thu n l i, t ng tr ng khu v c d ch v t ng t c, t bình quân 8,5%/n m Nh ng trong th i k+ 2008-2011, khu v c này ã t ng tr ng ch m l i

Trong giai o n 5SWTO, t c t ng tr ng bình quân hàng n m c a các ngành d ch

v ch ch t (chi m t* tr)ng l n trong ngành d ch v ho!c có ý ngh'a quan tr)ng i v i ch t

l ng phát tri n c a n n kinh t ) nh th ng m i, khách s n - nhà hàng, tài chính - tín d ng, giáo d c - ào t o, v n t i - b u i n - du l ch v&n duy trì c t c t ng tr ng khá (cao

h n t c t ng tr ng bình quân c a toàn ngành d ch v ), nh ng không n nh i u áng

ng i là 2 ngành quan tr)ng t o ti n cho vi c nâng cao n ng su t và n ng l c c nh tranh

c a n n kinh t là chuyên môn - khoa h)c - công ngh và ho t ng hành chính - d ch v h-

tr l i có m c t ng tr ng th p nh t trong khu v c d ch v 5SWTO (4,2% và 4,8%)

Nhi u ngành d ch v t ng tr ng ch m l i so v i 5TWTO Ngành kinh doanh b t

ng s n và d ch v t v n tr nên sa sút t n m 2008 cho n 2011, t ng tr ng r i xu ng

i m áy trong 5SWTO vào n m 2011 (1,8%) do tình hình trì tr c a th tr ng b t ng

s n Ngành d ch v khách s n nhà hàng c ng t ng tr ng ch m l i so v i th i k+ ngay tr c khi gia nh p WTO, r i xu ng i m áy trong 5SWTO vào n m 2009 (2,3%) i u này là h

qu c a tình hình kinh t khó kh n, thu nh p ng i dân t ng ch m và s i xu ng c a các ngành t o “c u” i v i d ch v khách s n nhà hàng nh du l ch

Ngành v n t i - b u i n - du l ch sau m t th i k+ bùng n (2006-2008) ã phát tri n

ch m l i k t n m 2009 Nguyên nhân chính là do ngành v n t i gi m sút tr c tình hình

s n xu t trong n c khó kh n, giá x ng d u t ng cao, ho t ng v n t i bi n c ng g!p khó

kh n do th ng m i th gi i gi m m nh và do vi c c c u l i các t p oàn v n t i l n nh VINASHIN và VINALINES

M!c dù s doanh nghi p d ch v có xu h ng t ng, GTGT bình quân c a m t doanh nghi p d ch v có xu h ng gi m i u này ph n ánh th c t là các doanh nghi p d ch v

m i thành l p ph n l n là các doanh nghi p nh H n n a, t ng tr ng c a khu v c d ch v

ch y u v&n theo chi u r ng, còn ph thu c nhi u vào v n và lao ng

M t trong nh ng nguyên nhân quan tr)ng khi n cho n ng su t lao ng (NSL ) c a ngành d ch v ch a cao là tính chuyên nghi p c a lao ng trong ngành d ch v còn th p Ngoài ra, trong n n kinh t còn t(n t i khu v c d ch v phi chính th c, nh t là trong th ng

Nhóm các ngành ch u s c ép c nh tranh v a ph i, g(m các doanh nghi p trong n c

có kh n ng thích nghi và ti p t c phát tri n c nh giáo d c ào t o, du l ch, ngân hàng

Nhóm các ngành ch u s c ép c nh tranh l n ây là các doanh nghi p trong n c có nguy c b m t th tr ng ngay trên sân nhà, g(m b o hi m, phân ph i hi n i

Nhìn chung, khu v c d ch v trong n c ch u s c ép c nh tranh m nh h n k t sau khi gia nh p WTO, song ây là s c ép tích c c, có tác d ng thúc "y nâng cao ch t l ng

d ch v , áp ng t t h n yêu c u c a xã h i Vi c th c hi n các cam k t WTO trong 5 n m qua không t o ra s c ép c nh tranh quá l n i v i khu v c d ch v , mà ch y u là do tình hình kinh t trong n c và th gi i khó kh n ây là i u mà Vi t Nam ch a l ng h t

c tr c khi b t tay vào th c hi n các cam k t WTO

ph n ánh ch t l ng t ng tr ng kinh t còn ch a cao Nhi u m c tiêu nh tính !t ra trong Chi n l c phát tri n kinh t -xã h i giai o n 2001-2010 v phát tri n m t s ngành d ch v

ã không t c

1.3 Chuy/n d ch c! c%u kinh t

Trong 5 n m sau khi gia nh p WTO, c c u GDP chuy n d ch không rõ nét và không theo xu h ng t NLT sang CNXD và d ch v nh ã !t ra trong K ho ch 2006-2010

n n m 2011, t* tr)ng khu v c NLT t ng 1,7 i m ph n tr m so v i n m 2007, trong khi

ó hai khu v c CNXD và d ch v u gi m xu ng t ng ng là 1,2 i m ph n tr m và 0,5

i m ph n tr m Ch$ tiêu k ho ch NLT chi m 15-16% GDP, CNXD 43-44% và d ch v 40-41% vào n m 2010 ã không t c

Nguyên nhân c a vi c chuy n d ch c c u kinh t không nh mong mu n ch y u là

TFP là y u t quan tr)ng nh t óng góp cho t ng tr ng kinh t , t 1997 n nay y u t này

là v n

!c bi t trong giai o n 2007-2010, hi u qu t ng tr ng kinh t suy gi m m nh, khi TFP ch$ óng góp 0,4 i m ph n tr m cho t ng tr ng so v i con s 2,6 i m ph n tr m bình quân hàng n m trong giai o n 5TWTO; riêng n m 2009 và 2010 TFP óng góp âm cho t ng tr ng (-0,1 và -2,0 i m ph n tr m) N n kinh t trong giai o n 5SWTO d a vào

v n m c l n nh t t ng tr ng (4,8 so v i 3,5 i m ph n tr m bình quân hàng n m 5TWTO), trong khi ó t ng tr ng l i th p h n

Hình 2: óng góp vào t*ng tr ,ng kinh t giai o"n 1990-2010 ( i/m ph'n tr*m)

M t s ch$ tiêu khác liên quan n hi u qu t ng tr ng kinh t nh t* l v n t ng thêm trên s n l ng u ra (ICOR), t* l v n u t toàn xã h i ( TTXH) so v i GDP c ng cho th y xu h ng nói trên

NSL là 1 trong các ch$ tiêu ph n ánh hi u qu n n kinh t NSL Vi t Nam t ng

ch m, và trong 5SWTO l i t ng th p h n nhi u so v i 5TWTO (3,4% so v i 5% hàng n m)

T ng NSL là v n c n quan tâm !c bi t n u Vi t Nam mu n thoát kh.i b&y thu nh p trung bình và t ng c ng kh n ng c nh tranh c a n n kinh t

So v i các n c trên th gi i, NSL c a Vi t Nam còn th p Tính theo USD n m

1990, NSL c a Vi t Nam n m 2010 ch$ t g n 5,9 nghìn USD, b ng 13,2% c a Nh t B n, 23,3% c a Ma-lai-xi-a, 12% c a Xin-ga-po, 13,3% c a Hàn Qu c, 46,5% c a Trung Qu c, 37% c a Thái Lan và 69,9% c a Phi-lip-pin

2. TH NG M I

2.1 Xu%t nh p kh&u

Xu t kh u

Trong giai o n 2007-2011, xu t kh"u bi n ng m nh h n so v i giai o n tr c ó

T ng tr ng xu t kh"u khá cao trong n m 2007 và 2008, t ng ng là 21,9%, và 29,1% Sau khi gi m 8,9% vào n m 2009 do tác ng c a kh ng ho ng tài chính th gi i, xu t kh"u

t ng tr l i m c 25,5% n m 2010 và 34,2% n m 2011 Trong c giai o n 2007-2011,

xu t kh"u ã t ng 2,4 l n, t 39,8 t* USD lên 96,9 t* USD T c t ng tr ng xu t kh"u bình quân t 19,5%/n m, cao h n ch$ tiêu 16%/n m trong k ho ch 5 n m 2006-2010 Tuy nhiên, m c t ng này th p h n so v i 5TWTO (t ng h n 2,6 l n, bình quân 21,5%/n m)

Xu t kh"u ti p t c t ng so v i GDP, và t* l này t t i 79,0% vào n m 2011 (so v i

m c 65,2% n m 2006) Trong th i k+ 2007-2010, t* l óng góp bình quân c a xu t kh"u vào t ng tr ng kinh t t t i 113,2%, cao h n nhi u so v i tiêu dùng (89,4%) và tích l y tài s n (66,4%) Nh v y, ngay c trong b i c nh kinh t nhi u bi n ng, Vi t Nam ã t n

d ng c ti m n ng xu t kh"u, và chuy n hóa nh ng ti m n ng y thành thu nh p cho dân

c

Gi ng nh th i k+ tr c khi gia nh p WTO, thành t u t ng tr ng xu t kh"u c a

Vi t Nam là do: (i) t ng tr ng th ng m i toàn c u (y u t chính); và (ii) t do hóa và c i thi n kh n ng c nh tranh D ng nh gia nh p WTO ch a mang l i l i ích áng k i v i

t ng tr ng xu t kh"u, ho!c doanh nghi p n c ta ch a t n d ng c áng k c h i m i

t các n n kinh t thành viên WTO

Nh p kh u

Nh p kh"u t n m 2007 ã có nh ng bi n ng m nh h n T ng tr ng nh p kh"u

t t i 40% n m 2007 và 28,6% n m 2008 Do tác ng c a suy thoái kinh t th gi i, nh p kh"u gi m 13,3% n m 2009 Tuy nhiên, nh p kh"u ã nhanh chóng ph c h(i, và t ng 20% vào n m 2010 và 25,9% vào n m 2011 Trong giai o n 2007-2011, nh p kh"u t ng 2,4 l n,

t 44,9 t* USD lên 106,7 t* USD T c t ng nh p kh"u trung bình trong giai o n là 18,9%/n m T* l nh p kh"u so v i GDP t $nh kho ng 88,6% vào n m 2008, sau ó

gi m xu ng còn 72,0% vào n m 2009, r(i l i t ng lên 87,1% vào n m 2011 Nhìn chung,

m c t ng nh p kh"u th p h n giai o n 5TWTO (nh p kh"u t ng 2,8 l n và t c t ng

nh p kh"u bình quân 22,6%/n m)

Nh p kh"u d ng nh ch$ t ng nhanh h n h3n ngay sau khi n c ta gia nh p WTO,

ch không t ng nhanh trong giai o n g n ây i u này có th là do Vi t Nam ã d n thích

ng v i cu c ch i trong WTO, c c p ho ch nh chính sách và c p doanh nghi p Nh p kh"u t ng tr c h t là bù p chênh l ch u t - ti t ki m do u t t ng m nh Bên

c nh ó, nh p kh"u hàng tiêu dùng t ng m nh là do: (i) thu nh p t ng c ng v i hi u ng thu

nh p t tài s n t ng; (ii) gi m thu quan i v i m t s m!t hàng tiêu dùng nh p kh"u; (iii) yêu c u s n xu t trong n c (k c c a khu v c FDI)

Sau khi gia nh p WTO, nh p siêu hàng hóa t ng m nh, t 14,2 t* USD vào n m

2007 và 18,0 t* USD n m 2008 (so v i 5,1 t* USD n m 2006) Sau ó, do tác ng c a suy thoái kinh t toàn c u và các chính sách c a Chính ph , nh p siêu gi m xu ng 12,9 t* USD vào n m 2009, và 9,8 t* USD n m 2011

Tính theo t* l kim ng ch xu t nh p kh"u hàng hóa trên GDP, m th ng m i c a

Vi t Nam ã t ng g n nh liên t c, t 130,4% n m 2005 lên 157,4% vào n m 2008 Sau khi

s t gi m vào n m 2009, m th ng m i t ng tr l i k t n m 2010 và t t i 166,1% vào n m 2011

Xu t kh u

T n m 2007, t c t ng tr ng xu t kh"u c a Vi t Nam sang h u h t các th tr ng

u t ng so v i giai o n 2001-2006 Riêng v i Hàn Qu c và Trung Qu c, t c t ng

tr ng xu t kh"u bình quân trong các n m 2007-2011 th m chí còn nhanh h n áng k so

v i giai o n 2002-2006, cho th y k t qu c a ACFTA và AKFTA Theo th i gian, l i ích

t vi c t n d ng các c h i xu t kh"u theo AFTA và Hi p nh th ng m i t do Vi t Nam

- Hoa K+ gi m t ng i nhanh so v i l i ích t các hi p nh t ng i m i h n nh ACFTA, AKFTA và VJEPA

Xu t kh"u sang các th tr ng chính chi m t* tr)ng áp o trong xu t kh"u c a n c

ta, bình quân t 84,9% cho giai o n 2001-2006 và 81,6% cho giai o n 2007-2011 Hàng

xu t kh"u n c ta áp ng ngày càng t t h n nhu c u nh p kh"u c a h u h t các i tác (tr Hàn Qu c) áng l u ý là trong giai o n 2006-2008, Vi t Nam thu c l i ích ngày càng

ít h n t xu t kh"u vào Trung Qu c, ngay c khi xu t kh"u vào th tr ng này v&n t ng

Th c t cho th y quá trình chuy n d ch c c u th tr ng xu t kh"u trong th i gian qua ch u nh h ng áng k c a các cam k t th ng m i, các FTA song ph ng và khu v c Các FTA h u nh u có tác ng làm t ng xu t kh"u c a n c ta

Nh p kh u

T* tr)ng nh p kh"u t m t s th tr ng chính n m trong kho ng 72-77% Nh p kh"u t i tác chính u t ng áng k trong giai o n 2001-2011 Riêng nh p kh"u t ASEAN và Trung Qu c ã t ng ch m l i, dù v&n còn l n

T ng quan gi a các th tr ng chính ã thay i áng k t n m 2007 Vi t Nam

d ng nh ch u tác ng chuy n h ng th ng m i nhi u h n là t o l p th ng m i Trong

th i k+ 2002-2006, ASEAN chi m t* tr)ng l n nh t (chi m 25,2%), ti p n là Trung Qu c (13,4%), và Nh t B n (11,8%) Tuy nhiên, t* tr)ng c a khu v c ASEAN và Nh t B n ã

gi m nhanh chóng Ng c l i, t* tr)ng nh p kh"u t Trung Qu c t ng nhanh nh t, t m c bình quân 13,4% giai o n 2002-2006 lên n 23,3% giai o n 2010-2011 K t qu này m t

ph n là do th c hi n các công trình t ng th u mà nhà th u Trung Qu c th c hi n Vi t Nam, và do kh n ng c nh tranh v giá c a các m!t hàng Trung Qu c

Th tr ng n c ta ngày càng h p d&n h n i v i xu t kh"u t các n c ông Á Hàng hóa t các i tác chính ( !c bi t là Trung Qu c, tr Hoa K+) u áp ng t t h n nhu c u nh p kh"u c a n c ta trong giai o n 2004-2010

Xu t kh u

T khi gia nh p WTO, xu t kh"u hàng tiêu dùng t ng nhanh c v giá tr và t* tr)ng T* tr)ng hàng tiêu dùng trong xu t kh"u t 48,5% n m 2007 và 53,7% n m 2010 Trong cùng th i k+, t* tr)ng hàng trung gian c ng t ng t 25,2% lên 27,0% T* tr)ng hàng hóa

v n t ng t 4,8% n m 2007 lên 9,0% n m 2010 Nh v y, c c u hàng xu t kh"u ã t p trung nhi u h n vào các m!t hàng tiêu dùng, hàng trung gian và hàng hóa v n ây là h

qu tích c c t vi c tham gia ngày càng sâu r ng h n vào chu-i giá tr và m ng s n xu t khu v c

Tác ng t o l p th ng m i c a vi c gia nh p WTO và các i u c HNKTQT trong giai o n 2007-2010 d ng nh ch$ hi n h u i v i nhóm hàng hóa v n và hàng tiêu dùng, và không l n i v i các nhóm hàng hóa trung gian Xu t kh"u c a n c ta v&n d a

ch y u vào khai thác tài nguyên khoáng s n, d a vào nông nghi p và các ngành ch bi n thâm d ng lao ng

Các s n ph"m có l i th c nh tranh t i th i i m n m 2009 chi m ph n l n trong s các m!t hàng xu t kh"u, m!c dù t* tr)ng ã gi m liên t c t kho ng 83,6% n m 2004 xu ng còn kho ng 76,9% n m 2009 Ngay c v i nhi u ngành hàng (nh máy v n phòng và máy x% lý thông tin t ng, thi t b vi n thông, v.v.) mà n c ta ch a có l i th so sánh vào

n m 2009, kh n ng c nh tranh ã d n c c i thi n, v i t* tr)ng trong xu t kh"u ngày càng t ng

Vi c ch ng tham gia àm phán và th c hi n các hi p nh FTA góp ph n t o thêm

c h i nh m t n d ng các m!t hàng ch bi n mà Vi t Nam có ti m n ng Quá trình này i kèm v i vi c gi m t* tr)ng xu t kh"u các m!t hàng chúng ta ang có l i th và t ng t* tr)ng

Quá trình HNKTQT sâu r ng trong nh ng n m g n ây khi n nh p kh"u hàng hóa

v n t ng nhanh h n, và thách th c l n h n n u nh p kh"u hàng hóa v n không chuy n thành n ng l c s n xu t t ng thêm cho n n kinh t

2.2 Th !ng m"i trong n +c

2.2.1 Tình hình

T ng m c bán l1 hàng hóa và doanh thu d ch v tiêu dùng (TMTD) liên t c t ng sau

n m 2007, song t c t ng TMTD không thay i áng k Trong giai o n 2007-2011, không tr y u t t ng giá, TMTD ã t ng g n 3,4 l n, t ng ng 27,4%/n m, và cao h n

l i, t kho ng 12-13% trong giai o n 2009-2011 Nh v y, các DNNN ch a chu"n b

c nhi u trong n m 2007-2008, và ch$ th c s l n m nh d n khi ch u áp l c c nh tranh t

n m 2009 Bên c nh ó, xu h ng gia t ng t* tr)ng c a khu v c này trong giai o n

2009-2011 còn do c h ng l i t các bi n pháp can thi p (gói kích c u cùng v i tài tr cho bình n giá) c a Chính ph

Khu v c kinh t ngoài nhà n c v&n chi m t* tr)ng cao nh t trong TMTD, v i t* tr)ng t ng nh/ t 83,6% vào n m 2006 lên 85,1% vào n m 2011 ây chính là m t l i th

c a khu v c kinh t trong n c

T* tr)ng c a khu v c có v n FDI trong TMTD khá n nh T* tr)ng này ch$ gi m nh/ t 3,7% vào n m 2006 xu ng 2,8% vào n m 2011 K t qu này là do m t s bi n pháp k0 thu t nh m h n ch s m r ng c a kh i bán l1 n c ngoài, và do khu v c trong n c v&n duy trì c à t ng tr ng

Theo c c u ngành, ngành th ng nghi p chi m i a s doanh thu TMTD, ti p theo là ngành khách s n - nhà hàng T* tr)ng c a ngành th ng nghi p c ng khá n nh trong kho ng t 77,0-79,4% trong su t giai o n 2006-2011 T* tr)ng c a ngành khách s n

- nhà hàng trong TMTD ã gi m t 12,0-12,1% trong giai o n 2006-2007 xu ng 11,3% trong giai o n 2008-2011

11,1-T n m 2009, th tr ng trong n c gi vai trò là “ i m t a” duy trì và ph c h(i s n

xu t, góp ph n quan tr)ng vào t ng tr ng GDP và n nh kinh t v' mô K t qu này m t

ph n là do s hi n di n ngày càng nhi u c a các doanh nghi p phân ph i trong n c và

n c ngoài, sau khi Vi t Nam m c%a d ch v phân ph i t n m 2009 Bên c nh ó, nhi u doanh nghi p Vi t Nam nhanh chóng chuy n h ng kinh doanh, t p trung h n vào th

tr ng trong n c sau khi h ng ch u tác ng c a kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh

t toàn c u

Th nh t, th tr ng trong n c ti p t c phát tri n nh các gi i pháp kích c u tiêu dùng, n- l c c ng c và phát tri n h th ng phân ph i c a doanh nghi p, và gia t ng tiêu dùng cá nhân Vi c cung ng các m!t hàng chính sách th tr ng mi n núi, h i o ti p

t c c b o m

Th hai, ho t ng xúc ti n th ng m i trong n c c tri n khai cùng v i cu c

v n ng “Ng i Vi t Nam u tiên dùng hàng Vi t Nam” ã thay i c b n nh n th c c a

ng i tiêu dùng v hàng Vi t Nam C ch chính sách i v i th ng m i trong n c ti p

t c c hoàn thi n theo h ng t o môi tr ng c nh tranh lành m nh, bình 3ng, có s i u

Cu i cùng, Vi t Nam ã có thêm kinh nghi m i u hành chính sách nói chung và h n

ch s phát tri n quá nhanh c a khu v c có v n FDI trong l'nh v c th ng m i trong n c

2.2.3 M t s v%n i v+i phát tri/n th !ng m"i trong n +c

Vi c m c%a d ch v phân ph i t o ra s c ép l n i v i các doanh nghi p phân ph i

y u kém c a Vi t Nam Bên c nh ó, các doanh nghi p s n xu t trong n c ch a k p c i

ti n công ngh s n xu t và ch t l ng s n ph"m cung ng trong các h th ng phân ph i này

Th ng m i trong n c v&n t(n t i m t s h n ch nh : ch a th c s !t ng i tiêu dùng là trung tâm, ch a n m b t xu h ng tiêu dùng Thi u nh ng doanh nghi p n i a l n

có mô hình kinh doanh hi n i, gi vai trò nh h ng và t ch c l u thông, liên k t v i

s n xu t và xu t nh p kh"u; qu n lý nhà n c v th ng m i trên nhi u m!t ch a theo k p

v i th c ti n ho t ng th ng m i, d ch v ; công tác truy n thông ch a c qu n lý th ng

nh t và hi u qu , khi n các thông tin sai l ch nh h ng x u n tâm lý ng i tiêu dùng

3. U T

3.1 'u t toàn xã h i

Vi c gia nh p WTO cùng v i nh ng b i c nh trong, ngoài n c tác ng nhi u chi u

n TTXH c a n c ta, t vi n c nh l c quan tr c th i i m gia nh p WTO, n t ng

tr ng nh y v)t vào n m u tiên gia nh p WTO (t ng 27,0% vào n m 2007), gi m à t ng

tr ng xu ng m c th p h n so v i 5 n m tr c gia nh p WTO và cu i cùng là t ng tr ng

âm 9,3% vào n m 2011 Tính bình quân, t ng v n TTXH giai o n 2007-2011 ch$ t ng 8,3%/n m (theo giá so sánh 1994), th p h n áng k so v i m c 13,4%/n m giai o n 2002-2006

T ng v n TTXH ã t ng m nh trong n m u tiên gia nh p WTO nh v n FDI

t ng k* l c (93,4%), khu v c ngoài Nhà n c c ng t ng cao nh t trong nhi u n m (26,9%)

N m 2007 c ng là n m t ng d n tín d ng c a n n kinh t t ng k* l c m c 53,9% theo giá th c t

M t trong nh ng nguyên nhân TTXH n m 2008 t ng th p h n là do chính sách th t ch!t u t c a khu v c kinh t Nhà n c nh m i phó v i tình hình l m phát cao (gi m 2,5%) và nh ng khó kh n c a khu v c kinh t ngoài Nhà n c (gi m 3,5%) FDI v&n t ng 36,1% nh nh ng thu n l i v môi tr ng u t sau khi Vi t Nam gia nh p WTO

N m 2009, m!c dù Chính ph áp d ng các bi n pháp kích thích kinh t , trong ó có kích c u u t ( u t c a khu v c Nhà n c t ng 34,6%), nh ng do FDI gi m (-8,6%), nên t ng v n TTXH ch$ t ng 11,4%

xu ng 34,6% vào n m 2011, th p h n so v i ch$ tiêu k ho ch (40%) Tuy nhiên, hi u qu

u t sau 5 n m gia nh p WTO ch a c c i thi n so v i giai o n tr c

3.2 'u t theo khu v#c kinh t

Trong 5SWTO, t ng tr ng c a t ng khu v c kinh t có nhi u bi n ng m nh và tác ng n c c u v n TTXH V n u t c a khu v c kinh t ngoài Nhà n c và khu

v c FDI có xu h ng t ng tr ng cao h n so v i khu v c kinh t Nhà n c (tr n m 2009) con s t ng ng là 10,9%/n m, 16,8%/n m và 2,8%/n m

Xu h ng t ng t* tr)ng u t c a khu v c t nhân và gi m t* tr)ng u t c a khu

v c Nhà n c ch a th c s rõ nét, th m chí còn chuy n d ch theo chi u ng c l i ây là

xu h ng không tích c c, có th gây ra nh ng tác ng không mong mu n n n nh kinh

t v' mô (t ng b i chi ngân sách, n công cao, t ng nh p siêu, t ng cung ti n t , tín d ng

m c cao, nh h ng n lãi su t, t* giá, th m chí góp ph n gây ra l m phát cao và các b t

n kinh t v' mô khác) Ngoài ra còn có th là nguyên nhân lo i b hay h n ch s tham gia

c a u t t nhân ây là i u Nhà n c không mong mu n, là lý do áp d ng các gi i pháp

c t gi m, s p x p u t c a Nhà n c vào n m 2008 (Quy t nh s 390/Q -TTg) và n m

2011 (Ngh quy t s 11/NQ-CP), c ng nh th c hi n gi i pháp tái c c u u t , gi m t* tr)ng u t Nhà n c và t ng t* tr)ng u t c a khu v c t nhân trong và ngoài n c (Ch$ th s 1792/CT-TTg ngày 15/10/2011 và các Ngh quy t c a Chính ph )

Vi c th c hi n các cam k t HNKTQT, cùng v i vi c i m i, hoàn thi n h th ng pháp lu t, chính sách TNN trong th i gian qua nhìn chung ã góp ph n c i thi n môi

tr ng u t theo h ng minh b ch, thông thoáng h n, m c%a th tr ng hàng hóa, d ch

v , c ng nh các bi n pháp c i cách (ng b trong n c ã nâng cao s c h p d&n i v i nhà TNN

i u này ã góp ph n thu hút c ngu(n FDI v i m c cao k* l c, nh t là trong

nh ng n m u sau khi gia nh p WTO T* tr)ng v n u t c a khu v c FDI so v i t ng

v n TTXH ã t ng lên áng k , góp ph n b sung ngu(n v n quan tr)ng cho phát tri n KTXH c a t n c Khu v c FDI ã có óng góp áng k vào t ng tr ng GDP, thu ngân sách Nhà n c (NSNN) và t o vi c làm

Tuy nhiên, FDI trong 5SWTO c ng có nh ng m!t h n ch áng chú ý V n FDI t ng

th p và ph c h(i ch m sau kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t th gi i; FDI vào

vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng khó kh n chi m t* l còn th p và ch m c c i thi n; Nhi u doanh nghi p FDI có t* l nh p kh"u cao, ch y u gia công, l p ráp và kinh doanh th ng m i, làm nh h ng n cán cân th ng m i Có nh ng doanh nghi p l i

d ng k# h v chính sách, pháp lu t c a Vi t Nam th c hi n hành vi chuy n giá, kê khai l- ho!c l i nhu n th p, nên óng góp r t h n ch vào NSNN c a Vi t Nam Có nh ng d án FDI s% d ng công ngh th p, tiêu hao nhi u n ng l ng, gây ô nhi m môi tr ng, khai thác nhi u t ai, tài nguyên, khoáng s n nh ng hi u qu không cao, không th c hi n úng th c

hi n ngh'a v v ti n góp v n, huy ng v n, xây d ng, chuy n giao công ngh , ngh'a

v i v i ng i lao ng Nh ng v n nêu trên u có nh ng nh h ng tiêu c c nh t

nh n s phát tri n KTXH c a Vi t Nam

Nh ng t(n t i, h n ch nêu trên do các nguyên nhân: h th ng lu t pháp, chính sách

v u t tuy ã c s%a i, b sung nh ng v&n ch a (ng b , thi u nh t quán, còn nh ng khe h d b khai thác; ch a khuy n khích nhà u t n c ngoài ( TNN) u t vào

nh ng vùng, l'nh v c c n thu hút, c ng nh khuy n khích s n xu t thay vì kinh doanh

th ng m i; c ch ph i h p và n ng l c qu n lý ho t ng FDI, nh t là c p c s còn

y u; công tác ki m tra, giám sát i v i các d án FDI còn nhi u h n ch , b t c p

Vi c th c hi n các cam k t HNKTQT nhìn chung ã có tác ng tích c c n s phát tri n v s l ng doanh nghi p và v n u t c a khu v c kinh t ngoài Nhà n c Trong

th i k+ 2001-2011, nh ti p t c i m i c ch chính sách trong quá trình HNKTQT (Lu t Doanh nghi p, Lu t u t ), ngu(n v n u t c a khu v c kinh t ngoài Nhà n c ngày càng t ng lên

Trong 5SWTO ã có h n 370 nghìn doanh nghi p ng ký m i, g p h n hai l n so

v i t ng s doanh nghi p ng ký trong th i k+ 1999-2006 T ng v n ng ký c a doanh nghi p dân doanh nhìn chung có xu h ng t ng qua t ng n m, nh ng trong 3 n m 2009-

2011 ã s t gi m áng k , ch y u do nh h ng c a kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t th gi i và nh ng khó kh n vào n m 2011 Trong n m 2011, s doanh nghi p ng

ký gi m, v n ng ký ch$ t ng nh/; nhi u doanh nghi p ph i gi i th , phá s n ho!c ng ng

ho t ng

V n u t th c hi n c a khu v c này ch$ t t c t ng tr ng cao nh t vào n m

2007 (26,9%), sau ó xu ng m c th p, th m chí t ng tr ng âm vào n m 2008 (-3,5%) và

n m 2011 (-4,8%) T c t ng tr ng v n u t th c hi n 5SWTO ch$ t 10,9%/n m,

b ng h n 1/2 so v i m c 20,1%/n m so v i 5TWTO T* tr)ng u t c a khu v c này liên

t c t ng lên trong th i k+ 2001-2007 lên 38,5% vào n m 2007 Tuy nhiên, t* tr)ng này ã

gi m xu ng trong 2008-2009, tuy có t ng tr l i trong 2 n m g n ây nh ng v&n th p h n

so v i n m u gia nh p WTO và 3 n m tr c gia nh p WTO

Tuy nhiên, u t c a khu v c này ch u tác ng khá m nh t nh ng bi n ng c a tình hình kinh t th gi i và trong n c, các bi n pháp chính sách c a Chính ph , c ng nh

ch u áp l c c nh tranh ngày càng t ng c a các doanh nghi p FDI và các DNNN; trong khi khu v c này ch y u bao g(m các doanh nghi p nh và v a, các h gia ình và cá th v i ngu(n v n nh., trình qu n lý và k0 thu t công ngh th p, kh n ng ng phó v i nh ng

bi n ng c a tình hình kinh t th gi i và trong n c còn h n ch ây là khu v c có óng góp quan tr)ng vào GDP, t o ra nhi u vi c làm và thu nh p cho ng i lao ng; vì v y, c n

có các bi n pháp thúc "y u t và tháo g4 khó kh n cho ho t ng s n, kinh doanh c a khu v c này

3.2.3 'u t c a Nhà n +c

Vi c th c hi n các cam k t HNKTQT v u t ch$ nh h ng gián ti p n u t

c a khu v c kinh t Nhà n c Trong 5SWTO, c t c t ng tr ng và t* tr)ng v n u t

c a khu v c Nhà n c tính bình quân u th p h n so v i 5TWTO; t ng tr ng ch$ t 2,8%/n m (so v i 10,3%/n m 5TWTO); t* tr)ng gi m t 49,2% % 5TWTO xu ng 37,9% vào 5SWTO ây là xu h ng t t y u và phù h p v i ch tr ng t ng c ng huy ng v n

u t t các ngu(n khác c a Vi t Nam Vi c i u hành v n u t c a Nhà n c nh ng

n m v a qua th hi n rõ ch tr ng ch ng h n trong vi c s% d ng các ngu(n v n u t

c a Nhà n c giúp n n kinh t t n d ng nh ng c h i và i u ki n thu n l i, (ng th i

u t t ngu(n v n NSNN và trái phi u Chính ph góp ph n quan tr)ng i v i s phát tri n k t c u h t ng, b o m an sinh xã h i và phúc l i xã h i Tuy nhiên, u t t các ngu(n v n này có nh ng h n ch nh hi u qu u t c a m t s ch ng trình, d án

th p; tình tr ng th t thoát, lãng phí, ch m ti n trong u t xây d ng, tình tr ng u t phân tán, dàn tr i và n )ng v n u t di n ra khá ph bi n V n u t Nhà n c t i

m t s th i i m khá l n ã ph n nào làm t ng b i chi NSNN, n công, t ng tr ng ti n t , tín d ng, l m phát, nh p siêu, gây nh h ng nh t nh tr l i s phát tri n b n v ng và

k t qu t ng tr ng, gi m nghèo Nh ng h n ch này do nhi u nguyên nhân nh : vi c tri n khai th c hi n các ch ng trình, d án ph c v gi m nghèo còn nhi u b t c p, ch a (ng b

và thi u s g n k t ch!t ch#; vi c "y m nh phân c p ch a i kèm v i nâng cao trách nhi m

và n ng l c c a c p c s d&n n các a ph ng phê duy t quá nhi u d án v t quá kh

n ng ngân sách c a c p mình, không t p trung ngu(n l c u t d t i m cho các d án quan tr)ng; công tác thanh tra, ki m tra, giám sát ch a áp ng yêu c u th c ti n

Bình quân 5SWTO, v n u t c a DNNN và ngu(n v n khác gi m 4,0%/n m, trong khi bình quân 5TWTO t ng 17,6%/n m T ng ng, t* tr)ng v n u t c a DNNN và ngu(n v n khác trong khu v c kinh t Nhà n c có xu h ng gi m; trong khi t* tr)ng ngu(n v n NSNN và v n vay t ng lên Hi u qu s% d ng v n c a các DNNN ã t ng,

nh ng 45,0% các t p oàn, t ng công ty Nhà n c ho t ng hi u qu th p (t* su t l i nhu n trên v n ch s h u d i 10%), làm nh h ng n hi u qu chung c a khu v c kinh

t Nhà n c Nhi u t p oàn, t ng công ty ã tham gia u t vào l'nh v c tài chính v i

hi u su t u t nhìn chung th p h n so v i u t vào ngành kinh doanh chính c a các n

v này Nhi u DNNN ã g!p khó kh n, lúng túng và y u kém trong quá trình chuy n i thích ng v i môi tr ng c nh tranh và b i c nh m i sau khi gia nh p WTO Còn ph bi n tình tr ng u t dàn tr i, trong khi ph i vay n nhi u, hi u qu u t không cao, có th d&n n nh ng r i ro v tài chính; th hi n khá rõ trong tr ng h p VINASHIN

3.3 'u t theo ngành, l(nh v#c

3.3.1 FDI

Vi c th c hi n cam k t HNKTQT tác ng n u t theo ngành, l'nh v c qua ba

kênh: (i) Các cam k t v m c a th tr ng d ch v ; (ii) các cam k t v m c a th tr ng

hàng hóa ; (iii) các cam k t v i u ki n, th t c c p phép, quy n kinh doanh, ho t ng c a

các khu kinh t (KKT) và các cam k t khác liên quan n u t Ngoài ra, u t theo ngành còn ch u nh h ng nh t nh c a tình hình kinh t th gi i, nh t là kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t th gi i

T ng tr ng và c c u v n FDI theo ngành, l'nh v c ã có s i u ch$nh áng k trong 5SWTO Nh ng ngành t c t ng tr ng cao nh t v thu hút v n FDI là y t và

ho t ng tr giúp xã h i (t ng bình quân 62,1%/n m), bán buôn, bán l1, s%a ch a xe c (28,7%), các d ch v khác (37,8%) Các ngành có m c thu hút FDI cao v)t trong 2 n m u gia nh p WTO là ho t ng kinh doanh b t ng s n; tài chính, ngân hàng và b o hi m; giáo d c và ào t o; v n t i, kho bãi; l u trú và n u ng

L'nh v c công nghi p ch bi n, ch t o, trong ó có các s n ph"m xu t kh"u c

h ng l i t vi c gia nh p WTO, chi m t i 44,3% t ng v n FDI ng ký 5SWTO, cao nh t trong các l'nh v c thu hút FDI Các l'nh v c công nghi p khác c ng có s t ng tr ng m nh

v thu hút FDI trong m t s n m nh : khai khoáng; s n xu t và phân ph i i n, khí t,

n c nóng, h i n c và i u hòa không khí; xây d ng; nông, lâm nghi p M c thu nh p kh"u vào Vi t Nam và c a b n hàng th p i 5SWTO c ng góp ph n thu hút FDI vào các l'nh v c s n xu t nh h ng xu t kh"u và công ngh cao nh i n t%, bán d&n, thi t b chính xác, linh ki n ô tô

Ho t ng u t c a các doanh nghi p FDI vào các ngành, l'nh v c trong th i gian qua có tác d ng nh t nh n chuy n d ch c c u ngành kinh t , t ng b c t o s liên k t các doanh nghi p Vi t Nam v i chu-i giá tr và m ng s n xu t trong khu v c và qu c t , khuy n khích h) nâng cao n ng l c qu n tr , i m i chi n l c kinh doanh và c i ti n công ngh phát tri n trong môi tr ng h p tác và c nh tranh

Tuy nhiên, FDI theo ngành, l nh v c trong 5 n m sau gia nh p WTO có m t s h n

ch và tác ng không mong mu n nh sau: v n FDI ch a c thu hút m nh vào m t s ngành, l'nh v c mà Vi t Nam mong mu n nh công ngh cao, công ngh s ch, nông nghi p,

d ch v có hàm l ng tri th c cao, d ch v khoa h)c và công ngh , giáo d c và ào t o, k t

c u h t ng; FDI u t vào m t s ngành, l'nh v c t ng tr ng nhanh nh ng có th gây ra

h l y tiêu c c nh ho t ng kinh doanh b t ng s n, khai khoáng, các l'nh v c công nghi p s% d ng công ngh th p, tr(ng r ng, do s% d ng, khai thác nhi u t ai, tài nguyên, khoáng s n, n ng l ng, gây ô nhi m môi tr ng, nh h ng n an sinh xã h i và

an ninh qu c gia; thu hút FDI th i gian qua ã không giúp t i a hóa hi u ng lan t.a v i ngành s n xu t công nghi p c a Vi t Nam

Nh ng h n ch , y u kém nêu trên có nguyên nhân ch y u nh sau: h th ng th ch , chính sách thu hút v n FDI tuy ã c b sung, s%a i nh ng còn ch a (ng b và còn nhi u h n ch , ch a khuy n khích m nh m# FDI vào nh ng l'nh v c mong mu n thu hút

v n u t Ch t l ng quy ho ch, thông tin, d báo còn th p S ph i h p gi a các c quan Trung ng và a ph ng, gi a các b , ngành trong qu n lý ho t ng FDI ch a t t Phân

c p m nh trong qu n lý FDI ch a g n v i vi c nâng cao n ng l c t ch c th c hi n Giám sát u t còn y u, ch a k p th i phát hi n và x% lý k p th i, có các bi n pháp s c r n e

i v i các hành vi vi ph m pháp lu t v u t Các y u t góp ph n thu hút và nâng cao

hi u qu u t còn ch m hình thành và ch a m b o nh thi u lao ng ch t l ng cao,

h th ng k t c u h t ng còn y u kém (cung c p i n không n nh, t c ngh#n giao thông ,), các ngành công nghi p h- tr ch a phát tri n

3.3.2 'u t toàn xã h i

Trong 5SWTO, t ng tr ng và c c u v n u t ã có s thay i m nh và ch u nh

h ng ngày càng nhi u h n t b i c nh kinh t th gi i H u h t các ngành có m c t ng

tr ng v n u t cao so v i m c t ng tr ng chung u có óng góp áng k c a khu v c FDI và khu v c kinh t ngoài Nhà n c

u t theo m t s ngành, l'nh v c có s t ng tr ng m nh và cao h n t c t ng

tr ng v n TTXH nh : kinh doanh b t ng t ng tr ng cao nh t (39,7%/n m), ch y u

do óng góp c a khu v c FDI và khu v c kinh t ngoài Nhà n c; ho t ng tài chính, ngân hàng và b o hi m t ng 19,6%/n m; công nghi p ch bi n, ch t o t ng 12,0%/n m

Khu v c d ch v có t* tr)ng u t t ng nh/ t 50,9% 5TWTO lên 51,6% 5SWTO Trong khi ó, t* tr)ng u t c a khu v c CNXD t ng t m c 41,2% lên 42,2%, NLT gi m

t 7,9% xu ng 6,2% Tuy nhiên, c c u TTXH còn chuy n d ch ch m, t p trung 5678nhi u 9:o nh ng ;<:nh ngh 8 s% d ng nhi u =:i nguyên thiên nhiên, n ng l ng, xu t kh"u s n ph"m thô, có k' thu t, công ngh , NSL th p >:8ch a chuy n ? ch nhanh sang @7c ;<:nh ngh 8@A86:m l ng 5'8thu t, công ngh 8cao, xu t kh"u s n ph"m qua ch bi n, = o ra nhi u

<B78=C 8gia t ng, phát huy có hi u qu l i th so sánh và n ng l c c nh tranh c a qu c gia

c ng nh c a t ng ngành, l'nh v c và doanh nghi p ây là nguyên nhân d&n n ch t

l ng phát tri n th p, k t qu v t ng tr ng kinh t và phát tri n KTXH c a Vi t Nam i 5Dm v i @7c E6F8t n i v i toàn n n kinh t là c n ki n tài nguyên, khoáng s n, thi u h t

n ng l ng, ô nhi m môi tr ng Các ngành có tri n 9)ng E67t tri n trong dài h n 9:8@A8

56 8n ng khai =67c hi u GH 8kinh t 8th 8gi i nh công nghi p ph tr , công ngh s ch, các

ng ký so v i giai o n 5TWTO Tính n cu i 2011, t ng s v n TRNN c a Vi t Nam

c a các d án còn hi u l c lên n 11,4 t* USD (chi m 45,4% t ng s v n huy ng), v n

th c hi n t kho ng 2,9 t* USD, ng u là T p oàn D u khí Vi t Nam (1,5 t* USD),

th hai là T p oàn Công nghi p Cao su Vi t Nam (360 tri u USD), th ba là T p oàn Sông à (250 tri u USD)

Theo phân ngành u t , l'nh v c khai khoáng có s v n ng ký nhi u nh t v i 4.319 tri u USD (91 d án) ng th 2 là l'nh v c s n xu t, phân ph i i n, khí, n c,

i u hòa (v n ng ký 1.874 tri u USD (9 d án)) ng th 3 là NLT (v n ng ký 1.630 tri u USD (70 d án)), và th 4 là l'nh v c ngh thu t, vui ch i và gi i trí v i s v n ng

ký là 1.239 tri u USD (5 d án) Ngành công nghi p ch bi n, ch t o có s d án nhi u th hai (115 d án) nh ng ch$ ng th 6 v t ng s v n ng ký (478 tri u USD) Các ngành khác c ng có v n TRNN khá l n l n l t là thông tin và truy n thông; tài chính, ngân hàng, b o hi m; kinh doanh b t ng s n

Theo i tác u t , tính n cu i 2011, Vi t Nam ã có d án TRNN t i 57 qu c gia và vùng lãnh th Qu c gia có s v n TRNN c a Vi t Nam l n nh t là Lào v i 3.509

tri u USD (210 d án), ti p theo là Campuchia v i 2.399 tri u USD (105 d án), Venezuela

v i 1.825 tri u USD (2 d án), Liên bang Nga v i 966 tri u USD (17 d án), Peru v i 449 tri u USD (2 d án), Ma-lai-xi-a v i 412 tri u USD (7 d án) áng chú ý là n c ta ã có

ho t ng TTRN t i các n c phát tri n v i s v n khá l n nh Hoa K+ (254 tri u USD,

79 d án); Úc (128 tri u USD, 12 d án); c (28 tri u USD, 11 d án); Nh t B n (3 tri u USD, 14 d án)

t ; nhi u d án ã có doanh thu cao, b c u có l i nhu n và chuy n ti n v n c

H n ch , y u kém ch y u: l i nhu n chuy n v n c ch a t ng t ng x ng v i

l ng v n, t o áp l c cho vi c cân i ngo i t và cán cân thanh toán qu c t ; ph n l n các

d án u t ra n c ngoài quy mô l n là các d án c a các t p oàn, công ty nhà n c, trong khi hành lang pháp lý cho các d án này ch a c quy nh y , ch a ch!t ch# và

ch a minh b ch; theo dõi tình hình th c hi n d án các c quan qu n lý còn h n ch , !c

bi t là theo dõi tình hình chuy n v n ra n c ngoài; vi c th c thi các v n b n quy nh pháp

lu t liên quan t i ho t ng TRNN còn v ng m c, thi u (ng b , m t s i u kho n không còn phù h p

Tóm l i, s v n TRNN ngày càng t ng lên áng k , òi h.i ph i có s theo dõi, ánh giá và qu n lý t t h n lu(ng v n i ra, c ng nh nâng cao hi u qu c a các ho t ng

u t này

4. PHÁT TRI N VÙNG

4.1 Chênh l ch phát tri/n gi)a các vùng

4.1.1 Khía c"nh kinh t

Quá trình HNKTQT tác ng vào các vùng và c n n kinh t tr c h t thông qua u

t , th ng m i và ti p theo là t ng tr ng kinh t V n FDI vào các vùng không (ng

u, t p trung r t cao vùng ông Nam b , ti p ó là (ng b ng Sông H(ng ( BSH); trong khi ó vùng núi phía B c và Tây Nguyên có th c coi nh là “vùng tr ng FDI”

i v i vùng B c Trung b và duyên h i mi n Trung, m t s d án FDI quy mô l n khu

v c này v&n ch$ “n m” trong s v n ng ký và t* l gi i ngân còn m c khiêm t n

Th c t này cho th y FDI t p trung nh ng vùng có i u ki n k t c u h t ng thu n ti n

nh t i u này d&n n nh ng h l y v xã h i, môi tr ng nh ng vùng kinh t t p trung

và s chênh l ch trong phát tri n gi a các vùng

u t trong n c c ng t ng t nh TNN, phân b t p trung vào vùng ông Nam

b và BSH T c gia t ng s doanh nghi p ti p t c nghiêng v chính 2 vùng ó, nh t là

t khi Vi t Nam gia nh p WTO, d&n n kho ng cách phát tri n gi a các vùng ti p t c t ng thêm

4.1.2 Khía c"nh xã h i

Dân s

Trong su t th p k* qua, phân b dân s bi n ng nh/ theo h ng gi m các vùng

mi n núi phía B c, BSH, B c Trung b và duyên h i mi n Trung và (ng b ng sông C%u

Long ( BSCL); trong khi ó vùng Tây Nguyên t ng nh/, t 5,6% t ng dân s n m 2001 lên 6,0% n m 2010; còn ông Nam b có xu th t ng t ng i nhanh t 13,9% lên 16,8% Tuy nhiên, không có t bi n v di dân 5SWTO Di dân t do vào vùng Tây nguyên khai kh"n t r ng và gia t ng vi c làm phi nông nghi p ông Nam b là nh ng nguyên nhân chính d&n n hi n t ng trên

Thu nh p và vi c làm

Có s chênh l ch áng k gi a các vùng trong phân b l c l ng lao ng (LLL ),

ch t l ng lao ng Thu nh p bình quân gi a các vùng c ng r t khác nhau, và kho ng cách này có xu h ng doãng ra t khi Vi t Nam gia nh p WTO Thi u vi c làm, chênh l ch thu

nh p l i ti p t c là nh ng nhân t và ng l c thu hút ng i lao ng nh ng vùng khó

kh n ra ô th và n nh ng vùng có m c phát tri n cao h n H l y t t y u c a vi c di dân t do là nh ng gánh n!ng ngày càng gia t ng i v i các ô th , KKT vùng ông Nam

b và (ng b ng sông H(ng

Giáo d c và ào t o

Chênh l ch v ch t l ng ngu(n nhân l c gi a các vùng, m c nh t nh là k t

qu c a vi c quy ho ch phát tri n h th ng các tr ng i h)c, cao 3ng, trung h)c chuyên nghi p và các c s d y ngh H u h t các c s ào t o i h)c, cao 3ng và trung h)c chuyên nghi p u t p trung 2 vùng BSH và ông Nam b và u thu c h th ng công

l p Chênh l ch v s c s d y ngh ngày càng gia t ng M t khi Nhà n c còn ch a i u ch$nh c quy ho ch trong l'nh v c này thì các vùng kém phát tri n ch a th có c h i nâng cao ch t l ng ngu(n nhân l c c a mình C n l u ý là trong khi BSCL là m t trong

nh ng vùng óng góp vào kim ng ch xu t kh"u t ng i l n và chúng ta ang mu n t ng t* l hàng qua ch bi n thì Nhà n c l i ch a coi tr)ng úng m c h th ng trung h)c chuyên nghi p phù h p trong vùng này

Y t

Chênh l ch v các ch$ s trong l'nh v c y t gi a các vùng không l n T t c các xã

u có tr m y t và h u h t u có 1 bác s0 ph trách tr m Ch$ s b nh vi n tính theo 1 tri u dân vùng ông Nam b , BSCL, BSH t ng i th p do m t dân s vùng này cao h n h3n so v i vùng khác, !c bi t là so v i vùng núi phía B c Tuy v y, ch$ s v

gi ng b nh l i không t ng ng v i ch$ s b nh vi n trên Vùng ông Nam b là vùng

có s gi ng b nh t i b nh vi n trên 1000 dân cao h n h3n do quy mô trung bình c a b nh

vi n vùng này l n h n nh ng vùng khác

V s l ng cán b y t /1000 dân nói chung thì vùng mi n núi phía B c có s l ng

v t tr i h n h3n nh ng vùng còn l i; còn gi a các vùng này thì s chênh l ch không áng

k Riêng s l ng bác s0 thì mi n núi phía B c v&n có u th v t tr i; song s chênh l ch

gi a các vùng còn l i l n h n, kém nh t là vùng BSCL, Tây Nguyên, B c trung b và duyên h i mi n Trung Không có s thay i t bi n v các ch$ s y t nói trên k t khi

Vi t Nam gia nh p WTO

i v i h th ng t$nh l , nh ng t$nh kém phát tri n thì ngân sách eo h/p, nh ng l i

th ng là các t$nh vùng sâu vùng xa (vùng núi phía B c, mi n Trung và Tây Nguyên ho!c

n i có n n y u và nhi u kênh r ch nh BSCL); nhu c u u t cho h th ng giao thông

l n, chi phí u t cho m t km ng cao h n nhi u so v i vùng khác Vì th , chênh l ch

v v n này còn r t l n

Trong 2 th p k* qua, nhi u c ng n c sâu ã c hình thành su t d)c b bi n phía ông c a n c ta Trong khi m t các c ng quá dày !c thì l i thi u nh ng c ng có quy

mô l n v i i u ki n thu n ti n có th ti p nh n c nh ng tàu l n ho!c nh ng tàu chuyên d ng Toàn b c ng u do Trung ng u t t ngu(n ngân sách trung ng Hi n

t ng quá lãng phí trong i u ki n ti m l c còn eo h/p ã làm nh h ng không nh n ngu(n v n mà Trung ng có th h- tr cho các vùng còn khó kh n

T ng t nh h th ng c ng n c sâu, h th ng sân bay n c ta c ng ch$ rõ s y u kém c a vi c ph i h p gi a chính sách phát tri n vùng v i phát tri n ngành M t quá dày

!c nhi u khu v c, nh t là duyên h i mi n Trung (t Vinh n Cam Ranh) không ch$ t n kém cho Nhà n c trong vi c u t xây d ng mà c trong quá trình v n hành H u h t các sân bay (tr N i Bài, Tân S n Nh t và à NIng) u thu không bù p chi phí v n hành

N m 2006 là n m có s “bùng n ” các KKT (v c s l ng l&n di n tích) Chi phí

u t cho nh ng KKT không nh., song t* l l p y và hi u qu khai thác l i quá th p, gây lãng phí r t l n cho ngu(n l c còn ít i c a Nhà n c M!c dù t* l các KKT t p trung khá cao duyên h i mi n Trung, song tác ng c a chúng lên phát tri n kinh t c ng nh t o

vi c làm cho khu v c này l i quá nh ây c ng là m t minh ch ng r ng t duy v chính sách phát tri n vùng c a Vi t Nam còn nhi u b t c p, vi c ph i h p quy ho ch phát tri n vùng và quy ho ch phát tri n ngành còn quá y u

4.3 Liên k t n i vùng và liên k t gi)a các vùng

Cho n nay, m!c dù ã có nhi u n- l c nh ng v&n ch a có nh ng bi n pháp h u

hi u nào t Trung ng cho vi c liên k t vùng (n i vùng và liên vùng) Tr c tình hình ó,

m t s vùng (ho!c ti u vùng) ã hình thành nh ng sáng ki n cho vi c liên k t các a

ph ng trong vùng phát tri n kinh t , ví d các ho t ng liên k t vùng BSCL, liên

k t phát tri n du l ch c a 7 t$nh duyên h i mi n Trung

Tuy v y, các sáng ki n, các ho t ng trên v&n ch a th c s t o ra nh ng ng l c

và “ch t k t dính” gi a các a ph ng trong quá trình phát tri n KTXH, ti n trình liên k t –

h p tác n i vùng và liên vùng v c b n v&n ch a có nh ng thay i có tính t phá B ng

ch ng rõ r t nh t là l'nh v c u t xây d ng h t ng

M u ch t quan tr)ng nh t cho vi c liên k t gi a các a ph ng trong vùng là t o ra

“tài s n chung” các a ph ng cùng khai thác (ví d : sân bay, c ng bi n, KKT, v.v…)

Hi n nay, theo s phân c p, t t c nh ng lo i “tài s n” trên u c u t t ngân sách Trung ng, vì th vi c hình thành “s c ép” t Trung ng bu c các a ph ng trong vùng

ph i ng(i l i cùng nhau th.a thu n vi c hình thành và phân b “tài s n chung” là i u hoàn toàn không ph c t p Làm c i u này thì ch c ch n hi n t ng lãng phí trong vi c xây d ng nh ng sân bay, c ng bi n, KKT san sát nhau nh th i gian qua không th xu t

hi n

Tuy v y, m t trong nh ng i u ki n tiên quy t cho vi c liên k t phát tri n vùng là

ph i có m t t ch c ch u trách nhi m cho vi c này R t ti c r ng cho n nay v n này l i

ch a c quan tâm úng m c Vùng, quy ho ch vùng, chính sách phát tri n vùng ã c

c p t i nhi u v n b n, nh ng cho n nay v&n ch a có m t c quan nào c giao trách nhi m qu n lý phát tri n vùng Vi t Nam ây c ng chính là m t trong nh ng nguyên nhân quan tr)ng c n tr quá trình hình thành và th c thi chính sách phát tri n vùng c ng

nh i u ph i gi a quy ho ch ngành và quy ho ch vùng, lãnh th Vi t Nam trong th i gian qua

5. N 3NH KINH T V4 MÔ

5.1 L"m phát

5.1.1 Giai o"n t5 tháng 1/2007 n tháng 8/2008

Trong giai o n này, l m phát t ng liên t c, t $nh 28,3% vào tháng 8/2008 Trong

n m 2007, t c t ng CPI ã t 12,6%, cao g n g p ôi so v i n m 2006 (6,6%)

Di n bi n t ng c a l m phát t ng trong giai o n này b t ngu(n t c phía cung và

phía c u T" phía cung, quá trình HNKTQT ngày m t sâu r ng h n khi n n n kinh t ch u tác ng m nh h n t nh ng di n bi n t ng m nh c a giá c th gi i T" phía c u, l m phát

cao còn do nh ng áp l c l m phát t các n m tr c, khi Vi t Nam u tiên m c tiêu t ng

tr ng kinh t cao và th c hi n chính sách kinh t v' mô theo h ng m r ng Nh v y, l m

phát cao trong giai o n này không hoàn toàn do tác ng c a HNKTQT

Bên c nh các nguyên nhân trên là nh ng lúng túng, b t c p trong i u hành, ph i h p chính sách kinh t v' mô trong i u ki n HNKTQT sâu r ng, nh t là khi ng phó v i các dòng v n TNN (gián ti p và tr c ti p) vào Vi t Nam t cu i n m 2006 H n n a, áp l c

l m phát cao còn do quá trình t do hóa giá c m t s m!t hàng thi t y u, trong khi ch a có chu"n b y

5.1.2 Trong giai o"n t5 tháng 9/2008 n tháng 8/2010

L m phát liên t c gi m k t tháng 9/2008, và ch$ t ng tr l i k t tháng 9/2009

Kh i u cho giai o n này là do tác ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tài chính th gi i

và suy thoái kinh t toàn c u L m phát gi m c ng m t ph n là nh tác ng tr c a các chính sách kinh t v' mô nh m ki m ch l m phát, c th c hi n t tháng 4/2008 Nh v y, tác ng c a HNKTQT và ph n ng chính sách kinh t v' mô trong giai o n này là cùng chi u, khi n áp l c l m phát trong n c gi m K t qu là l m phát bình quân c n m 2008

5.1.3 Trong giai o"n t5 tháng 9/2010 n tháng 12/2011

L m phát t ng nhanh tr l i t tháng 9/2010 Ch$ s CPI tháng 12/2010 ã t ng 11,8% so v i tháng 12/2009 n n m 2011, l m phát ti p t c t ng, và nhanh chóng t ng

v t m c ch$ tiêu Qu c h i cho phép ban u n tháng 12/2011, ch$ s l m phát (so v i cùng k+ n m tr c) t h n 18,1%

Di n bi n l m phát nói trên xu t phát t m t s nguyên nhân Xét v khách quan, giá các nguyên li u u vào t ng nhanh, trong khi tình hình thiên tai, d ch b nh nh h ng nghiêm tr)ng n ngu(n cung hàng hóa m t s a ph ng Xét v ch quan, nhu c u và

s c mua t ng ã làm nh h ng n t c t ng giá nói chung T* giá VN /USD và giá

m t s m!t hàng thi t y u (x ng d u, i n, n c, v.v.) c i u ch$nh t ng t i nhi u th i

i m c ng khi n l m phát ch u nhi u s c ép Cu i cùng, l m phát cao m t ph n là do áp l c

t các bi n pháp mang tính n i l.ng nh m ng phó v i suy gi m kinh t trong n m 2009

T u n m 2011, Chính ph ã th c hi n nhóm chính sách kinh t v' mô th t ch!t Chính ph ã dành u tiên cao nh t cho lành m nh hóa môi tr ng kinh t v' mô, và sIn sàng ch p nh n m c t ng tr ng th p h n S kiên nh i v i chính sách kinh t v' mô

th t ch!t ã giúp gi m l m phát k t tháng 9

Tóm l i, quá trình HNKTQT sâu r ng h n ã khi n l m phát Vi t Nam ch u nhi u tác ng h n t th tr ng th gi i trong giai o n 2007-2011 Tuy nhiên, di n bi n l m phát còn ch u tác ng c a nh ng m t cân i trong n i t i n n kinh t , ph n ng chính sách

ch a phù h p trong m t s tr ng h p, và l trình c i cách giá c trong n c thi u linh ho t

5.2 T7 giá

Trong giai o n 2007-2011, t* giá VN /USD di n bi n ph c t p, theo nh ng chi u

h ng khác nhau C th , t* giá VN /USD t ng g n nh liên t c, ch$ gi m trong m t th i gian ng n t tháng 10/2007 n tháng 4/2008, và t ng i n nh trong n%a cu i n m

2011 Ngay c trong giai o n t* giá VN /USD có xu h ng t ng, m c t ng khó l ng h n

trong các giai o n t ng tr ng - suy thoái - ph c h(i c a kinh t th gi i Bên c nh ó, di n

bi n t* giá khó l ng ôi khi còn do s l 4ng l và không nh t quán trong chính sách t* giá

c a NHNN Trong m t s tr ng h p, t* giá chính th c c gi n nh trong m t th i gian h i quá dài và ch$ c i u ch$nh m nh, t ng t khi áp l c t th tr ng t do quá

l n

Tình hình ch$ c c i thi n áng k sau khi th c hi n Ngh quy t 11/NQ-CP t tháng 2/2011 và cam k t c a NHNN v t* giá VN /USD trong các tháng cu i n m 2011 T* giá ã n nh tr l i, và th m chí còn gi m liên t c t tháng 4 n tháng 7/2012 Chênh

l ch t* giá trên th tr ng t do và th tr ng chính th c ã gi m m nh vào cu i n m 2011

Tuy v y, trong giai o n 2000-2010, t* giá th c h u hi u gi m kho ng 12,4%, cho

th y hàng Vi t Nam th c ra l i lên giá so v i hàng hóa các n c khác Nh v y, vi c i u ch$nh t* giá danh ngh'a th c ra ch a góp ph n t ng tính c nh tranh cho hàng hóa Vi t Nam

5.3 Cán cân thanh toán

Cán cân thanh toán qu c t c ng có nh ng di n bi n ph c t p h n, v i quy mô l n

h n trong giai o n 5SWTO Tác ng rõ nh t c a HNKTQT trong các n m 2007-2011 so

v i 5TWTO là gia t ng m c thâm h t th ng m i, thâm h t cán cân vãng lai và chu chuy n v n trong các n m v i m c khác nhau, c v s tuy t i và t* l theo GDP Trong 5SWTO, cán cân vãng lai v&n thâm h t nh ng v i quy mô l n h n, t ng t 164 tri u USD (hay 0,3% GDP) n m 2006 lên 10,8 t* USD (11,9% GDP) n m 2008, sau ó gi m

m nh trong giai o n 2009-2010 và o chi u t th!ng d vào n m 2011 (236 tri u USD)3

Di n bi n này ch y u là do di n bi n thâm h t th ng m i hàng hóa và thâm h t thu nh p

t u t , và m c bù p b i th!ng d kho n m c chuy n giao (ròng)

áng chú ý là thâm h t th ng m i c a Vi t Nam v i m t s n c ông Á có hi p

nh th ng m i t do v i ASEAN (nh Trung Qu c, Hàn Qu c) ã m c khá l n và có

xu h ng ti p t c t ng Cu c kh ng ho ng tài chính th gi i n m 2008 vô hình trung ã có tác ng tích c c làm h n ch t c t ng thâm h t th ng m i hàng hóa, nh ng ch$ là tác

ng nh t th i

Trong i u ki n c a Vi t Nam, t ng t* giá VN /USD danh ngh'a l i làm gi m t* giá

th c h u hi u, khi n hàng Vi t Nam lên giá so v i hàng n c ngoài, do ó h n ch t ng

tr ng xu t kh"u Trong khi ó, t ng t* giá danh ngh'a l i làm t ng l ng hàng nh p kh"u

và kim ng ch nh p kh"u Trong b i c nh cán cân u t - ti t ki m trong n c còn chênh

l ch áng k , nh p siêu v&n còn nghiêm tr)ng và gây áp l c tr l i làm t ng t* giá

i v i cán cân v n, các dòng v n l u chuy n vào Vi t Nam ã l n h n r t nhi u và

o chi u liên t c Gi i ngân v n FDI (ròng) t ng t h n 2,3 t* USD n m 2006 lên g n 9,3 t* USD n m 2008, tr c khi gi m xu ng còn 6,5 t* USD n m 2011 u t gián ti p n c ngoài ph c t p h n, v i nh ng bi n ng t ng gi m biên l n Jng phó v i s d ch chuy n c a các dòng v n này, do ó, c ng khó h n r t nhi u

Dù v y, cán cân vãng lai và cán cân v n u c c i thi n áng k trong các n m

2010 và 2011, m t ph n do nh ng khó kh n trong n c (do suy gi m kinh t n m 2009 và

b t n kinh t v' mô trong giai o n 2010-2011) và m t ph n do chính sách kinh t v' mô,

k c chính sách th ng m i

3 Th!ng d cán cân vãng lai n m 2011 ch y u l i do nh ng khó kh n kinh t trong n c và m t ph n do các

Cán cân thanh toán t ng th khá b t nh trong giai o n 2007-2011 Cán cân t ng

th chuy n t th!ng d lên n 10,2 t* USD n m 2007 sang thâm h t kho ng 8,5 t* USD

n m 2009, sau ó l i o ng c sang th!ng d kho ng 1,2 t* USD vào n m 2011 Rõ ràng,

kh n ng tài tr cho thâm h t th ng m i và cán cân vãng lai ã kém b n v ng h n nhi u trong giai o n h u gia nh p WTO ây chính là do tác ng làm t ng thâm h t th ng m i

và b t nh c a các dòng v n u t vào Vi t Nam – m t ngu(n tài tr chính cho thâm

h t th ng m i

5.4 H th ng và th tr -ng tài chính

H th ng tài chính v&n d a ch y u vào các ngân hàng th ng m i (NHTM) Quá trình HNKTQT th i k+ h u gia nh p WTO ã m ra nhi u c h i cho các i t ng tham gia th tr ng tài chính v i kh n ng n m b t khác nhau, qua ó làm t ng thêm s khác bi t

ho ng kinh t ) là l n h n

n n m 2011, áp l c tái c c u h th ng NHTM ã tr nên nghiêm tr)ng h n, òi h.i Chính ph ph i có nh ng b c i m nh m# n cu i n m 2011, NHNN ã l n u tiên cho phép sáp nh p 3 ngân hàng Sacombank, Nh t và Tín Ngh'a, kh i u c a quá trình tái c c u h th ng NHTM

Tín d ng ã t ng nhanh và liên t c so v i giai o n tr c 2007 T c t ng tr ng tín d ng th m chí t t i 53,9% vào n m 2007, và 39,6% vào n m 2009 Ch$ n n m 2011,

tr c s c ép tr l i c a l m phát, tín d ng m i c th t ch!t và t ng tr ng tín d ng c

n m 2011 ch$ t 12%

sâu tài chính c a Vi t Nam c ng c c i thi n áng k trong giai o n

2007-2011, d i tác ng c a các dòng v n TNN c ng nh s tham gia sâu r ng h n c a các NHTM n c ngoài S hi n di n c a các NHTM n c ngoài không ch$ làm t ng c nh tranh

và n ng l c qu n tr c a h th ng ngân hàng, mà còn giúp a d ng hóa các lo i hình d ch v tài chính

Tác ng tr c ti p c a vi c m c%a trong l'nh v c d ch v ngân hàng t n m 2007 là không nhi u, th hi n qua vi c th ph n ho t ng c a kh i ngân hàng n c ngoài không

t ng m nh Tuy nhiên, t* l n x u c a kh i này l i r t th p, cho th y n ng l c qu n tr r i

ro, c ng nh kh n ng l a ch)n các d án hi u qu tài tr tín d ng

Trong khi ó, th ph n trong c t ng tín d ng và t ng huy ng c a kh i NHTM nhà

n c gi m liên t c T n m 2011, kh i NHTM nhà n c ã m t v trí d&n u v th ph n huy ng cho kh i NHTM c ph n S tr-i d y c a kh i NHTM c ph n tr c áp l c c nh

tranh t ngân hàng n c ngoài là nh ng minh ch ng tích c c cho phát tri n h th ng ngân hàng sau khi gia nh p WTO

Th tr ng ch ng khoán (TTCK) ch$ bùng phát trong giai o n tháng 6/2006-2007

do k+ v)ng t ng tr ng kinh t , ni m tin vào c i cách và m c%a th tr ng, gia t ng thanh kho n cho các dòng v n gián ti p, và quá trình c ph n hóa DNNN Vi t Nam Tuy nhiên,

t tháng 10/2007, th tr ng có xu th i xu ng và n tháng 2/2009, VN-Index ã gi m t i

áy, t g n 235 i m Sau m t th i gian ng n ph c h(i n cu i 2009, TTCK quay tr l i

xu h ng s t gi m trong 2 n m 2010-2011 Ch$ s VN-Index ch$ còn 485 i m vào cu i

n m 2010, và 352 i m vào cu i n m 2011 Xu h ng s t gi m trong các th i k+ này m t

ph n do tình hình kinh t th gi i khó kh n và các chính sách kinh t v' mô th t ch!t trong

n c, và m t ph n do các c n s t trên th tr ng vàng, ngo i t và b t ng s n

5.5 Ngân sách nhà n +c

Giai o n 2007-2011 ã ch ng ki n nhi u n- l c c t gi m thu nh p kh"u c a Vi t Nam theo nhi u tuy n HN khác nhau cùng vi c i u ch$nh t ng m t s dòng thu nh m h n

ch nh p kh"u ho!c h n ch xu t kh"u nguyên li u thô

Trong hai n m 2007-2008, thu t ho t ng xu t nh p kh"u u t ng cao, ch y u do

nh p kh"u t ng m nh và giá m t s m!t hàng nh p kh"u t ng T c t ng thu t ho t ng

nh p kh"u cao h n so v i t c t ng giá nh p kh"u

n giai o n 2009-2011, thu t xu t nh p kh"u ã t ng ch m l i áng k K t qu này m t ph n là do tác ng c a vi c c t gi m thu nh p kh"u và do các bi n pháp k0 thu t

nh m ki m ch nh p kh"u hàng xa x$ n n m 2011, thu t xu t nh p kh"u ã t ng ch m

h n so v i m c t ng c a ch$ s giá nh p kh"u, qua ó cho th y rõ h n tác ng (ng th i

c a c t gi m thu và gi m nh p kh"u

Cho n n m 2009, ngu(n thu còn l thu c áng k vào thu t ho t ng xu t nh p kh"u Thu t d u thô c ng chi m t* tr)ng áng k cho n n m 2008 T* l thu NSNN (theo % GDP) ã liên t c gi m trong 3 n m 2007-2009, ch y u do giá d u thô và thu t

d u thô gi m Sau ó, t* l này ã t ng lên 28,7% vào n m 2010, tr c khi gi m tr l i

xu ng còn 26,6% vào n m 2011

Trong khi ó, áp l c t ng chi, c chi th ng xuyên và chi u t v&n r t l n, do: (i)

mô hình t ng tr ng còn d a nhi u vào u t công; (ii) nhu c u chi nh m t n d ng c h i

t HNKTQT; và (iii) chi an sinh xã h i nh m ng phó v i r i ro sau HNKTQT K t qu là thâm h t ngân sách luôn m c cao Các bi n pháp kích thích tài khóa qua mi n gi m thu

và m r ng chi ( u t ) n m 2009 c ng làm t ng thâm h t ngân sách lên m c 6,9% Chi

u t phát tri n t ng tr l i vào n m 2010, song ph i c t gi m vào n m 2011 Theo ó, chi NSNN ch$ còn 28,9% GDP vào n m 2011, góp ph n gi m m c thâm h t NSNN t ng ng còn 4,9% GDP Vi t Nam ã h)c h.i c nhi u t kinh nghi m c a các n m 2007-2009

i u hành chính sách tài khóa t t h n trong giai o n 2010-2011

5.6 Các thành t#u và v%n n1i b t trong công tác 1n nh kinh t v( mô

Th nh t, công tác duy trì n nh kinh t v' mô ã t o ni m tin áng k i v i nhà

u t , góp ph n giúp t ng tr ng kinh t cao và n nh trong giai o n t 2007 n n%a

u 2008

Th hai, vi c duy trì n nh kinh t v' mô trong n m 2007, và trong giai o n t n%a

cu i 2009 n gi a 2010 ã góp ph n huy ng ngu(n v n và các ngu(n l c khoa h)c - công ngh cho n n kinh t

Th ba, hi u qu i u hành chính sách kinh t v' mô c c i thi n áng k , do s nhìn nh n nghiêm túc h n v r i ro và vai trò c a n nh kinh t v' mô d&n n nh ng ph n

ng chính sách phù h p và k p th i h n Nh ng chuy n bi n này còn nh h)c h.i kinh nghi m t nh ng l n ng phó v i b t n kinh t v' mô Chính sách n nh kinh t v' mô

c ng d n i vào th c ch t h n, khi Chính ph ngày càng nh n th c c yêu c u ph i g n quá trình này v i tái c c u kinh t trong dài h n

Cu i cùng, chính sách n nh kinh t v' mô ã h ng nhi u h n n t o d ng ni m tin cho các tác nhân trên th tr ng

5.6.2 Các v%n t9n t"i

Dù có s nhìn nh n nghiêm túc h n i v i n nh kinh t v' mô, m c tiêu này nhìn

chung còn ch a c ánh giá úng m c Trong nhi u tr ng h p, m c tiêu này v&n x p

sau m c tiêu duy trì t ng tr ng kinh t cao và n nh

Công tác i u hành chính sách còn thi u bài b n trong m t s tr ng h p ã làm t ng

áp l c b t n kinh t v' mô trong th i gian v a qua Gói kích c u t ng i l n vào n m

2009 ã làm t ng thâm h t NSNN và n công, (ng th i gi m d a tài khóa cho công tác

i u hành sau này Các c quan i u hành chính sách kinh t v' mô ôi khi còn do d v

li u l ng chính sách c n thi t, và còn d a nhi u vào các bi n pháp hành chính (ngay c v i Ngh quy t 11) Kn nh kinh t v' mô c ng g!p thách th c t c i cách giá c trong n c Công tác i u hành chính sách t* giá g!p nhi u khó kh n

Thâm h t th ng m i (và thâm h t vãng lai) c a Vi t Nam v&n m c cao trong m t

th i gian dài Nh ng chuy n bi n trong th i gian g n ây ch a b n v ng, khi nh p kh"u

ch a làm t ng áng k n ng l c s n xu t xu t kh"u, và các dòng v n n c ngoài t p trung nhi u h n vào các l'nh v c phi s n xu t

Công tác i u hành chính sách kinh t v' mô còn ch a d a nhi u vào thông tin phân tích và d báo Công tác tham v n chuyên gia d n c th c hi n th ng xuyên và bài b n

h n, song ch a giúp c i thi n áng k vi c phòng ng a r i ro kinh t v' mô, mà ch$ d a vào

ph n ng nhanh khi l m phát ã m c cao

Công tác i u ph i chính sách v&n còn nhi u b t c p S ph i h p gi a chính sách tài khóa và chính sách ti n t trong m t s tr ng h p còn ch a hi u qu h ng t i m c tiêu chung nh t

Cu i cùng, vi c ph i ti p t c ng phó v i b t n kinh t v' mô c ng "y lùi quá trình chu"n b các n n t ng, c s cho vi c th c hi n các t phá (v th ch , c s h t ng, và ngu(n nhân l c) nh c nêu trong Chi n l c phát tri n KTXH 2011-2020

2006 và 59,0% vào n m 2011, cho th y Vi t Nam ang b c nhanh vào th i k+ dân s vàng

v i ti m n ng ngu(n nhân l c có th tham gia th tr ng lao ng (TTL ) và óng góp cho

t ng tr ng kinh t

Quá trình ô th hóa và chuy n d ch c c u t nông nghi p ti p t c tác ng n chuy n d ch c c u lao ng nông thôn - thành th , theo ó t* tr)ng lao ng thành th t ng

t 24,0% vào n m 2002 lên 25,4% vào 2006 và 28,6% vào n m 2011 T* tr)ng lao ng n

ti p t c gi m t 48,6% cu i 2006 xu ng còn 48,4% vào n m 2011, tuy nhiên có xu h ng

ch m l i so v i 5TWTO

Trái ng c v i xu th gi m t* l tham gia lao ng 5TWTO, t* l này di n bi n tích

c c h n cho t t c các nhóm lao ng, t ng t 70,3% cu i n m 2006 lên 77,3% n m 2011 T* l tham gia ho t ng kinh t c a dân c nông thôn cao h n nhi u so v i thành th , c a nam gi i cao h n so v i n gi i, cho th y các tác ng cùng chi u n s tham gia vào TTL c a HNKTQT và kh ng ho ng kinh t th gi i

6.2 Trình h:c v%n và chuyên môn k; thu t

Xu h ng c i thi n trình h)c v n c a l c l ng lao ng rõ nét h n 5SWTO khi t* tr)ng lao ng t t nghi p ti u h)c tr xu ng gi m t g n 50% cu i 2006 xu ng còn trên 41% vào n m 2011 Thay vào ó, t* tr)ng lao ng t t nghi p trung h)c c s và trung h)c

ph thông t ng t ng ng t g n 27% và 24% lên trên 33% và g n 26% trong cùng th i k+

Ch t l ng ngu(n nhân l c c ng ti p t c c c i thi n N m 2011, có g n 21,8 tri u lao ng k0 thu t, chi m 42% t ng l c l ng lao ng (t ng t 31,5% cu i n m 2006) H

th ng ào t o ngh óng vai trò quan tr)ng trong vi c c i thi n ch t l ng LLL trong

nh ng n m g n ây Lao ng trình cao 3ng và i h)c tr lên t ng 8,3%/n m (cao h n

m c 6,8%/n m 5TWTO), t g n 4,2 tri u ng i, chi m 8,1% l c l ng lao ng vào n m

2011 i u này ph n ánh nh ng n- l c c a vi c t p trung u t cho dân trí, c ng nh

nh ng c i ti n áng k trong chính sách giáo d c và s m c%a th tr ng giáo d c cho khu

v c t nhân trong n c và n c ngoài

Tuy nhiên, lao ng k0 thu t t ng ch m h n c v s l ng tuy t i l&n m c t ng so

v i th i k+ tr c i u này ti p t c t o ra “nút th t” v ngu(n nhân l c và ph n ánh mô hình phát tri n kinh t v&n ti p t c d a vào công ngh s% d ng nhi u lao ng trình th p Bên c nh ó, ch t l ng ào t o ngh còn v n Kho ng cách theo gi i, thành th -nông thôn, và theo vùng v CMKT ti p t c t(n t i, cho th y t(n t i rào c n ti p c n giáo d c, ào

t o c a n gi i, khu v c nông thôn và vùng BSCL và các vùng nghèo nh t

6.3 Vi c làm

T 2007 n nay, TTL th ng xuyên bi n ng b t th ng, ph n ánh tình hình kinh t T c t ng vi c làm có xu h ng gi m i, ch$ t m c 2,6% so v i m c 2,7% c a

th i k+ 5TWTO N m 2009 và 2011 là nh ng n m ‘ áy’, khi t c t ng vi c làm xu ng

th p, ch$ t 1,6% và 2,0% M t trong nh ng nguyên nhân là do hàng lo t doanh nghi p

ph i óng c%a Ư c tính kho ng 200 nghìn vi c làm ã không th c t o ra trong n m

Nhìn chung, t c chuy n d ch c c u lao ng theo ngành có xu h ng ch m l i sau khi HN Suy gi m t ng tr ng kinh t ã khi n cho lao ng trong nông nghi p t ng tr

l i trong các n m 2008 và 2009

HNKTQT có quan h khá rõ v i s vi c làm m i c t o ra, theo ó các ngành có

t c t ng vi c làm cao nh t sau khi gia nh p WTO là nh ng ngành m c%a nhanh h n ho!c liên quan n nâng c p công ngh c nh tranh, t o tài s n s n xu t và h t ng Các ngành có t c t ng cao nh t là công nghi p ch t o, xây d ng, tài chính ngân hàng, khoa h)c công ngh (chi m t* tr)ng nh.)

C c u vi c làm theo ngh c ng có nhi u thay i Th i k+ 2007-2011, 3 nhóm lao

ng k0 thu t có t* l t ng cao nh t là lao ng có k0 thu t trong nông nghi p và th y s n

t ng 35,6%/n m, nhóm nhân viên d ch v cá nhân, b o v và bán hàng có k0 thu t t ng 25,9%/n m, nhóm th l p ráp và v n hành máy móc t ng 22,6%/n m Ngoài ra, các nhóm nhân viên chuyên môn s c p, k0 thu t làm vi c t i v n phòng c ng có t c t ng khá (11,2%/n m) i u này phù h p v i xu th gia t ng xu t kh"u các s n ph"m nông nghi p và nhóm hàng s% d ng nhi u lao ng, c ng nh xu th c i ti n, i m i công ngh và máy móc thi t b c a doanh nghi p trong th i gian qua n cu i n m 2011, lao ng trong 4 nhóm ngh trên chi m 37,3% t ng s vi c làm (t ng t 15,6% n m 2006)

Tuy nhóm lãnh o có t c t ng khá cao, g n 13,2%/n m, nh ng ch m h n so v i

th i k+ 2002-2006, ph n ánh th c t nhi u doanh nghi p ã ph i ng ng ho t ng do kh ng

ho ng kinh t K t n m 2009, vi c làm gi n n gi m c v s l ng và t* tr)ng, tuy nhiên v&n còn ng m c cao, v i trên 20,4 tri u lao ng, chi m 40,4% lao ng có vi c làm n m 2011 Lao ng gi n n t p trung t i các vùng kém phát tri n nh trung du và

mi n núi phía B c, Tây Nguyên ó là c n tr l n i các vùng kém phát tri n h n có

th tham gia vào quá trình HNKTQT

S lao ng làm công n l ng t ng nhanh, chi m 35,3% lao ng c n c n m 2011 T* l lao ng t làm và lao ng gia ình ã gi m xu ng 62% n m 2011 a s lao ng này làm vi c trong khu v c phi chính th c, vi c làm không n nh, i u ki n làm vi c và thu nh p th p, không thu c ph m vi b o v c a Lu t Lao ng T* l ph n làm các công

vi c óng góp cho gia ình và không c tr ti n l ng, ti n công khá l n (68,8%)

Theo hình th c s h u, m!c dù s l ng DNNN gi m m nh qua các n m, lao ng làm vi c trong khu v c nhà n c v&n ti p t c t ng cho th y vi c tinh gi m biên ch trong khu v c này v&n còn nhi u v n Cùng v i s gia t ng lu(ng v n FDI là s gia t ng c a lao ng làm vi c trong khu v c này, ph n ánh s chuy n d ch c c u lao ng t khu v c

ch t l ng th p sang khu v c có ch t l ng cao h n Khu v c t nhân ch ng l i trong giai

o n t 2007 n nay, khi n cho t* tr)ng vi c làm c a khu v c này v&n r t nh bé T* l lao

ng làm vi c trong khu v c phi chính th c gi m ch m (78% t ng vi c làm n m 2011) cho

th y các tác ng h n ch c a phát tri n kinh t n TTL Lao ng cá th có xu h ng

t ng lên trong th i k+ kh ng ho ng kinh t , kh3ng nh vai trò ‘l i an sinh” c a khu v c phi chính th c trong t o vi c làm và gi i thích nguyên nhân t i sao t* l th t nghi p c a Vi t Nam v&n duy trì m c th p trong i u ki n kinh t b t n v a qua

6.4 Xu%t kh&u lao ng

Xu t kh"u lao ng ngày càng phát tri n v s l ng và a d ng v qu c gia nh n lao

ng Vi t Nam Tuy nhiên, t c t ng trong th i k+ 5SWTO ch m h n h3n so v i 5TWTO, con s bình quân t ng ng là 2,8%/n m và 13,6%/n m

Các bi n c trong th i gian qua, nh kh ng ho ng kinh t , chính tr b t n t i B c Phi, Trung ông, th m h)a v ng t, sóng th n Nh t B n, v.v… có tác ng tiêu c c n các ch ng trình xu t kh"u lao ng

Lao ng n tham gia XKL t ng d n qua các n m Trình CMKT c a lao ng

xu t kh"u c c i thi n h n trong th i k+ sau khi gia nh p WTO n nay Vi t Nam có kho ng 500 ngàn lao ng ang làm vi c t i h n 40 n c và vùng lãnh th v i h n 30 nhóm ngành ngh Trong th i gian qua, các th tr ng ch y u bao g(m: ài Loan, Hàn Qu c,

Nh t B n và Ma-lai-xi-a N c ta ã m thêm m t s th tr ng m i Trung ông và hi n ang xúc ti n m thêm các th tr ng B c và ông Âu

Do a s ng i tham gia XKL t nông thôn, XKL có vai trò quan tr)ng trong gi i quy t vi c làm và nâng cao thu nh p cho lao ng nghèo, lao ng trình th p Giai o n 2007-2010, hàng n m s ngo i t chuy n v n c kho ng 1,8-2 t* USD/n m, chi m kho ng 2% GDP Ngu(n ti n này ã góp ph n nâng cao m c s ng c a m-i gia ình, làm thay i b m!t nông thôn n i h) ra i Quan tr)ng h n, trình CMKT, ý th c t ch c k* lu t c ng

nh tác phong công nghi p và nh n th c xã h i c a ng i lao ng c ng c c i thi n, góp ph n nâng cao v th c a ng i i XKL tr v trong gia ình và c ng (ng

Bên c nh tác ng tích c c, ho t ng xu t kh"u lao ng c ng ã b c l m t s b t

c p t khâu tuy n ch)n, ào t o, làm th t c i XKL , n quá trình làm vi c t i n c ngoài và sau khi tr v n c ó là ng i lao ng thi u thông tin, không ti p c n tr c ti p

c v i các n v tuy n d ng; ch t l ng ào t o, b(i d 4ng cho ng i lao ng tr c khi ra n c ngoài còn th p, mang tính hình th c, n i dung ào t o s sài, n!ng tính lý thuy t,

ch a phù h p v i trình ti p thu c a a s ng i lao ng; vi c làm và thu nh p c a m t

b ph n ng i lao ng n c ngoài không n nh; ng i lao ng t ý phá v4 h p (ng,

b tr n m t s th tr ng; thanh lý h p (ng sau khi ng i lao ng v n c ch a th c s

c chú tr)ng !c bi t, chính sách h u xu t kh"u lao ng trong gi i quy t vi c làm và tái hoà nh p cho ng i lao ng sau khi k t thúc h p (ng v n c còn thi u

Nhìn chung, lao ng Vi t Nam v&n g!p khá nhi u khó kh n trong thích nghi v i

i u ki n s ng và làm vi c t i n c ngoài, quan tr)ng nh t là do y u kém v ngo i ng !c

bi t, trình ngo i ng c a lao ng Vi t Nam th p h n h3n so v i lao ng c a các n c khác i u ki n sinh ho t c a ng i lao ng t i ài Loan và Ma-lai-xi-a không c ánh giá cao, tình tr ng lao ng Vi t Nam vi ph m các quy nh c a lu t pháp n c s t i còn khá ph bi n Ngoài ra, i s ng v n hóa c a lao ng nhìn chung còn nghèo nàn; ít có c

h i tham gia vào các ho t ng giao l u v n hóa, th thao, du l ch trong quá trình làm vi c

n c ngoài ây là các v n c n quan tâm c i thi n tình tr ng vi c làm cho lao ng sau khi v n c nh m phát huy l i th c a m t b ph n ngu(n nhân l c ã tham gia XKL , góp ph n tích c c vào s nghi p phát tri n KTXH c a t n c

6.5 Th%t nghi p và thi u vi c làm

Th t nghi p có xu h ng t ng nhanh h n sau khi gia nh p WTO, v i t* l th t nghi p t ng t 2,4% lên 2,7% trong th i gian t 2007 n nay so v i m c t ng t 2,1% lên 2,3% trong giai o n 2002-2006 N m 2011, c tính c n c có 1,393 tri u ng i th t nghi p, t ng h n 362 nghìn ng i so v i cu i n m 2006 T* l th t nghi p thành th tuy

gi m u, t 5,1% xu ng còn kho ng là 4,1% n m 2011, nh ng v&n cao h n nông thôn

Xu h ng này có th b phá v4 do tác ng c ng h ng c a suy gi m kinh t và m t ph n

bi u hi n l m d ng qu' b o hi m th t nghi p

Nh ng vùng kinh t phát tri n h n nh ông Nam b th ng có t* l th t nghi p cao

h n Th t nghi p v&n là v n ch y u i v i thanh niên M t b ph n áng k lao ng

có chuyên môn k0 thu t b th t nghi p M m c nh t nh, i u này ph n ánh s b t c p

c a h th ng giáo d c trong vi c áp ng nhu c u c a TTL

Thi u vi c làm là v n áng quan tâm Vi t Nam N m 2011 c n c có 3,1 tri u lao ng ang làm vi c d i 35 gi /tu n, chi m 6,1% t ng s lao ng có vi c làm Trên 2/3 s lao ng này ang làm vi c khu v c nông thôn nên t* l thi u vi c làm khu v c nông thôn là 7%, cao h n r t nhi u so v i khu v c thành th (3,8%), cho th y yêu c u t o thêm vi c làm và ti p t c chuy n d ch c c u lao ng t i nông thôn, nh t là vi c làm phi nông nghi p là r t c p bách

Các nhóm có t* l thi u vi c làm cao nh t là ng i làm vi c trong ngành nông nghi p (chi m 69,8% t ng s lao ng thi u vi c làm) và nhóm lao ng t làm và lao ng gia ình không h ng l ng, thu c nhóm vi c làm không b n v ng v i thu nh p th p, không n nh và i u ki n lao ng không m b o (71,8%)

6.6 Ti n l !ng và thu nh p

HNKTQT ã mang n nh ng k t qu t t /p h n i v i ti n công, ti n l ng Theo giá so sánh, trong giai o n 2007-2010 ti n l ng t ng bình quân 13,5%/n m, cao h n

m c t ng NSL xã h i (3,9%/n m trong cùng th i k+) M c t ng này t ng ng v i Trung Qu c và cao h n nhi u so v i m c t ng chung c a th gi i, ch$ t ng bình quân 2%/n m Ti n l ng t ng nhanh, và cao h n r t nhi u so v i t ng NSL cho th y tác ng

c a chính sách i u ch$nh m c ti n l ng t i thi u, !c bi t là trong khu v c nhà n c

M c ti n l ng bình quân c a các vùng ng l c kinh t ( ông Nam B và (ng

b ng sông H(ng) luôn cao h n áng k so v i các vùng còn l i ây c ng chính là nguyên nhân t o ra l c hút l n v d ch chuy n lao ng t nông nghi p sang phi nông nghi p, t nông thôn ra ô th và t phía B c vào phía Nam Tây Nguyên là vùng có m c ti n l ng cao th 3 BSCL có m c l ng bình quân th p nh t, ch$ t g n 1,3 tri u VN /tháng vào

n m 2010 Tuy nhiên, các chính sách thu hút u t t các t$nh, thành phát tri n v khu v c kém phát tri n h n, các chính sách phát tri n kinh t vùng c ng nh vi c gia t ng di dân t vùng này n ông nam b ã c i thi n i u ki n c a ng i lao ng, thu h/p kho ng cách

ti n l ng gi a vùng này v i các vùng còn l i

Xét theo hình th c s h u, ti n l ng bình quân c a ng i lao ng làm vi c trong khu v c kinh t cá th (h gia ình và t làm) th p nh t, n m 2010 ch$ t g n 2 tri u

VN /ng i/tháng, b ng 73% m c l ng bình quân c a n n kinh t ây c ng là khu v c có

n ng su t th p nh t V n áng quan tâm là khu v c này chi m n g n 80% t ng s vi c làm c a n n kinh t và t* tr)ng này th m chí có xu h ng gia t ng trong th i gian g n ây

Khu v c nhà n c và TNN có m c ti n l ng khá cân b ng, th m chí khu v c nhà

n c có xu h ng v t lên i u áng nói là sau khi Vi t Nam gia nh p WTO thì m c ti n

l ng khu v c n c ngoài l i t ng ch m h n, ph n ánh xu h ng s% d ng nhi u lao ng không có CMKT khu v c này

Xét theo ngành kinh t , nông lâm nghi p có m c thu nh p th p nh t, n m 2010 ch$

t 1,9 tri u VN /tháng, b ng 70% m c ti n l ng bình quân chung, tuy nhiên kho ng cách

v i các ngành khác ang có xu h ng thu h/p Ngành ch t o có t c t ng ti n l ng r t

th p tr c khi gia nh p WTO, ã có t c t ng r t nhanh 5SWTO, t 26,7%/n m N m

2010, ngành d ch v có m c ti n l ng cao nh t, trong ó b n ngành có m c ti n l ng bình quân tháng cao nh t là: (1) tài chính và tín d ng (5 tri u VN /ng i), (2) ho t ng

khoa h)c và công ngh (4,8 tri u VN /ng i), (3) kinh doanh tài s n và d ch v t v n (4,2 tri u VN /ng i) và (4) giáo d c và ào t o (4,1 tri u VN /ng i)

Trình CMKT là m t y u t quy t nh m c ti n l ng Nhóm lao ng có CMKT cao có m c l ng cao nh t; n m 2010 t trên 4,6 tri u VN /tháng, g p 1,73 l n so v i

m c ti n l ng bình quân chung HN sâu r ng mang l i c h i c i thi n m c s ng cao h n

i v i nhóm lãnh o, lao ng có k0 thu t trong nông nghi p có m c t ng cao nhì trong

th i k+ v a qua, !c bi t th i k+ 2006-2010, t kho ng 35% Lao ng gi n n có m c

l ng th p nh t, và t c t ng khá th p, ch$ t 16% trong th i k+ 2002-2010, d&n n s gia t ng kho ng cách ti n l ng gi a lao ng k0 thu t cao và lao ng gi n n t 2,6 l n 5TWTO lên h n 3 l n 5SWTO

Kho ng cách ti n l ng gi a lao ng nam và n t ng b c ch a thu h/p áng k ,

v i các m c trình càng th p m c chênh l ch cao h n; tuy nhiên kho ng cách ti n l ng

gi a n và nam có xu h ng gia t ng các b c trình cao

6.7 Tranh ch%p lao ng

Quan h lao ng có di n bi n ph c t p S v ình công 5SWTO không ng ng gia

t ng, cao h n nhi u so v i 5TWTO, !c bi t trong nh ng n m kh ng ho ng và l m phát

t ng cao, vi c gia t ng giá c sinh ho t làm cho i s ng ng i lao ng g!p khó kh n N m

Các v ình công ch y u v&n di n ra nh ng doanh nghi p s% d ng nhi u lao ng,

t p trung các ngành may, da gi y, i n t%, ch bi n g- và nh ng khu công nghi p t p trung Theo lo i hình s h u, s các v ình công trong khu v c có v n FDI cao nh t, chi m

h n 80% t ng s

Nguyên nhân các v ình công có xu h ng thay i theo giai o n, trong nh ng

n m u tiên nguyên nhân tranh ch p v quy n và nh ng n m g n ây ã ti n t i tranh ch p

v l i ích Trong khi ó, vi c th ng l ng, i tho i nâng cao s hi u bi t và b o m hài hoà l i ích c a các bên ch a c quan tâm ho!c ch a c th c hi n t t

Cho n nay, ã có nhi u n- l c trong b sung, s%a i khuôn kh pháp lý v quan

h lao ng, nh ng v&n ch a có cu c ình công nào theo úng trình t quy nh c a pháp

lu t Trong khi ó, ho t ng c a t ch c công oàn c s còn nhi u h n ch , ch a th hi n

c vai trò i di n àm phán, th ng l ng v i ch doanh nghi p và u tranh b o v quy n l i chính áng cho ng i lao ng; ng i lao ng thi u tin t ng vào Ban ch p hành công oàn c s M!t khác, cán b công oàn trong doanh nghi p a ph n là kiêm nhi m, ph thu c nhi u vào ng i s% d ng lao ng, n ng l c và nghi p v ho t ng công oàn còn h n ch , ch a b n l'nh u tranh b o v quy n l i c a ng i lao ng;