MỞ ĐẦU Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người ở bất cứ thời kỳ nào, với bất kể trình độ phát triển ra sao bao giờ cũng nảy sinh các vấn đề xã hội cần phải được quan tâm giải quyết. Các vấn đề xã hội trong mọi thời đại là hậu quả trực tiếp của quá trình phát triển kinh tế, xã hội. Kinh nghiệm toàn cầu cho thấy, các vấn đề xã hội nảy sinh cũng giống như các căn bệnh của một thực thể xã hội. Các vấn đề đó chỉ có thể giải quyết được bằng những tri thức và phương pháp khoa học. Bởi vậy ngành công tác xã hội (CTXH) đã ra đời và phát triển như một ngành khoa học với việc ứng dụng các môn khoa học xã hội như: Tâm lý học, Xã hội học, Nhân chủng học, Kinh tế học... vào những hoạt động cụ thể với từng cá nhân, từng nhóm xã hội để khắc phục các vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội. Quá trình hình thành của ngành CTXH trên thế giới đã chứng minh rất rõ điều này. Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe (CSSK), CTXH với mục đích thực hiện sự điều chỉnh xã hội giúp thân chủ vượt qua hoàn cảnh để hòa nhập và phát triển, do vậy cũng có một vai trò quan trọng trong việc tạo nên sức khỏe cho mỗi người. các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe bao gồm: hoàn cảnh và điều kiện sống (mức sống, vệ sinh, môi trường...); trình độ học vấn và văn hóa; bùng nổ dân số - gia tăng nhu cầu CSSK; trình độ phát triển khoa học, kỹ thuật... Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành thông tư 43/2015 của Bộ Y tế quy định về nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác xã hội của bệnh viện. Điều này đã giúp các bệnh viện không chỉ có vai trò khám chữa bệnh mà trở thành cầu nối, nơi chia sẻ của bệnh nhân với cộng đồng, chăm sóc, tư vấn cho người bệnh. Là một học viên theo học ngành quản lý xã hội nên tôi nhận thức được tầm quan trọng của công tác xã hội nói chung và sự cấp thiết trong xây dựng và phát triển của ngành công tác xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực hoạt động chăm sóc sức khoẻ của người dân. Chính vì thế nên 2 3 / 19 tôi chọn đề tài “Vai trò, chức năng của công tác xã hội trong bệnh viện thực trạng và giải pháp” làm đề tài nghiên cứu cho môn học của mình. Do trình độ hiểu biết còn hạn chế nên đề tài không tránh khỏi còn nhiều thiếu sót và hời hợt. Rất mong Thầy, Cô góp ý thêm để tôi có thể sử dụng những kiến thức thu nạp được trong quá trình học tập để hoàn thành tốt hơn trong công việc của mình.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI 3
1.1 Khái quát chung về công tác xã hội 3
1.2 Vai trò của công tác xã hội 5
1.3 Chức năng và nhiệm vụ của công tác xã hội 5
Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG BỆNH VIỆN 11
2.1 Vai trò của công tác xã hội trong bệnh viện 11
2.2 Thực trạng và giải pháp về công tác xã hội trong bện viện ở nước ta hiện nay 12
KẾT LUẬN 16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 2MỞ ĐẦU
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người ở bất cứ thời kỳ nào, với bất kể trình độ phát triển ra sao bao giờ cũng nảy sinh các vấn đề xã hội cần phải được quan tâm giải quyết Các vấn đề xã hội trong mọi thời đại là hậu quả trực tiếp của quá trình phát triển kinh tế, xã hội Kinh nghiệm toàn cầu cho thấy, các vấn đề xã hội nảy sinh cũng giống như các căn bệnh của một thực thể xã hội Các vấn đề đó chỉ có thể giải quyết được bằng những tri thức
và phương pháp khoa học Bởi vậy ngành công tác xã hội (CTXH) đã ra đời
và phát triển như một ngành khoa học với việc ứng dụng các môn khoa học
xã hội như: Tâm lý học, Xã hội học, Nhân chủng học, Kinh tế học… vào những hoạt động cụ thể với từng cá nhân, từng nhóm xã hội để khắc phục các vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội Quá trình hình thành của ngành CTXH trên thế giới đã chứng minh rất rõ điều này
Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe (CSSK), CTXH với mục đích thực
hiện sự điều chỉnh xã hội giúp thân chủ vượt qua hoàn cảnh để hòa nhập và phát triển, do vậy cũng có một vai trò quan trọng trong việc tạo nên sức khỏe cho mỗi người các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe bao gồm: hoàn cảnh và điều kiện sống (mức sống, vệ sinh, môi trường…); trình độ học vấn và văn hóa; bùng nổ dân số - gia tăng nhu cầu CSSK; trình độ phát triển khoa học, kỹ thuật… Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành thông tư 43/2015 của Bộ Y tế quy định
về nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác xã hội của bệnh viện Điều này đã giúp các bệnh viện không chỉ có vai trò khám chữa bệnh mà trở thành cầu nối, nơi chia sẻ của bệnh nhân với cộng đồng, chăm sóc, tư vấn cho người bệnh Là một học viên theo học ngành quản lý xã hội nên tôi nhận thức được tầm quan trọng của công tác xã hội nói chung và sự cấp thiết trong xây dựng và phát triển của ngành công tác xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực hoạt động chăm sóc sức khoẻ của người dân Chính vì thế nên
Trang 3tôi chọn đề tài “Vai trò, chức năng của công tác xã hội trong bệnh viện thực trạng và giải pháp” làm đề tài nghiên cứu cho môn học của mình Do
trình độ hiểu biết còn hạn chế nên đề tài không tránh khỏi còn nhiều thiếu sót
và hời hợt Rất mong Thầy, Cô góp ý thêm để tôi có thể sử dụng những kiến thức thu nạp được trong quá trình học tập để hoàn thành tốt hơn trong công việc của mình
Trang 4Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI
1.1 Khái quát chung về công tác xã hội
Trên thế giới có rất nhiều cách hiểu khác nhau về công tác xã hội, nhưng có thể định nghĩa khái quát công tác xã hội như sau: Công tác xã hội là một ngành, một nghề, một khoa học ứng dụng quan tâm đến mối quan hệ giữa người với người nhằm mục đích giúp đỡ các cá nhân, nhóm, cộng đồng yếu thế phục hồi các chức năng xã hội và giúp họ cách thức tự giúp bản thân mình Cách thức thực hiện thông qua lực lượng những cán bộ công tác xã hội
có kiến thức chuyên môn, có kỹ năng nghề nghiệp, giàu tình cảm để biến các chính sách an sinh xã hội thành các dịch vụ xã hội cụ thể nhằm giúp đỡ các đối tượng của mình
Công tác xã hội nhằm đạt được những mục tiêu: Giúp mọi thành viên nâng cao năng lực, khả năng tự ứng phó với vấn đề và kỹ năng giải quyết những khó khăn của họ Giúp mọi người tiếp cận các nguồn hỗ trợ, các dịch
vụ xã hội cải thiện chất lượng cuộc sống Tăng cường mối liên hệ giữa các thành viên xã hội nhằm tạo sự phát triển hài hoá giữa các cá nhận và xã hội Góp phần ngăn ngừa, giải quyết và phòng chống các vấn đề xã hộ xảy ra từ
đó, giảm bớt những người khác biệt giữa các thành viên tiến tới công bằng xã hội Phát hiện những vấn đề xã hội, đòng góp và việc tạo ra chính sách mới để giải quyết vấn đề đó hoặc tu chỉnh những chính sách đang có sẵn
Ngay từ cuối thế kỷ 17 với cuộc cách mạng Công nghiệp; xã hội phương Tây đã bắt đầu phải chứng kiến nhiều vấn đề phức tạp mới với quy
mô rộng lớn Trước những vấn đề này, đã có nhiều hoạt động từ thiện của các
cá nhân, các tổ chức được thực hiện nhằm hỗ trợ nạn nhân vượt qua khó khăn song không những không thay đổi được tình hình mà còn tạo ra thói quen ỷ lại trong các nhóm đối tượng yếu thế Các hoạt động từ thiện chỉ có tác dụng xoa dịu nỗi đau nhất thời, không tìm ra căn nguyên của vấn đề mà đối tượng
Trang 5đang gặp phải cũng như không giúp đối tượng tìm ra cách tháo gỡ Vào giữa những năm 20 của thế kỷ trước, những nhà hoạt động xã hội ở Anh, Mỹ từ chỗ thấu hiểu sâu sắc những tác hại của cách làm từ thiện theo kiểu ban phát
đã bắt đầu mở các khóa đào tạo ngắn hạn đầu tiên về CTXH và vận dụng các môn Tâm lý, Xã hội học, Kinh tế học… vào chương trình đào tạo Cho đến giữa thế kỷ 20, CTXH đã trở thành một ngành học được đào tạo chính quy ở hầu hết các nước trên thế giới, có cả ở châu Âu, châu Á, châu Phi, châu Mỹ…
cả ở các nước Tư bản cũng như ở các nước XHCN Ngày nay trên thế giới đã hình thành mạng lưới quốc tế về CTXH với nhiều tổ chức như: Hiệp hội các trường CTXH, Liên đoàn chuyên nghiệp xã hội, Các tổ chức và bảo vệ an sinh nhi đồng, dịch vụ gia đình… Nhiều tổ chức Liên Hiệp Quốc như UNDP, UNICEP, ESCAP… đã đặc biệt đề cao CTXH như một cách tiếp cận khoa học và thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình phát triển xã hội ở những nước chậm phát triển CTXH vì vậy mà đã trở thành một ngành nghề được xã hội trọng dụng tại nhiều nước trên thế giới
Khi nói về công tác xã hội, ở người kém hiểu biết xuất hiện ngay một khái niệm về người cán bộ đeo túi đi cung cấp thực phẩm cho những người tàn tật và người gìa cô đơn Trong số các khách hàng của công tác xã hội, người ta cũng phân ngay riêng những người ít của và người nghèo Tuy nhiên, mặc dù cuộc đấu tranh chống nghèo đói được coi là mục tiêu tiền định của công tác xã hội, nhưng ta không có một cơ sở nào để chỉ hạn chế nó bằng một
số người như đã nói trên
Rất tiếc, trong cuộc sống xảy ra bất hạnh, bệnh tật, tai nạn, có thể đưa một con người đang bình yên, một gia đình, một nhóm người trong xã hội vào
số những người không may cần sự giúp đỡ của bên ngoài Các vấn đề gia đình, các quan hệ không ổn định giữa vợ- chồng hoặc giữa cha mẹ- con cái có thể xuất hiện trong bất kỳ một gia đình nào, không phụ thuộc vào tình trạng
xã hội và điều kiện vật chất Các vấn đề thiếu niên trong thời kỳ tuổi dậy thì hoặc vấn đề của người có tuổi trên thực tế là những vấn đề không thể tránh
Trang 6khỏi, và các đối tượng nhân dân này, kể cả người thân của họ đều có cần sự giúp đỡ để giải quyết Vì thế, trên toàn thế giới đã từ lâu người ta nhận thức được rằng, công tác xã hội cần cho mọi tầng lớp, mọi nhóm và cá nhân, mặc
dù có một số cần một cách tiềm ẩn, và những người khác thì cần một cách cấp thiết Có thể so sánh công tác xã hội như cái ô, mà ô có thể cụp lại trước thời gian, nhưng vào một giây phút cần thiết thì ô bảo vệ các cá nhân khỏi bị các tác động không tốt đang bị đe doạ
1.2 Vai trò của công tác xã hội
Công tác xã hội có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, bảo vệ quyền con người, nhân phẩm, giá trị con người, công bằng và bình đẳng xã hội, thúc đẩy và xây dựng một xã hội hài hòa vì hạnh phúc của các cá nhân trong xã hội Mục đích của công tác xã hội là hỗ trợ cho an sinh xã hội bằng cách giúp đỡ những người không thể tự đạt được an sinh Công tác xã hội cũng quan tâm đến cả đối tượng có nguy cơ nảy sinh các vấn đề xã hội
Công tác xã hội cung cấp các dịch vụ: Tham vấn, trị liệu, hỗ trợ, tuyên truyền, nghiên cứu, hoạch định chính sách, đánh giá nhu cầu cung cấp dịch
vụ, và góp phần xây dựng chính sách tại địa phương và Quốc gia
Cán bộ nhân viên công tác xã hội làm việc trong các cơ quan nhà nước, các cơ sở bảo trở xã hội, các cơ sở 05 - 06, các cơ sở cung cấp dịch vụ cộng đồng, các trường học, các cơ sở đào tạo, cơ sở y tế và sức khỏe tâm thần; các trường giáo dưỡng, nhà tù và phát triển cộng đồng…
1.3 Chức năng và nhiệm vụ của công tác xã hội
1.3.1 Chức năng
- Chức năng phòng ngừa:
Với quan điểm tiếp cận phòng hơn chữa, chức năng đầu tiên của CTXH
là phòng ngừa, ngăn chặn cá nhân, gia đình và cộng đồng rơi vào tình huống khó khăn chứ không phải để đối tượng rơi vào hoàn cảnh khó khăn rồi mới giúp đỡ Chức năng phòng ngừa của CTXH thể thiện qua các hoạt động giáo dục, phổ biến tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cá nhân, gia đình và cộng
Trang 7đồng về luật pháp, chính sách xã hội và những vấn đề xã hội Đơn cử như hoạt động giáo dục cộng đồng về kiến thức Luật phòng, chống bạo lực gia đình hay tuyên truyền phòng chống tệ nạn xã hội v.v Thông qua các hoạt động giáo dục như vậy, CTXH đã giúp ngăn ngừa các vấn đề xã hội có thể xảy ra với cá nhân, gia đình và cộng đồng Bên cạnh đó chức năng phòng ngừa còn thể hiện thông qua các hoạt động xây dựng văn bản, chính sách xã hội góp phần cải thiện và nâng cao đời sống, ngăn chặn gia tăng đối tượng rơi vào hoàn cảnh khó khăn
- Chức năng can thiệp:
Chức năng can thiệp (còn được gọi là chức năng chữa trị hay trị liệu) nhằm trợ giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết vấn đề khó khăn họ đang phải đối mặt Với từng vấn đề và với mỗi đối tượng khác nhau, nhân viên công tác xã hội sẽ có phương pháp can thiệp hỗ trợ riêng biệt Ví dụ với những đối tượng có khó khăn về tâm lý, nhân viên công tác xã hội sẽ cung cấp dịch vụ tham vấn để đối tượng vượt qua khó khăn về tâm lý Với những vấn đề cần phức tạp, cần nhiều nguồn lực, nhân viên công tác xã hội cần tìm kiếm, điều phối và kết nối các dịch vụ, nguồn lực đến với đối tượng Quy trình can thiệp của nhân viên công tác xã hội thường bắt đầu từ việc tiếp cận, đánh giá nhu cầu, xác định vấn đề, khai thác tiềm năng của đối tượng cho việc giải quyết vấn đề, lập kế hoạch giải quyết vấn đề, hỗ trợ đối tượng thực hiện
kế hoạch và cuối cùng là đánh giá và kết thúc quá trình giúp đỡ Phương pháp chủ đạo của CTXH là giúp cho đối tượng được tăng năng lực và tự giải quyết vấn đề của họ
- Chức năng phục hồi:
Chức năng phục hồi của CTXH thể hiện ở việc giúp cá nhân, gia đình
và cộng đồng khôi phục lại chức năng tâm lý, xã hội đã bị suy giảm lấy lại trạng thái cân bằng trong cuộc sống Thông qua các hoạt động phục hồi, nhân viên công tác xã hội giúp cho đối tượng trở lại cuộc sống bình thường, hoà nhập cộng đồng Ví dụ như giúp người khuyết tật hòa nhập với cộng đồng hay
Trang 8giúp trẻ lang thang trở về đoàn tụ với gia đình; giúp người nghiện, người hành nghề mại dâm trở lại cuộc sống bình thường, tái hoà nhập cộng đồng v.v
- Chức năng phát triển:
CTXH thực hiện chức năng phát triển thông qua các hoạt động xây dựng luật pháp, các chính sách, chương trình dịch vụ giúp cá nhân, gia đình
và cộng đồng phát triển khả năng của mình đóng góp cho sự phát triển của xã hội Chức năng phát triển còn giúp đối tượng tăng năng lực và tăng khả năng ứng phó với các tình huống và có nguy cơ cao dẫn đến những vấn đề khó khăn cho cá nhân, gia đình và cộng đồng Ví dụ như xây dựng các luật cho các đối tượng yếu thế hay giải quyết các vấn đề xã hội, các chương trình quốc gia về giảm nghèo, chăm sóc bảo vệ trẻ em, các dịch vụ trực tiếp cung cấp kiến thức giúp phát triển cá nhân như kỹ năng sống, kỹ năng làm cha, mẹ, v.v
1.3.2 Nhiệm vụ:
- Bảo vệ trẻ em:
Cán bộ công tác xã hội đánh giá tình hình và môi trường chăm sóc của những trẻ em đang nghi ngờ là bị xâm hại hoặc sao nhãng Cán bộ xã hội tham gia vào đánh giá, lên kế hoạch can thiệp, thực hiện quản lý trường hợp Cán bộ công tác xã hội cũng can thiệp với gia đình và cộng đồng như tham vấn, trị liệu gia đình và giáo dục về mặt xã hội để giúp họ hiểu được nhu cầu của con em mình và nâng cao kỹ năng làm cha mẹ và tăng cường khả năng ứng phó, làm việc với các cơ quan cung cấp dịch vụ hỗ trợ trẻ và gia đình tiếp cận dịch vụ cần thiết.Và vì sự an toàn của trẻ em là điều quan trọng nhất nên trong một số trường hợp người cán bộ xã hội sẽ thu xếp dịch vụ chăm sóc thay thế cho trẻ (còn gọi là “dịch vụ chăm sóc ngoài gia đình”) Các cán bộ xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và quản lý các dịch vụ chăm sóc thay thế (như chăm sóc bởi họ hàng, chăm sóc đỡ đầu, nhận con nuôi, các hình thức chăm sóc cộng đồng và chăm sóc ở trung tâm) Bảo vệ quyền lợi trẻ
em tại các cơ quan tư pháp
- Tư pháp với người chưa thành niên:
Trang 9Trong các hệ thống toà án, cán bộ công tác xã hội có trách nhiệm trong việc cung cấp sự hỗ trợ về tâm lý xã hội cho trẻ em và vị thành niên trước toà
án, cho dù với tư cách là nhân chứng, nạn nhân hay bị cáo Trong các trường hợp cụ thể, họ đi cùng với trẻ em hoặc người chưa thành niên thay cho cha
mẹ và người giám hộ Các cán bộ công tác xã hội cũng góp phần giáo dục và
hỗ trợ tâm lý xã hội cho trẻ em và vị thành niên phạm tội ví dụ phục hồi, hỗ trợ tái hoà nhập sau khi ra khỏi trường giáo dưỡng Đồng thời, họ cũng hỗ trợ các bước cụ thể trong việc phục hồi cho các em, ví dụ như tìm việc làm cho các em, hỗ trợ tâm lý xã hội
- Hỗ trợ các gia đình có vấn đề, mâu thuẫn, khủng hoảng:
Cán bộ công tác xã hội giúp đỡ các gia đình đánh giá và nâng cao khả năng để giải quyết các vấn đề của gia đình sử dụng các phương pháp như tham vấn gia đình Một ví dụ về các vấn đề mà cán bộ công tác xã hội phải can thiệp là bạo lực trong gia đình Cán bộ xã hội can thiệp để đảm bảo từng thành viên của gia đình, và toàn thể gia đình có thể sống cùng nhau một cách
an toàn và hoà thuận; giải quyết các bất hoà và xử lý các vấn đề Cán bộ xã hội cùng làm việc trong những trung tâm, nhà tạm lánh hỗ trợ các phụ nữ bị bạo hành Các cán bộ xã hội cũng có thể hỗ trợ những gia đình nghèo và thu nhập thấp tiếp cận đến các dịch vụ, thực hiện các quyền về phúc lợi
- Bảo trợ xã hội cho người già:
Cán bộ xã hội đánh giá nhu cầu cung cấp dịch vụ xã hội cho người cao tuổi, đặc biệt là người cô đơn để mang lại cho họ những hỗ trợ về mặt tâm lý
xã hội và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc Đồng thời cán bộ xã hội cũng đóng vai trò là cán bộ quản lý trường hợp để điều phối dịch vụ cần đáp ứng Cán bộ
xã hội cũng tham gia quản lý các loại hình chăm sóc tập trung tại các cơ sở bảo trợ xã hội và có thể sẽ cùng hợp tác với các trung tâm này để cung cấp những hỗ trợ tâm lý xã hội cho những người cần loại hình hỗ trợ này
Trang 10- Bảo trợ xã hội cho người khuyết tật:
Cán bộ xã hội đánh giá nhu cầu cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho người khuyết tật Đồng thời, cũng tham gia đóng vai trò là cán bộ quản lý trường hợp, hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận những dịch vụ phù hợp Trong trường hợp họ cần thiết, cán bộ xã hội cũng cung cấp hỗ trợ tâm lý xã hội cho người khuyết tật và gia đình của họ Cán bộ xã hội cũng tham gia quản lý các loại hình chăm sóc tập trung các cơ sở bảo trợ xã hộ cho người khuyết tật
- Phát triển cộng đồng:
Cán bộ công tác xã hội giúp cộng đồng xác định các vấn đề trong cộng đồng của mình và hỗ trợ họ tìm được những nguồn lực cần thiết Những thiếu hụt nguồn lực này có thể là cơ sở vật chất ví dụ như thiếu địa điểm vui chơi cho trẻ em Cán bộ công tác xã hội cũng có thể giúp đỡ cộng đồng bày tỏ ý kiến về các vấn đề phát triển và truyền tải những vấn đề này đến các chính quyền và những nhà chính sách có liên quan
- Công tác xã hội trong trường học:
Các vấn đề trong cuộc sống gia đình hoặc trong trường phổ thông, trường cao đẳng, đại học có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập của học sinh, sinh viên Cán bộ xã hội hỗ trợ học sinh, tác động đến nhà trường, gia đình và cộng đồng để giúp học sinh, sinh viên đạt được mục tiêu học tập Cán bộ xã hội trong trường học có sử dụng các phương pháp làm việc với cá nhân, nhóm hoặc tham vấn, trị liệu gia đình, tổ chức cộng đồng, can thiệp khủng hoảng, tư vấn, tuyên truyền, tập huấn, xây dựng chính sách và điều phối chương trình
- Sức khoẻ, một phần của sức khỏe tâm thần (tại các bệnh viện và phòng khám):
Cán bộ xã hội hỗ trợ về mặt tâm lý xã hội cho các bệnh nhân và gia đình trong việc đối mặt với các tác động tiêu cực của bệnh tật Trong những trường hợp để lại tác động lâu dài, cán bộ công tác xã hội sẽ cung cấp hỗ trợ tâm lý xã hội cho quá trình hồi phục của bệnh nhân Họ có thể sẽ đánh giá và
hỗ trợ tiếp cận đến những dịch vụ hỗ trợ sẵn có