Trong những bài học và chuẩn mực về phong cách, lối sống đạo đức của Người thì gần dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân được xem là một trong những nội dung Phong cách, lối sống đạo
Trang 1HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC TÔN TRỌNG NHÂN DÂN, PHÁT
HUY DÂN CHỦ, CHĂM LO ĐỜI SỐNG NHÂN DÂN
Với mỗi người dân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là biểu tượng ngời sáng về đạo đức cách mạng, tấm gương hy sinh, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc; hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân Người không chỉ đấu tranh, mưu cầu cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, mà còn để lại cho các thế hệ mai sau một di sản tinh thần vô cùng quý báu, đó là tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức Hồ Chí Minh, phong cách
Hồ Chí Minh và Thời đại Hồ Chí Minh Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là mệnh lệnh từ mỗi trái tim của con người Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu để lại một phong cách, lối sống đạo đức mẫu mực cho toàn Ðảng, toàn quân và toàn dân ta học tập, noi theo Trong những bài học và chuẩn mực về phong cách, lối sống đạo đức của Người thì gần dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân được xem là một trong những nội dung
Phong cách, lối sống đạo đức gần dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân của người cán bộ, đảng viên được hiểu là cung cách, cách thức, lề lối khi quan hệ, làm việc với dân Nói cách khác, nó chính là lối sống hằng ngày của người cán
bộ, đảng viên được thể hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động, công tác Nó có quan
hệ mật thiết tới tư tưởng, tới thực hiện đường lối, chủ trương của Ðảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước mà người cán bộ, đảng viên chính là cầu nối, là người trực tiếp tổ chức đưa đường lối, chủ trương, chính sách nói trên đến với nhân dân
Cán bộ, đảng viên ta đều xuất thân từ nhân dân, dù hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng để phục vụ nhân dân Và, quần chúng nhân dân cũng là đối tượng lãnh đạo của Ðảng Cán bộ, đảng viên của Ðảng vừa là người lãnh đạo, đồng thời cũng là người đày tớ trung thành của nhân dân Chính vì vậy mà giữ được mối liên hệ gắn bó mật thiết với nhân dân là sức mạnh của Ðảng
Cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là tấm gương sáng về sự gắn bó mật thiết với dân, gần dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân Ðây chính là một bài học, hơn thế đã trở thành một giá trị đạo đức, thành phong cách, lối sống cho các thế hệ cán bộ, đảng viên học tập và noi theo
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đối với một đảng cầm quyền thì việc chăm lo đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên là rất quan trọng và cấp thiết Có nhiều nội dung cần thiết phải đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên, song có lẽ bao trùm lên tất cả, yêu cầu đầu tiên với mỗi cán bộ, đảng viên, là phụng sự nhân dân, là công bộc của nhân dân Muốn phụng sự được nhân dân, là công bộc của nhân dân thì người cán bộ, đảng viên không chỉ biết gần gũi với nhân dân, biết trọng dân, biết nghe dân nói, mà còn phải biết nói cho dân nghe, làm cho dân tin Nói cách khác, là biết làm công tác dân vận, hơn thế còn là "dân vận khéo", như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có lần căn dặn: "Lực lượng của dân rất to, việc
Trang 2dân vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công"
Chính vì vậy, trong mối quan hệ giữa Ðảng và Nhà nước với nhân dân mà người cán bộ, đảng viên là cầu nối, thì phong cách công tác, làm việc với dân chính là thước đo hết sức quan trọng của đạo đức, phẩm chất cán bộ, đảng viên
Tuy nhiên, làm thế nào để xây dựng được một đội ngũ cán bộ, đảng viên có phẩm chất đạo đức cách mạng, có phong cách, tác phong gần gũi với nhân dân, biết trọng dân, có trách nhiệm với nhân dân, thật không đơn giản? Với tầm nhìn
xa, trông rộng, trong điều kiện Ðảng ta là một đảng cầm quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhìn thấy những thói hư tật xấu, nhất là bệnh quan liêu, xa rời quần chúng nhân dân trong không ít cán bộ, đảng viên, kể cả những người có chức quyền Ðây thật sự đã là một nguy cơ, bởi lẽ sự xa rời quần chúng nhân dân của cán bộ, đảng viên sẽ làm cho Ðảng mất đi chỗ đứng của mình trong xã hội, trong quần chúng nhân dân Ðiều đó cũng có nghĩa là, cái "nền nhân dân" của Ðảng sẽ không còn thật bền vững Và nguy cơ dẫn đến sự tan rã của Ðảng là điều khó tránh khỏi
Trong thực tế hiện nay đang tồn tại một nghịch lý, ở không ít cơ quan, đơn
vị, địa phương có số lượng cán bộ, đảng viên đông, nhưng uy tín và vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, của cán bộ, đảng viên trước quần chúng nhân dân lại không cao, thậm chí có nơi mờ nhạt, không còn sức chiến đấu Ðiều dễ nhận thấy ở đây là, những người như nói trên mặc dù vẫn mang danh cán bộ, đảng viên, nhưng thực chất họ đã không còn đủ tư cách của người cộng sản
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì để thực hiện quy trình lãnh đạo nói trên, ngoài việc cần có tri thức, có lý luận để vạch ra đường lối, còn phải luôn luôn từ nơi dân, dựa vào dân mà kiểm định đường lối, chính sách và tổ chức thực hiện
Tuy nhiên, nói thì dễ làm được sẽ khó hơn nhiều Không ít cán bộ, đảng viên hiện nay, thường ngại gặp gỡ, tiếp xúc với dân; nếu có gặp thì cũng qua loa, đại khái, chỉ tiếp xúc hoặc nghe qua ý kiến những người trung gian là cán
bộ cơ sở, làm cho chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước khó đến được với nhân dân mà ngay cả những thông tin cũng như tâm tư, nguyện vọng, nỗi lo lắng của những người dân bình thường cũng không đến được với Ðảng và Chính phủ Ðây thực chất là lối làm việc chủ quan mà sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã từng phê phán "chỉ mấy cán bộ đóng cửa lại mà làm", là cán bộ "ngồi ỳ trong phòng giấy mà viết", kết quả là không mang lại ích lợi gì cho dân, cho nước
Ai cũng biết, đảng viên thì trước hết cũng là một công dân Ðảng viên thể hiện sự thống nhất hữu cơ trong bản thân mình cả hai tư cách đó Một mặt, họ phải làm tròn nghĩa vụ công dân, hơn thế là một công dân gương mẫu, mặt khác,
là người cộng sản họ phải thực hiện chức năng lãnh đạo, giáo dục quần chúng nhân dân theo tinh thần lãnh đạo là đày tớ nhân dân Tiếc rằng, hiện nay không
Trang 3ít cán bộ, đảng viên đã không còn giữ được cả hai tư cách nói trên Tình trạng cán bộ, đảng viên thiếu trách nhiệm, lời nói không đi đôi với việc làm; cán bộ, đảng viên chỉ nói còn để dân làm; cán bộ, đảng viên lên mặt "quan cách mạng",
"quan nhân dân", ức hiếp quần chúng nhân dân, không chú ý lắng nghe ý kiến góp ý phê bình của nhân dân vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi
Quần chúng nhân dân chỉ quý trọng, yêu mến những người có đức, có tài, hết lòng, hết sức phụng sự nhân dân, biết chăm lo đến cuộc sống và lợi ích của nhân dân Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở cán bộ, đảng viên từ Trung ương đến các làng, xã phải luôn luôn nhớ mình là công bộc, là người đầy tớ trung thành của nhân dân Người yêu cầu, đã là cán bộ, đảng viên thì phải có quan hệ mật thiết, gắn bó với quần chúng nhân dân, hơn thế phải biết tin vào khả năng và lực lượng nơi quần chúng nhân dân Việc gì có lợi cho dân,
ta phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân, ta phải hết sức tránh
Người cán bộ, đảng viên phải sâu sát, gắn bó với quần chúng nhân dân
"Phải hòa mình với quần chúng thành một khối" để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng nơi quần chúng Ðồng thời, cán bộ, đảng viên muốn được dân tin, dân phục, dân yêu còn phải gương mẫu từ lời nói đến việc làm trước quần chúng nhân dân, phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân Chỉ có như vậy thì quần chúng nhân dân mới hăng hái nghe theo lời tuyên truyền của cán bộ, đảng viên để thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước Tác phong quần chúng, gắn bó với nhân dân của cán bộ, đảng viên luôn được quần chúng nhân dân nhìn nhận thông qua những lời nói và việc làm rất cụ thể, như: giao tiếp, cách thức làm việc; lắng nghe ý kiến phản ánh; chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn; việc đi lại, ăn uống ở đâu và bao giờ, quần chúng nhân dân cũng thường có những nhận xét xác đáng, thấy được cái hay, cái dở, cái đúng, cái sai của cán bộ, đảng viên để động viên khen ngợi hoặc góp ý sửa
Người cán bộ, đảng viên thật sự có tinh thần cầu thị, thấm nhuần phong cách, đạo đức gần gũi, gắn bó mật thiết với nhân dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì trong bất cứ hoàn cảnh nào họ đều biết tìm ra cách ứng xử tốt nhất, có lợi cho dân, cho nước trên cơ sở tình yêu thương con người Nói cách khác, bằng sự hòa mình với dân, hiểu dân, lắng nghe ý kiến của dân, người cán bộ, đảng viên sẽ không chỉ tổ chức tốt hoạt động thực tiễn để nhân dân thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Ðảng và Nhà nước mà còn thông qua chính dân cũng như các hoạt động, các phong trào cách mạng của dân mà rèn luyện chính bản
Làm được như vậy thì mối quan hệ giữa Ðảng với quần chúng nhân dân sẽ ngày càng thêm mật thiết, gắn bó hơn
Phong cách trọng dân, vì dân của Bác là xuyên suốt, thống nhất và ngày nay nó vẫn còn nguyên giá trị Phong cách đó như một nguyên tắc, một quy luật tất yếu mà ngày nay chúng ta phải không ngừng học tập, tu dưỡng Bước đầu,
Trang 4chúng tôi khái quát phong cách trọng dân, vì dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở những khía cạnh cơ bản như sau
Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi trọng sức mạnh và trí tuệ của nhân dân
Trong suốt cuộc đời làm cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn coi trọng sức dân, luôn tâm niệm là lấy dân làm gốc Người cho rằng, “…trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân” Với Hồ Chí Minh, yêu dân, tin dân, dựa vào dân, sống đấu tranh vì hạnh phúc của nhân dân là nguyên tắc tối cao Nguyên tắc này vừa là sự nối tiếp truyền thống quý báu của dân tộc “nước lấy dân làm gốc”,
“chở thuyền và lật thuyền cũng là dân”, đồng thời là sự quán triệt sâu sắc nguyên lý mácxit “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, chứ không phải của riêng một hai người” Theo Hồ Chí Minh, “dân là chỗ dựa vững chắc của Đảng,
là nguồn sức mạnh vô tận và vô địch của khối đại đoàn kết, quyết định thắng lợi của cách mạng; là nền, gốc và chủ thể của mặt trận”
Tin tưởng vào sức mạnh và trí tuệ của nhân dân là một trong những phẩm chất cơ bản của người cộng sản Trong hoàn cảnh đất nước càng gian khổ thì lại càng phải tin vào khả năng cách mạng, tin vào lực lượng quần chúng nhân dân Sau khi giành được độc lập đứng trước những thử thách ngàn cân treo sợi tóc Ngân quỹ quốc gia hầu như không còn, chỉ còn cách duy nhất là dựa vào dân, tin vào dân
Nhận thức được sức mạnh tất yếu của nhân dân, Hồ Chí Minh đã thường xuyên giáo dục cán bộ phải làm tốt công tác vận động nhân dân để chung sức, chung lòng xây dựng và bảo vệ đất nước Ðiều quan trọng là kiên trì giải thích cho dân hiểu trách nhiệm, quyền hạn và lợi ích của mình Người lãnh đạo chân chính bao giờ và bất cứ việc gì cũng phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, sao cho phù hợp với trình độ văn hóa, thói quen sinh hoạt, lòng ham ý muốn của dân Xét cho cùng, mọi cái đều từ dân mà ra và trở về nơi dân
Ðể cho dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra mới là trọng dân
Bên cạnh việc trọng dụng sức mạnh của dân, Hồ Chí Minh còn biết trọng dụng nhân tài, xem hiền tài là nguyên khí quốc gia mà như người xưa có câu:
“Nguy cơ lớn nhất đối với một đất nước là trong nước có người tài mà không biết, biết mà không dùng, dùng mà không tin” Để kêu gọi, nhắn nhủ những người hiền tài ra giúp nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài “Tìm người tài đức” đăng báo Cứu quốc, số 411, ra ngày 20/11/1946 Người nhấn mạnh: “Nước nhà cần phải kiến thiết Kiến thiết cần phải có nhân tài Các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những việc ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết”
Chính nhờ tấm lòng rộng mở, trọng dụng nhân tài, được thừa kế từ truyền thống lâu đời của dân tộc ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm cho tầng lớp nhân sĩ, trí thức đem hết công sức của mình vào sự nghiệp cách mạng
Thứ hai, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và tôn trọng tinh thần dân chủ
Tôn trọng dân chủ, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân là trọng dân, là vì dân, vì một xã hội phát triển bền vững, hài hòa Là cơ quan quản lý
Trang 5nhà nước, là cán bộ lãnh đạo phải biết tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân thông qua các tổ chức đoàn thể đại diện như: Quốc hội, Mặt trận tổ quốc, Công đoàn, Đoàn thanh niên, Hội Phụ nữ, v.v Những vấn đề liên quan đến đường lối chính sách, đến cơ chế tổ chức có liên quan đến sinh mệnh, cuộc sống, tương lai
hy vọng của hàng chục triệu quần chúng, nếu không có ý kiến của quần chúng, không tập hợp được trí tuệ của quần chúng sẽ không tránh khỏi những hạn chế sai lầm
Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn: Phải ra sức thực hành dân chủ, thật sự tôn trọng quyền làm chủ của quần chúng, dân chủ về kinh tế, dân chủ về chính trị Theo Người “Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến”, “Có dân chủ thì dân mới tin, mới dám nói, mới có sự sáng tạo”, do đó mới tạo nên động lực Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân Nói tóm lại, quyền hành
và lực lượng đều ở nơi dân” Vì vậy, phải thực hiện một nền dân chủ của nhân dân, đảm bảo lợi ích chính đáng của dân, dân chủ thực sự cho dân Đồng thời cũng phải đề ra quyền lợi và nghĩa vụ rõ ràng cho mỗi công dân làm theo đúng Hiến pháp và pháp luật
Không chỉ nhắc nhở cán bộ học dân, tin dân; nhắn nhủ nhân dân lựa chọn cán bộ xứng đáng đại diện cho quyền lợi của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn
là người “nói đi đôi với làm”, là người thực hành đường lối cách mạng vì nhân dân sâu sắc nhất, triệt để nhất Người luôn là tấm gương sáng cho đội ngũ cán
bộ, đảng viên noi theo về lắng nghe, tôn trọng ý kiến của nhân dân và tinh thần dân chủ trong mọi hoàn cảnh
Thứ ba, luôn vì lợi ích của nhân dân, đấu tranh xóa bỏ những vi phạm đến lợi ích chung của nhân dân
Hồ Chí Minh cho rằng, vấn đề quan trọng bậc nhất là vấn đề lợi ích của người dân Nếu lãnh đạo mang lại lợi ích thiết thực cho dân, sẽ làm cho dân tin Ðảng, tin chế độ Nguyên tắc chung của chính sách với dân là tạo sự hài hòa giữa ba lợi ích: Lợi ích cá, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội, trong đó, phải hết sức coi trọng lợi ích của người lao động chân chính Ðiều tiết thu nhập hợp lý và phân chia công bằng lợi ích giữa các tầng lớp nhân dân là việc làm có ý nghĩa nhằm củng cố niềm tin của nhân dân vào Ðảng và Nhà nước Muốn mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân, trước hết, phải có chính sách đúng Quan điểm của
Hồ Chí Minh là, tất cả đường lối, chính sách của Ðảng và Nhà nước đều có ảnh hưởng trực tiếp đến dân, đều phải hướng vào dân và nhằm nâng cao đời sống của nhân dân Trong Di chúc, Người viết: Ðảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân, là trọng dân
Mặt khác, Hồ Chí Minh luôn đặt lợi ích của nhân dân, của người lao động lên trên hết Người nói: “Ngoài lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, Đảng ta không có lợi ích gì khác” Chính vì vậy, lợi ích của Đảng, của Nhà nước với lợi ích của nhân dân là thống nhất, đó là lợi ích của cả tập thể, của đông đảo quần chúng nhân dân lao động và của toàn xã hội
Trang 6Thứ tư, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm chăm lo cuộc sống của nhân dân
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm, chăm lo đến cuộc sống của nhân dân như Người đã từng nói rằng: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự
do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng haa…” Khi nước nhà vừa giành được độc lập, Người nêu rõ quan điểm: “Chúng
ta tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì tự do, độc lập cũng không làm gì Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân tộc
ăn no, mặc đủ”
Năm 1955, nói chuyện tại Hội nghị sản xuất cứu đói, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định trách nhiệm của Đảng, Chính phủ đối với cuộc sống hàng ngày của dân Người nhấn mạnh: “Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ
có lỗi, nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi, nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi ” Bước sang thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người nói rõ: “Mục đích của Chủ nghĩa xã hội là gì? Nói một cách giản đơn và dễ hiểu là: Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động”
Trước lúc đi xa, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đau đáu nỗi lòng về chăm lo cuộc sống của nhân dân, Người đã căn dặn toàn Đảng rằng: Đảng coi việc “làm đầy tớ” của nhân dân, phục vụ nhân dân, chăm lo cuộc sống vật chất, tinh thần của nhân dân là trách nhiệm, là vinh dự và niềm hạnh phúc
Phong cách của Bác về trọng dân, vì dân là một phong cách xuyên suốt từ khi Bác ra đi tìm đường cứu nước cho đến nay Tư tưởng yêu nước, thương thân, trọng dân, suốt đời vì cách mạng, vì nhân dân mà Bác đã hy sinh phấn đấu, không ham danh lợi cho cá nhân, với một lối sống giản dị, khiêm nhường đã trở thành tấm gương đạo đức, một phong cách vô cùng trong sáng để toàn thể cán
bộ, đảng viên của chúng ta hiện nay học tập và noi theo Tuy nhiên, hiện nay có không ít bộ phận cán bộ, đảng viên đã và đang xa rời dân chúng, làm quan cách mạng, những ông vua nhỏ xem dân không ra gì đang trở thành vấn đề cấp bách hơn bao giờ hết
Hồ Chí Minh quan niệm nhân dân ta từ phương diện cộng đồng là: “mọi con dân nước Việt”, “mỗi một người con rồng cháu tiên”, không phân biệt dân tộc thiểu
số với dân tộc đa số, người tín ngưỡng với người không tín ngưỡng, không phân biệt “già, trẻ, gái, trai, giàu nghèo, quý tiện” đều là nhân dân Việt Nam Dưới góc nhìn giai tầng xã hội, Người nêu rõ “ Nhân dân là bộ phận gồm đông đảo
Trang 7những người thuộc nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau và chủ yếu là những người lao động trong xã hội Đó là tầng lớp trí thức (Sỹ); giai cấp nông dân – người sống bằng nghề làm ruộng (Nông); giai cấp công nhân – người lao động
chân tay, làm việc cho chủ tư liệu sản xuất công nghiệp hoặc làm việc cho Nhà
nước trong các cơ sở công nghiệp (Công);tầng lớp thương nhân hay tầng lớp
những người buôn bán (Thương); những người làm việc trong Quân đội Nhân
dân hay là quân nhân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Binh) Các tầng
lớp, giai cấp nhân dân này “đoàn kết thành một khối” như “năm cánh ngôi sao vàng trên nền đỏ Quốc kỳ Việt Nam” và là “nền tảng của quốc dân Việt Nam” Như vậy, dân, nhân dân vừa là một tập hợp đông đảo tuyệt đại đa số quần chúng, vừa được hiểu là mỗi người Việt Nam cụ thể, cả hai đều là chủ thể trong khối đại đoàn kết dân tộc Sức mạnh của nhân dân chính là sự cố kết, hợp lực của mỗi người trong từng tổ chức, do Đảng Cộng sản lãnh đạo, lấy công nông liên minh làm nền tảng, đoàn kết các giai cấp dân chủ và các dân tộc trong nước
để thực hành dân chủ chuyên chính Nói một cách khác, sức mạnh của nhân dân được làm nên bởi khối đại đoàn kết toàn dân dưới ngọn cờ của Đảng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân
Người luôn xác định: Con người là vốn quý nhất Con người vừa là lực lượng, là
động lực chủ yếu, trực tiếp, vừa là mục tiêu của lịch sử Đó là sự thống nhất biện chứng của các yếu tố đó trong con người với tư cách là nhân tố quyết định, sáng tạo ra lịch sử Vì vậy, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng Bởi vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên không bao giờ được quên "dân là chủ" nghĩa là đề cập vị thế của dân và “dân làm chủ”
nghĩa là đề cập đến năng lực và trách nhiệm của dân Cả hai vế này luôn luôn đi đôi với nhau, thể hiện vị trí, vai trò, quyền và trách nhiệm của dân Người nhấn mạnh: "Nước ta là nước dân chủ,nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ" [Hồ
Chí Minh: Toàn tập, t.7, tr.452], “Chế độ ta là chế độ dân chủ Tức là nhân dân làm chủ” [[Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.10, tr.251], "Nước ta là nước dân chủ, địa
vị cao nhất là dân, vì dân là chủ" [Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.6, tr.515], Theo Hồ
Chí Minh, dân chủ có nghĩa “dân là chủ”; đối lập với quan niệm “quan chủ”, thể hiện bản chất trong cấu tạo quyền lực của xã hội Người nhấn mạnh: “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ”, “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ”, “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao
nhất là dân, vì dân là chủ” Trong tác phẩm Thường thức chính trị viết năm
Trang 81953, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Ở nước ta chính quyền là của nhân dân, do nhân dân
làm chủ Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay
mặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ” Xã hội nào bảo đảm cho điều đó được thực thi thì đó là một xã hội thực sự dân chủ
Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên không bao giờ được quên “dân là chủ”, “mọi quyền hành đều ở nơi dân”, nhân dân thật sự là ông chủ tối cao của chế độ mới Người viết: “chính quyền dân chủ có nghĩa là chính quyền do người dân làm chủ” Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ,
“nước ta là nước dân chủ, mọi người có quyền làm, có quyền nói” “Nhiệm vụ của chính quyền dân chủ là phục vụ nhân dân”
Trong quan hệ giữa dân và Đảng, Hồ Chí Minh quan niệm: dân là chủ và dân làm chủ thì Đảng, Chính phủ, cán bộ, đảng viên là đày tớ và làm đày tớ cho dân Dân chủ trong xã hội Việt Nam được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Dân chủ thể hiện trên lĩnh vực chính trị là quan trọng nhất, nổi bật nhất và được biểu hiện tập trung trong hoạt động của Nhà nước
Hồ Chí Minh coi dân chủ thể hiện ở việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân Dân chủ không dừng lại với tư cách như là một thiết chế xã hội của một quốc gia, mà còn có ý nghĩa biểu thị mối quan hệ quốc tế, hòa bình giữa các dân tộc Đó là dân chủ, bình đẳng trong mọi tổ chức quốc tế, là nguyên tắc ứng xử trong các quan hệ quốc tế
Trong chế độ mới, giá trị cao nhất của độc lập dân tộc là đem lại quyền làm chủ thực sự cho dân, phải trao lại cho dân mọi quyền hành Nhân dân là người chủ của nước, nước là nước của dân Các cơ quan đảng và nhà nước là tổ chức được dân uỷ thác làm công vụ cho dân: Phải thật sự tôn trọng quyền dân chủ của Nhân dân, tuyệt đối không được coi thường dân, lên mặt “quan cách mạng”, ra lệnh, ra oai với Nhân dân, Người đã chỉ rõ: “Dân là chủ thì Chính phủ phải là đầy tớ” “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ” [Trích:
“Bài nói chuyện với các đại biểu thân sỹ , trí thức, phú hào tỉnh Thanh Hóa” ngày 20/2/1947, xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,
2000, tập 5, tr.57 – tr.63] Người phê phán mọi biểu hiện của cán bộ lợi dụng chức quyền đi đến quan liêu, tham nhũng, hống hách, xa rời dân Người nói “Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân mới yêu ta, kính ta” nếu không thực hiện điều đó sẽ làm cho dân oán giận, mất lòng tin vào Đảng, vào Nhà nước dẫn đến làm suy yếu Đảng, đó là nguy cơ tồn vong của chế độ Bởi vậy, Người luôn quan niệm cái gì có lợi cho Nhân dân, cho dân tộc là chân lý, và Người xem phục vụ Nhân dân là phục tùng chân lý; làm công bộc cho dân là
Trang 9một việc làm cao thượng: “Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục
vụ cho lợi ích của Nhân dân”[ Trích: “Bài nói chuyện của Bác Hồ tại lớp Nghiên cứu Chính trị khóa hai trường Đại học nhân dân Việt Nam ngày 08/12/1956”, xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000 tập 8, tr.276 ], “Việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm Việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh [Trích “Chính phủ là công bộc của dân” và Chiến Thắng: “Sao cho được lòng dân?”, xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000 t.4, tr.55], “Chúng ta phải yêu dân, kính dân, thì dân mới yêu ta, kính ta” [Trích: “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng – Hồ Chí Minh, xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000 t.4, tr.55 tr.64, tr.65] Vì lẽ đó cuộc đời hoạt động cách mạng của Người là một tấm gương mẫu mực về gần dân, học dân, kính trọng, phục vụ Nhân dân
Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt mình trong tập thể, lắng nghe ý kiến của tập thể, phát huy sức mạnh của tập thể, nhận trách nhiệm cá nhân và hoàn thành tốt nhiệm vụ được tập thể giao phó và tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách
Trước hết, theo Hồ Chí Minh, mọi cán bộ, đảng viên phải gắn bó với tập thể, tôn
trọng tập thể, đặt mình trong tập thể, lắng nghe ý kiến của tập thể, đồng thời tinh thần ấy cũng thấm sâu vào suy nghĩ và hành động của Người Hồ Chí Minh không bao giờ đặt mình cao hơn tổ chức, ở ngoài sự kiểm tra, giám sát của tổ chức, mà luôn tranh thủ sự bàn bạc với tập thể Bộ Chính trị Trung ương Đảng, Chính phủ và Quốc hội, khi cần thiết, triệu tập cả Hội nghị chính trị đặc biệt -một hình thức Diên Hồng của thời đại mới, để xin ý kiến các đại biểu quốc dân
Khi bàn về cách làm và xuất bản loại sách Người tốt, việc tốt với một số cán bộ, Người nói: "Bác muốn bàn luận dân chủ, các chú có ý kiến gì trái với Bác thì cứ cãi, nhất trí rồi về làm mới tốt được Không nên: Bác nói gì, các chú cứ ghi vào
sổ mà trong bụng thì chưa thật rõ, rồi các chú không làm, hay làm một cách qua loa"
Người yêu cầu lắng nghe ý kiến của đảng viên, của nhân dân, của những người
"không quan trọng" Muốn thế, người lãnh đạo phải đề cao, mở rộng dân chủ, từ dân chủ trong Đảng đến dân chủ trong các cơ quan đại biểu của dân Người năng đi xuống cơ sở, để lắng nghe ý kiến của cấp dưới và của quần chúng, chứ không phải để huấn thị "Nếu cán bộ không nói năng, không đề ý kiến, không phê bình, thậm chí lại tâng bốc mình, thế là một hiện tượng rất xấu Vì không phải họ không có gì nói, nhưng vì họ không dám nói, họ sợ" Do đó, theo Người, phải biết động viên, khuyến khích "Khiến cho cán bộ cả gan nói, cả gan đề ra ý kiến", tức là phải làm cho cấp dưới không sợ nói sự thật và cấp trên không sợ nghe sự thật Người lãnh đạo có phẩm chất đương nhiên không nói dối ai, nhưng
Trang 10muốn để không ai nói dối mình thì phải có phương pháp lãnh đạo tốt, có phong cách gần gũi quần chúng, đi sát cơ sở
Người lãnh đạo muốn biết rõ ưu điểm, khuyết điểm của mình, muốn biết công tác của mình tốt hay xấu không gì bằng khuyên cán bộ của mình mạnh bạo đề ra
ý kiến và phê bình Như thế chẳng những không phạm gì đến uy tín của người lãnh đạo, mà lại thể hiện dân chủ thật sự trong Đảng
Thứ hai, là phải mở rộng dân chủ để phát huy sức mạnh của tập thể Người
thường nói: Đề ra công việc, đẻ ra nghị quyết, không khó, vấn đề là thực hiện
nó Ai thực hiện? - Tập thể, quần chúng Vì vậy, có dân chủ, bàn bạc tập thể mới cùng thông suốt, nhất trí, mới cùng quyết tâm thực hiện, tránh được "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" Sở dĩ xảy ra mất đoàn kết vì người đứng đầu ở nơi đó còn chuyên quyền, độc đoán, áp đặt chủ quan, trong hội nghị thì mọi người miễn cưỡng đồng tình, sau hội nghị, nếu đã không thông thì sẽ không quyết tâm thực hiện
Vì vậy, Người yêu cầu: "Phải thật sự mở rộng dân chủ để tất cả đảng viên bày tỏ hết ý kiến của mình" "Có dân chủ thì mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến"; "thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn" Bản thân Người là tấm gương mẫu mực về thực hành dân chủ
Trong công tác lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Người luôn có ý thức sử dụng sức mạnh tổng hợp của nhiều cơ quan, nhiều tổ chức, sức mạnh tập thể và sức mạnh tổng hợp của quần chúng, nhân dân Trước khi quyết định một công việc hệ trọng, Người đều hỏi lại cẩn thận và chu đáo những người đã giúp mình Tất cả những ai đã được Bác giao việc đều cảm nhận sâu sắc điều đó
Phong cách dân chủ Hồ Chí Minh được thể hiện từ việc lớn cho đến việc nhỏ:Chuẩn bị ra một nghị quyết hay dự thảo một văn kiện, viết một bài báo Người đều đưa ra thảo luận trong tập thể Bộ Chính trị, tham khảo ý kiến những người xung quanh Người tuân thủ chặt chẽ quy trình ra quyết định: Mọi vấn đề kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, khoa học - kỹ thuật, Người đều huy động sự tham gia của đội ngũ trí thức, chuyên gia trong bộ máy của Đảng
và Nhà nước, yêu cầu chuẩn bị kỹ, trao đổi rộng, sao cho mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều được cân nhắc kỹ, lựa chọn thận trọng, để sau khi ban hành, ít phải thay đổi, bổ sung
Thứ ba, là nhận trách nhiệm cá nhân, hoàn thành tốt nhiệm vụ được tập thể giao
phó và tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách Là người đứng đầu Đảng cầm quyền, đứng đầu Nhà nước, nhưng Hồ Chí Minh thường xuyên có phong cách làm việc tập thể và dân chủ Người giải thích: "Tập thể lãnh đạo là dân chủ Cá nhân phụ trách, tức là tập trung Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách tức là dân chủ tập trung"