PHẦN MỞ ĐẦU I. BỐI CẢNH CHỌN ĐỀ TÀI Mục tiêu giáo dục phổ thông trong Nghị quyết 29NQTW ngày 04112013 của Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế (Nghị quyết 29NQTW) đã chỉ rõ: “… Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời...”. Về các giải pháp thực hiện Nghị quyết 29NQTW nêu rõ: “Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học …”. Tại Văn bản số 4612BGDĐTGDTrH ngày 03102017 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 20172018 về phương pháp, hình thức dạy học đã chỉ rõ: “Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu sách giáo khoa để tiếp nhận và vận dụng kiến thức mới thông qua giải quyết nhiệm vụ học tập đặt ra trong bài học”. Còn Thông tư 322018TTBGDĐT ngày 26122018 của Bộ GDĐT Ban hành Chương trình GDPT nêu rõ: “Những năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học…”. Như vậy, từ quan điểm chỉ đạo của Đảng, đến văn bản điều hành của Nhà nước đều coi việc xây dựng thói quen tự học cho học sinh vừa là mục tiêu vừa là giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tiến tới hình thành thói quen học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập nên dạy học mà không hướng dẫn cách tự học, không hình thành được thói quen tự học kể như chưa thực hiện được đầy đủ mục tiêu giáo dục. II. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Mục tiêu Giáo dục tiểu học trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 ghi rõ: “Chương trình giáo dục tiểu học giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt.” Và một trong những thói quen nhất thiết phải được xây dựng ngay ở cấp tiểu học chính là thói quen tự học. Thực tế, trong giai đoạn hiện nay, điện thoại thông minh đã lấy hầu hết thời gian rảnh rỗi của rất nhiều người ở mọi lứa tuổi. Ở bất kỳ đâu, hễ có thời gian là người ta lại chúi đầu vào điện thoại. Đọc sách trở thành hành động lạ với rất nhiều người. Trong bối cảnh như vậy, việc hình thành thói quen đọc sách, xây dựng thói quen tự học cho học sinh gặp rất nhiều khó khăn. Hoạt động tự học của học sinh tiểu học gắn liền với hoạt động đọc sách, nói cách khác học sinh tiểu học thông qua đọc sách để tự học: đọc sách để nắm lại kiến thức cũ, mở rộng, khám phá tri thức mới. Để xây dựng thói quen tự học trước hết phải xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh thông qua các hoạt động khuyến đọc, bắt đầu từ đọc sách phục vụ nhu cầu giải trí, để từ đó định hướng các em sinh chuyển dần sang đọc sách phục vụ nhu cầu học tập. Điều này vô cùng khó vì học sinh tiểu học thường chỉ thích đọc truyện tranh, truyện thiếu nhi mà không thích đọc các loại sách tham khảo khác. Để góp phần hướng dẫn học sinh phương pháp tự học, rèn luyện thói quen tự học cho học sinh qua hoạt động đọc sách nhưng vừa không gây ức chế, không làm học sinh chán học lại góp phần rèn luyện thói quen đọc sách, tôi đã chọn “Giải pháp hình thành thói quen tự học cho học sinh qua hoạt động đọc sách”. Sau một thời gian triển khai tại nhà trường, nhận thấy rất nhiều học sinh ham mê đọc sách, đa số các em đã biết lựa chọn sách đọc để thực hiện yêu cầu học tập trên lớp, mở rộng hiểu biết, tức là học sinh đã biết cách tự học và có thói quen tự học, nên tôi chia sẻ với mọi người để cùng nhau trao đổi, bổ sung giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn nhiệm vụ giáo dục ở các nhà trường. III. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 1. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu biện pháp xây dựng thói quen đọc sách, cơ chế hình thành thói quen tự học và việc tự học của học sinh tiểu học ở nhà trường, ở gia đình. 2. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu giải pháp xây dựng thói quen đọc sách, hoạt động đọc sách của giáo viên và học sinh. Nghiên cứu mối liên hệ giữa thói quen đọc sách với việc hình thành, rèn luyện thói quen tự học. Thực trạng việc đọc sách và tự học của học sinh trong thời gian năm học và trong các kỳ nghỉ. Hiệu quả đem lại từ việc hình thành được thói quen tự học cho học sinh. 3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu Trong quá trình được giao nhiệm vụ quản lý nhà trường và thực hiện công tác tổ chức các hoạt động hè cho trẻ em ở trường và khu dân cư ở địa phương từ tháng 9 năm 2018 đến nay. IV. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu để tìm ra những ưu điểm và hạn chế trong việc xây dựng thói quen đọc sách trong nhà trường và gia đình trong thời gian qua. Nghiên cứu tìm ra các giải pháp xây dựng thói quen tự học cho học sinh từ việc hình thành thói quen đọc sách.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I BỐI CẢNH CHỌN ĐỀ TÀI
Mục tiêu giáo dục phổ thông trong Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế (Nghị quyết 29-NQ/TW) đã chỉ rõ: “… Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời ” Về các giải pháp thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW nêu rõ: “Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học …”
Tại Văn bản số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 của Bộ GD&ĐT
về việc hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018 về phương pháp, hình thức dạy học đã chỉ rõ: “Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu sách giáo khoa để tiếp nhận và vận dụng kiến thức mới thông qua giải quyết nhiệm vụ học tập đặt ra trong bài học”
Còn Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ GD&ĐT Ban hành Chương trình GDPT nêu rõ: “Những năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học…”
Như vậy, từ quan điểm chỉ đạo của Đảng, đến văn bản điều hành của Nhà nước đều coi việc xây dựng thói quen tự học cho học sinh vừa là mục tiêu vừa là giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tiến tới hình thành thói quen học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập nên dạy học mà không hướng dẫn cách tự học, không hình thành được thói quen tự học kể như chưa thực hiện được đầy đủ mục tiêu giáo dục
II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mục tiêu Giáo dục tiểu học trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 ghi rõ: “Chương trình giáo dục tiểu học giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt.” Và một trong những thói quen nhất thiết phải được xây dựng ngay ở cấp tiểu học chính là thói quen tự học
Thực tế, trong giai đoạn hiện nay, điện thoại thông minh đã lấy hầu hết thời gian rảnh rỗi của rất nhiều người ở mọi lứa tuổi Ở bất kỳ đâu, hễ có thời gian là người ta lại chúi đầu vào điện thoại Đọc sách trở thành hành động lạ với rất nhiều người Trong bối cảnh như vậy, việc hình thành thói quen đọc sách, xây dựng thói quen tự học cho học sinh gặp rất nhiều khó khăn
Trang 2Hoạt động tự học của học sinh tiểu học gắn liền với hoạt động đọc sách, nói cách khác học sinh tiểu học thông qua đọc sách để tự học: đọc sách để nắm lại kiến thức cũ, mở rộng, khám phá tri thức mới Để xây dựng thói quen tự học trước hết phải xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh thông qua các hoạt động khuyến đọc, bắt đầu từ đọc sách phục vụ nhu cầu giải trí, để từ đó định hướng các em sinh chuyển dần sang đọc sách phục vụ nhu cầu học tập Điều này
vô cùng khó vì học sinh tiểu học thường chỉ thích đọc truyện tranh, truyện thiếu nhi mà không thích đọc các loại sách tham khảo khác Để góp phần hướng dẫn học sinh phương pháp tự học, rèn luyện thói quen tự học cho học sinh qua hoạt động đọc sách nhưng vừa không gây ức chế, không làm học sinh chán học lại
góp phần rèn luyện thói quen đọc sách, tôi đã chọn “Giải pháp hình thành thói quen tự học cho học sinh qua hoạt động đọc sách”
Sau một thời gian triển khai tại nhà trường, nhận thấy rất nhiều học sinh ham mê đọc sách, đa số các em đã biết lựa chọn sách đọc để thực hiện yêu cầu học tập trên lớp, mở rộng hiểu biết, tức là học sinh đã biết cách tự học và có thói quen tự học, nên tôi chia sẻ với mọi người để cùng nhau trao đổi, bổ sung giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn nhiệm vụ giáo dục ở các nhà trường
III PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
1 Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu biện pháp xây dựng thói quen đọc sách, cơ chế hình thành thói quen tự học và việc tự học của học sinh tiểu học ở nhà trường, ở gia đình
2 Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu giải pháp xây dựng thói quen đọc sách, hoạt động đọc sách của giáo viên và học sinh
- Nghiên cứu mối liên hệ giữa thói quen đọc sách với việc hình thành, rèn luyện thói quen tự học
- Thực trạng việc đọc sách và tự học của học sinh trong thời gian năm học
và trong các kỳ nghỉ
- Hiệu quả đem lại từ việc hình thành được thói quen tự học cho học sinh
3 Thời gian và địa điểm nghiên cứu
Trong quá trình được giao nhiệm vụ quản lý nhà trường và thực hiện công tác tổ chức các hoạt động hè cho trẻ em ở trường và khu dân cư ở địa phương từ tháng 9 năm 2018 đến nay
IV MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu để tìm ra những ưu điểm và hạn chế trong việc xây dựng thói quen đọc sách trong nhà trường và gia đình trong thời gian qua
- Nghiên cứu tìm ra các giải pháp xây dựng thói quen tự học cho học sinh
từ việc hình thành thói quen đọc sách
Trang 3- Đề xuất các giải pháp để xây dựng thói quen tự học cho học sinh thông qua việc hình thành thói quen đọc sách
V ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- Cải tiến các giải pháp cũ trong việc thực hiện công tác tổ chức hoạt động đọc sách cho học sinh để hình thành thói quen tự học:
+ Bổ sung sách thư viện theo nhu cầu đọc và đọc theo yêu cầu để hướng dẫn và hình thành thói quen tự học
+ Giải pháp xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh
+ Xây dựng chủ đề và hướng dẫn học sinh đọc sách theo chủ đề
+ Hướng dẫn cách tự học và rèn luyện thói quen tự học qua hoạt động câu lạc bộ
- Bổ sung giải pháp mới trong việc phối hợp với gia đình để hình thành và rèn luyện thói quen tự học cho học sinh thông qua hoạt động đọc sách
PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trang 4Như đã trình bày ở trên, việc xây dựng thói quen tự học cho học sinh vừa
là mục tiêu vừa là giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tiến tới hình thành thói quen học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập Tự học
là kỹ năng mà phụ huynh luôn mong muốn con em mình rèn luyện được, phải có phương pháp tự học hiệu quả thì chất lượng đem lại mới đạt kết quả cao và vững chắc
“Tự học là sự động não, suy nghĩ sử dụng năng lực trí tuệ cùng các phẩm chất của chính bản thân người học, động cơ, tình cảm, để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó theo sở hữu của mình” – Theo Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn
Tác giả Nguyễn Kỳ cho rằng: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình.Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lý các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình
cá nhân hóa việc học”
Giáo sư Trần Phương cho rằng: “ Học bao giờ và lúc nào cũng chủ yếu là
tự học, tức là biến kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành kiến thức của mình, tự cải tạo tư duy của mình và rèn luyện cho mình kỹ năng thực hành những tri thức ấy”
Từ những khái niệm trên đây có thể nhận thấy rằng, khái niệm tự học luôn
đi cùng với sự tự giác cao của bản thân Tri thức, kinh nghiệm, kĩ năng của mỗi
cá nhân sẽ được phát triển không ngừng trong quá trình tự học của mình, tự bản thân tìm tòi kiến thức, tự làm chủ trong suy nghĩ, hành động của mình Vấn đề
tự học luôn được đề cao trong quá trình tiếp thu tri thức của học sinh
Tuy vậy, tự học ở học sinh tiểu học có nhiều điểm khác biệt so với các cấp học sau Giai đoạn đầu, việc tự học của học sinh tiểu học xuất phát từ việc học
có hướng dẫn của giáo viên và người lớn (giáo viên) Là quá trình giáo viên luôn chú ý theo dõi để hướng dẫn học sinh khi cần thiết hoặc gợi ý để bạn học giúp
đỡ lẫn nhau Học sinh nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ học tập với việc tự nghiên cứu tài liệu và hướng dẫn của giáo viên, của bạn Nhưng dần dần về cuối cấp tiểu học, giáo viên phải xây dựng thói quen tự học thoát li dần việc hỗ trợ, hướng dẫn của giáo viên Học sinh tiểu học, giai đoạn từ 6 - 9 tuổi các em chưa
có thói quen tự học, nếu giáo viên không có giải pháp để hướng dẫn học sinh tự học một cách phù hợp, sáng tạo thì sẽ vi phạm quy định về việc không ra bài tập
về nhà đối với học sinh học 2 buổi/ ngày vừa không hình thành được thói quen
tự học cho các em
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Mục dích, yêu cầu của việc xây dựng thói quen đọc sách và tự học
1.1 Mục đích
- Theo quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực thì việc học sinh học được bao nhiêu kiến thức ở trường không quá quan trọng mà là thái
Trang 5độ của học sinh với việc học, khả năng áp dụng kiến thức khoa học vào cuộc sống, thói quen tự học để thực hiện việc học tập suốt đời mới là cốt lõi của vấn
đề Khi học sinh có thái độ học tập tốt, biết cách tự học, có thói quen tự học và tham gia học tập suốt đời thì lượng kiến thức thu được sẽ lớn hơn, cập nhật hơn việc cố gắng nhồi nhét vào học sinh thật nhiều kiến thức trong quá trình dạy học trên lớp
- Ở cấp Tiểu học, tự học là việc học sinh biết lựa chọn tài liệu, đọc, ghi chép, tìm tòi để khám phá một nội dung cần nghiên cứu mà mức độ phụ thuộc vào sự hướng dẫn của giáo viên phải giảm dần Để xây dựng thói quen tự học trước hết phải hình thành và rèn luyện thói quen đọc sách; từ thói quen đọc sách mang tính giải trí sẽ phát triển thành thói quen đọc sách theo yêu cầu - Giáo viên nêu yêu cầu, học sinh lựa chọn sách đọc để tìm tòi kiến thức, dần dần giúp các
em biết cách tự học và hình thành, rèn luyện thói quen tự học Đây chính là yêu cầu quan trọng trong mục tiêu giáo dục tiểu học để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, góp phần phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đã bị mai một trong thời gian qua
- Nâng cao ý thức, trách nhiệm của gia đình, xã hội trong việc xây dựng thói quen đọc sách và tự học cho trẻ
1.2 Yêu cầu
- Hoạt động thư viện của nhà trường phải đảm bảo thực chất, hiệu quả
- Đảm bảo sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc xây dựng thói quen đọc sách cho trẻ
- Từ thói quen đọc sách mang tính giải trí của học sinh phát triển thành thói quen đọc sách để tự học
- Hướng dẫn phương pháp tự học, hình thành và rèn luyện thói quen tự học cho học sinh tiểu học thông qua các hoạt động
- Góp phần phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng
2 Thực trạng hoạt động đọc sách và tự học của học sinh tiểu học trong nhà trường và ở gia đình hiện nay
2.1 Những kết quả đạt được
- Thời gian qua, hoạt động thư viện được các nhà trường tổ chức bài bản
và mang lại hiệu quả thiết thực Ở hầu hết các trường, hoạt động thư viện đã đi vào thực chất từ việc thực hiện tốt các tiết đọc và kể chuyện thư viện, hoạt động chia sẻ sách, mượn trả sách,… nên đã xây dựng được thói quen đọc sách cho học sinh Ở hầu hết các nhà trường, mỗi giờ ra chơi, số lượng học sinh đến thư viện đọc sách khá đông, lịch mượn trả sách được các em sử dụng triệt để, nhiều
em thường xuyên mượn tối đa số sách được phép
- Bên cạnh đọc sách truyện, một số giáo viên đã hướng dẫn và có yêu cầu phù hợp để học sinh tìm đọc các cuốn sách nhằm bổ sung kiến thức, nâng cao hiểu biết, giáo dục lòng nhân ái, đặc biệt là bổ sung kiến thức để tăng cường
Trang 6giáo dục kĩ năng sống, kĩ năng phòng tránh tai nạn thương tích, đuối nước, an toàn giao thông, phòng tránh bị xâm hại, kiến thức về lịch sử, văn hóa,…
Chính việc định hướng đọc này của một số giáo viên, bước đầu đã hình thành được phương pháp và thói quen tự học cho học sinh trong lớp
- Một số phụ huynh đã nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng thói quen đọc sách để từ đó hình thành thói quen tự học cho con nên đã tích cực tham gia các hoạt động khuyến đọc, tạo điều kiện để con được đọc sách ở nhà, khuyến khích và tạo điều kiện để con tự học theo hướng dẫn của giáo viên
2.2 Những hạn chế, yếu kém
Tuy đã đạt được những kết quả nhất định nhưng hoạt động đọc sách và tự học của học sinh vẫn còn có một số hạn chế như sau:
- Giải pháp mở rộng đối tượng bạn đọc chưa phù hợp
- Một số giáo viên chưa hình thành được mối liên hệ giữa hoạt động đọc sách với hoạt động tự học; hướng dẫn và yêu cầu không phù hợp nên nhiều học sinh không biết cách tự học, học sinh đọc sách rất nhiều nhưng chủ yếu quan tâm đến sách truyện đọc giải trí, ít quan tâm đến các loại sách khác 1
- Hoạt động đọc sách trong các kỳ nghỉ chưa cuốn hút được đa số học sinh tham gia
- Thiếu sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình để rèn thói quen đọc sách
và tự học cho trẻ; nhiều học sinh chưa có thói quen tự học
2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém
- Sách ở một số thư viện nhà trường chưa phong phú; việc bổ sung sách cho thư viện hàng năm chưa nhắm đến mục tiêu mở rộng đối tượng bạn đọc
- Các hoạt động chuyên môn để định hướng việc đọc của học sinh, hướng học sinh đến việc đọc theo yêu cầu đã có nhưng tiến hành chưa bài bản nên giáo viên thực hiện chưa hiệu quả dẫn đến việc học sinh mới chỉ tập trung đọc sách truyện mà chưa quan tâm nhiều đến các loại sách khác Nhà trường chưa có kế hoạch khoa học, bài bản để duy trì hoạt động đọc sách và tự học trong các kỳ nghỉ
- Giáo viên mới quan tâm đến việc học sinh mượn và đọc bao nhiêu sách,
mà chưa có các giải pháp để hướng dẫn học sinh đọc sách theo yêu cầu để hướng dẫn học sinh cách tự học và rèn luyện thói quen tự học
- Chưa có sự kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động thư viện với hoạt động dạy học để hướng dẫn học sinh cách tự học, xây dựng thói quen tự học thông hoạt động đọc sách theo yêu cầu
- Đa số phụ huynh chưa có thói quen đọc sách do phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng từ thói quen đọc sách của mình ảnh hưởng quan trọng đến việc xây dựng thói quen đọc sách và tự học cho con em
Trang 7III CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ HÌNH THÀNH THÓI QUEN TỰ HỌC CHO HỌC SINH QUA HOẠT ĐỘNG ĐỌC SÁCH
1 Bổ sung sách, đồ chơi, thiết bị, thường xuyên làm mới thư viện để cuốn hút bạn đọc
Muốn xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh thì trước hết phải làm cho học sinh thích đến thư viện, có nhu cầu đến thư viện Muốn làm được điều này thì thư viện phải được bổ sung sách và các trang thiết bị phù hợp với nhu cầu của học sinh
Hiện tại, các trường tiểu học trên địa bàn đã có thư viện tiên tiến; thư viện
là không gian rộng, đẹp, lôi cuốn học sinh nhất tại các nhà trường Song, việc học sinh đến thư viện có được duy trì hay không phụ thuộc vào lượng sách, trang thiết bị, đồ chơi trang bị ở thư viện Quá trình sử dụng không tránh khỏi sách, đồ chơi, thiết bị thất lạc, mất mát, hư hỏng; để đảm bảo phục vụ nhu cầu cho học sinh, sách, thiết bị, đồ chơi trong thư viện phải được quản lý tốt và bổ sung thường xuyên
Khi bổ sung sách cho thư viện, cần tính toán kỹ lưỡng nhu cầu đọc để đảm bảo sách bổ sung phải đa dạng về chủng loại Bổ sung truyện thiếu nhi, học sinh chọn đọc nhiều nhưng khi cần hướng dẫn đọc theo chủ đề thì lại rất khó vì không có sách để bố trí theo chủ đề Nên việc bổ sung sách, ban đầu phải tập trung các loại truyện thiếu nhi để cuốn hút các em đến thư viện đọc, hình thành thói quen đọc sách nhưng cũng cần có các loại sách khác để phục vụ học tập, tra cứu Đặc biệt, trong quá trình bổ sung sách thư viện cần phải tính đến đến nhu cầu đọc của phụ huynh và người lớn, cần phải bổ sung sách phù hợp nhu cầu để cuốn hút phụ huynh đến với thư viện trường
2 Các giải pháp hình thành thói quen đọc sách cho học sinh
2.1 Tổ chức tốt hoạt động thư viện
Hoạt động thư viện là hoạt động chính để hình thành và rèn luyện thói quen đọc sách cho học sinh Để rèn luyện thói quen đọc sách thì hoạt động thư viện phải được quan tâm đúng mức từ việc xây dựng và triển khai kế hoạch Đảm bảo các hoạt động thư viện được tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo thông qua các hình thức và nội dung hoạt động phong phú Các hoạt động giới thiệu sách mới, chia sẻ sách cần được duy trì thường xuyên; tiết đọc, kể chuyện thư viện, hoạt động chia sẻ sách đầu buổi phải được đưa vào thời khóa biểu tạo thói quen và hứng thú đọc sách
Hoạt động thư viện cần được đổi mới về cách thức tổ chức tạo điều kiện cho học sinh dễ dàng tiếp cận với sách, truyện thiếu nhi; tổ chức các hoạt động giao lưu giáo viên dạy tiết đọc thư viện để chia sẻ kinh nghiệm; tổ chức ngày hội đọc sách; hội thi kể chuyện theo sách và các hoạt động khuyến đọc có sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng nhằm nâng cao nhận
Trang 8thức của xã hội về việc cần thiết xây dựng văn hóa đọc cho học sinh
Coi hoạt động thư viện là một trong những hoạt động trọng tâm của công tác chuyên môn; thường xuyên kiểm tra, hỗ trợ
và đánh giá hiệu quả hoạt động của thư viện thông qua kiểm tra hoạt động chia sẻ sách, thực hiện tiết đọc thư viện, việc mượn trả sách của học sinh và đặc biệt là khảo sát sự hứng thú của trẻ đối với hoạt động đọc cũng như các hoạt động viết, vẽ
và các hoạt động khác Kịp thời khích lệ đối với các giáo viên thực hiện hiệu quả các hoạt động ở thư viện, khen thưởng học sinh tích cực tham gia hoạt động giới thiệu sách, chia sẻ sách, đọc nhiều sách, khích lệ cá nhân có đóng góp tích cực cho các hoạt động thư viện
2.2 Phối hợp với phụ huynh để xây dựng thói quen đọc sách cho trẻ
a) Động viên phụ huynh tham gia đọc sách
Kích thích phụ huynh tham gia đọc sách là việc rất khó bởi không phải phụ huynh nào cũng có thời gian và điều kiện để đọc sách nhưng nếu giới thiệu được một cuốn sách để phụ huynh mượn đọc hoặc tìm mua về đọc thì sẽ có sức lan tỏa rất lớn Khi phụ huynh tham gia đọc sách thì việc rèn thói quen đọc sách, thói quen tự học cho học sinh sẽ rất thuận lợi
Muốn phụ huynh tham gia đọc sách trước hết cần để phụ huynh tham gia các hoạt động khuyến đọc ở nhà trường như: Ngày hội đọc sách, Ngày sách, Hội thi kể chuyện theo sách,
để họ biết tác dụng của việc đọc sách trong việc nâng cao chất lượng giáo dục Tiếp đó, nhà trường phải giới thiệu đến phụ huynh những cuốn sách phù hợp Để giới thiệu sách đến phụ huynh, cách dễ nhất là dùng mạng xã hội: Nhà trường chụp ảnh bìa, viết bài giới thiệu sách ngắn gọn đăng lên mạng xã hội và gắn thẻ phụ huynh - tất nhiên là phải chọn những phụ huynh có điều kiện về thời gian, nhận thức, Khi phụ huynh đã có tương tác với nội dung bài đăng, giáo viên sẽ tiếp tục giới thiệu đến phụ huynh những nội dung hữu ích trong cuốn sách để động viên phụ huynh đến trường đọc hoặc mượn sách về đọc Như vậy, muốn khuyến khích phụ huynh đọc sách để làm gương cho con thì nhà trường phải tổ chức khảo sát nhu cầu và bổ sung sách phù hợp với nhu cầu đọc của phụ huynh, dùng mạng xã hội để giới thiệu sách đến phụ huynh và các bạn đọc khác Khi bạn đọc của thư viện trường được mở rộng thì không chỉ tầm vóc thư viện trường được nâng lên mà việc đọc sách dễ dàng lan tỏa thành phong trào đọc trong cộng đồng
Trang 9Ngoài ra, để phụ huynh dễ dàng tiếp cận với các loại sách báo, nhà trường phải xây dựng tủ sách lưu động để phục vụ việc đọc của phụ huynh trong thời gian chờ con ngay trước cổng trường Những cuốn sách giới thiệu đến phụ huynh phải là những cuốn truyện cổ tích để phụ huynh đọc cho trẻ nghe trước lúc ngủ, sách về giáo dục gia đình, sách về tâm lý lứa tuổi tiểu học, về giáo dục kỹ năng sống, báo, tạp chí,
b) Hướng dẫn phụ huynh các bước xây dựng thói quen đọc sách cho con
Tạo thói quen đọc sách cho trẻ là việc rất khó, nhất là trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ hiện nay Trẻ còn rất nhỏ để nhận thức được lợi ích của việc đọc, trong khi đó, trẻ lại dễ dàng hứng thú với những video, hình ảnh với những âm thanh, màu sắc bắt tai, bắt mắt trên ti vi, điện thoại, Bởi vậy, ba mẹ chính là người giúp con tạo thói quen đọc sách ngay từ tấm bé, nếu để trẻ nghiện điện thoại, ti vi, rồi thì rất khó khắc phục Muốn vậy, trong các cuộc họp giữa giữa hiệu trưởng trường tiểu học với phụ huynh trẻ mầm non 5 tuổi, ngoài các nội dung về hướng dẫn phụ huynh chuẩn bị các điều kiện cho trẻ vào lớp 1, hiệu trưởng phải hướng dẫn phụ huynh các bước xây dựng thói quen đọc sách cho trẻ, như sau:
Bước 1: Đọc truyện cho trẻ nghe
Nếu mỗi tối, trước khi đi ngủ, bố mẹ đọc cho trẻ một câu chuyện thì chỉ sau một thời gian ngắn trẻ sẽ luôn chờ đón những câu chuyện để vào giấc ngủ, đọc sách sẽ sớm trở thành nhu cầu của các bé Và đối với những bé được người lớn đọc chuyện cho nghe trước khi ngủ thì việc hình thành thói quen đọc sách rất dễ dàng
Bước 2: Sử dụng sách truyện làm phần thưởng cho con
Thay vì lời hứa thưởng cho con đồ chơi hay quy đổi bằng đồ ăn, thời gian xem ti vi, xem Youtube, chơi ghêm, phụ huynh hãy thay thế dần dần quà là sách, truyện, hay cho con đến nhà sách để đọc truyện, Sau một thời gian, con
sẽ quen dần với sự xuất hiện của sách trong cuộc sống hàng ngày và sẽ tự nhiên hình thành thói quen đọc sách
Bước 3: Cùng con vận dụng những kiến thức trong sách vào đời sống Bất kỳ thông tin, kiến thức nào con tiếp nhận, khi được tự mình áp dụng vào thực tế, con sẽ nhớ và cảm thấy hứng thú hơn Vì vậy, phụ huynh hãy tận dụng tối đa kiến thức trong những cuốn sách con đọc, để cùng con vận dụng linh hoạt vào đời sống nhé
Ví dụ: Sau khi đọc câu chuyện “Rùa và Thỏ” phụ huynh hỏi: Vì sao Thỏ thua cuộc? Nếu Thỏ không ngủ quên có thua cuộc không?
c) Lập nhóm phụ huynh để tương tác về việc đọc sách và tự học ở nhà của học sinh trong suốt thời gian năm học
Trang 10Giáo viên dùng mạng xã hội lập nhóm và mời phụ huynh tham gia nhóm Giáo viên có thể nêu yêu cầu cho học sinh ngay trong nhóm hoặc gửi yêu cầu riêng cho từng phụ huynh Phụ huynh chuyển yêu cầu của giáo viên đến học sinh và ghi hình ảnh việc học, việc đọc của con ở nhà và gửi vào nhóm Giáo viên sẽ có nhận xét, khen thưởng cho học sinh sau mỗi nội dung yêu cầu Việc này đặc biệt có ý nghĩa với các em học sinh lớp nhỏ vì các em sẽ cố gắng luyện đọc để được cô khen, được khoe với bạn nên kỹ năng đọc của các em được rèn luyện thường xuyên Ngoài ra, phụ huynh cũng có thể chụp bài viết, bài vẽ, bài toán, thậm chí cả những việc làm tốt học sinh đã làm ở nhà để các em thi đua thực hiện
Một lưu ý trong hoạt động này là để phụ huynh, học sinh không thấy ái ngại khi con mình còn non kém hơn các bạn khác, giáo viên phải thực hiện việc nhận xét hết sức phù hợp, mang tính động viên cao, để học sinh không hề e ngại khi mình chưa đọc viết được như các bạn mà vẫn thường xuyên tương tác trong nhóm Làm tốt việc này không chỉ xây dựng được thói quen đọc sách, ý thức tự học mà trách nhiệm của phụ huynh với việc học của con cũng được nâng lên
3. Hướng dẫn cách tự học và xây dựng thói quen tự học qua việc đọc sách
Trẻ có thói quen đọc sách chưa hẳn đã có thói quen tự học, nhưng trẻ không có thói quen đọc sách thì không thể hình thành được thói quen tự học, không đọc sách việc tự học là đối phó, học qua loa xong chuyện thì hiệu quả việc tự học không đạt được Khi trẻ đã có thói quen đọc sách thì giáo viên định hướng để các em chuyển dần từ đọc sách giải trí sang đọc sách phục vụ việc học Học sinh biết đến thư viện tìm sách đọc phục vụ cho việc học đó chính là các em biết tự học Sau đây là các bước để hướng dẫn học sinh phương pháp tự học và xây dựng thói quen tự học từ việc đọc sách
3.1 Tổ chức đọc sách theo chủ đề
Xây dựng chủ đề và tổ chức đọc sách theo chủ đề là việc của nhân viên thư viện Các chủ đề được nhà trường lựa chọn từ đầu năm, nhân viên thư viện căn cứ để tham mưu bổ sung sách, sắp xếp sách hợp lý để học sinh lựa chọn sách dễ dàng Việc đọc sách theo chủ đề thực chất là việc định hướng học sinh đọc sách theo yêu cầu để học sinh làm quen dần với việc tìm kiếm, lựa chọn sách phục vụ cho nhu cầu đọc mà xa hơn là nhu cầu tự học sau này
Các chủ đề đọc sách thường được xây dựng theo quý:
1 Tháng 9,10,11 Trường lớp; thầy cô, bạn bè,
2 Tháng 12, 01, 02 Anh hùng dân tộc, Anh bộ đội, Quê
hương, đất nước,
3 Tháng 3,4,5 Đoàn Đội, Bác Hồ kính yêu, mẹ, gia