MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nhà nước pháp quyền là một giá trị của nhân loại về một mô hình nhà nước tiến bộ trong lịch sử xã hội loài người. Mô hình nhà nước pháp quyền hội tụ những giá trị phổ quát, được kết tinh, chọn lọc từ ý tưởng của những triết gia, nhà tư tưởng nổi tiếng từ cổ chí kim, từ Tây sang Đông qua các giai đoạn phát triển của lịch sử tư tưởng nhân loại. Cùng với sự thay thế của các chế độ chính trị xã hội tương ứng với mỗi kiểu nhà nước, mô hình nhà nước pháp quyền đã được hiện thực hóa ngay khi nền dân chủ rộng rãi xuất hiện trong xã hội. Khi các cuộc cách mạng dân chủ tư sản thành công, xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, thay xã hội thần dân bằng xã hội công dân, nhà nước pháp quyền dần được hiện thực hóa, trở thành mô hình nhà nước được nhiều quốc gia lựa chọn. Có thể khẳng định, nền dân chủ rộng rãi là “bệ đỡ” của mô hình nhà nước pháp quyền trong thực tiễn. Tuy nhiên, nhà nước pháp quyền dù được hiện thực hóa trước tiên ở kiểu nhà nước tư sản, song, đây là mô hình nhà nước mang giá trị chung của nhân loại, không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản. Nhà nước pháp quyền có những giá trị phổ biến và những giá trị đặc thù. Trong nhận thức lý luận cũng như trong thực tiễn, có Nhà nước pháp quyền tư sản và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đối với mỗi quốc gia cụ thể, trong đó có Việt Nam, việc lựa chọn xây dựng nhà nước pháp quyền là hướng tới xây dựng mô hình nhà nước vừa đáp ứng những giá trị phổ quát, vừa bao gồm những yếu tố giá trị đặc thù quốc gia. Sự ra đời, phát triển mô hình nhà nước kiểu mới ở Việt Nam luôn thể hiện và khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những yếu tố hợp lý, phù hợp của các tư tưởng tiến bộ trong lịch sử tư tưởng nhân loại khi vận dụng vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Vượt qua những thăng trầm của lịch sử đấu tranh giành, giữ độc lập dân tộc, mô hình nhà nước pháp quyền ở Việt Nam dần được hiện thực hóa. Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa bản thân chọn đề tài: “Việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay”.
Trang 1MỞ ĐẦU 3
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4
5 Ý nghĩa thực tiễn và lý luận của đề tài 4
6 Kết cấu của tiểu luận 4
NỘI DUNG……… 5
CHƯƠNG 1 QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ……… 5
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG HƯỚNG TIẾP TỤC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 6
1 Phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng nhà nước và quản lý xã hội, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân 6
2 Đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật……… 8
3 Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa……… 10
4 Đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước theo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa……… 12
5 Tiếp tục đẩy mạnh cải cách tư pháp theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa………15
6 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa……… 17
7 Đẩy mạnh đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí và những hiện tượng tiêu cực khác trong bộ máy nhà nước……… 20
8 Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa……… 23
KẾT LUẬN 27
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 28
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Nhà nước pháp quyền là một giá trị của nhân loại về một mô hình nhà nướctiến bộ trong lịch sử xã hội loài người Mô hình nhà nước pháp quyền hội tụ nhữnggiá trị phổ quát, được kết tinh, chọn lọc từ ý tưởng của những triết gia, nhà tưtưởng nổi tiếng từ cổ chí kim, từ Tây sang Đông qua các giai đoạn phát triển củalịch sử tư tưởng nhân loại
Cùng với sự thay thế của các chế độ chính trị - xã hội tương ứng với mỗikiểu nhà nước, mô hình nhà nước pháp quyền đã được hiện thực hóa ngay khi nềndân chủ rộng rãi xuất hiện trong xã hội Khi các cuộc cách mạng dân chủ tư sảnthành công, xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, thay xã hội thần dân bằng xãhội công dân, nhà nước pháp quyền dần được hiện thực hóa, trở thành mô hình nhànước được nhiều quốc gia lựa chọn Có thể khẳng định, nền dân chủ rộng rãi là “bệđỡ” của mô hình nhà nước pháp quyền trong thực tiễn Tuy nhiên, nhà nước phápquyền dù được hiện thực hóa trước tiên ở kiểu nhà nước tư sản, song, đây là môhình nhà nước mang giá trị chung của nhân loại, không phải là sản phẩm riêng cócủa chủ nghĩa tư bản Nhà nước pháp quyền có những giá trị phổ biến và nhữnggiá trị đặc thù Trong nhận thức lý luận cũng như trong thực tiễn, có Nhà nướcpháp quyền tư sản và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Đối với mỗi quốc gia cụ thể, trong đó có Việt Nam, việc lựa chọn xây dựngnhà nước pháp quyền là hướng tới xây dựng mô hình nhà nước vừa đáp ứng nhữnggiá trị phổ quát, vừa bao gồm những yếu tố giá trị đặc thù quốc gia Sự ra đời, pháttriển mô hình nhà nước kiểu mới ở Việt Nam luôn thể hiện và khẳng định vai tròlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những yếu tố hợp lý,phù hợp của các tư tưởng tiến bộ trong lịch sử tư tưởng nhân loại khi vận dụng vàođiều kiện thực tiễn của Việt Nam Vượt qua những thăng trầm của lịch sử đấutranh giành, giữ độc lập dân tộc, mô hình nhà nước pháp quyền ở Việt Nam dầnđược hiện thực hóa Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nhà nước pháp quyền
Trang 3xã hội chủ nghĩa bản thân chọn đề tài: “Việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay”.
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Làm sáng tỏ về mặt lý luận nguồn gốc, đặc trưng, bản chất của nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Thực trạng vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam Trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị giải pháp hoàn thiện nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Quan điểm xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam.Phương hướng nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Tiểu luận dựa trên những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh, các quan điểm của Đảng về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Nhànước xã hội chủ nghĩa nói chung và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam
Tiểu luận sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duyvật biện chứng và duy vật lịch sử, đặc biệt là phương pháp lịch sử, phân tích, tổnghợp để triển khai nhiệm vụ nghiên cứu
5 Ý nghĩa thực tiễn và lý luận của tiểu luận
Tiểu luận góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về vai, tầmquan trọng trong việc quản lý xã hội bằng pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trungdân chủ”
Những nội dung cơ bản có bước phát triển mới về quan điểm, định hướng,mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đối với từng yếu tố trong mô hình nhà nước phápquyền, xét về đặc trưng phổ quát của nhà nước pháp quyền nói chung và đặc thùcủa Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng
6 Kết cấu của tiểu luận
Trang 4Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung tiểu luận gồm 2 chương, 8 tiết.
NỘI DUNG CHƯƠNG 1 QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN ViệtNam cần phải thường xuyên quán triệt những quan điểm chỉ đạo, có ý nghĩaphương pháp luận sau đây:
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, dodân, vì dân phải dựa trên nền tảng tư tưởng lý luận là chủ nghĩa Mác-Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, dodân, vì dân là quá trình khám phá, xây dựng mô hình nhà nước thích hợp với ViệtNam vì thế phải thường xuyên tổng kết thực tiễn, rút kinh nghiệm, sửa đổi, điềuchỉnh tổ chức, hoạt động của nhà nước
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, dodân, vì dân nhưng phải giữ vững bản chất giai cấp của nhà nước xã hội chủ nghĩa,nghĩa là giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối vớiNhà nước; bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, tất cả vì hạnh phúc củanhân dân đồng thời chuyên chính với các thế lực thù địch, với những âm mưu,hành động đi ngược lại lợi ích của Tổ quốc và nhân dân
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân
và vì dân là vấn đề rộng lớn, phức tạp, nhạy cảm, các thế lực thù địch và bọn cơhội dễ lợi dụng vì thế phải hết sức thận trọng, phải tiến hành từng bước, chuẩn bịcác điều kiện cần thiết, giữ vững ổn định chính trị, ổn định kinh tế xã hội, ngănchặn được những âm mưu, hành động lợi dụng của các thế lực thù địch và bọn cơhội
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, dodân, vì dân theo nguyên tắc tập trung, thống nhất quyền lực nhưng có phân công,
Trang 5phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lực nhà nước vềmặt lập pháp, hành pháp và tư pháp và nguyên tắc tập trung dân chủ; bảo đảm sựlãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của trung ương đồng thời phân cấp mạnhcho chính quyền địa phương, cơ sở.
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, dodân, vì dân phù hợp với thực tiễn Việt Nam, phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa
xã hội, kết hợp các yếu tố dân tộc và thời đại, học tập, tiếp thu có chọn lọc nhữngkinh nghiệm, thành tựu, tinh hoa của nhân loại trong xây dựng Nhà nước phápquyền
Thực hiện dân chủ, tôn trọng và bảo đảm trên thực tế quyền dân chủ và làmchủ của nhân dân là vấn đề có ý nghĩa sống còn không chỉ đối với nhà nước màchúng ta đang xây dựng để trở thành Nhà nước pháp quyền, đối với việc tăngcường uy tín và mở rộng ảnh hưởng của Đảng Cộng sản cầm quyền trong xã hội
mà còn là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới, của cách mạng xãhội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã họi ở Việt Nam Mặt khác, phát huy dânchủ và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân còn thể hiện bản chất ưu việt của chế
độ ta, là thước đo, là tiêu chí đánh giá tính chất của dân, do dân, vì dân trong tổchức hoạt động của Nhà nước ta trên thực tế
- Trong xây dựng Nhà nước: dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện ở những nội dung chủ yếu sau đây:
Trang 6+ Nhân dân tham gia bầu cử các đại biểu của mình vào Quốc hội, Hội đồngnhân dân các cấp.
+ Nhân dân tham gia các công việc quản lý nhà nước ở địa phương và cơ sở+ Nhân dân tham gia xây dựng, đánh giá chủ trương, chính sách của Nhànước trung ương và chính quyền các cấp ở địa phương, góp ý kiến điều chỉnh, bổsung, sửa chữa các chủ trương, chính sách cho phù hợp với thực tiễn
+ Nhân dân có quyền giám sát và chất vấn về hoạt động của các cơ quan, tổchức nhà nước, các đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân
+ Nhân dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, phát hiện và đề nghị thanh tra,
xử lý các biểu hiện quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, các vụ việc vi phạm chínhsách, luật pháp, đạo đức của cán bộ công chức
+ Nhân dân có quyền đòi hỏi các cơ quan, tổ chức nhà nước và cán bộ côngchức có thẩm quyền phải công khai mọi hoạt động của mình, cung cấp thông tinkịp thời theo quy định để dân biết, dân bàn, dân làm và dân kiểm tra
Trong lĩnh vực xây dựng nhà nước, quyền dân chủ và làm chủ của nhân dân
được thực hiện bằng phương thức dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp Ở cơ sở, dân chủ và quyền làm chủ của dân còn được thực hiện bằng các hoạt động tự quản
trong cộng đồng với những thỏa thuận tự nguyện không trái với pháp luật hiệnhành và được toàn thể cộng đồng thông qua
- Trong quản lý xã hội: Việc phát huy dân chủ và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện ở những nội dung và phương thức chủ yếu sau đây:
+ Nhân dân tham gia quản lý xã hội bằng phương thức tự nguyện, dựa vào những thể chế đã được ban hành, kết hợp với nhà nước đồng thời nhà nước dựa vào dân để cùng nhau huy động và phối hợp các nguồn lực nhằm giải quyết các
vấn đề trong đời sống xã hội, gắn với lợi ích, nhu cầu của nhân dân, nhất là ở cơ
sở Đây là cơ chế "Nhà nước và nhân dân cùng làm" đã thể hiện sinh động và cóhiệu quả trong thực tiễn cuộc sống
+ Nhân dân tham gia quản lý xã hội thông qua các tổ chức, thiết chế phi nhà nước Đó là các đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị và
các tổ chức khác mang tính xã hội, tự nguyện, tự quản, tự quyết định với những
Trang 7hình thức hoạt động đa dạng, linh hoạt, hỗ trợ cho các công việc quản lý của Nhànước, giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh trong đời sống cộng đồng.
+ Nhân dân tham gia quản lý xã hội bằng sự kết hợp, phối hợp các tổ chức, các phong trào, các nguồn lực để thực hiện phát triển kinh tế - văn hóa, xây dựng
môi trường xã hội lành mạnh, xóa đói giảm nghèo, phòng chống tệ nạn, giữ gìn anninh trật tự, ổn định chính trị - xã hội, tổ chức đời sống văn hóa tinh thần, xâydựng đạo đức, lối sống
2 Đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật
Yêu cầu khách quan, cấp bách của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ
chức thực hiện pháp luật xuất phát từ chính yêu cầu của việc xây dựng Nhà nướcpháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, bảo đảm pháthuy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện được yêu cầu quản lý xã hội bằng phápluật Yêu cầu khách quan đó còn xuất phát từ đòi hỏi xây dựng và phát triển thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa và chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thếgiới Mặt khác, yêu cầu khách quan, cấp bách đó còn bắt nguồn từ đòi hỏi phảikhắc phục những yếu kém, hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành vàcông tác tổ chức thực hiện pháp luật của Nhà nước ta
Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật
phải quán triệt những quan điểm có tính nguyên tắc là bảo đảm sự phù hợp giữa ý
chí chủ quan với thực tế khách quan trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống phápluật; bảo đảm tính dân chủ, pháp chế, khoa học trong xây dựng pháp luật; bảo đảmtính hiệu quả của việc điều chỉnh pháp luật Đồng thời phải bảo đảm sự tương thíchgiữa pháp luật quốc gia với pháp luật quốc tế mà Nhà nước ta đã tham gia ký kếthoặc gia nhập Trong điều kiện Đảng cầm quyền phải bảo đảm tăng cường sự lãnhđạo của Đảng đối với hoạt động xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tổchức thực hiện pháp luật
Mục tiêu của hoạt động xây dựng pháp luật trong thời gian tới là phấn đấu
đến 2020 xây dựng được hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, đồng bộ, thốngnhất, khả thi, đủ về số lượng và bảo đảm chất lượng, có tính ổn định, tất cả các lĩnh
Trang 8vực quan trọng của đời sống xã hội đều được điều chỉnh trực tiếp bằng các bộ luật
và luật nhằm phát huy vai trò của pháp luật trong quản lý nhà nước và quản lý xãhội, trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thịtrường, nhưng bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa và phát triển bền vững, đồngthời bảo đảm chủ động hội nhập và mở cửa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước
Để đạt được mục tiêu trên đây cần xây dựng được chiến lược, chương trình,
kế hoạch xây dựng pháp luật cho cả giai đoạn 2005 - 2020 và từng khóa Quốc hội,từng kỳ họp Quốc hội; đổi mới quy trình lập pháp, lập quy, tăng cường năng lựcxây dựng dự thảo luật của Chính phủ, đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt độnglập pháp của Quốc hội
Căn cứ vào mục tiêu và những định hướng nói trên, xây dựng và hoàn thiện
hệ thống pháp luật trong thời gian tới cần tập trung vào những nội dung cơ bản sau
đây:
- Trong lĩnh vực kinh tế: cần tập trung hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp,
pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, pháp luật về sở hữu; xây dựng và hoànthiện pháp luật về tài chính công, pháp luật về thuế; pháp luật về bảo vệ tàinguyên, môi trường; pháp luật về thị trường vốn, thị trường lao động, thị trườngbất động sản
- Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ: Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật về giáo dục, đào tạo nhằm tạo ra cơ sở pháp lý cho việc cải
cách một cách căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc gia phù hợp với thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Hoàn thiện pháp luật về khoa học và công nghệ
nhằm thúc đẩy thị trường khoa học và công nghệ phát triển, khuyến khích đầu tưcho nghiên cứu khoa học, gắn nghiên cứu với ứng dụng
- Trong lĩnh vực xã hội: trước hết coi trọng hoàn thiện pháp luật về chăm sóc
và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, hoàn thiện pháp luật về dân tộc và tôn giáo; hoàn thiện pháp luật về báo chí và xuất bản; quan tâm việc xây dựng và ban hành
các văn bản quy phạm pháp luật đảm bảo thực hiện các chính sách công bằng xãhội, về xóa đói giảm nghèo, về bảo vệ người tiêu dùng, về giúp đỡ và tư vấn pháp
Trang 9luật Đồng thời tiếp tục hoàn thiện pháp luật để đấu tranh phòng chống các tệ nạn
xã hội có hiệu lực và hiệu quả hơn
- Trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng và trật tự, an toàn xã hội: Cần coi trọng việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ biên giới, pháp luật trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật; rà soát và pháp điển hóa pháp luật về trật tự, an toàn giao thông.
- Trong lĩnh vực tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước: Tiếp tục hoàn
thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước bao gồm pháp luật
về tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhândân, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ bannhân dân các cấp Gắn với các văn bản luật nêu trên cần tiếp tục hoàn thiện phápluật về tổ chức, hoạt động của các cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án, bổ trợ tưpháp Tất cả nội dung đổi mới tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước phải đápứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân,
do dân, vì dân
Cùng với việc đẩy mạnh công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật,trong một nhà nước pháp quyền, điều quan trọng hơn là đảm bảo cho các quy địnhcủa pháp luật phải được thi hành trên thực tế Muốn vậy phải đẩy mạnh các hoạtđộng tổ chức thực hiện pháp luật mà trước hết là công tác phổ biến, tuyên truyền,giáo dục, giải thích, hướng dẫn thực hiện pháp luật; mở rộng các hoạt động dịch vụ
và tư vấn pháp lý trong xã hội Chấn chỉnh các tổ chức và hoạt động của luật sư,công chứng, giám định, hộ tịch, thi hành án Đương nhiên việc đổi mới tổ chứchoạt động của các cơ quan tư pháp bảo đảm cho các cơ quan này thực hiện đúngchức năng luật định có ý nghĩa quan trọng và quyết định trong tổ chức thực hiệnpháp luật
3 Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội theo
phương hướng chung là: Xây dựng Quốc hội đảm bảo thực hiện được vai trò, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn do Hiến pháp và luật quy định; bảo đảm hiệu lực, hiệu
Trang 10quả tính chuyên nghiệp, hiện đại, tính minh bạch, công khai trong tổ chức, hoạtđộng của Quốc hội.
Theo những hướng chung nêu trên cần thực hiện các giải pháp sau đây:
Một là, tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc thực hiện các chức năng của Quốc hội:
Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp, vì vậy kiện toàn tổ chức, đổimới phương thức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quốc hội trước hết phải xácđịnh trọng tâm là nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động lập pháp; đồngthời làm tốt hơn chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước; thựchiện có hiệu lực và hiệu quả chức năng giám sát
Cần tiếp tục hoàn thiện hoạt động làm luật của Quốc hội trong tất cả các khâu,
các công đoạn của quá trình lập pháp; tổ chức thi hành tốt Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội mà trọng tâm là tập trung vào những vấn đề bức xúc mà nhân dân
đang quan tâm hy vọng nhiều ở Quốc hội, tăng cường giám sát việc ban hành cácvăn bản quy phạm pháp luật, giám sát việc thực hiện Luật Khiếu nại, tố cáo củacông dân và giám sát việt thực hiện kiến nghị của cử tri; tiếp tục hoàn thiện các
hình thức giám sát của Quốc hội tại các kỳ họp và ngoài kỳ họp, giám sát thông qua việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn
Hai là, phát huy vai trò, trách nhiệm, nâng cao năng lực, bản lĩnh và nghiệp
vụ hoạt động đại biểu của Đại biểu Quốc hội.
Đại biểu Quốc hội là thành tố cơ bản và quan trọng nhất của cơ quan quyềnlực Nhà nước cao nhất Do đó, cần xác định đầy đủ hơn về địa vị pháp lý và vai tròcủa Đại biểu Quốc hội; làm rõ địa vị pháp lý của đại biểu chuyên trách và đại biểukhông chuyên trách, tăng dần số đại biểu Quốc hội chuyên trách để đạt một tỷ lệthích hợp trong Quốc hội, phù hợp với thực tiễn nước ta
Đổi mới chế độ bầu cử Đại biểu Quốc hội nhằm bảo đảm tính đại diện trong
cơ cấu nhưng chất lượng của đại biểu phải được đưa lên hàng đầu Trong hoạtđộng của mình các đại biểu Quốc hội phải phát huy vai trò trách nhiệm của người
Trang 11đại biểu nhân dân, nâng cao năng lực, nhất là bản lĩnh và nghiệp vụ hoạt động đạibiểu.
Ba là, tiếp tục kiện toàn các cơ quan của Quốc hội.
Đổi mới hoạt động của Quốc hội còn đòi hỏi kiện toàn và nâng cao vai trò củacác Ủy ban và Hội đồng Dân tộc Công việc của Quốc hội tại kỳ họp sau phải chủyếu được thảo luận và chuẩn bị kỹ tại các Ủy ban và Hội đồng dân tộc trong thờigian Quốc hội không họp bằng việc phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội chuyêntrách hiện nay Đồng thời phát huy vai trò của các thành viên kiêm nhiệm của các
Ủy ban và Hội đồng dân tộc
Bốn là, tăng cường mối quan hệ giữa Quốc hội với nhân dân
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, vì vậy tăng cường mốiquan hệ giữa Quốc hội với nhân dân là yêu cầu khách quan cấp bách
Cần thông tin đầy đủ, kịp thời cho nhân dân biết những việc Quốc hội bàn bạc
và quyết định; tạo điều kiện cho nhân dân được dự hoặc theo dõi các kỳ họp, hoạtđộng của Quốc hội Đồng thời phải có cơ chế phản ánh kịp thời tâm tư nguyệnvọng và ý chí của nhân dân với Quốc hội
Năm là, bảo đảm các điều kiện thuận lợi cho hoạt động của Quốc hội.
Để tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hộicần phải có các điều kiện đảm bảo như: tăng cường các điều kiện về đội ngũ cán
bộ tham mưu giúp việc; đảm bảo kinh phí, cơ sở vật chất, trụ sở làm việc của Quốchội, thông tin tài liệu cung cấp cho các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu; thưviện Quốc hội v.v trong đó chú trọng sử dụng công nghệ thông tin hiện đại v.v
4 Đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước theo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Nền hành chính nhà nước là hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương và chính quyền địa phương, cơ sở, gắn với hệ thống thể chế hành chính, đội ngũ cán bộ, công chức và hệ thống quản lý tài chính công, tài sản công, thực thi quyền hành pháp để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội.
a Vị trí, vai trò quan trọng của nền hành chính nhà nước được thể hiện trên
những điểm sau đây:
Trang 12Thứ nhất, nền hành chính nhà nước là bộ phận lớn nhất trong hệ thống các cơ
quan của bộ máy nhà nước, được tổ chức thành hệ thống chặt chẽ theo ngành vàcấp từ Trung ương đến tận cơ sở
Thứ hai, nền hành chính nhà nước có vai trò là hệ thống trực tiếp tổ chức thực
hiện đường lối, chính sách và pháp luật bảo đảm cho đường lối, chính sách phápluật đi vào cuộc sống; góp phần vào việc cụ thể hóa và sửa đổi, điều chỉnh, bổsung, hoàn thiện đường lối, chính sách và pháp luật
Thứ ba, hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, nhất là ở địa phương, cơ
sở có vai trò trực tiếp xử lý công việc hàng ngày, thường xuyên tiếp xúc trực tiếpvới nhân dân, là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân
Thứ tư, nền hành chính nhà nước bảo đảm cho hoạt động quản lý nhà nước
đối với các lĩnh vực đời sống xã hội được thực hiện theo chương trình, kế hoạch đãđược dự kiến; xử lý các tình huống, diễn biến phát sinh trong đời sống xã hội, bảođảm trật tự, an toàn xã hội; từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần củanhân dân
b Mục tiêu và nội dung cải cách nền hành chính nhà nước
Cải cách nền hành chính nhà nước phải hướng đến mục tiêu chung là: "Xây
dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước"
Nội dung cải cách nền hành chính nhà nước: Cải cách nền hành chính nhà
nước đòi hỏi cải cách đồng bộ 4 yếu tố của nền hành chính nhà nước:
Một là, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế của nền hành chính
Bao gồm các nội dung cụ thể sau đây:
Về xây dựng và hoàn thiện các thể chế, trước hết tập trung cải cách thể chế
kinh tế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thể chế về tổ chức
và hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước
Trong những năm tới, chú trọng một số thể chế then chốt sau đây:
Trang 13- Thể chế liên quan đến hoạt động kinh tế, trong đó chú ý thể chế về thịtrường vốn và tiền tệ, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản, thị trườngkhoa học và công nghệ, thị trường lao động, thị trường dịch vụ.
- Thể chế về tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính, trước hết là tổchức và hoạt động của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chínhphủ và Uỷ ban nhân dân các cấp
- Thể chế về quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân, các thể chế liên quan đếnquyền và nghĩa vụ công dân
- Thể chế về thẩm quyền quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nói chung vàdoanh nghiệp nhà nước nói riêng
Về tiếp tục cải cách thủ tục hành chính
- Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính nhằm bảo đảm tính pháp lý, hiệu quả,minh bạch và công bằng trong khi giải quyết công việc hành chính, loại bỏ nhữngthủ tục rườm rà, chồng chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho dân
Hai là, cải cách tổ chức hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước ở trung ương và chính quyền địa phương
Bao gồm các giải pháp sau đây:
- Điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ,
cơ quan thuộc Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp cho phù hợp với yêu
cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới;
- Từng bước điều chỉnh những công việc mà Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và chính quyền địa phương đảm nhiệm để
khắc phục những chồng chéo, trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, hoặc hiệu quả cònthấp;
- Bố trí lại cơ cấu tổ chức của Chính phủ;
- Điều chỉnh cơ cấu tổ chức bộ máy bên trong của các Bộ, cơ quan ngang Bộ thuộc Chính phủ;
- Cải cách tổ chức bộ máy chính quyền địa phương, chú ý những đặc điểm của đô thị hải đảo, nông thôn để tổ chức chính quyền hợp lý;