khoá luận quản lý nhà nước trong lĩnh vự tư pháp hộ tịch tại UBND xã được (9,3 điểm))

HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM KHOA CHÍNH TRỊ HỌC ​​​​ KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP HỘ TỊCH TẠI UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ ĐỒNG TÂM, HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG N.

HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM

KHOA CHÍNH TRỊ HỌC

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH TẠI UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ ĐỒNG TÂM, HUYỆN BẮC QUANG,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi dưới sựhướng dẫn của TS Võ Khánh Linh Những vấn đề được trình bày trong Khoáluận dựa trên kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của tôi từ nhiều nguồn khác nhaunhư: sách, báo, Internet, các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến Khoáluận như Luận văn, sách, báo, tham luận khoa học của các tác giả khác nhau vàthực tế trải nghiệm của bản thân tôi Những phần tham khảo được trích dẫn cóghi rõ nguồn đầy đủ Những kết quả từ Khoá luận chưa được sử dụng hay công

bố ở bất kỳ công trình nào khác

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô giáo trong Khoa Chínhtrị học và chuyên ngành Luật, đặc biệt là TS Võ Khánh Linh, người luôn sẵnsàng hỗ trợ, giải đáp cho tôi những điều còn chưa rõ về mặt chuyên môn trongsuốt quá trình nghiên cứu Khoá luận để tôi có được cái nhìn đa chiều hơn về vấn

đề nghiên cứu Đồng thời, đây cũng là giai đoạn cần thiết cho mỗi sinh viên, tạo

cơ hội cho sinh viên được trải nghiệm thực tế, được vận dụng kiến thức lý luận

đã được học tại trường nhằm phân tích và giải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt

ra, qua đó củng cố và nâng cao kiến thức đã được trang bị

Để hoàn thành tốt Khoá luận này, tôi còn nhận được sự hỗ trợ nhiệt tìnhcủa các cán bộ lãnh đạo, quý anh chị đang công tác tại UBND xã Đồng Tâm,huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quátrình nghiên cứu, cung cấp những tài liệu cần thiết cũng như chỉ bảo cho tôinhững kiến thức thực tiễn trong công tác áp dụng pháp luật vào thực tiễn, cũngnhư luôn động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Do thời gian và khả năng nghiên cứu của bản thân còn có hạn nên khôngtránh khỏi những thiếu sót nhất định, tôi rất mong được quý thầy cô cảm thông,góp ý để Khoá luận được hoàn thiện

Kính chúc quý thầy cô sức khỏe, hạnh phúc thành công trên con đường sựnghiệp giảng dạy

… , ngày 25 tháng 04 năm 2022

Sinh viên

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Khoá luận 4

6 Kết cấu Khoá luận 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH 5

1.1 Một số khái niệm công cụ 5

1.1.1 Khái niệm về hộ tịch và tư pháp 5

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về tư pháp - hộ tịch 11

1.1.3 Chủ thể của quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 13

1.1.4 Nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 14

1.1.5 Nguyên tắc quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 18

1.2 Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 19

1.2.1 Hệ thống pháp luật 19

1.2.2 Năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 20

1.2.3 Ý thức pháp luật và sự tham gia của người dân 21

1.2.4 Áp dụng thành tựu khoa học trong quản lý nhà nước 22

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH TẠI UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ ĐỒNG TÂM, HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG 23

2.1 Các yếu tố tự nhiên xã hội - xã hội 23

2.1.1 Yếu tố tự nhiên 23

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa 24

2.2 Thực tiễn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 25

2.2.1 Thực tiễn hoạt động chứng thực 25

2.2.2 Công tác thi hành án 26

2.2.3 Công tác tiếp xúc cơ sở 27

2.2.4 Thực tiễn hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch 30

2.3 Đánh giá công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang .37

2.3.1 Những ưu điểm đạt được 37

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 40

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH TẠI UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ ĐỒNG TÂM, HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG 46

3.1 Phương hướng bảo đảm quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp -hộ tịch 46

3.1.1 Quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch gắn với đảm bảo quyền dân chủ, quyền con người, quyền công dân 46

3.1.2 Công khai, minh bạch, chính xác, thuận tiện trong đăng ký, quản lý tư pháp - hộ tịch 48

3.1.3 Hiện đại hoá quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 48

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm 50

3.2.1 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức của Uỷ ban nhân dân xã thực hiện công tác tư pháp - hộ tịch 50

3.2.2 Đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch 53

3.2.3 Tổ chức tốt công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật 55 3.2.4 Nhóm các giải pháp khác 56

KẾT LUẬN 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TTHC : Thủ tục hành chính

UBND : Uỷ ban nhân dân

QLNN : Quản lý Nhà nước

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.2 Tỷ lệ đăng ký khai sinh tại xã Đồng Tâm giai đoạn

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Uỷ ban nhân dân (UBND) cấp xã là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địaphương gần với dân nhất nên có vai trò vô cùng quan trọng Công tác tư pháp - hộtịch ở cấp xã là một nhiệm vụ hết sức quan trọng trong đời sống xã hội, là nơitriển khai trên thực tế các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhànước về công tác tư pháp - hộ tịch từ Trung ương đến cơ sở một cách thống nhất,toàn diện và đồng bộ Trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa, quản lý Nhà nước (QLNN) bằng pháp luật, công tác QLNN về tư pháp - hộtịch những năm qua đã được các cấp Đảng, chính quyền địa phương luôn quantâm lãnh đạo, chỉ đạo, từng bước củng cố, kiện toàn, nâng cao chất lượng và nănglực quản lý Đội ngũ cán bộ, công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã cũng thườngxuyên được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn,đáp ứng được yêu cầu công việc với khối lượng lớn

Quản lý nhà nước về tư pháp - hộ tịch là khâu trung tâm của hoạt độngquản lý hành chính Nhà nước và luôn được quan tâm thực hiện Thông qua hoạtđộng này, Nhà nước xác lập cơ sở pháp lý để công nhận và bảo hộ các quyền cơbản của con người, quyền và nghĩa vụ của công dân như: quyền được khai sinh,quyền có quốc tịch, quyền kết hôn, quyền nuôi con nuôi… Đồng thời, Nhà nướccũng có các biện pháp quản lý dân cư một cách khoa học, phục vụ thiết thực choviệc xây dựng, hoạch định pháp luật, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quốcphòng, anh ninh của đất nước Ngoài ra, thông qua hoạt động này Nhà nước cóthể triển khai được các chủ trường, chính sách pháp luật nói chung và pháp luật

về hộ tịch nói riêng

Vấn đề đăng ký và quản lý hộ tịch có lịch sử từ khá lâu (thời nhà Trần)

Sự quan tâm của Nhà nước về vấn đề này được thể hiện qua sự ra đời của Luật

Hộ tịch năm 2014 có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2016 sau hơn 5 năm thựchiện trong thực tiễn bên cạnh những mặt tích cực thì công tác đăng ký, quản lý

hộ tịch vẫn bộc lộ nhiều điểm bất cập Công tác quản lý hộ tịch, chứng thực và

hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam hiện nay tương đối rõ ràng và ngày cànghoàn thiện từ Nghị định đến Thông tư Tuy nhiên, còn có những quy định chưathực sự phù hợp với thực tiễn quản lý ở cấp xã nên khó khăn trong quá trìnhthực hiện Đồng thời, xã Đồng Tâm với đặc thù là một xã miền núi, đa sắc tộc,điều kiện kinh tế - xã hội chưa phát triển nên xã Đồng Tâm còn gặp nhiều khókhăn trong công tác tuyên truyền, giáo dục và QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộtịch Chính vì vậy, nghiên cứu thực trạng công tác QLNN về tư pháp - hộ tịch ở

xã Đồng Tâm trong những năm gần đây có ý nghĩa quan trọng trong việc nângcao chất lượng QLNN cấp xã

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý nhà

nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang” để tiến hành nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích lý luận và đánh giá thực trạng công tác QLNN tronglĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh HàGiang Khoá luận đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLNNtrong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh

Hà Giang

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khoá luận cần tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận chung về QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộtịch cũng như các quy định của pháp luật hiện hành về QLNN trong lĩnh vực tưpháp - hộ tịch cấp xã

- Phân tích thực trạng QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại UBND

xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang từ năm 2018 đến hết năm 2021,đánh giá những kết quả đạt được và những hạn chế, rút ra được những nguyênnhân của hạn chế đó

- Đưa ra được định hướng và đề xuất các giải pháp khắc phục những hạnchế nhằm nâng cao hiệu quả QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại UBND

xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại UBND xã ĐồngTâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2018 đến năm 2021;

- Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn xãĐồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà giang

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Khoá luận được thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng,duy vật lịch sử của triết học Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; vận dụng cácquan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và các quy định pháp luật

về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, QLNN tronglĩnh vực tư pháp - hộ tịch, bảo đảm quyền cư trú của công dân

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản

Phương pháp được sử dụng cho toàn bộ Khoá luận, nghiên cứu các vănkiện Đại hội Đảng, pháp luật, giáo trình, công trình nghiên cứu… về QLNNtrong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch Từ đó xây dựng cơ sở lý luận của Khoá luận

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, tôi đã chắt lọc, kế thừa các nội dung lýluận, các số liệu thực tiễn phù hợp với mục đích nghiên cứu của Khoá luận

- Phương pháp thống kê, so sánh

Khoá luận sử dụng phương pháp thống kê số liệu để thống kê số liệu vềcông tác tư pháp - hộ tịch trên địa bàn xã Đồng Tâm từ năm 2018 đến năm 2021,

từ đó đưa ra những đánh giá thực trạng QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịchtại UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Khoá luận

5.1 Ý nghĩa lý luận

Khoá luận góp phần bổ sung, hoàn thiện và làm sáng tỏ những vấn đề lýluận của QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch cấp cơ sở thông qua các nộidung: Khái niệm, nguyên tắc, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng của QLNNtrong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

6 Kết cấu Khoá luận

Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục nội dung Khoáluận bao gồm 3 phần cụ thể:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch.Chương 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộtịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnhvực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang,tỉnh Hà Giang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH

1.1 Một số khái niệm công cụ

1.1.1 Khái niệm về hộ tịch và tư pháp

1.1.1.1 Khái niệm hộ tịch

* Dưới góc độ ngôn ngữ học

“Hộ tịch” là một từ ghép gốc Hán, được ghép bởi hai thành tố có nghĩađộc lập trong đó “hộ” là thành tố phụ, “tịch” là thành tố chính Xét về mặt từloại thì đây là một danh từ thuộc nhóm danh từ chỉ khái niệm trừu tượng Theo

đó, từ “hộ” khi sử dụng là danh từ có nhiều nghĩa khác nhau khi ghép lại như

“căn hộ”, “bảo hộ”, “hộ gia đình”… trong đó có một nghĩa trực tiếp là “dân cư”hoặc “nhà ở”, hiểu rộng ra là “đơn vị để quản lý dân số, gồm những người cùng

ăn ở với nhau” Tương tự, từ “tịch” có nghĩa là “sổ sách” hoặc là “sổ sách đăng

ký quan hệ lệ thuộc” Việc kết hợp hai từ đơn này thành danh từ “hộ tịch” là mộttrường hợp rất đặc biệt về mặt ngôn ngữ và được sử dụng với thuộc tính kết hợphạn chế Do tính chất đặc biệt nên khái niệm này được giải thích với nhiều nghĩakhác nhau[2, tr.10]

Khi nghiên cứu các Từ điển tiếng Việt và Hán - Việt của các tác giả ĐàoDuy Anh, Hoàng Thúc Trâm, Nguyễn Lân, Hoàng Phê… đều có những néttương đồng và khác biệt trong cách giải nghĩa từ “hộ tịch” Cụ thể:

“Hộ tịch: Quyển sổ của Chính phủ biên chép số người, chức nghiệp và tịnh quán của từng người”[1, tr.321]

“Hộ tịch: Sổ sách ghi chép họ, nghề nghiệp dân cư ngụ trong xã phường”[31, tr.296].

“Hộ tịch: Quyển sổ ghi chép tên tuổi, quê quán, nghề nghiệp của mọi người trong một địa phương”[17, tr.321].

“Hộ tịch: Sổ của cơ quan dân chính đăng ký cư dân trong địa phương mình theo đơn vị hộ”[35, tr.458].

“Hộ tịch: Các sự kiện trong đời của một người thuộc sự quản lý của pháp luật”[39, tr.835].

Như vậy, dưới góc độ ngôn ngữ học từ “hộ tịch” còn tồn tại nhiều cáchgiải nghĩa khác nhau Có tác giải còn nhầm lẫn giữa hộ khẩu và hộ tịch

* Dưới góc độ pháp lý

Trong khoa học pháp lý một số nước trên thế giới, thuật ngữ hộ tịch đãđược định nghĩa trong một số tài liệu nước ngoài, cụ thể:

Trong tiếng Anh, thuật ngữ “civil registration” được hiểu là việc đăng ký

đúng hạn các sự kiện sinh, tử, kết hôn với chính quyền trong thời hạn quyđịnh[23, tr.59]

Trong tiếng Đức, thuật ngữ “das Personenstandsregister” được hiểu là

việc đăng ký công về tình trạng dân sự của mỗi cá nhân được thực hiện bởi các

sự, quyền và nghĩa vụ công dân”[27, tr.31].

Định nghĩa về “hộ tịch” được duy trì từ Nghị định số 83/1998/NĐ-CP củaChính phủ ngày 10/10/1998 về đăng ký hộ tịch cho đến Nghị định158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 về đăng ký và quản lý hộ tịch[12] như sau:

“hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người

từ khi sinh ra đến khi chết” Về giá trị biểu đạt, cách định nghĩa này đang định

nghĩa cho “sự kiện hộ tịch” chứ không phải cho thuật ngữ “hộ tịch”

Hiện nay, theo Khoản 1 Điều 2 Luật Hộ tịch năm 2014[20] thuật ngữ “hộ

tịch” được định nghĩa như sau: “hộ tịch là những sự kiện được quy định tại

Điều 3 của Luật này, xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết” Các sự kiện hộ tịch quy định trong Điều 3 Luật Hộ tịch năm2014[20] bao gồm: (1) xác nhận vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch (khai sinh;kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dântộc, bổ sung thông tin hộ tịch; khai tử); (2) ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộtịch của cá nhân theo bản án, quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền(thay đổi quốc tịch; xác định lại cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi connuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, côngnhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc huỷ tuyên bố một ngườimất tích, đã chết, bị mất tích hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự); (3) ghi vào

Sổ hộ tịch sự kiện khai sinh; kết hôn; ly hôn; hủy việc kết hôn; giám hộ; nhậncha, mẹ, con; xác định cha, mẹ, con; nuôi con nuôi; thay đổi hộ tịch; khai tử củacông dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nướcngoài; (4) xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các việc hộ tịch khác theo quy địnhcủa pháp luật

Có thể thấy, khái niệm “hộ tịch” trong Luật Hộ tịch năm 2014 về cơ bảngiống như Nghị định 158/2005/NĐ-CP, nhưng đã được quy định cụ thể hơn.Như vậy, hộ tịch là những sự kiện xác định tình trạng nhân thân của mỗi cá nhân

từ khi sinh ra đến khi chết đi bao gồm: khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha,

mẹ, con; thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộtịch; khai tử; thay đổi quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính;nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, huỷ việc kết hôn trái phápluật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc huỷ tuyên bốmột nười mất tích, đã chết, bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự

Ở Việt Nam thuật ngữ “đăng ký hộ tịch” lần đầu tiên được xuất hiện làtrong Nghị định 158/2005/NĐ-CP[12], bao gồm: xác nhận các sự kiện (sinh; tử;kết hôn, nuôi con nuôi; giám hộ, nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính, bổ sung,điều chỉnh hộ tịch; xác định lại giới tính; xác định lại dân tộc) và căn cứ vàoquyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, ghi vào Sổ hộ tịch các việc

(xác định cha, mẹ, con; thay đổi quốc tịch; ly hôn; huỷ việc kết hôn trái phápluật; chấm dứt nuôi con nuôi) Đến Luật Hộ tịch năm 2014 thuật ngữ “đăng ký

hộ tịch” đã được quy định cụ thể, khái quát ngắn gọn hơn Theo khoản 2 Điều 2

Luật Hộ tịch năm 2014[20] quy định: “đăng ký hộ tịch là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư” Như vậy, “đăng ký hộ tịch” là một hoạt

động của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi chép vào Sổ hộtịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân được quy định rõ tại Điều 3 Luật Hộ tịchnăm 2014 Việc xác nhận hoặc ghi chép này giúp Nhà nước quản lý dân cư mộtcách hiệu quả, đồng thời giúp người dân được bảo về quyền, lợi ích hợp phápcủa mình Bên cạnh đó, với mỗi sự kiện hộ tịch cụ thể thì có giấy tờ về vấn đề

đó Giấy đó được gọi là giấy tờ về hộ tịch Giấy tờ về hộ tịch do cơ quan Nhànước có thẩm quyền cấp cho cá nhân theo quy định Đó chính là căn cứ pháp lýchứng minh các quyền và nghĩa vụ của công dân phát sinh từ sự kiện hộ tịch.Bởi tính chất quan trọng như vậy nên các giấy tờ về hộ tịch được pháp luật cóquy định chặt chẽ, cụ thể các nguyên tắc, trình tự, thủ tục đăng kí và cấp các loạigiấy tờ đăng ký hộ tịch

Từ khái niệm về hộ tịch, có thể thấy hộ tịch có một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, hộ tịch là các giá trị nhân thân gắn với mỗi một con người cụ

thể từ lúc sinh ra đến lúc chết đi, là những dấu hiệu giúp cho việc phân biệt từng

cá nhân với nhau Tuy nhiên có một số yếu tố có thể trong một số trường hợpđặc biệt có thể được thay đổi, theo những thủ tục quy định của pháp luật

Thứ hai, hộ tịch là những giá trị không thể thay thế, hay chuyển đổi từ

người này sang người kia Đây là hệ quả của đặc điểm thứ nhất Do đó, việcthực hiện các sự kiện hộ tịch phải do trực tiếp cá nhân người đó thực hiện, trừtrường hợp pháp luật có quy định khác như khai sinh, khai tử, xác định dân tộc,nuôi con nuôi thì có thể do bố, mẹ, người thân thực hiện thay

Thứ ba, hộ tịch là những sự kiện nhân thân của con người mà không thể

lượng hoá được thành tiền hoặc một thứ gì khác Chính vì thế, hộ tịch khôngphải là một loại hàng hóa có thể mua bán, trao đổi được[30, tr.10,11]

Để làm sáng tỏ hơn đặc điểm về hộ tịch, không thể không nhắc đến hộkhẩu Khi nghiên cứu về sự khác biệt giữa hộ khẩu và hộ tịch, có sự khác biệt ởchỗ, hộ tịch là sự khẳng định, ghi nhận sự thay đổi về nhân thân con ngườithông qua các thông tin cụ thể, còn hộ khẩu thì là cái có sau hộ tịch, hộ khẩu chobiết cá nhân con người đó ở đâu, ai quản lý thông qua QLNN về cư trú, nhânkhẩu Có một đặc điểm chung được phản ánh thông tin cá nhân ở trên cả góc độ

hộ tịch và hộ khẩu, đó là quốc tịch Quốc tịch ghi nhận công dân ngoài cácthông tin cá nhân thì còn khẳng định sự quản lý dân cư quốc gia, tuy nhiên theoLuật Quốc tịch năm 2008 thì cá nhân có thể mang hai quốc tịch khác nhau

1.1.1.2 Khái niệm tư pháp

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về định nghĩa tư pháp bởi chưa có sựthống nhất trong định nghĩa tư pháp Dưới đây tôi xin đưa ra một số tìm hiểu của

cá nhân về định nghĩa “tư pháp”, cụ thể:

Các nhà luật học phương tây họ chia các ngành luật của mỗi quốc giathành hai hệ thống công pháp (hay Luật công) và tư pháp (hay Luật tư) Trong

đó, công pháp (Luật công) gồm các ngành luật điều chỉnh các quan hệ mang tínhchất Nhà nước như Luật hiến pháp, Luật Hành chính, Luật hình sự… còn tưpháp (Luật tư) gồm các ngành luật điều chỉnh các quan hệ giữa tư nhân với nhaunhư Luật dân sự, Luật thương mại, Luật hôn nhân và gia đình

Theo cuốn Hán - Việt tân từ điển, tư pháp được giải thích theo hai nghĩa

khái nhau: (1) tư pháp là hành vi của Toà án ứng dụng những pháp luật đã đặt

để đối xử những việc thuộc trong phạm vi pháp luật[31, tr.1019] Theo cách giải

nghĩa này tư pháp được hiểu là quyền xét xử mà thẩm quyền xét xử thuộc về toà

án Khoản 2, Điều 102 Hiến pháp năm 2013[24] quy định: “Tòa án là cơ quan

xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”; (2) tư pháp là pháp luật quy định mối quan hệ về quyền lợi và nghĩa vụ

giữa nhân dân với nhau Dân luật là thuộc tư pháp[31, tr.1019] Theo cách giải

nghĩa này, tư pháp có nghĩa là sự công bằng, pháp luật Tư pháp theo nghĩa Hán

Việt còn được hiểu là: “Pháp đình y theo pháp luật mà xét định các việc ở trong

phạm vi pháp luật[1, tr.738] Còn theo tiếng Latinh “tư pháp” - Justitia, theo

tiếng Anh - Justition, có nghĩa là “công lý”, “pháp chế”

Theo thuyết tam quyền phân lập thì quyền lực Nhà nước được chia thành

3 nhánh quyền, bao gồm: lập pháp, hành pháp và tư pháp Trong đó, quyền lậppháp là xây dựng, ban hành pháp luật; quyền hành pháp là thi hành pháp luật và

áp dụng pháp luật; quyền tư pháp là quyền phán xét tính hợp hiến, hợp pháp củapháp luật và hành vi của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thông qua hoạt động xét

xử của toà án Như vậy, quyền tư pháp là quyền xét xử, được thực hiện thôngqua cơ quan có chức năng xét xử là Toà án và chỉ Tòa án là cơ quan duy nhất cóchức năng thực hiện quyền tư pháp

Việt Nam, không theo học thuyết tam quyền phân lập một cách toàn diện

mà tổ chức bộ máy Nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc tập chung dân chủ,tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân và quyền lực Nhà nước là thốngnhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan Nhà nước trongviệc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Như vậy, ở Việt Namkhông có sự phân chia quyền lực Trước Hiến pháp năm 2013, chưa có một vănbản pháp luật quy định cơ quan tư pháp gồm những cơ quan nào, điều này chỉđược thể hiện qua chủ trương của Đảng nêu trong các Nghị quyết về cải cách tưpháp và thông qua cách thức tổ chức bộ máy Nhà nước cùng với các hoạt độngthực thi quyền lực Nhà nước Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của

Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời giantới[3] lần đầu tiên tiếp cận khái niệm tư pháp và cơ quan tư pháp dưới góc độđường lối chính sách của Đảng về công tác tư pháp Theo đó, nội dung của côngtác tư pháp và cơ quan tư pháp có phạm vi rất rộng, từ điều tra, truy tố, xét xửđến thi hành án Nghị quyết đề cập đến hoạt động luật sư, cảnh sát tư pháp, tổ

chức giám định, hoạt động công chứng, thống kê tư pháp với tư cách là các hoạtđộng bổ trợ tư pháp[28, tr.12]

Tư pháp ở Việt Nam được hiểu theo nghĩa rộng, là một lĩnh vực quyền lực Nhà nước, được thực hiện thông qua các hoạt động tổ chức giữ gìn và bảo vệ pháp luật, trong đó hoạt động xét xử của Toà án là trọng tâm[28, tr.13] Ngoài

ra, còn có các hoạt động bổ trợ tư pháp như luật sư, công chứng, chứng thực,đấu giá, giám định tư pháp Hiện nay, trong nhận thức của nhiều người dân các

cơ quan tư pháp còn bao gồm các cơ quan trong Ngành tư pháp từ Trung ươngđến địa phương (Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp và Phòng Tư pháp cấp huyện)

Như vậy, hoạt động tư pháp tại UBND cấp xã là hoạt động tư pháp theonghĩa hẹp, được thực hiện thông qua các hoạt động chứng thực, hỗ trợ công tácthi hành án và tiếp xúc cơ sở

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về tư pháp - hộ tịch

Quản lý nhà nước là hoạt động của Nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp,hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại củaNhà nước Nói cách khác, QLNN là sự tác động của các chủ thể mang quyền lựcNhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện cácchức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước đảm bảo cho xã hội phát triển ổnđịnh Như vậy, tất cả các cơ quan Nhà nước đều làm chức năng QLNN và phápluật là phương tiện chủ yếu để thực hiện QLNN Bằng pháp luật, Nhà nước traoquyền cho các tổ chức hoặc các cá nhân để họ thay mặt Nhà nước tiến hành hoạtđộng QLNN[13, tr.13,14]

Từ khái niệm QLNN có thể hiểu QLNN trong lĩnh vực tư pháp là quản lýhành chính tư pháp Quản lý hành chính tư pháp là quá trình tổ chức, điều hànhhoạt động của hệ thống các cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền thựchiện hoặc hỗ trợ thực hiện các hoạt động tư pháp nhằm mục đích phục vụ cho sựphát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, phục vụ việc bảo đảmthực hiện và tôn trọng các quyền công dân, thực hiện tốt hoạt động gìn giữ, bảo

vệ pháp luật, góp phần duy trì trật tự pháp luật, thực hiện tốt các hoạt động bảo

vệ pháp luật Trong đó, QLNN về hộ tịch là một nội dung của quản lý hành

chính tư pháp do các chủ thể có thẩm quyền thực hiện trên cơ sở pháp luật và đểthi hành pháp luật trong lĩnh vực hộ tịch Hay là quá trình tổ chức, điều hành củacác cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với việc đăng ký và quản lý hộ tịchnhằm đảm bảo các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và đáp ứng yêu cầuquản lý dân cư, phục vu cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội Thông quaQLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, Nhà nước thực hiện quản lý, theo dõithực trạng biến đổi đối với dân cư như: khai sinh, khai tử, kết hôn, chứng thựcbản sao từ bản chính… Trên cơ sở đó Nhà nước đề ra những chính sách, kếhoạch phát triển kinh tế - văn hoá, dân số phù hợp với hiện thực khách quan[2,tr.14]

Như vậy, có thể hiểu QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch là quá trình

tổ chức, điều hành của các cơ quan Nhà nước và các chủ thể có thẩm quyền đốivới các hoạt động tư pháp - hộ tịch dựa trên quy định của pháp luật nhằm đảmbảo trật tự xã hội, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và đáp ứng yêucầu quản lý dân cư, phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội

Từ khái niệm trên có thể thấy, QLNN về tư pháp - hộ tịch có những đặcđiểm chủ yếu sau: (1) hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước; (2) hoạt độngđược tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng quản lý hành chính Nhà nước,bao gồm: Chính phủ, Bộ, UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND

và đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tư pháp - hộ tịch; (3) hoạt động cótính thống nhất, được tổ chức chặt chẽ từ Trung ương đến địa phương; (4) làhoạt động có tính chấp hành và điều hành, được tiến hành trên cơ sở pháp luật

và nhằm mục đích thực hiện pháp luật; (5) là hoạt động mang tính liên tục, kịpthời và linh hoạt để đáp ứng sự vận động không ngừng của đời sống xã hội

1.1.3 Chủ thể của quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

Chủ thể quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch theo Luật Hộtịch năm 2014 là các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước Cụ thể như sau:

- Bộ Công an chủ trì, phối hợp với tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Y tế và các

Bộ, ngành liên quan trong phạm vi nhiệm vụ, chức năng, thẩm quyền của mìnhgiúp Chính phủ thực hiện một số hoạt động hành chính tư pháp, bảo đảm kếtnối, an ninh, an toàn thông tin Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với Cơ sở dữliệu hộ tịch điện tử theo quy định

*Ở địa phương

- Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Sở Tư pháp là

cơ quan chuyên môn có chức năng tham mưu giúp UBND cấp tỉnh, thành phốtrực thuộc Trung ương thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn trong QLNN về tưpháp - hộ tịch theo quy định của pháp luật

- Uỷ ban nhân dân cấp huyện thực hiện chức năng QLNN trên địa bàn, chỉđạo, hướng dẫn, kiểm tra về công tác tư pháp - hộ tịch tại cấp xã; thực hiện việcđăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài theo phân cấp; quản lý, lưu trữ, cập nhật,khai thác Sổ, hồ sơ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo quy định Phòng

Tư pháp giúp UBND cấp huyện thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn trong QLNN

về tư pháp - hộ tịch theo phân cấp Chủ tịch UBND cấp huyện chịu trách nhiệm

về công tác đăng ký và quản lý hộ tịch của địa phương

- Uỷ ban nhân dân cấp xã là cấp hành chính cơ sở có nhiệm vụ thực hiệnQLNN về tư pháp - hộ tịch tại địa phương và thực hiện đăng ký các việc hộ tịchthuộc thẩm quyền theo quy định Công chức tư pháp - hộ tịch có trách nhiệmgiúp UBND cấp xa thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn nói trên trừ trường hợp

giải quyết tố cáo Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm về hoạt động tư pháp

và tình hình đăng ký, quản lý hộ tịch tại địa phương

1.1.4 Nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

Quản lý nhà nước về hành chính tư pháp giúp cho hệ thống tổ chức củacác cơ quan tư pháp và hỗ trợ tư pháp hoạt động một cách đúng đắn thì tất yếuphải có hoạt động quản lý đối với hệ thống quản lý này Căn cứ vào mối quan hệgiữa chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lý nội dung QLNN về tư pháp gồm:(1) quản lý công tác thi hành án; (2) QLNN về công chứng, chứng thực; (3)giám định tư pháp; (4) QLNN đối với hoạt động luật sư; (5) QLNN đối với côngtác hộ tịch, quốc tịch; (6) quản lý nước về công tác hoà giải[28, tr 21]

Trong đó, nội dung QLNN về hộ tịch ở nước ta hiện nay được pháp luậtquy định cụ thể, bao gồm: (1) ban hành hoặc trình cơ quan có thẩm quyền banhành văn bản quy phạm pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch; (2) tổ chứctriển khai thực hiện pháp luật về hộ tịch; (3) ứng dụng công nghệ thông tin trongđăng ký và quản lý hộ tịch; (4) xây dựng và quản lý Cơ sở dữ liệu hộ tịch điệntử; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật vềđăng ký và quản lý hộ tịch; (5) thống kê hộ tịch; (6) hợp tác quốc tế về hộ tịch

So với thời kỳ trước khi Luật Hộ tịch năm 2014 ra đời thì nội dung QLNN về hộtịch ngày càng mở rộng hơn Đây là một bước tiến quan trọng cho thấy hoạtđộng QLNN về hộ tịch ngày càng được quan tâm[2, tr.26]

Căn cứ theo nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan hành chính Nhà nướcthì UBND cấp xã là cấp hành chính cơ sở trực tiếp đảm nhiệm việc đăng ký vàQLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, cụ thể:

Trong quản lý thi hành án và hỗ trợ tư pháp, UBND xã phối hợp với chấphành viên và cơ quan thi hành án để thi án trên địa bàn xã đảm bảo cho các phánquyết tại các bản án, quyết định của Toà án được thi hành trên thực tế một cáchchính xác, kịp thời đảm bảo các quyền và lợi ích của Nhà nước, cơ quan, tổ chức

và công dân được tôn trọng và bảo vệ, giúp hệ thống pháp luật được thực thi,QLNN đối với xã hội được chặt chẽ

Trong công tác QLNN về hoà giải, UBND thực hiện QLNN về hoà giảitheo hướng dẫn và chỉ đạo của Bộ Tư pháp; tạo mọi điều kiện thuận lợi, hỗ trợ

về kinh phí cho việc kiện toàn tổ chức, bồi dưỡng nghiệp vụ, sơ kết, tổng kết, thiđua, khen thưởng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động hoà giải ở địa phương

Trong QLNN về chứng thực, UBND xã thực hiện QLNN về chứng thựctrên địa bàn theo thẩm quyền và trách nhiệm được quy định tại khoản 2 Điều 5Nghị định số 23/2015/NĐ-CP ngày 16/02/2015 của Chính phủ về cấp bản sao từ

sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký và chứng thực hợpđồng, giao dịch[8], bao gồm: (1) chứng thực bản sao từ bản chính các giấy tờ,văn bản do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp hoặc chứng nhận; (2)chứng thực chữ ký trong các giấy tờ, văn bản, trừ việc chứng thực chữ ký ngườidịch; (3) chứng thực hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản là động sản; (4)chứng thực hợp đồng, giao dịch liên quan đến thực hiện các quyền của người sửdụng đất theo quy định của Luật Đất đai; (5) chứng thực hợp đồng, giao dịch vềnhà ở theo quy định của Luật Nhà ở; (6) chứng thực di chúc; (7) chứng thực vănbản từ chối nhận di sản; (8) chứng thực văn bản thỏa thuận phân chia di sản, vănbản khai nhận di sản mà di sản là động sản, các quyền của người sử dụng đấttheo quy định của Luật Đất đai, nhà ở theo quy định của Luật Nhà ở Trong đó,Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện ký chứng thực và đóng dấu củaUBND cấp xã

Trong QLNN về hộ tịch, căn cứ theo trách nhiệm của UBND xã quy địnhtại khoản 1 Điều 71 Luật Hộ tịch năm 2014[20] các nhiệm vụ, quyền hạn củaUBND cấp xã chủ yếu liên quan đến thực hiện nội dung đăng ký hộ tịch theoquy định của Luật Hộ tịch năm 2014, bao gồm các hoạt động: đăng ký khai sinh,khai tử; đăng ký kết hôn; đăng ký giám hộ; đăng ký nhận cha, mẹ, con; đăng kýthay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch; ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch theobản án, quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và căn cứ theo quyđịnh của UBND cấp trên, bố trí công chức tư pháp - hộ tịch thực hiện việc đăng

ký hộ tịch tại địa phương Tuy nhiên, ngoài hoạt động đăng ký hộ tịch UBNDcấp xã còn phải thực hiện một số nhiệm vụ khác, cụ thể:

- Tuyên truyền, phổ biến, vận động nhân dân chấp hành pháp luật về hộtịch Đây là nhiệm vụ của các cán bộ, cơ quan Nhà nước nói chung và công chức

tư pháp - hộ tịch nói riêng, là trách nhiệm của tất cả các cấp, các ngành, vai tròchủ đạo thông qua hướng dẫn, phổ biến, giáo dục pháp luật của các cấp, các báocáo viên, tuyên truyền viên Thông qua hoạt động này nhằm chuyền tải các quyđịnh của pháp luật về hộ tịch tới mọi công dân để họ biết, hiểu và thực hiện

- Quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định; quản lý,cập nhật, khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cấp bản sao trích lục hộ tịchtheo quy định; tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo UBND cấp huyện.Hay là việc thống kê, tổng hợp số liệu, đánh giá tình hình, xây dựng phươnghướng hoạt động của cơ quan QLNN về hộ tịch với cơ quan cấp trên trực tiếpnằm bắt tình tình, tiếp tục chỉ đạo, báo cáo cơ quan Nhà nước có thẩm quyềntổng hợp chung và có những điều chỉnh phù hợp với thực tế Việc báo cáo sẽđược tiến hành thực hiện theo tháng, quý, 6 tháng, hằng năm, đột xuất hay theochuyên đề Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và đăng ký hộ tịch;thống kê, báo cáo về hộ tịch là cơ sở để cơ quan Nhà nước có những cải tiến,phát triển vượt bậc về công tác quản lý hộ tịch

- Lưu trữ Sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch Đây là trách nhiệm cơ bản của

cơ quan Nhà nước trong QLNN về hộ tịch trong phạm vi, nhiệm vụ, quyền hạncủa mình

- Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hộ tịch theo thẩmquyền Là việc xem xét các quyết định, hành vi hành chính trong hoạt động đăng

ký, quản lý hộ tịch theo quy định của Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo nhằm đảmbảo quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

Trong cơ cấu tổ chức của UBND cấp xã, công chức tư pháp - hộ tịch làcông chức chuyên trách có nhiệm vụ giúp UBND cấp xã thực hiện hoạt độngquản lý tư pháp - hộ tịch tại địa phương Đối với những xã, phường, thị trấn có

đông dân cư, số lượng công việc hộ tịch nhiều, thì phải có công chức chuyêntrách làm công tác hộ tịch, không kiêm nhiệm các công tác tư pháp khác

Khoản 6 Điều 2 Thông tư số 13/2019/TT-BNV ngày 06/11/2019 hướngdẫn một số quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động khôngchuyên trách ở cấp xã ở thôn, tổ dân phố[5] chỉ rõ công chức tư pháp - hộ tịchcấp xã phải thực hiện các nhiệm vụ như sau:

Thứ nhất, tham mưu, giúp UBND cấp xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ,

quyền hạn của UBND cấp xã trong các lĩnh vực: tư pháp và hộ tịch trên địa bàntheo quy định của pháp luật

Thứ hai, công chức tư pháp - hộ tịch trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ: (1)

phổ biến, giáo dục pháp luật; quản lý tủ sách pháp luật, xây dựng xã đạt chuẩntiếp cận pháp luật; tổ chức phục vụ nhân dân nghiên cứu pháp luật; theo dõi việcthi hành pháp luật và tổ chức lấy ý kiến nhân dân trên địa bàn cấp xã trong việctham gia xây dựng pháp luật; (2) thẩm tra, rà soát các văn bản quy phạm phápluật của Hội đồng nhân dân và UBND cấp xã báo cáo cơ quan có thẩm quyềnxem xét, quyết định; tham gia công tác thi hành án dân sự trên địa bàn; (3) thựchiện nhiệm vụ công tác tư pháp, hộ tịch, chứng thực, chứng nhận và theo dõi vềquốc tịch, nuôi con nuôi; số lượng, chất lượng về dân số trên địa bàn cấp xã theoquy định của pháp luật; phối hợp với công chức văn hóa - xã hội hướng dẫn xâydựng hương ước, quy ước ở thôn, tổ dân phố và công tác giáo dục tại địa bàn;(4) chủ trì, phối hợp với công chức khác thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở; xử

lý vi phạm hành chính, giúp UBND cấp xã xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu về

và pháp luật về việc đăng ký hộ tịch; (3) tuyên truyền, phổ biến, vận độngnhân dân chấp hành các quy định của pháp luật về hộ tịch; (4) giúp UBND cấp

xã đăng ký hộ tịch kịp thời, chính xác, khách quan, trung thực; cập nhật đầy đủcác sự kiện hộ tịch đã được đăng ký vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử; (5) chủđộng kiểm tra, rà soát để đăng ký kịp thời việc sinh, tử phát sinh trên địa bàn(đối với địa bàn dân cư không tập trung, điều kiện đi lại khó khăn, cách xa trụ sởUBND cấp xã, công chức tư pháp - hộ tịch báo cáo UBND cấp xã cho tổ chứcđăng ký lưu động đối với việc khai sinh, kết hôn, khai tử); (6) thường xuyên traudồi kiến thức pháp luật để nâng cao năng lực và nghiệp vụ đăng ký hộ tịch; thamgia các lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ do UBND hoặc cơ quan tư phápcấp trên tổ chức; (7) chủ động báo cáo, đề xuất UBND cùng cấp phối hợp với cơquan, tổ chức kiểm tra, xác minh về thông tin hộ tịch; yêu cầu cơ quan, tổ chức,

cá nhân cung cấp thông tin để xác minh khi đăng ký hộ tịch; phối hợp với cơquan Công an cùng cấp cung cấp thông tin hộ tịch cơ bản của cá nhân cho Cơ sở

dữ liệu quốc gia về dân cư

Như vậy, công tác tư pháp - hộ tịch ở cấp xã là một nhiệm vụ hết sức quantrọng, là nơi triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhànước một cách thống nhất, toàn diện và đồng bộ Nội dung của QLNN trong lĩnhvực tư pháp - hộ tịch cấp xã bao gồm các hoạt động: đăng ký, quản lý hộ tịch;chứng thực; công tác thi hành án; công tác tiếp xúc với cơ sở

1.1.5 Nguyên tắc quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

Hoạt động tư pháp thực hiện dựa trên pháp luật và chỉ tuân theo quy địnhcủa pháp luật Trên cơ sở đó, nguyên tắc QLNN về hộ tịch hiện nay được quyđịnh tại Điều 5 của Luật Hộ tịch năm 2014[20], bao gồm:

Một là, tôn trọng và bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân.

Hai là, mọi sự kiện hộ tịch của cá nhân phải được đăng ký đầy đủ, kịp

thời, trung thực, khách quan và chính xác; trường hợp không đủ điều kiệnđăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật thì người đứng đầu cơ quan đăng

ký hộ tịch từ chối bằng văn bản và nêu rõ lý do

Đây là nguyên tắc cơ bản nhất trong công tác QLNN về hộ tịch Phạm viquản lý của hoạt động quản lý hộ tịch là các đặc điểm nhân thân làm nên căncước của mỗi cá nhân, có các thuộc tính: ổn định, công khai, có khả năng phổbiến thông tin Việc đăng ký đầy đủ, kịp thời, chính xác các thông tin này là cơ

sở để công tác quản lý hộ tịch của Nhà nước được đầy đủ, hệ thống, chính xác,phản ánh đúng nhất sự phát triển, vận động của dân số xã hội

Ba là, đối với những việc hộ tịch mà Luật này không quy định thời hạn

giải quyết thì được giải quyết ngay trong ngày; trường hợp nhận hồ sơ sau 15giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày tiếp theo

Bốn là, mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một nơi theo đúng

thẩm quyền

Cá nhân có thể được đăng ký hộ tịch tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơithường trú, tạm trú hoặc nơi đang sinh sống Trường hợp cá nhân không đăng kýtại nơi thường trú thì UBND cấp huyện, UBND cấp xã, Cơ quan đại diện nơi đãđăng ký hộ tịch cho cá nhân có trách nhiệm thông báo việc đăng ký hộ tịch đếnUBND cấp xã nơi cá nhân đó thường trú

Năm là, mọi sự kiện hộ tịch sau khi đăng ký vào Sổ hộ tịch phải được cập

nhật kịp thời, đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử

Sáu là, nội dung khai sinh, kết hôn, ly hôn, khai tử, thay đổi, cải chính, bổ

sung hộ tịch, xác định lại giới tính, xác định lại dân tộc của cá nhân trong Cơ sở

dữ liệu hộ tịch là thông tin đầu vào của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Bảy là, bảo đảm công khai, minh bạch thủ tục đăng ký hộ tịch.

1.2 Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực

tư pháp - hộ tịch

1.2.1 Hệ thống pháp luật

Việc ban hành, sửa đổi và bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật luôn

là một vấn đề hết sức quan trọng để Nhà nước có thể quản lý tốt xã hội Khi hệthống pháp luật nói chung, pháp luật liên quan đến QLNN trong lĩnh vực tưpháp - hộ tịch nói riêng được hoàn thiện, có chất lượng cao sẽ là một yếu tố

quan trọng để đảm bảo cho việc QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch sẽ đượctiến hành thuận lợi, có hiệu quả Khi xem xét về sự hoàn thiện của hệ thốngpháp luật chúng ta có thể căn cứ vào một số tiêu chí cơ bản như: trình độ phápđiển hóa, tính hệ thống hoá của hệ thống pháp luật đó Chất lượng của hệ thốngpháp luật, đồng thời cho phép dự báo được khả năng hiện thực hóa các quy địnhpháp luật trong đời sống xã hội.

Ở nước ta, công tác xây dựng hệ thống pháp luật nói chung và hệ thốngpháp luật về hộ tịch nói riêng ngày càng được hoàn thiện và có những quy địnhchặt chẽ đến từng sự kiện cụ thể từng đối tượng trong xã hội, đặc biệt là Luật Hộtịch năm 2014 ra đời kèm theo đó là các văn bản hướng dẫn thi hành đã nângcao vị trí, vai trò của công tác QLNN về hộ tịch bên cạnh đó khắc phục đượcnhững hạn chế tồn tại mà trước đây chưa có Luật quy định Còn hoạt độngchứng thực tại cơ sở được điều chỉnh bởi Nghị định số 23/2015/NĐ-CP ngày16/02/2015 của Chính phủ và Thông tư 01/2020/TT-BTP ngày 03/03/2020 của

Bộ Tư pháp quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định

số 23/2015 ngày 16/02/2015 của Chính phủ về cấp bản sao từ sổ gốc, chứngthực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký và chúng thực hợp đồng, giaodịch Trong, hoạt động hoà giải cơ sở được điều chỉnh bời Luật hoà giải cơ sởnăm 2013 Điều này cho thấy sự hoàn thiện, đồng bộ của pháp luật có ảnhhưởng lớn tới hiệu lực, hiệu quả QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

1.2.2 Năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch

Do tính chất phức tạp của hoạt động tư pháp - hộ tịch nên hiệu quả QLNN

về tư pháp - hộ tịch phụ thuộc vào nhiều điều kiện, yếu tố như trình độ, nănglực, phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức của các cơ quan Nhànước có thẩm quyền QLNN về tư pháp - hộ tịch Để đạt được hiệu quả cao trongQLNN bằng pháp luật đòi hỏi người cán bộ, công chức tư pháp - hộ tịch vànhững người có thẩm quyền QLNN phải có nghiệp vụ chuyên sâu, nắm vữngcác quy định của pháp luật về hành chính, về QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ

tịch Do vậy, việc bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụ đối với cán bộ, côngchức có thẩm quyền QLNN là hết sức quan trọng và có ý nghĩa to lớn

Ngoài các điều kiện về chuyên môn, những người có thẩm quyền QLNN

về tư pháp - hộ tịch còn phải có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ lý luận chính trịcao thì mới tránh được các hiện tượng tiêu cực xảy ra trong quá trình thực hiệnchức năng QLNN về tư pháp - hộ tịch Trong hoạt động nghề nghiệp họ phảiđảm bảo yếu tố đạo đức, công bằng, vô tư, khách quan, lương tâm, nhân đạo…đây là điều kiện cần thiết để hình thành tư duy sắc bén, định hướng nhận thức vàhành động, xác định quan điểm đúng đắn trước khi đưa ra các quyết định liênquan đến quản lý tư pháp - hộ tịch, là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệuquả QLNN về hộ tịch

1.2.3 Ý thức pháp luật và sự tham gia của người dân

Đây là nhân tố có vai trò quan trọng đối với việc QLNN trong lĩnh vực tưpháp - hộ tịch Ý thức pháp luật là tiền đề tư tưởng trực tiếp để xây dựng vàhoàn thiện hệ thống pháp luật; là nhân tố thúc đẩy sự thực hiện pháp luật trongđời sống xã hội; là cơ sở bảo đảm cho việc áp dụng đúng đắn các quy phạmpháp luật Pháp luật là cơ sở để củng cố, phát triển nâng cao ý thức pháp luật Ýthức pháp luật và pháp luật là hai hiện tượng xã hội khác nhau nhưng có quan hệchặt chẽ và tác động qua lại với nhau

Trong công tác QLNN về tư pháp - hộ tịch thì ý thức chấp hành pháp luật

có vai trò quan trọng Mọi sự kiện hộ tịch chỉ có thể được đăng ký “đầy đủ, kịpthời, chính xác” khi chính bản thân người đó hoặc những người thân thích tựgiác khai báo, tự giác đi đăng ký Đồng thời cơ quan, người có thẩm quyền đăng

ký hộ tịch phải phát huy tinh thần trách nhiệm, hết lòng, hết sức phục vụ nhândân Muốn vậy phải không ngừng tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật,nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ và nhân dân

Ý thức chấp hành pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tácQLNN về tư pháp - hộ tịch vì mọi sự kiện hộ tịch chỉ có thể được đăng ký “đầy

đủ, kịp thời, chính xác” Để ý thức chấp hành pháp luật của người dân được

nâng cao đối với việc đăng ký hộ tịch thì các cơ quan chức năng phải khôngngừng tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân.

1.2.4 Áp dụng thành tựu khoa học trong quản lý nhà nước

Yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường đòi hỏi hoạt động công vụ củanền hành chính phải thích ứng kịp thời, nhanh nhạy Cải cách hành chính nóichung và cải cách QLNN về tư pháp - hộ tịch nói riêng là yếu tố để đảm bảo sựthành công của cải cách kinh tế Cần thực hiện chuyển từ nền hành chính truyềnthống sang nền hành chính hiện đại lấy các quy luật của thị trường (quy luật giátrị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh) làm chuẩn mực ứng dụng

Sự phát triển của khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ thông tinđang ngày càng trở thành một phương tiện sản xuất mới thay thế tư bản và đấtđai, bản thân thông tin có thể đưa đến một cuộc cách mạng, khiến thông tinnhanh chóng giành lấy quyền chiếm hữu những phương tiện sản xuất mới.Chính vì vậy, công nghệ thông tin cũng sẽ có tác động ảnh hưởng đến công tácQLNN về hộ tịch Đòi hỏi chúng ta phải thay thế phương pháp đăng ký quản lý

hộ tịch theo phương pháp thủ công như hiện nay bằng việc ứng dụng khoa họccông nghệ thông tin vào việc đăng ký đến tra cứu thông tin, dữ liệu cho đến việclưu giữ, thống kê các số liệu hộ tịch

Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử là cơ sở dữ liệu ngành được lập trên cơ sở tinhọc hóa công tác đăng ký hộ tịch, cơ sở dữ liệu hộ tịch là tài sản quốc gia, lưugiữ toàn bộ thông tin hộ tịch của mọi cá nhân, làm cơ sở để bảo vệ quyền, lợi íchhợp pháp của cá nhân, phục vụ yêu cầu tra cứu thông tin, quản lý, hoạch địnhchính sách phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Vì vậy, hệ thống phần mềmquản lý hộ tịch khi đưa vào hoạt động sẽ góp phần phục vụ người dân tốt hơnnhờ rút ngắn thời gian giải quyết công việc, trao đổi thông tin chính xác, nhanhchóng, khắc phục tình trạng tản mạn của thông tin, nâng cao hiệu quả trong côngtác quản lý hộ tịch và tạo tiền đề cho việc thiết lập một hệ thống thông tin liênkết, thống nhất giữa các cơ quan có thẩm quyền QLNN về hộ tịch

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG

LĨNH VỰC TƯ PHÁP - HỘ TỊCH TẠI UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ ĐỒNG

TÂM, HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG

2.1 Các yếu tố tự nhiên xã hội - xã hội

2.1.1 Yếu tố tự nhiên

Hà Giang là một tỉnh thuộc Đông Bắc Việt Nam Phía Đông giáp tỉnh CaoBằng, phía Tây giáp tỉnh Yên Bái và Lào Cai, phía Nam giáp tỉnh Tuyên Quang,phía Bắc giáp tỉnh Vân Nam của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Điểm cựcbắc của lãnh thổ Hà Giang, cũng là điểm cực bắc của Tổ quốc thuộc địa phận xãLũng Cú huyện Đồng Văn Với hơn 20 dân tộc sinh sống có nhiều phong tục tậpquán, văn hoá truyền thống và những lễ hội rất sinh động đã làm Hà Giang trởthành nơi hấp dẫn du khách đến tham quan Năm 2010, Công viên địa chất Caonguyên đá Đồng Văn được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu

Xã Đồng Tâm là xã vùng sâu, vùng xa của huyện Bắc Quang nằm ở phíaĐông Nam của tỉnh Hà Giang cách trung tâm huyện là thị trấn Việt Quang

khoảng 30km, cách thành phố Hà Giang khoảng 60km Địa bàn xã Đồng Tâm

có diện tích là 61,4131 Km2 tiếp giáp với các xã Đồng Tiến, Tân Quang, Tân

Thành, Việt Vinh và xã Kim Ngọc Xã Đồng Tâm có 7 thôn, bản gồm: Bản

Buốt; Bản Châng; Thôn Khuổi Thuối; Thôn Nậm Tuộc; Thôn Lâm; Thôn Nhạ;Thôn Pha với 05 dân tộc anh em sinh sống là các dân tộc: Tày, Kinh, Dao,Mông, Nùng

Địa hình xã Đồng Tâm tương đối đa dạng và phức tạp chủ yếu là đồi núi kiểubát úp, đất đai khô cằn; các thôn, bản nằm cách xa nhau, đi lại khó khăn Do đó,việc tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật và công tác quản lý nhà nước về tưpháp - hộ tịch với đối tượng là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn xã còn gặpnhiều khó khăn, trở ngại

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa

* Hiện trạng phát triển kinh tế

Trong giai đoạn 2015 - 2020 kinh tế của xã phát triển với tốc độ gia tăng

giá trị sản xuất bình quân 11,56 % năm Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch từ sảnxuất nông - lâm nghiệp sang phát triển các ngành thương mại - dịch vụ Sản xuấtnông - lâm nghiệp vẫn là lĩnh vực chính và giữ vai trò quan trọng trong nền kinh

tế của xã Đồng Tâm nói riêng và toàn huyện Bắc Quang nói chung

*Hiện trạng phát triển xã hội

- Dân số: Đến cuối năm 2021 dân số của xã Đồng Tâm khoảng 4.967

người, mật độ dân số phân bố 77 người/Km2 Tỷ lệ dân cư nông thôn cao,trình độ dân trí còn thấp, cuộc sống phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên

- Lao động và việc làm: Lao động trong độ tuổi lao động năm 2021

chiếm 44,18% tổng dân số và khoảng 9% tổng số lao động toàn huyện, trong

đó lao động hoạt động trong ngành kinh tế nông lâm nghiệp chiếm 93% tổng

số lao động

- Giao thông: Trung tâm xã cách trục đường chính (Quốc lộ 2) là 15 Km.

Đường mới được nâng cấp, chất lượng vẫn còn tốt Các tuyến đường liên thôn,liên xã cũng đã được nâng cấp, cải tạo nhưng vẫn còn nhiều khó khăn

- Giáo dục - Đào tạo: Xã có 3 trường học từ Mầm non đến THCS với

khoảng 938 học sinh 100% các cháu trong độ tuổi (5 tuổi) được đến trường.Việc đầu tư cơ sở vật chất được tập chung chỉ đạo Tuy nhiên do nhiều học sinhngười dân tộc thiểu số nên còn gặp khó khăn trong công tác giảng dạy

- Y tế: Đội ngũ cán bộ y tế được tăng cường cả về số lượng và chất lượng;

Xã có 1 trạm y tế, 6 cán bộ và đã có bác sĩ phụ trách Công tác dân số, gia đình

và trẻ em đạt kết quả tích cực

- Văn hóa - Thông tin: Năm 2020, có 60% số làng, thôn, bản được công

nhận làng văn hóa, 65% hộ gia đình được công nhận gia đình văn hóa

- Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật: Công tác phổ biến, giáo dục

pháp luật được xã rất quan tâm Bộ phận tư pháp đã phối hợp với Hội phụ nữ

phổ biến giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho phụ nữ; chú trọng công tác trợgiúp pháp lý cho đồng bào dân tộc ít người; thành lập các mô hình sinh hoạtcộng đồng như: câu lạc bộ tiền hôn nhân, câu lạc bộ thanh niên với pháp luật…

* Định hướng phát triển kinh tế - xã hội

Căn cứ vào quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội huyện Bắc Quang giaiđoạn 2018 - 2020 định hướng đến năm 2030 Tập trung lãnh đạo thực hiện tốtcác nhiệm vụ chính trị, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đề ra, tạo mọi nguồnlực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tập trung thực hiện xây dựng nông thôn mới.Thực hiện tốt các chính sách bảo đảm an sinh xã hội Đảm bảo giữ vững an ninhtrật tự an toàn xã hội Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của xã Đồng Tâm

2.2 Thực tiễn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

2.2.1 Thực tiễn hoạt động chứng thực

Những nội dung về xây dựng văn bản, xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết

bị phục vụ công tác, năng lực công chức, hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính(TTHC), thực hiện theo dõi việc tiếp nhận hồ sơ chứng thực của UBND xãĐồng Tâm được đánh giá là những kết quả thực chất, đạt mức độ hài lòng trongdịch vụ hành chính công, đáp ứng được nhiệm vụ trong QLNN về triển khaithực hiện chính sách pháp luật về chứng thực tại địa phương

Thực hiện theo thẩm quyền của UBND xã tại UBND xã Đồng Tâm đãtiến hành niêm yết công khai trình tự, TTHC, lệ phí chứng thực tại bộ phận tiếpnhận và trả kết quả hồ sơ hành chính của xã để cá nhân, tổ chức tiếp cận và phốihợp thực hiện đạt kết quả Công tác QLNN đối với hoạt động chứng thực củaUBND xã Đồng Tâm từ năm 2018 đến năm 2021 đã đạt được những thành tựuđáng kể, về cơ bản đã đáp ứng yêu cầu chứng thực của người dân trên địa bàn

được thể hiện cụ thể tại (Phụ lục số 01).

Qua số liệu được thể hiện trong (Phụ lục số 01) trên cho thấy, số lượng hồ

sơ chứng thực có năm tăng, năm giảm tuỳ theo nhu cầu chứng thực của ngườidân và tỷ lệ trả hồ sơ đúng hạn cũng tăng dần trong gia đoạn từ năm 2018 đến

năm 2021 tỷ lệ trả hồ sơ đúng hạn cao nhất là năm 2021 với 99%, cho thấy hoạtđộng chứng thực tại địa phương đã đạt hiệu quả

Các cấp chính quyền địa phương đã quát triệt, thực hiện hiệu quả chủtrương xây dựng chất lượng phục vụ nhân dân tại bộ phận một cửa; trong đóhoạt động chứng thực tại UBND xã đã đi vào nề nếp, phát huy hiệu quả, đápứng nhu cầu chứng thực ngày càng tăng của công dân và các tổ chức Nghị định

số 23/2015/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư 01/2020/TT-BTP của Bộ Tưpháp đã phân cấp mạnh thẩm quyền cho các cấp chính quyền, tạo mọi điều kiệnthuận lợi cho tổ chức, cá nhân, công dân tham gia thực hiện các hợp đồng, giaodịch và các TTHC liên quan đến chứng thực Trên cơ sở đó, UBND xã ĐồngTâm đã thực hiện chứng thực bản sao từ bản chính các giấy tờ, chữ ký trong cácgiấy tờ, văn bản, trừ việc chứng thực chữ ký người dịch và giải quyết kịp thời vềkhiếu nại, tố cáo của công dân trong các vấn đề liên quan đến đất đai, công tácbồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chuyển mục đích, chuyển nhượng quyền sử dụngđất… trên địa bàn đúng theo quy định của pháp luât Đồng thời, công tác ghichép sổ sách cũng như công tác báo cáo với UBND huyện qua Phòng Tư pháptrong những năm qua được UBND xã Đồng Tâm thực hiện và có bản lưu trongnăm đúng quy định

2.2.2 Công tác thi hành án

Nhìn chung công tác thi hành án, hỗ trợ tư pháp và hoà giải ở cơ sở tạiUBND xã Đồng Tâm cơ bản được tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc, đúngquy định, đúng thẩm quyền, đáp ứng được mục đích, yêu cầu đề ra

Theo thống kê của Công an xã giai đoạn 2018-2021 trên địa bàn xã cótổng số 14 đối tượng chấp hành hình phạt tại xã, trong đó án treo 05 đối tượng,cải tạo không giam giữ 08 đối tượng, quản chế 01 đối tượng, có mặt tại địaphương 12 đối tượng, vắng mặt không có lý do 02 đối tượng[34] UBND xãcũng đã yêu cầu người được hưởng án treo và cải tạo không giam giữ thực hiệnđầy đủ nghĩa vụ của mình trong thời gian thử thách, thời gian chấp hành án theoquy định của Luật thi hành án hình sự (như việc 03 tháng một lần phải nộp bản

tự nhận xét về việc chấp hành pháp luật cho người trực tiếp giám sát, giáo dục;khi đi khỏi nơi cư trú 01 ngày trở lên thì phải xin phép và được đồng ý ); yêucầu thực hiện nghĩa vụ công dân, chấp hành nội quy, quy chế nơi cư trú, làmviệc; tích cực tham gia lao động, học tập; chấp hành đầy đủ các hình phạt bổsung, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại.

Trong thi hành án, UBND xã đã phối hợp tốt với các cơ quan thi hành ándân sự, hình sự thực hiện tốt việc hỗ trợ thi hành án, đôn đốc, yêu cầu thi hành

án, xác minh thi hành án như: ban hành quyết định cưỡng chế, quyết định trảđơn yêu cầu thi hành án; hoãn, ủy thác thi hành án, lập hồ sơ đề nghị xét miễn,giảm nghĩa vụ thi hành án; phương án hòa giải, thuyết phục thi hành án… Ngoài

ra, UBND xã phối hợp với các cơ quan, ban ngành thực hiện tuyên truyền, phổbiến giáo dục pháp luật thi hành án dân sự nói riêng, các quy định pháp luật cóliên quan tới công dân, các tổ chức trên địa bàn Bên cạnh đó UBND cùng vớicán bộ cơ quan thi hành án đóng vai trò trọng tài giáo dục, hòa giải giữa ngườiđược thi hành án với người phải thi hành án cũng như các bên có liên quan, gópphần đem lại hiệu quả công tác cao, giữ gìn truyền thống đoàn kết, tương thântương ái trong cộng đồng

2.2.3 Công tác tiếp xúc cơ sở

2.2.3.1 Công tác hoà giải cơ sở

Trong công tác hoà giải cơ sở, thực hiện Luật hoà giải cơ sở năm 2013 vàcác văn bản hướng dẫn thi hành, UBND xã Đồng Tâm đã kiện toàn Ban hoà giảicủa xã gồm 09 thành viên, 7 tổ hoà giải cơ sở ở 7/7 thôn, bản và có 35 hoà giảiviên Trong giai đoạn từ năm 2018-2021, UBND xã đã tiếp nhận 32 đơn bằng 32

vụ việc Trong đó, 22 vụ là tranh chấp đất đai UBND xã Đồng Tâm đã giảiquyết được 28/32 vụ đạt 87,5%, trong 28 đơn đã giải quyết có 02 vụ công dânrút đơn[34]

2.2.3.2 Công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo

Từ năm 2018 đến năm 2021, công tác tiếp xúc, đối thoại với nhân dân tạiUBND xã Đồng Tâm chủ yếu được thực hiện qua tiếp xúc, đối thoại chuyên đề,

đột xuất; thông qua tiếp công dân định kỳ của UBND; giải quyết đơn thư khiếunại của cấp Đảng ủy, chính quyền; công tác tiếp xúc cử tri của HĐND và quagặp mặt đầu Xuân giữa lãnh đạo cấp Đảng ủy, chính quyền với các doanhnghiệp, nhà đầu tư; đối thoại giữa người đứng đầu cấp Đảng ủy, chính quyền vớiđoàn viên, thanh niên, công nhân, người lao động, Chính quyền xã Đồng Tâm

đã đưa nội dung tiếp xúc, đối thoại định kỳ vào chương trình công tác hàng năm,

có nội dung, chương trình cụ thể

Trong giai đoạn 2018-2021, UBND xã Đồng Tâm đã tổ chức được 4.282hội nghị tiếp xúc, đối thoại định kỳ và đột xuất với tổng số lượt người tham gia

là 392.525 Tổng số ý kiến được tập hợp là 41.439, trong đó, liên quan lĩnh vựckinh tế có 28.906 ý kiến (chiếm tỷ lệ 73%); văn hóa - xã hội với 6.594 ý kiến(chiếm tỷ lệ 14,2%); quốc phòng - an ninh với 2.979 ý kiến (chiếm tỷ lệ 6,4%);xây dựng hệ thống chính trị với 1.168 ý kiến (chiếm tỷ lệ 2,53%); các vấn đềkhác 1.792 ý kiến (chiếm tỷ lệ 3,86%) Trong đó: có 36.442 ý kiến được giảiquyết tại hội nghị (đạt 87,94%), 4.973 ý kiến giải quyết sau hội nghị, còn 24 ýkiến, phản ánh chưa được giải quyết[34]

Do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong giai đoạn 2018-2021 UBND xãĐồng Tâm đã tiếp nhận 1.586 lượt tiếp công dân, trong đó: khiếu nại 38 lượt, tốcáo 49 lượt, loại khác 1.501 lượt; đáng chú ý có 11 đoàn đông người Đơn khiếunại, tố cáo thuộc thẩm quyền hành chính và đủ điều kiện giải quyết là 52 đơn(khiếu nại 16 đơn; tố cáo 36 đơn), chiếm 52,87% trong tổng số đơn nhận được,

số còn lại là đơn trùng, đơn không thuộc thẩm quyền giải quyết[34] Nội dungchủ yếu liên quan đến đất đai như thu hồi đất, cấp giấy chứng nhận quyền sửdụng đất, bồi thường, hỗ trợ nhà nứt nẻ, nhà thấp so với mặt đường do thi công

dự án mở tuyến đường từ xã Đồng Tâm (Bắc Quang) đến xã Ngọc Linh (VịXuyên); chế độ chính sách cho người có công; tố cáo các hành vi vi phạm phápluật của cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ phân công Cá biệt một số cánhân có hành vi khai man hồ sơ để hưởng các chế độ của người có công đã đượcphản ánh, tố cáo nhiều lần nhưng chậm được giải quyết hoặc giải quyết chưa

thỏa đáng, chưa thuyết phục UBND xã Đồng Tâm đã giải quyết xong: 43/52đơn, đạt 82,69% trong đó, khiếu nại 11/16 đơn; tố cáo 32/36 đơn, còn 09 đơnđang trong hạn giải quyết[34].

2.2.3.3 Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật

Xác định công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu đầutiên triển khai thi hành pháp luật, đưa những chủ trương, chính sách của Đảng,pháp luật của Nhà nước vào quần chúng nhân dân hướng tới xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân và tất cả quyền lợi Nhànước thuộc về nhân dân Trong những năm qua UBND xã Đồng Tâm quan tâm,chú trọng triển khai kịp thời, thường xuyên liên tục công tác tuyên truyền, phổbiến pháp luật nói chung và pháp luật về hộ tịch nói riêng bằng nhiều hình thức

đa dạng, thiết thực nhằm từng bước nâng cao nhận thức của nhân dân, góp phầnthực hiện tốt các quy định của pháp luật trên địa bàn, kết quả cụ thể như sau:

Trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, UBND xã Đồng Tâm đãchỉ đạo công chức tư pháp - hộ tịch tham mưu xây dựng kế hoạch truyền truyềnpháp luật sát với tình hình thực tế địa phương, luôn duy trì Hội đồng phổ biếngiáo dục pháp luật và đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật của xã từ 7 đến 11thành viên Ban tuyên vận xã, tổ tuyên vận các thôn được thành lập, kiện toàngóp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý hộ tịch Trong giai đoạn từ năm

2018 đến năm 2021, mỗi năm UBND xã đã tổ chức được 09 hội nghị tuyêntruyền, phổ biến luật và các văn bản hướng dẫn thi hành cho cán bộ, công chức,đoàn viên, hội viên và người dân trên địa bàn; Đài Truyền thanh xã, Đài Truyềnthanh các thôn, bản phát trên 2.000 lượt tin bài có nội dung liên quan đến cácquy định về pháp luật, hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch, hoạt động chứngthực Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật còn được thựchiện thông qua các hình thức như: lồng ghép tuyên truyền pháp luật trong cácbuổi họp thôn, họp giao ban với công chức tư pháp - hộ tịch; lồng ghép với cáchoạt động trợ giúp pháp lý; sinh hoạt câu lạc bộ pháp luật; tủ sách pháp luật;tuyên truyền trên Trang thông tin điện tử của xã; biên soạn đề cương; tài liệu hỏi

đáp…[34] Đảm bảo việc thực thi pháp luật trên địa bàn được thực hiện một cáchđồng bộ, thống nhất, chính xác và đúng pháp luật Đồng thời, UBND xã ĐồngTâm đã thực hiện niêm yết công khai các TTHC về đăng ký hộ tịch, hoạt độngchứng thực tại bộ phận một cửa Tủ sách pháp luật được quản lý khai thác sửdụng, hiện nay có khoảng 100 đầu sách pháp luật, phục vụ tốt cho việc nghiêncứu tìm hiểu pháp luật của các cán bộ, công chức và nhân dân địa phương

Việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã tạo điều kiện cho công chức tưpháp - hộ tịch nắm vững được pháp luật, phục vụ công tác đăng ký, quản lý hộtịch và chứng thực trên địa bàn, đồng thời góp phần truyền tải các quy định củapháp luật tới mọi người dân giúp cho người dân biết và hiểu được những quyđịnh của pháp luật liên quan đến công tác quản lý, đăng ký hộ tịch, hoạt độngchứng thực và tầm quan trọng của công tác tư pháp - hộ tịch

2.2.4 Thực tiễn hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch

2.2.4.1 Đăng ký hộ tịch

Từ khi Luật Hộ tịch năm 2014 có hiệu lực, UBND xã Đồng Tâm đã lãnhđạo, chỉ đạo việc đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn xã và trực tiếp thựchiện đăng ký, quản lý hộ tịch theo thẩm quyền Theo báo cáo tổng kết công tác

tư pháp các năm từ năm 2018 đến năm 2021, kết quả thực hiện đăng ký hộ tịch

trên địa bàn xã Đồng Tâm được trình bày cụ thể ở Phụ lục số 02.

Nhìn vào Phụ lục số 02 về kết quả đăng ký hộ tịch trên địa bàn xã, có thể

thấy, trong giai đoạn từ 2018 đến hết năm 2021, UBND xã Đồng Tâm đã giảiquyết lượng công việc khá lớn, nhiều đầu việc, thể hiện sự quan tâm chỉ đạođúng mức của UBND xã Với đặc thù là một xã vùng núi, tỷ lệ người dân tộcthiểu số cao (hơn 47%), có địa hình chủ yếu là đồi núi nên có một lượng lớnngười dân ở vùng sâu, vùng xa việc tiếp cận các thông tin chính thống của chínhquyền gặp nhiều khó khăn, cũng ảnh hưởng đến công tác quản lý, đăng ký hộtịch trên địa bàn Mặc dù vậy, với sự nỗ lực của Đảng uỷ và chính quyền xã, thờigian qua việc thực hiện QLNN trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch trên địa bàn xã

đã đạt được những kết quả đáng kể