Tiểu luận cao học lịch sử lý luận báo chí thực trạng kinh tế truyền thông ở việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU Truyền thông là một ngành kinh tế kỹ thuật hiện đại. Điều đó ngày càng được thể hiện trong các chủ trương chính sách của Đảng và đường lối quản lý của Nhà nước. Đặc biệt, kể từ khi nền kinh tế trong nước chuyển sang cơ chế thị trường và hội nhập sâu rộng vào kinh tế quốc tế, thực tiễn hoạt động báo chí cũng đặt ra sự thay đổi trong tư duy làm báo để có những chuyển biến cần thiết, theo kịp thời cuộc. Trong kinh tế thị trường, hoạt động báo chí không chỉ còn là hoạt động truyền thông đại chúng, hay hoạt động chính trị - xã hội, văn hóa... mà còn là hoạt động kinh tế - dịch vụ. Truyền thông càng ngày càng mang lại thu nhập đáng kể cho kinh tế quốc dân, đóng góp lớn vào ngân sách nhờ các khoản doanh thu từ quảng cáo ngày càng cao. Các công ty truyền thông hiện nay có khả năng chi phối không chỉ trong ngành của mình mà cả các lĩnh vực khác. Đó là thực tế hiển hiện về sự phát triển của truyền thông hiện nay. Có thể thấy điều này ở sự phát triển ngày càng lớn mạnh của các mô hình có thể tạm coi là tập đoàn truyền thông. Chẳng hạn, Thông tấn xã Việt Nam là tập đoàn truyền thông rất mạnh, trong đó có nhiều lĩnh vực: báo in, báo ảnh, báo hình... Đài Truyền hình Việt Nam cũng là một tập đoàn truyền thông khi hệ thống truyền hình lan tỏa khắp cả nước, đồng thời phát triển cả tờ tạp chí riêng, và bắt đầu mở rộng sang một số lĩnh vực nhỏ khác. Nhà xuất bản Giáo dục với khoảng 4.900 nhân viên, có chi nhánh và hệ thống công ty sách, thiết bị giáo dục khắp các tỉnh thành, được tổ chức dưới mô hình công ty mẹ con với 67 công ty, 4 tờ báo, 1 trung tâm sản xuất các đồ dùng học tập hoạt động trong nhà trường. Hiện nay ở Thành phố Hồ Chí Minh có Tổng công ty văn hóa Sài Gòn, cũng tổ chức dưới mô hình công ty mẹ con, có hãng phim, 2 nhà xuất bản và nhiều tờ báo... Rõ ràng lĩnh vực truyền thông hiện nay phát triển rất nhanh và mạnh, mô hình hoạt động giống ---------------------------------------------------------------------------------- lý luận báo chí 2 / 14 Thực trạng kinh tế truyền thông ở Việt Nam hiện nay ------------------------------------------------------------------------------------------------------- như nhiều tổ chức kinh tế khác. Vì vậy, phát triển kinh tế truyền thông đang trở thành nhu cầu bức thiết, là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trên nhiều khía cạnh, cả về nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn. Sau gần 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, chúng ta đã dần xóa bỏ bao cấp trong sản xuất kinh doanh – một xu hướng tất yếu thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển. Trong điều kiện đó, báo chí – một công cụ giáo dục, tuyên truyền, tổ chức; một công cụ chính trị đặc biệt quan trọng phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã được không ít người nhấn mạnh về tính chất hàng hóa. Do vậy, không ít quan điểm cho rằng hoạt động báo chí hiện nay là một hoạt động sản xuất kinh doanh, tuân theo quy luật thị trường. Vấn đề này cần được nghiên cứu và xem xét một cách đầy đủ, khách quan và rõ ràng hơn, để phân định vai trò, chức năng của báo chí trong đời sống xã hội hiện nay. Không thể phủ nhận rằng, vấn đề đảm bảo, cân đối thu chi có vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển của một cơ quan báo chí. Song phải khẳng định lại, báo chí cần đặt lợi ích giai cấp, lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên tất cả. Trong bối cảnh hiện nay, nhiệm vụ đó được đặt ra ngày càng cấp bách. Làm sao để cân bằng lợi ích kinh tế, các cơ quan báo chí có đủ điều kiện cân đối thu chi, song vẫn hoàn thành tốt vai trò tham gia vào công tác quản lý xã hội, đó dường như vẫn là bài toán khó đối với các cơ quan quản lý nói chung và mỗi cơ quan báo chí nói riêng.

MỞ ĐẦU

Truyền thông là một ngành kinh tế kỹ thuật hiện đại Điều đó ngày càng được thể hiện trong các chủ trương chính sách của Đảng và đường lối quản lý của Nhà nước Đặc biệt, kể từ khi nền kinh tế trong nước chuyển sang cơ chế thị trường và hội nhập sâu rộng vào kinh tế quốc tế, thực tiễn hoạt động báo chí cũng đặt ra sự thay đổi trong tư duy làm báo

để có những chuyển biến cần thiết, theo kịp thời cuộc Trong kinh tế thị trường, hoạt động báo chí không chỉ còn là hoạt động truyền thông đại chúng, hay hoạt động chính trị - xã hội, văn hóa… mà còn là hoạt động kinh tế - dịch vụ Truyền thông càng ngày càng mang lại thu nhập đáng

kể cho kinh tế quốc dân, đóng góp lớn vào ngân sách nhờ các khoản doanh thu từ quảng cáo ngày càng cao Các công ty truyền thông hiện nay có khả năng chi phối không chỉ trong ngành của mình mà cả các lĩnh vực khác Đó là thực tế hiển hiện về sự phát triển của truyền thông hiện nay Có thể thấy điều này ở sự phát triển ngày càng lớn mạnh của các mô hình có thể tạm coi là tập đoàn truyền thông

Chẳng hạn, Thông tấn xã Việt Nam là tập đoàn truyền thông rất mạnh, trong đó có nhiều lĩnh vực: báo in, báo ảnh, báo hình Đài Truyền hình Việt Nam cũng là một tập đoàn truyền thông khi hệ thống truyền hình lan tỏa khắp cả nước, đồng thời phát triển cả tờ tạp chí riêng, và bắt đầu mở rộng sang một số lĩnh vực nhỏ khác Nhà xuất bản Giáo dục với khoảng 4.900 nhân viên, có chi nhánh và hệ thống công ty sách, thiết bị giáo dục khắp các tỉnh thành, được tổ chức dưới mô hình công ty mẹ con với 67 công ty, 4 tờ báo, 1 trung tâm sản xuất các đồ dùng học tập hoạt động trong nhà trường Hiện nay ở Thành phố Hồ Chí Minh có Tổng công ty văn hóa Sài Gòn, cũng tổ chức dưới mô hình công ty mẹ con, có hãng phim, 2 nhà xuất bản và nhiều tờ báo… Rõ ràng lĩnh vực truyền thông hiện nay phát triển rất nhanh và mạnh, mô hình hoạt động giống

-như nhiều tổ chức kinh tế khác Vì vậy, phát triển kinh tế truyền thông đang trở thành nhu cầu bức thiết, là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trên nhiều khía cạnh, cả về nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn

Sau gần 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, chúng ta đã dần xóa

bỏ bao cấp trong sản xuất kinh doanh – một xu hướng tất yếu thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển Trong điều kiện đó, báo chí – một công

cụ giáo dục, tuyên truyền, tổ chức; một công cụ chính trị đặc biệt quan trọng phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã được không ít người nhấn mạnh về tính chất hàng hóa Do vậy, không ít quan điểm cho rằng hoạt động báo chí hiện nay là một hoạt động sản xuất kinh doanh, tuân theo quy luật thị trường Vấn đề này cần được nghiên cứu và xem xét một cách đầy đủ, khách quan và rõ ràng hơn, để phân định vai trò, chức năng của báo chí trong đời sống xã hội hiện nay Không thể phủ nhận rằng, vấn đề đảm bảo, cân đối thu chi có vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển của một cơ quan báo chí Song phải khẳng định lại, báo chí cần đặt lợi ích giai cấp, lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên tất cả Trong bối cảnh hiện nay, nhiệm vụ đó được đặt ra ngày càng cấp bách Làm sao

để cân bằng lợi ích kinh tế, các cơ quan báo chí có đủ điều kiện cân đối thu chi, song vẫn hoàn thành tốt vai trò tham gia vào công tác quản lý xã hội, đó dường như vẫn là bài toán khó đối với các cơ quan quản lý nói chung và mỗi cơ quan báo chí nói riêng

NỘI DUNG

Phải khẳng định rằng việc thừa nhận và cho phép phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là một bước ngoặt lớn không chỉ với phát triển xã hội mà cả nền kinh tế Điều này đã tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong

đó có báo chí Cơ sở kinh tế đã tạo điều kiện để báo chí phát triển thích ứng với cơ chế mới, đáp ứng yêu cầu thông tin ngày càng cao và quyền được thông tin của nhân dân, thu hút đông đảo lực lượng công chúng báo chí

Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta phải đảm bảo cho

sự hoạt động của báo chí phù hợp với tình hình đất nước Do đó, Đảng lãnh đạo báo chí xuất phát từ đặc điểm của báo chí trong cơ chế thị trường Như vậy, hoạt động báo chí phải vừa đảm bảo lợi ích chính trị

-xã hội, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế Điều này thực sự là một bài toán khó đối với cả cơ quan quản lý lẫn cơ quan chủ quản báo chí

Cho đến nay, các cơ quan báo chí truyền thông của nước ta vẫn được coi là các cơ quan Nhà nước, được hưởng chế độ bao cấp và có trách nhiệm tuyên truyền, định hướng các đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và các cơ quan đoàn thể đến người dân Nhưng trong sự phát triển chung của xã hội, một thế mới đang mở ra: bên cạnh những báo đài vẫn được bao cấp hoàn toàn hoặc một phần, một số cơ quan truyền thông đã tự làm dịch vụ kinh doanh, phải theo cơ chế "lãi hưởng

lỗ chịu", cung cấp những thông tin theo xu hướng giải trí đơn thuần Bên cạnh nhiều cơ quan báo chí đang được bao cấp và có thêm nguồn thu từ quảng cáo, một số toà soạn báo hiện nay phải tự hạch toán, trang trải mọi chi phí hoạt động, đảm bảo thu nhập cho cán bộ nhân viên, đồng thời đầu

tư vào kỹ thuật, công nghệ để nâng cao chất lượng tờ báo Rất nhiều

khoản chi tiêu như vậy chỉ trông chờ vào một nguồn thu duy nhất từ quảng cáo Trong khi đó, để có quảng cáo, tờ báo phải được nhiều người biết đến, đồng nghĩa với số lượng phát hành phải lớn, hoặc số lượt truy cập phải cao Trong "cuộc chiến" tranh giành độc giả này, không phải tờ báo, hay kênh truyền thanh, truyền hình nào cũng đảm bảo luôn cập nhật được những tin bài có chất lượng cao để tạo niềm tin với công chúng

Việc hình thành một thị trường báo chí đã tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh Đã có rất nhiều tờ báo không những hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị mà nhờ báo hấp hẫn, bán chạy nên không những đã tự lo được nguồn kinh phí để xuất bản báo, trả lương cho bộ máy cán bộ, phóng viên rất cao, mà còn xây trụ sở rất khang trang, trang bị hiện đại, sẵn sàng tạo điều kiện đưa phóng viên đi nước ngoài làm phóng sự điều tra hay thông tin trực tiếp về các sự kiện lớn trên thế giới; tài trợ cho nhiều hoạt động

xã hội Có thể kể tên một số báo "giàu” hiện nay như : Thanh niên, Tuổi trẻ, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Sài Gòn tiếp thị, Người Lao động, Tiền phong, v.v…Nhiều báo khác tuy không giàu nhưng đã tự trang trải chi phí, không còn dựa vào ngân sách các Bộ, ngành bao cấp

Ở Việt Nam, báo chí ngay từ khi ra đời cũng đã đăng tải quảng cáo

và quảng cáo ngày càng phát triển, chiếm khoảng 10% diện tích trên mặt báo Những năm 80 của thế kỷ trước, trên báo chí (nhất là Sài Gòn giải phóng và Hà nội mới) xuất hiện những mẩu rao vặt ở chân trang 3, nhưng thường xuyên được nhắc nhở: “cẩn thận kẻo rơi vào quảng cáo”! Quảng cáo ở nước ta thực sự phát triển rầm rộ từ năm 90 của thế kỷ XX Năm

2004, doanh thu quảng cáo cả nước đạt hơn 200 triệu USD

Trong 10 năm qua, Việt Nam có tốc độ phát triển cao, quảng cáo cũng phát triển “nóng” Báo Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh mỗi số (số thường) có từ 24 đến 32 trang quảng cáo Trong khi nhiều tờ báo phải cắt

cử, khuyến khích phóng viên chạy quảng cáo, thì tờ báo này khách hàng

quảng cáo phải xếp hàng hàng tuần mới được đăng tải Nhờ sự phát triển đúng hướng, gần gũi công chúng xã hội và tính chuyên nghiệp cao, từ năm 1978, báo đã tự lo cân đối thu chi, đến nay doanh thu từ quảng cáo

đã giúp báo Tuổi trẻ TPHCM không chỉ nộp thuế cho nhà nước hàng chục tỷ đồng, mà còn đổi mới công nghệ làm báo, trang bị phương tiện

kỹ thuật nghiệp vụ đến phát triển toàn tdieenj một cơ quan báo chí nhiều

ấn phẩm, đa loại hình theo hướng tập đoàn báo chí truyền thông

Các đài truyền hình cũng có ưu thế trong việc thu hút thị trường quảng cáo, nhất là Đài truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình TPHCM với doanh thu quảng cáo khoảng 500 tỷ đồng (năm 2005) Ở nước ta, quảng cáo trên phát thanh và báo mạng điện tử chiếm tỷ trọng rất nhỏ Hướng chính của báo điện tử là phát triển dịch vụ gia tăng – một lợi thế tiềm ẩn đang được khai thác, gia tăng theo văn minh tiêu dùng của khách hàng Vấn đề này xuất phát từ văn hóa, tâm lý tiếp nhận sản phẩm truyền thông và văn hóa tiêu dùng của cộng đồng dân cư

Cũng chỉ trong vòng khoảng 10 năm trở lại đây, từ chỗ chỉ lác đác xuất hiện, các chương trình quảng cáo trả tiền trên truyền hình, phát thanh đã nở rộ vô cùng nhanh chóng Tương tự như vậy, trong báo in, các trang quảng cáo, chuyên đề… để tăng thu nhập cho báo ngoài nguồn ngân sách được bao cấp từ Chính phủ… bắt đầu xuất hiện ngày càng dày đặc, thậm chí còn là điều đáng lo ngại Thực tế hiện nay cho thấy, trong

xu thế toàn cầu hoá hiện nay, nhiều tờ báo đã bị cuốn theo vòng xoáy của

sự thương mại hoá Không ít tờ báo, cơ quan báo chí quá coi trọng đến mục đích kinh doanh mà quên đi vai trò chính của báo chí là tham gia vào quản lý nhà nước, định hướng dư luận xã hội Những thông tin giật gân, câu khách được đăng tải ồ ạt trên hàng loạt các tờ báo chính là minh chứng cho điều đó Nhiều đơn vị đã chọn hướng hoạt động nhắm vào thị hiếu thích khám phá những câu chuyện giật gân, ly kỳ của độc giả

Những tin bài thiếu chất lượng này không đòi hỏi ở người viết quá nhiều

kĩ năng Bên cạnh đó, nó cũng thu hút độc giả không kém gì những tin bài có chất lượng thực sự

Ngày nay, khi mở nhiều tờ báo in, hoặc các trang báo mạng, chúng

ta dễ dàng thấy đăng tải hàng loạt các tin bài, hình ảnh mang tính giật gân, câu khách Những tin bài này thuộc đủ mọi thể loại, từ văn hoá, xã hội cho tới khoa học, giải trí Phần lớn trong số này là những vụ việc giết người, cướp của, hiếp dâm, những hành vi mang tính bạo lực, những câu chuyện đời tư, thầm kín của người nổi tiếng, những bức ảnh hở hang, phản cảm Và có một thực trạng đáng buồn là những thông tin này thường nằm trong mục những tin bài được đọc nhiều nhất của các trang báo mạng Điều này cho thấy sức hấp dẫn của thông tin giật gân, kích thích sự tò mò của người đọc Thông tin giật gân chỉ giúp thoả mãn thị hiếu tầm thường của độc giả Thông qua những chi tiết, ngôn từ, hình ảnh thông tin giật gân tác động mạnh đến người đọc, gây cho họ ấn tượng và nhanh chóng bị thu hút Lợi thế của loại thông tin này là đánh trúng vào trí tò mò và sở thích “buôn chuyện”, vốn là đặc điểm từ ngàn đời nay của con người Bởi vậy, thông tin giật gân cũng chiếm được sự quan tâm ngang bằng, thậm chí là hơn so với nhiều thông tin chính thống khác Tuy nhiên, sức tác động của loại thông tin này lại không theo chiều hướng tích cực Các tổ chức, cá nhân lợi dụng tung tin giật gân để đánh bóng tên tuổi, một số trang báo mạng lạm dụng thông tin giật gân để tăng lượt truy cập, thu hút quảng cáo Những thông tin này có thể chỉ mang tính vô thưởng vô phạt, để giải trí đơn thuần Song trong rất nhiều trường hợp, nó lại gây ra những tác động xấu

Sự xâm lấn ồ ạt của loại thông tin câu khách trên báo chí là điều dễ hiểu khi nó mang lại nguồn lợi không nhỏ cho các cơ quan báo chí thông qua quảng cáo Hiện nay quảng cáo đã trở thành nguồn thu chính của các kênh truyền hình và nhiều tờ báo Số tiền thu được từ quảng cáo, tài trợ

của các kênh truyền hình hot có thể lên đến vài trăm tỷ mỗi năm Nhờ các nhà tài trợ, các công ty quảng cáo tự sản xuất và mua nhiều chương trình bên ngoài, đài chỉ cần biên tập lại để phát sóng Chương trình thời sự, chuyên mục văn nghệ, phim do đài sản xuất đều hướng về khán giả, vì

có khán giả mới có "giờ vàng", và nhờ giờ vàng mới thu được quảng cáo,

từ đó có doanh thu

Rõ ràng, với việc chạy theo thị hiếu của độc giả để nhằm thu lợi nhiều nhất có thể, nhiều cơ quan báo chí đang xa rời tôn chỉ mục đích hoạt động của mình, làm trái với các chức năng của báo chí Thay vì định hướng dư luận, quản lý xã hội, xây dựng đời sống nhân dân, nhiều thông tin trên báo chí đang gây mất ổn định đời sống vật chất và tinh thần của công chúng Độc giả cũng đang dần hình thành thói quen tìm đến báo chí

để cập nhật tin tức giật gân thay vì tìm hiểu các thông tin chính trị – xã hội thiết thực khác Có thể nói, việc làm này cũng khiến báo chí trở nên mất dần uy tín trong lòng nhân dân, biến các trang báo trở thành địa chỉ giải trí tầm thường Nếu chúng ta không ngăn chặn kịp thời việc thông tin giật gân, câu khách trên báo chí, rất có thể nó sẽ còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng khác Không thể phủ nhận rằng mối quan tâm của độc giả dành cho loại thông tin này là rất lớn Đưa tin liên tục về những sự kiện được nhiều người theo dõi đồng nghĩa với việc tăng được“uy tín” của tờ báo Mặc dù uy tín đó không được xây dựng trên chất lượng tin bài

Không thể hoàn toàn đổ lỗi cho lý do tài chính Song cũng không thể phủ nhận đây là một yếu tố có sức tác động không nhỏ tới hoạt động báo chí Trong nền kinh tế thị trường và bối cảnh thương mại hóa toàn cầu hiện nay, xu hướng làm báo – làm kinh tế đang trở nên phổ biến Thông tin đã trở thành một món hàng đem lại lợi nhuận không nhỏ Vì vậy, nhiều tờ báo sẵn sàng “bán” cho độc giả những thông tin mang lại cho họ lợi nhuận cao nhất, bất kể chất lượng của thông tin đó ra sao Các trang tin tức ra đời, công khai hoạt động với mục tiêu “cập nhật nhanh

chóng nhất những tin tức thời sự trong ngày” Song “tin tức thời sự” đó không gì khác hơn là những vụ án bạo lực, ly kỳ, những câu chuyện đời

tư, cá nhân của người nổi tiếng, những bức ảnh phụ nữ hở hang, phản cảm Bên cạnh những trang tin tức này, trên nhiều tờ báo mạng, thông tin giật gân cũng đang lấn át các tin tức chính trị – xã hội khác Ở đây, việc đảm bảo lợi ích kinh tế còn là để đảm bảo phục vụ cho một mục đích khác lớn hơn, đó là “làm báo” Mặt khác, việc đăng tải thông tin giật gân cũng xuất phát từ lý do “có cung, có cầu” Nhiều tờ báo phải lấy thông tin giật gân “nuôi” thông tin chính trị – xã hội, vừa tạo được môi trường để làm báo thực sự, mà vẫn thu hút được độc giả, thu được lợi nhuận kinh

tế, đảm bảo cho hoạt động của toà soạn được vận hành thông suốt

Chúng ta vẫn khẳng định Việt Nam không có báo chí tư nhân Tuy nhiên, nhìn vào thực trạng phát triển của nền báo chí nói riêng, truyền thông nói chung, rõ ràng, đã có sự tham gia tích cực của nhiều tổ chức, doanh nghiệp, chi phối mạnh mẽ tới sự phát triển của truyền thông Việt Nam Kinh tế truyền thông nhờ đó có điều kiện phát triển mạnh mẽ Sự cạnh tranh giữa các loại hình truyền thông, ngay giữa các sản phẩm truyền thông là kết quả của ngành kinh tế truyền thông…

Trong xã hội tư bản không thiếu những công ty, những ông chủ trong lĩnh vực truyền thông thực sự giàu có, nắm độc quyền nhiều lĩnh vực thông tin và lũng đoạn mạnh mẽ đến công chúng Cơ quan báo chí của họ được coi như một doanh nghiệp sản xuất hàng hóa và cung ứng dịch vụ Song thu nhập của các công ty, các ông chủ này có được không phải bằng cách chỉ đăng tải những thông tin giật gân, câu khách Họ thu lãi qua hàng loạt ấn phẩm khác, qua kinh doanh phương tiện in ấn, truyền thông và nhiều ngành nghề khác Trên từng ấn phẩm, họ thu được quảng cáo lớn Xét đến cùng, đây là sự tài trợ của các tập đoàn kinh tế đối với những tờ báo, đổi lại họ đạt được mục đích thương mại nhờ các phương tiện truyền thông này Bên cạnh đó, các thế lực chính trị chi phối hoạt

động báo chí nhằm mục đích chính trị cũng chủ yếu thông qua các công

cụ và phương thức kinh tế, như tài trợ sản xuất tin tức và sản phẩm báo chí theo đơn đặt hàng, ưu tiên quảng cáo nhà nước, ưu tiên thuế suất… Thông qua việc đáp ứng nhu cầu công chúng xã hội, và phục vụ các thế lực chính trị để phát triển nguồn thu cho báo chí Thu nhập từ quảng cáo

ở nhiều quốc gia lớn tới mức nếu không đạt được 60% doanh thu thì tờ báo khó có thể tồn tại được Chính nhờ đó, các công ty, các chủ báo thu lợi nhuận lớn nhưng vẫn bán báo rất rẻ, hợp với túi tiền của nhiều tầng lớp nhân dân trong xã hội, nhất là người lao động Vì vậy, báo chí của họ thâm nhập khá sâu vào công chúng, thực hiện được nhiệm vụ chính trị của từng cơ quan báo chí

Tuy nhiên, đối với báo chí cách mạng của ta, thì không thể coi các sản phẩm báo chí là món hàng hóa thông thường, theo kiểu “mạnh ai nấy làm” Càng không thể chỉ chạy theo thị hiếu hay buông lỏng quản lý, nhất

là về nội dung và chất lượng của từng ấn phẩm, từng tờ báo Chúng ta cũng không thể chấp nhận kiểu làm báo bất chấp mọi giá trị đạo đức, lối sống, tư tưởng để có thể bán được nhiều báo, được nhiều người mua, và thu lãi lớn Nói như vậy không có nghĩa là là trong lĩnh vực xuất bản, báo chí, chúng ta không quan tâm đến vấn đề kinh doanh, đến tính toán lỗ lãi, đến nắm bắt thị trường… Nhưng nếu chỉ xem xét báo chí như một món hàng tiêu dùng thuần túy thì việc kinh doanh báo chí không thể tránh khỏi những lệch lạc, làm cho báo chí xa rời mục đích, nhiệm vụ chính trị của nó

Thực tế cũng cho thấy, đã có nhiều cơ quan báo chí vừa làm khá tốt vai trò tham gia vào quản lý nhà nước, định hướng dư luận xã hội, đồng thời cũng hoàn toàn tự mình sống được, thậm chí là sống khỏe Có thể kể ra một vài cái tên như Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh, Thanh Niên, Sài Gòn giải phóng… hiện có số lượng phát hành khá lớn, thu hút được nhiều quảng cáo, tự hạch toán kinh doanh có lãi, tích lũy được vốn lớn,

ngoài ra còn kinh doanh nhiều lĩnh vực khác ngoài báo chí Có thể thấy ở nước ta các tờ báo có số phát hành lớn, có uy tín, kinh doanh có lãi đang chuyển hướng kinh doanh tổng hợp, hình thành các tập đoàn truyền thông Với những đơn vị này, việc đầu tư vào chuyên môn, nâng cao chất lượng các ấn phẩm luôn nhằm hai mục đích: phục vụ bạn đọc tốt hơn và kinh doanh có lãi Kinh doanh có lãi hỗ trợ báo chí mở rộng địa bàn phát hành, tăng thêm bạn đọc Trong hoàn cảnh ấy, những tờ báo không kịp thời đổi mới , bị thua lỗ có thể phải ngừng hoạt động

Rõ ràng, đặt ra vấn đề bản chất hoạt động kinh tế - dịch vụ của báo chí, chính là đưa ra yêu cầu chống khuynh hướng chạy theo mục đích thương mại đơn thuần nhằm thu lợi cho cơ quan báo chí mà xâm hại đến lợi ích chính trị - văn hóa – xã hội Đây là một trong những mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu của hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường - mâu thuẫn giữa lợi ích chính trị - văn hóa – xã hội với lợi ích kinh tế Trong

đó lợi ích kinh tế chỉ mang tính chất cục bộ và trước mắt, còn lợi ích chính trị - văn hóa – xã hội mới là lợi ích toàn cục và lâu dài Báo chí cần

ưu tiên trước hết và trên hết vì lợi ích chính trị - văn hóa – xã hội, vì lợi ích công chúng và nhân dân Đây là yêu cầu khách quan, là nghĩa vụ tự giác bắt buộc từ nhận thức, thái độ đến hành vi tác nghiệp Nếu chỉ chạy theo lợi ích kinh tế đơn thuần, cơ quan có thể thu lợi lớn một cách nhanh chóng nhưng xã hội có thể phải bỏ ra số tiền lớn hơn nhiều khoản lợi nhuận đó để khắc phục hậu quả từ những sản phẩm báo chí kém chất lượng

Như vậy, báo chí ra đời xuất phát từ chính đòi hỏi tất yếu của lịch

sử, vì công chúng, vì sự phát triển bền vững của xã hội Đó là nguyên nhân sâu xa cấu thành nên trách nhiệm xa hội lớn lao của báo chí và nhà báo Giải thích như vậy để thấy, để phát triển một cách bền vững, báo chí cách mạng đặt trong bối cảnh cơ chế thị trường sẽ đặt ra yêu cầu cạnh tranh lớn, đồng thời có sự thanh lọc dần Tuy nhiên, để sự thanh lọc đó