Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, về con người

CHƯƠNG 6TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI... TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓAQuan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới... Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, t

CHƯƠNG 6

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC,

CON NGƯỜI

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn

hóa

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

3.Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

Quan điểm

Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Nghĩa hẹp Đời sống tinh thần, thuộc kiến trúc thượng tầng

Nghĩa hẹp hơn Trường học, số người đi học, biết đọc biết viết

Một số nhận thức chung về văn hóa

và quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích

của cuộc sống, loài người mới sáng tạo

và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết,

đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo,

văn học, nghệ thuật, những công cụ

cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở

và các phương thức sử dụng Toàn bộ

những sáng tạo và phát minh đó tức là

văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của

mọi phương thức sinh hoạt cùng với

biểu hiện của nó mà loài người đã sản

Kinh tế

Chính trị

Văn hóa

Xã hội

Theo Hồ Chí Minh,

trong đời sống có 4

vấn đề quan trọng

ngang nhau, đó là:

b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa

văn hóa với các lĩnh vực khác

Ở Việt Nam, cách mạng giải phóng dân tộc phải tiến hành trước hết Đó chính là sự giải phóng chính trị để mở đường cho văn hóa phát triển

Quan hệ

giữa văn hóa

với kinh tế

Kinh tế là cơ sở hạ tầng, văn hóa là kiến trúc thượng tầng Theo

Hồ Chí Minh, mối quan

hệ giữa văn hóa và kinh tế là mối quan hệ biện chứng với nhau.

Văn hóa

Kinh tế

từ đó văn hóa mới có điều kiện phát triển.

Văn hóa

Xã hội

Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

• Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị văn hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là thành quả của quá trình lao động, sản xuất, chiến đấu và giao lưu của con người Việt Nam

• Bản sắc văn hóa dân tộc chứa đựng giá trị lớn

và có một ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bản sắc văn hóa dân tộc được

Khi giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Phải biết tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, cái gì hay, cái gì tốt thì ta học lấy.

Mục đích tiếp thu văn hóa nhân loại là để làm giàu cho văn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ, nhưng

Phải lấy văn hóa dân tộc làm gốc, làm cơ

sở, điều kiện để tiếp thu văn hóa nhân loại.

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai

trò của văn hóa

a Văn hóa là mục tiêu, động

lực của sự nghiệp cách mạng

Văn hóa

là động lực

Văn

hóa là

mục

tiêu

ă n áo mặc, ai cũng được học hành; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng nâng cao; con người có điều kiện phát triển toàn diện.

Văn hóa chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi

đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập,

tự chủ, tự cường.

Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng,

tình cảm cách mạng, sự lạc quan, ý chí và niềm tin vào sự nghiệp cách mạng.

Văn hóa giáo dục đào tạo con người mới, cán bộ mới, nguồn

nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng.

Văn hóa là động lực

Văn hóa đạo đức, lối sống nâng cao phẩm giá, phong cách lành

mạnh cho con người,hường tới chân, thiện, mỹ.

Văn hóa pháp luật bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương.

b Văn hóa là một mặt trận

• Văn hóa là một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập,

có mối quan hệ mật thiết với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội

• Nội dung của mặt trận văn hóa phong phú, đấu tranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống… của các hoạt động văn nghệ, báo chí, công tác lý luận; định hướng giá trị chân, thiện, mỹ.

• Mặt trận văn hóa là cuộc chiến đấu trên lĩnh vực văn hóa; vì vậy văn nghệ sỹ là chiến sỹ trên mặt trận ấy.

c Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

• Quần chúng không chỉ là người hưởng thụ mà còn

là người sáng tác văn hoá văn nghệ “sáng tác dân gian” Họ cung cấp cho văn hóa những tư liệu quý, đồng thời cũng là nhà thẩm định khách quan, trung thực, chính xác các sản phẩm văn nghệ.

• Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân là phải viết cho hay, cho chân thật; phải trả lời được câu hỏi: Viết cho ai? Viết để làm gì? Lấy tài liệu đâu mà viết? Cách viết như thế nào? Tóm lại là “Từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần chúng”.

3 Quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền

văn hóa mới

chúng

Xây dựng chính

trị: dân quyền

Xây dựng xã hội: mọi

sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội

Văn hóa tiên tiến, thuận với trào lưu tiến hóa của thời đại

Văn hóa phục vụ nhân dân, do nhân dân xây dựng nên.

Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ ĐẠO ĐỨC

Nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí

Nguyên tắc xây dựng đạo đức

1 Quan điểm về vai trò và sức mạnh

của đạo đức cách mạng

• Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư tưởng, lãnh tụ cách mạng bàn nhiều về vấn đề đạo đức và thực hành đạo đức

• Xuyên suốt cuộc đời cách mạng,

Người đã nêu 23 điều với tư cách một người cách mạng, giải quyết 3 mối quan hệ:

• Đối với mình

• Đối với người

• Đối với việc

• “Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự

thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật

sự cần kiệm liêm chính, chí công vô

tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”

• Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên và thanh niên, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên

“ Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo

Người cách mạng phải có đạo đức, không có

đạ o đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo đượ c nhân dân

Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã

hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì? ”.

Hồ Chí Minh, Toàn tập, t 5, tr 292 – 293.

Hồ Chí Minh coi đạo đức như gốc của cây,

như nguồn của sông

• Đạo đức trở thành nhân tố quyết định của sự thành bại của mọi công việc, phẩm chất mỗi con người “Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng… Mọi việc thành hay

là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng, hay là không”

• Đạo đức là thước đo lòng cao thượng của con người “Tuy năng lực và công việc mỗi người khác nhau, người làm việc

to, người làm việc nhỏ nhưng ai giữ được đạo đức cách mạng đều là người cao thượng”

• Đạo đức cách mạng còn là chỗ dựa giúp con người vững vàng trong mọi thử thách “Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước…, khi gặp thuận lợi và thành công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn”

• Sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội trước hết là ở những giá trị đạo đức cao đẹp, nhân văn, ở phẩm chất của những người cộng sản ưu tú

• Hồ Chí Minh chính là tượng trưng cho tinh hoa của dân tộc Việt Nam Tấm gương đạo đức và nhân cách cao đẹp của Người có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới Tấm gương sáng của Người là nguồn cổ vũ, động viên tinh thần quan trọng đối với nhân dân Việt Nam và nhân loại tiến bộ vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí

2 Quan điểm về những chuẩn

vô tư

Tinh thần quốc tế trong sáng

Thương yêu con người, sống có tình nghĩa

4

Trung với nước Hiếu với dân

a Trung với nước, hiếu với dân

▪ Trong mối quan hệ giữa

cá nhân với cộng đồng và

xã hội, phải biết đặt lợi

ích của Đảng, của Tổ

quốc, của cách mạng lên

trên hết, lên trước hết.

▪ Quyết tâm phấn đấu thực

▪ Tin dân, học dân, lắng nghe ý kiến của dân, gắn

bó mật thiết với dân, tổ chức, vận động nhân dân thực hiện tốt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

▪ Chăm lo đời sống vật chất

và tinh thần của nhân dân.

Tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí,

không bừa bãi…

KIỆ

M

Trong sạch, không tham lam Không tham tiền tài, địa vị, sung sướng, danh tiếng,… Ngược lại đều là bất liêm.

“…Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào… Suốt đời tôi chỉ

có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập…

Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nước biếc để câu cá, trồng hoa… không dính líu gì tới vòng danh lợi…”

LIÊM

Chính là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn.

CHÍNH

• Công bằng, công tâm, không thiên tư thiên vị

• Không suy nghĩ đến mình trước, hưởng thụ đi sau mà chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào Về thực chất, chí công vô tư là sự tiếp nối cần, kiệm, liêm, chính.

CHÍ CÔNG VÔ TƯ

Thương yêu con người, sống có tình nghĩa

▪ Hồ Chí Minh quan niệm thương yêu con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất.

▪ Tình thương yêu đó trước hết dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức bóc lột, không phân biệt màu da, dân tộc.

▪ Tình thương yêu con người phải được thể hiện trong mối quan hệ bạn bè, đồng chí, nó đòi hỏi phải biết tôn trọng con người chứ không phải vùi dập con người Thương yêu trên nguyên tắc tự phê bình và phê bình một cách chân thành, thẳng thắn, nghiêm túc.

Tinh thần quốc tế trong sáng

▪ Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản, tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động trên toàn thế giới mà Hồ Chí Minh đã dầy công vun đắp.

▪ Đó là tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội Tinh thần đó được gọi là tinh thần quốc tế vô sản

▪ Chủ nghĩa yêu nước chân chính phải gắn với tinh thần quốc tế vô sản trong sáng thì mới tránh được chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, sô vanh, biệt lập hay bành trướng bá quyền.

3 Quan điểm về những nguyên tắc

• Nói đi đôi với làm được Hồ Chí Minh coi là nguyên tắc quan

trọng bậc nhất trong xây dựng một nền đạo đức mới Nguyên tắc này là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn và trở thành triết lý sống hết sức bình dị mà vô cùng sâu sắc của Người.

• Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về lời nói đi đôi với việc làm Nói đi đôi với làm là đặc trưng bản chất của tư tưởng

đạ o đức Hồ Chí Minh Nó đối lập hoàn toàn với thói đạo đức giả, nói một đằng làm một nẻo, nói nhiều làm ít, thậm chí nói

mà không làm.

• Nêu gương về đạo đức là một nét đẹp của truyền thống văn

hóa phương Đông Nói đi đôi với làm phải gắn liền với nêu gương về đạo đức Hồ Chí Minh rất chú ý đến nêu gương những người tốt, việc tốt, một trăm bài diễn văn hay không bằng một tấm gương sống

a Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo

đứ c

• Xây tức là xây dựng các giá trị, các chuẩn mực đạo đức

mới Chống là chống các biểu hiện, các hành vi vô đạo

đức, suy thoái đạo đức

• Xây dựng đạo đức mới trước hết phải được tiến hành bằng việc giáo dục những phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới từ trong gia đình đến nhà trường và ngoài

xã hội, khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh ở mọi người

để mọi người tự giác nhận thức được trách nhiệm đạo

đức của mình, đồng thời phải chống lại cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức thường vẫn diễn ra, phải phát hiện sớm, phải hướng mọi người vào cuộc đấu tranh cho sự trong sạch, lành mạnh về đạo đức

b Xây đi đôi với chống

• Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống Nó do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển, mà củng cố, cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong.

• Tu dưỡng đạo đức cách mạng phải trên tinh thần tự giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của mỗi người và

dư luận của quần chúng

• Việc tu dưỡng đạo đức phải được thực hiện trong mọi hoạt động thực tiễn, trong đời tư cũng như trong

đời công, trong sinh hoạt, học tập, lao động, chiến

đấu…

c Tu dưỡng đạo đức suốt đời

Sinh viên Đại học Hàng hải Việt Nam học tập theo tư tưởng, đạo

đứ c và phong cách Hồ Chí Minh như thế nào?

III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ CON NGƯỜI

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

Quan điểm

về xây dựng con người

Con người

1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người

Nghĩa rộng hơn là

cả loài người

Nghĩa rộng là đồng bào cả

nước

Nghĩa hẹp là gia

đình, anh em, họ hàng, bè

bạn

Quan niệm của

Hồ Chí Minh

về con người

Hồ Chí Minh xem xét con người

trong sự thống nhất của hai mặt

điều kiện lịch sử cụ thể, với những cấu trúc kinh tế, xã hội cụ thể

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người

Con người là chiến lược số một trong tư tưởng và hành động của Hồ Chí Minh Mục tiêu này được cụ thể hóa trong các giai đoạn cách mạng nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp và giải phóng con người

Con người là mục tiêu của cách

mạng

▪ Theo Hồ Chí Minh, con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng.

▪ Hồ Chí Minh có niềm tin vững chắc vào trí tuệ,

bản lĩnh của con người Người xác định: “nếu

nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” Vì vậy phải làm cho dân có ăn, làm cho

dân có mặc, làm cho dân có chỗ ở, làm cho dân có học hành

Con người là động lực của cách

mạng

3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng

con người

• Xây dựng con người là yêu cầu khách quan, vừa cấp

bách, vừa lâu dài của cách mạng Con người phải

được đặt vào vị trí trung tâm của sự phát triển

• Người mượn ý của Quản Trọng: “Vì lợi ích trăm năm

thì phải trồng người” Trồng người phải được tiến

hành bền bỉ, thường xuyên trong suốt cuộc đời mỗi

người, đây vừa là trách nhiệm của cá nhân, vừa là

trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các đoàn thể

chính trị - xã hội

• Ngay từ đầu phải đặt ra nhiệm vụ xây dựng con người có những phẩm chất cơ bản, tiêu biểu cho con người mới xã hội chủ nghĩa, làm gương, lôi cuốn xã hội Công việc này là một quá trình lâu dài không ngừng hoàn thiện, nâng cao và thuộc về trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, gia đình cũng như cá nhân mỗi người.

• Mỗi bước xây dựng những con người như vậy

là một nấc thang xây dựng chủ nghĩa xã hội

Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần

có những con người xã hội chủ nghĩa

+ Có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quốc tế trong sáng

+ Có ý thức làm chủ, có tinh thần tập thể XHCN mình vì mọi người, mọi người vì mình

+ Cần kiệm xây dựng đất nước và sẵn sàng bảo

• Thông qua tự tu dưỡng, tự rèn luyện của mỗi người kết hợp với xây dựng cơ chế, tính khoa học của bộ máy và tạo dựng nền dân chủ

• Phát huy vai trò của các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể thông qua các phong trào Thi đua yêu nước, Người tốt việc tốt… Đặc biệt là phải chú trọng vào vai trò của giáo dục và đào tạo

Phương pháp xây dựng con người