tiểu luận triết học sau đại học PHÂN TÍCH mối QUAN hệ GIỮA CHẤT và LƯỢNG TRONG VIỆC GIÁO dục học SINH TIỂU học ở cần THƠ

29 A Mở đầu 1 Tính cấp thiết của đề tài Triết học Mác Lênin là bộ phận lý luận nghiên cứu những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; xây dựng thế giới quan, phương.

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC SAU ĐẠI HỌC

TÊN ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA CHẤT VÀ LƯỢNG TRONG VIỆC GIÁO DỤC HỌC SINH TIỂU HỌC Ở CẦN THƠ

HỌC VIÊN THỰC HIỆN CÁN BỘ HƯỚNG DẪN (Mã hv…; lớp… ; Thứ tự danh sách nộp…)

A Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Triết học Mác - Lênin là bộ phận lý luận nghiên cứu những quy luật vậnđộng, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; xây dựng thế giới quan,phương pháp luận chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng.Trong những quy luật trên, quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượngthành những sự thay đổi về chất và ngược lại là một vấn đề cơ bản của phép biệnchứng duy vật triết học Mác Quy luật này chỉ ra phương thức vận động, thay đổi,phát triển của các sự vật trong lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

Trong cuộc sống hằng ngày, đằng sau các hiện tượng muôn màu muôn vẻ,con người dần dần nhận thức được tính trật tự và mối liên hệ có tính lặp lại của sựvật hiện tượng, từ đó hình thành khái niệm “quy luật” Với tư cách là phạm trù của

lý luận nhận thức, khái niệm “quy luật” là sản phẩm của tư duy khoa học phản ánh

sự liên hệ của các sự vật, hiện tượng và tính chỉnh thể của chúng Các quy luật của

tự nhiên, xã hội cũng như của tư duy con người đều mang tính khách quan Conngười không thể tạo ra hoặc xóa bỏ được quy luật mà chỉ có thể nhận thức và vậndụng vào thực tế

Quy luật “chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi

về chất và ngược lại” là một trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật, nó chobiết phương thức của sự vận động và phát triển Việc nhận thức quy luật này có ýnghĩa to lớn trong thực tiễn khi chúng ta xem xét các sự vật, hiện tượng Nếu nhậnthức không đúng quy luật này dễ dẫn đến hiện tượng “tả khuynh” hoặc “hữu khuynh”

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Tiểu luận tập trung làm rõ mối quan hệ biện chứng của quy luật lượng chấttrong việc giáo dục học sinh tiểu học ở Cần Thơ hiện nay

- Đề tài tiểu luận chỉ dừng lại nghiên cứu việc vận dụng vai trò của quy luậtlượng chất trong việc giáo dục học sinh tiểu học ở Cần Thơ hiện nay

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Đề tài tiểu luận dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng

- Để hoàn thành tiểu luận này, tôi sử dụng phương pháp biện chứng duy vật làchủ yếu Ngoài ra còn sử dụng một số phương pháp khác như: thống kê, khảo sát,phân tích, tổng hợp, so sánh đặc biệt là phương pháp lịch sử và lôgíc…

B Nội dung

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUY LUẬT LƯỢNG CHẤT CỦA PHÉP DUY VẬT BIỆN CHỨNG

1.1 Những vấn đề cơ bản về phép biện chứng duy vật

1.1.1 Khái niệm phép biện chứng duy vật

“Biện chứng” là khái niệm dùng để chỉ các mối liên hệ, sự vận động và pháttriển của các sự vật, hiện tượng

Phép biện chứng là học thuyết về các mối liên hệ, về sự vận động và pháttriển Với tư cách là học thuyết, phép biện chứng thể hiện tri thức của con người vềcác mối liên hệ, về sự vận động và phát triển

Phép biện chứng duy vật vừa là lý luận, vừa là phương pháp Phép biệnchứng duy vật là lý luận vì phép biện chứng duy vật là học thuyết về các mối liên

hệ, học thuyết về sự vận động và phát triển, còn phép biện chứng duy vật là phươngpháp vì phép biện chứng duy vật là hệ thống những nguyên tắc, những yêu cầu đòihỏi con người phải nhận thức đối tượng trong các mối liên hệ, trong sự vận độngcủa quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong của nó

Phép biện chứng phát triển qua ba hình thức cơ bản: Phép biện chứng chất phác,phép biện chứng duy tâm và phép biện chứng duy vật

1.1.2 Đặc điểm của phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy vật do C.Mác & Ph.Ăngghen xây dựng trên cơ sở kế thừatrực tiếp những nội dung hợp lý trong phép biện chứng của Hêghen

Đặc trưng cơ bản của phép biện chứng duy vật là phép biện chứng duy vật được xâydựng trên nền tảng của thế giới quan duy vật khoa học Hơn nữa, phép biện chứng duyvật không chỉ giải thích các mối liên hệ, trạng thái vận động và phát triển của thế giới

mà nó còn là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

1.1.3 Nội dung cơ bản của phép biện chứng duy vật

Nội dung cơ bản của phép biện chứng duy vật được khái quát thành hainguyên lý Hai nguyên lý được cụ thể hoá qua các quy luật Các quy luật được chiathành hai loại: Các quy luật cơ bản và các quy luật không cơ bản – các cặp phạmtrù cơ bản của phép biện chứng duy vật

1.2 Quan niệm biện chứng duy vật về chất và lượng

Quy luật lượng chất là một trong ba quy luật cơ bản của phép duy vật biệnchứng, qua quy luật lượng chất chúng ta nhận thấy rằng: Bất cứ sự vật, hiện tượng nàocũng bao gồm mặt chất và mặt lượng Hai mặt đó thống nhất hữu cơ với nhau trong sựvật, hiện tượng Trong lịch sử triết học đã xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau vềkhái niệm lượng chất cũng như quan hệ giữa chúng Những quan điểm đó phụ thuộcvào thế giới quan và phương pháp luận của các nhà triết học hay của các trường pháitriết học Phép biện chứng duy vật đem lại quan điểm đúng đắn về khái niệm chất,lượng và quan hệ qua lại giữa chúng, từ đó khái quát thành quy luật chuyển hóa từnhững sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại

1.2.1 Quan niệm về lượng, chất của các nhà triết học trước C.Mác

Từ xa xưa cũng đã có những quan niệm khác nhau về lượng và chất Đối vớinhiều nhà triết học tại Hy Lạp, vật chất thường đồng nhất với sự vật Từ đó họ cốgắng hiểu vật chất và các hình thức biểu hiện của nó từ phương diện chất Trái lạinhững người thuộc trường phái Pitago lại xem đặc trưng về lượng của thế giới vậtchất là nền tảng của mọi cái đang tồn tại Họ xem những mối quan hệ số lượng làquy luật cấu thành mọi sự vật của thế giới

Lần đầu tiên trong lịch sử triết học, chất và lượng có được ý nghĩa với tư cách

là những phạm trù trong triết học của Aixtốt Ông xem chất là tất cả những cái gì làmcho sự vật là nó Còn lượng là tất cả những cái gì có thể phân ra thành những bộphận cấu thành Ông phân lượng thành hai loại: Số lượng và đại lượng Ông cũng làngười đầu tiên tiến tới giải quyết một vấn đề quan trọng của quy luật: Vấn đề tínhnhiều chất của sự vật Từ đó, ông phân biệt sự khác nhau về hình thức với chất cănbản của sự vật – cái sẽ xuất hiện hay mất đi cùng với sự xuất hiện hay mất đi của bản

thân sự vật; Ông cũng đạt được bước tiến đáng kể trong việc nghiên cứu phạm trù

độ, xem độ là cái thống nhất, cái không thể phân chia giữa chất và lượng

Sau này, quan điểm phiến diện tuyệt đối hoá đặc trưng về lượng đã đượckhắc phục trong triết học cổ điển Đức, đặc biệt trong triết học Hegel Hegel đãphân tích một cách tỉ mỉ sự thống nhất biện chứng, mối quan hệ qua lại, sự chuyểnhoá lẫn nhau giữa lượng và chất, xem xét chất và lượng nằm trong quá trình vậnđộng và phát triển không ngừng Với quan điểm biện chứng, Hegel đã xem xét từ

“chất thuần tuý” đến “chất được xác định”; chất phát triển đến tột độ thì ra đờilượng; lượng cũng không ngừng tiến hoá, “số lượng” là đỉnh cao nhất trong sự tiếnhoá Trong việc xem xét mối quan hệ giữa thay đổi về lượng và thay đổi về chất,Hegel đặc biệt chú ý tới phạm trù bước nhảy Chính dựa trên tư tưởng của Hegel,Lênin đã ra một kết luận quan trọng là: Việc thừa nhận bước nhảy hay không là tiêuchí cơ bản để xem đó là người theo quan điểm biện chứng hay siêu hình về sự pháttriển Tất nhiên, với tư cách là nhà triết học duy tâm, Hegel đã xem các phạm trùchất, lượng, độ chỉ như những nấc thang tự phát triển của tinh thần, của “ý niệmtuyệt đối” chứ không phải là những nấc thang nhận thức của con người đối với thếgiới bên ngoài

Về sau sự ra đời của phép biện chứng duy vật đánh dấu một giai đoạn pháttriển căn bản trong quan niệm về chất và lượng Mối quan hệ qua lại giữa sự thayđổi về lượng và sự thay đổi về chất nói chung Chúng ta cùng tìm hiểu rõ, sâu sắchơn về quan niệm lượng và chất

1.2.2 Quan niệm biện chứng duy vật về chất

Trong thế giới quanh ta tồn tại vô vàn sự vật, hiện tượng Vì sao chúng ta biếtphân biệt đây là sự việc này và sự việc kia? Điều đó là đơn giản vì các sự vật khácnhau, có những đặc trưng, thuộc tính, những quy định khác nhau Mọi động vật vàthực vật đều được đặc trưng bởi đồng hóa, dị hóa nhưng chúng lại khác nhau Sở dĩ

ta phân biệt được những sự vật hiện tượng khách quan đó là vì chúng có sự khácnhau về chất Mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có những chất vốn có, làmnên chính chúng Nhờ đó chúng mới khác với các sự vật, hiện tượng khác

Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của

sự vật, là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật là nó chứkhông phải là cái khác Như vậy để xác định chất của sự vật thì cần phải xác địnhcác thuộc tính của nó Muốn xác định thuộc tính của sự vật cần phải đặt sự vật ấytrong mối liên hệ với sự vật khác

Phân biệt chất và thuộc tính

Thuộc tính là biểu hiện một khía cạnh nào đó về chất của một sự vật trong mốiquan hệ qua lại với sự vật khác, là những tính chất, những trạng thái, những yếu tốcấu thành nên sự vật Đó là những cái vốn có của sự vật từ khi sự vật được sinh rahoặc được hình thành trong sự vận động và phát triển của nó Tuy nhiên những thuộctính vốn có của sự vật, hiện tượng chỉ được bộc lộ ra qua sự tác động qua lại với các

sự vật, hiện tượng khác Chẳng hạn như, khi cho đường vào nước ta thấy đường cótính tan, khi nếm biết đường có vị ngọt Vậy tính tan, vị ngọt là thuộc tính củađường, chúng ta chỉ nhận biết được điều đó nếu chúng ta nếm hay khi vị giác củachúng ta tiếp xúc, tác động qua lại với chúng Tất cả những thuộc tính của đường lànhững cái vốn có của đường, nhưng chúng chỉ bộc lộ ra trong quan hệ của đường vớinước hay trong quan hệ của đường với vị giác của con người

Đặc trưng khách quan nói trên quy định phương thức nhận thức của conngười đối với vật chất của sự vật Để nhận thức được những thuộc tính, cần nhậnthức nó trong mối quan hệ giữa các sự vật Trong mối quan hệ cụ thể thường bộc lộ

ra một thuộc tính (một khía cạnh về chất) của sự vật Do vậy, để nhận thức đượcchất với tư cách là sự tổng hợp của tất cả các thuộc tính vốn có của sự vật đó,chúng ta phải nhận thức sự vật trong tổng hoà các mối quan hệ giữa sự vật đó vớicác sự vật khác Mỗi sự vật có vô vàn thuộc tính, mỗi thuộc tính của sự vật lại cómột tổng hợp những đặc trưng về chất của mình, nên khiến cho mỗi thuộc tính lạitrở thành một chất Điều đó cũng có nghĩa, mỗi sự vật có vô vàn chất

Tổng hợp những thuộc tính cơ bản tạo thành chất cơ bản của sự vật Ở mỗi sựvật chỉ có một chất cơ bản, đó là tổng hợp những thuộc tính đặc trưng cho sự vậttrong toàn bộ quá trình tồn tại của sự vật; đó là loại chất mà sự tồn tại hay mất đi của

nó quy định sự tồn tại hay mất đi của bản thân sự vật Mỗi sự vật hiện tượng đều có

những thuộc tính cơ bản và những thuộc tính không cơ bản Chỉ có những thuộc tính

cơ bản mới hợp thành chất của sự vật hiện tượng Khi những thuộc tính cơ bản thayđổi thì chất của nó mới thay đổi, còn thuộc tính không cơ bản khi thay đổi thì chấtcủa sự vật hiện tượng vẫn chưa thay đổi Nhưng việc phân biệt giữa những thuộctính cơ bản và không cơ bản cũng chỉ mang tính tương đối Vì trong mối liên hệ này

nó là thuộc tính cơ bản còn trong mối liên hệ khác nó là không cơ bản

Mặt khác, mỗi thuộc tính lại được hình thành từ các đặc trưng về chất của nó

Vì vậy, mỗi thuộc tính lại đóng vai trò là một chất của sự vật Do đó sự phân biệtgiữa chất và thuộc tính cũng chỉ mang tính tương đối, trong mối quan hệ này nó làchất nhưng trong mối quan hệ khác nó lại là thuộc tính của sự vật Sự vật có vô vànthuộc tính nên sự vật không chỉ có một chất mà còn có vô vàn chất Có thể thấy chấtcủa đường là sự tổng hợp của vô vàn các thuộc tính: Hòa tan, nóng chảy, ngọt, mỗithuộc tính lại có các đặc trưng về chất: Thuộc tính hòa tan (nhiệt độ, mức độ,…)

Chất của sự vật không những được xác định bởi chất của các yếu tố cấuthành, mà còn bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố cấu thành sự vật đó Nghĩa

là bởi kết cấu của sự vật Trong tự nhiên và cả trong xã hội, chúng ta thấy không ít

sự vật, mà xét riêng về các yếu tố cấu thành Chẳng hạn, kim cương và than chì lànhững sự vật đều do cacbon (carbon) tạo thành Nhưng kim cương là vật cứng nhấttrong tất cả các vật, có thể cắt được hầu hết mọi kim loại, có giá trị kinh tế cao, cònthan thì không có được những đặc trưng tương tự Sự khác nhau đó được quyếtđịnh bởi phương thức liên kết khác nhau của các nguyên tử cacbon Chất của sự vậtkhông chỉ thay đổi khi có sự thay đổi những yếu tố cấu thành mà nó còn phụ thuộcvào sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố đó Do vậy, để làm biến đổichất của sự vật, có thể cải tạo các yếu tố cấu thành, hoặc biến đổi phương thức liênkết giữa các yếu tố đó

Chung quy lại, chất mang tính khách quan vì bất kì một sự vật nào cũng đượccấu thành từ các yếu tố cấu thành nên các bộ phận tạo nên tính quy định về chất; chấtgắn liền với sự vật, chất là chất của sự vật; không thể có sự vật không có chất, cũngnhư không thể có chất ở bên ngoài sự vật Theo Ph.Ăngghen: Chất lượng không tồntại, chỉ có sự vật có chất lượng mới tồn tại, hơn nữa sự vật có vô vàn chất lượng mới

tồn tại; mỗi sự vật không chỉ có một chất mà còn có vô vàn chất; chất biểu hiện tínhtoàn vẹn, tính chỉnh thể thống nhất của sự vật; dùng chất để phân biệt các sự vật hiệntượng với nhau bác bỏ quan điểm triết học cổ đại của Aristote cho rằng phân biệt cácchất với nhau bằng hình dạng bên ngoài; chất quan trọng, nhưng không thể đồngnhất chất với sự vật, vì còn vai trò của lượng, nếu đồng nhất chất với sự vật thì lượngbằng không.

1.2.3 Quan niệm biện chứng duy vật về lượng

Lượng là phạm trù triết học để chỉ tính quy định vốn có của sự vật về mặt sốlượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như cácthuộc tính của sự vật Lượng của sự vật biểu thị kích thước dài hay ngắn, số lượngnhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, nhịp điệu nhanh haychậm Trong thực tế lượng của sự vật thường được xác định bởi những đơn vị đolường cụ thể như vận tốc của ánh sáng là 300.000 km trong một giây, một phân tửnước gồm hai nguyên tử hidro (hydro) liên kết với một nguyên tử oxy Bên cạnh

đó có những lượng chỉ có thể biểu thị dưới dạng trừu tượng và khái quát như trình

độ tri thức khoa học của một người, ý thức cao hay thấp của một học sinh Trongnhững trường hợp đó chúng ta chỉ có thể nhận thức được lượng của sự vật bằng conđường trừu tượng và khái quát hóa Có những lượng biểu thị yếu tố quy định kếtcấu bên trong của sự vật (số lượng nguyên tử hợp thành nguyên tố hóa học, sốlượng lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội), có những lượng vạch ra yếu tố quyđịnh bên ngoài của sự vật (chiều dài, chiều rộng, chiều cao của sự vật)

Sự phân biệt chất và lượng của sự vật chỉ mang tính tương đối Có nhữngtính quy định trong mối quan hệ này là chất của sự vật, song trong mối quan hệkhác lại biểu thị lượng của sự vật và ngược lại Chẳng hạn số lượng trẻ đạt chuẩntrong năm của một lớp sẽ nói lên chất lượng chăm sóc và giáo dục của lớp đó Điềunày cũng có nghĩa là dù số lượng cụ thể quy định thuần túy về lượng; song, sốlượng ấy cũng có tính quy định về chất của sự vật Chất và lượng là hai mặt khôngthể tách rời nhau trong sự vật Trong quá trình vận động và phát triển, chất vàlượng của sự vật không đứng im mà chúng luôn vận động không phải biệt lập vớinhau mà luôn luôn có quan hệ qua lại theo một quy luật nhất định

Lượng cũng như chất, mang tính khách quan (vì bất kì một sự vật nào cũngchiếm một vị trí nhất định trong không gian - quy mô tồn tại, và được diễn ra trongmột khoảng thời gian nào đó - tốc độ, nhịp độ của nó); Sự vật không chỉ có mộtlượng mà còn có vô vàn lượng; Sự phân biệt giữa chất và lượng cũng chỉ mang tínhtương đối Vì còn tùy vào những mối quan hệ nhất định Chẳng hạn như thống kê

số lượng học sinh đạt chuẩn trong một lớp học: Tốt, khá, trung bình rồi đến lượng.Nhưng trong mối qua hệ khác, thông qua sự thống kê ấy có thể đánh giá chất lượnghọc sinh của lớp đó là như thế nào Bất kì sự vật nào bao giờ cũng bao gồm 2 mặtlượng và chất, lượng và chất tác động qua lại lẫn nhau tạo nên mối quan hệ biệnchứng giữa lượng và chất

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất

1.3.1 Sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại:

* Khái niệm độ, bước nhảy, điểm nút:

Bất kỳ sự vật hay hiện tượng nào cũng là sự thống nhất giữa chất và lượng.Chúng tác động qua lại lẫn nhau Trong sự vật, quy định về lượng không bao giờtồn tại nếu không có tính quy định về chất và ngược lại Sự thay đổi về lượng và vềchất của sự vật diễn ra cùng với sự vận động và phát triển của sự vật Nhưng sựthay đổi đó có quan hệ chặt chẽ với nhau chứ không tách rời nhau Sự thay đổi vềlượng của sự vật có ảnh hưởng tới sự thay đổi về chất của nó và ngược lại, sự thayđổi về chất của sự vật tương ứng với sự thay đổi về lượng của nó Sự thay đổi vềlượng có thể chưa làm thay đổi ngay lập tức sự thay đổi về chất của sự vật Ở mộtgiới hạn nhất định khi lượng của sự vật thay đổi, nhưng chất của sự vật chưa thayđổi cơ bản Khuôn khổ, mà trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi về chấtcủa sự vật, được gọi là độ

Độ là phạm trù triết học dùng để chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về

lượng của sự vật chưa làm thay đổi căn bản chất của sự vật ấy Những giới hạn màkhi lượng đạt tới đó sẽ làm thay đổi về chất của sự vật được gọi là điểm nút Điểmnút là phạm trù triết học dùng để chỉ điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng

đã đủ làm thay đổi chất chất của sự vật

Chẳng hạn như sự phát triển của một đứa trẻ đều tuân theo quy luật và pháttriển theo từng giai đoạn nhất định Trong dân gian thường nói “ba tháng biết lẫy,bảy tháng biết bò, chín tháng lò dò biết đi” Nghĩa là sự phát triển của trẻ từ khimới sinh ra đến khi biết lẫy là cả một giai đoạn để phát triển, chủ yếu về mặt thểchất Từ sơ sinh đến biết lẫy cần ba tháng là một quá trình tích lũy thể chất mộtcách toàn diện được gọi là độ và đến đúng ba tháng một đứa trẻ bình thường sẽ biếtlẫy vì trẻ đã tích lũy đủ lượng cho sự phát triển ấy thì đến điển nút nhất định lượng

đủ, thì chất sẽ thay đổi và trẻ biết lẫy một cách an toàn và cứng cáp

Cũng tương tự như biết bò, để trải qua quá trình bò đến lúc này trẻ không chỉcần sự phát triển thể chất mà cần cả đến sự phát triển trí tuệ Khi một đứa trẻ sơsinh từ chưa dần nhận thức thế giới xung quanh, đến khi trẻ biết lẫy, cũng thôngqua khi lẫy bộ phận đầu của trẻ được nâng cao, trẻ dần nhận thấy thế giới xungquanh lúc này đây sự khích thích trí tò mò ham hiểu biết của trẻ được khơi dậy, trẻmong muốn được đến với thế giới xung quanh, tìm hiểu và khám phá chúng.Nhưng với thể chất hiện tại của trẻ chưa thể thực hiện được, phải trải qua một quátrình cho đến bảy tháng đủ cho sự tích lũy thể chất chân tay đủ cứng cáp, và sựmong muốn ham học hòi, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh đủ lượng sẽ tạođộng lực cho điểm nút đến nhanh và đến một thời điểm nhất định trẻ sẽ bò được và

bò một cách cứng cáp hơn Đến bảy tháng sự phát triển trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹcủa trẻ cũng phát triển hơn và khi biết bò trẻ được đến với thế giới xung quanh mộtcách gần gũi hơn, trẻ được trực tiếp tiếp xúc với sự vật hiện tượng Nhưng đồ dùng,

đồ chơi ở trên cao trẻ vẫn phải nhờ đến người chăm sóc trẻ chứ trẻ vẫn chưa tự lấyđược, chính vì phải nhờ đến người chăm sóc lấy đồ chơi cho trẻ đôi lúc trẻ phải đợichờ nếu người chăm sóc phải bận làm việc khác nên trẻ vẫn mong muốn mình cóthể tự lấy khi trẻ cần, chính sự thôi thúc ấy trẻ khát khao được đi, được trực tiếp lấynhững đồ dùng trẻ thích, được trực tiếp chạm gần hơn và gần hơn nữa đến xungquanh mà gần như xa lạ với trẻ trước đó Sự khát khao ấy vẫn không được đáp ứng

vì thể chất, sự phát triển của trẻ chưa đạt đến một lượng nhất định, trẻ cần phải tíchlũy thêm đến một mức độ nào ấy cần bước nhảy đột phá trẻ sẽ đi một cách vữngvàn hơn, khi lượng đạt đến mức độ chín muồi, cứ tiếp tục như vậy, lượng càng

ngày càng tích lũy thì chất luôn luôn thay đổi một cách tích cực Sự thay đổi vềlượng đạt tới điểm nút sẽ ra đời chất mới với lượng mới tương ứng của nó Sựthống nhất giữa lượng và chất mới tạo thành một độ mới với những điểm nút mới.

Sự vận động và phát triển là khôn cùng Do đó, sự vận động, biến đổi của sự vật sẽhình thành một đường nút của những quan hệ về độ Sự thay đổi về chất do những

sự thay đổi về lượng trước đó gây ra được gọi là bước nhảy

Bước nhảy là phạm trù triết học dùng để chỉ sự chuyển hóa về chất của sự vật

do sự thay đổi về lượng của sự vật trước đó gây nên Bước nhảy là sự kết thúc mộtgiai đoạn phát triển của sự vật và là điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới

Nó là sự gián đoạn trong quá trình vận động và phát triển liên tục của sự vật Có thểnói, trong quá trình phát triển của sự vật sự gián đoạn là tiền đề cho sự liên tục và sựliên tục là kế tiếp của hàng loạt sự gián đoạn

Bước nhảy đánh dấu sự kết thúc một chu kì vận động của sự vật, nhưng đồngthời là điểm xuất phát của một chu kì vận động, phát triển mới tiếp theo (vai trò củabước nhảy)

Để bước vào học ở bậc tiểu học, học sinh phải trải qua ít nhất là 3 bướcnhảy Đó là ở các em phải trải qua các lớp: Lớp 3 tuổi được gọi là lớp mầm; Lớp 4tuổi là lớp chồi; Lớp 5 tuổi lớn nhất được gọi là lớp lá (mỗi một lớp đều được cácgiáo viên hướng dẫn những kỹ năng, kiến thức phù hợp với nhận thức của các bé)rồi mới bước vào lớp Một tiểu học Mỗi khi chuyển qua các lớp phù hợp với cáclứa tuổi khác nhau đó là một bước nhảy mà mỗi đứa trẻ đều phải trải qua

Có nhiều hình thức bước nhảy khác như: Bước nhảy nhanh và chậm, bộ phận

và toàn bộ,… Chẳng hạn như sự chuyển hóa từ vượn thành người; thần tốc, thầntốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa Là bước nhảy nhanh, trường kì kháng chiến,đáng chắc thắng chắc là bước nhảy chậm, chỉ cải cách kinh tế mà không cải cáchcác ngành khác là bước nhảy cục bộ, còn đổi mới năm 1986 là bước nhảy toàn bộ(Theo Võ Nguyên Giáp)

Thế giới là muôn hình muôn vẻ, nên sự thay đổi về chất cũng hết sức đadạng với nhiều hình thức khác nhau Tính chất của các bước nhảy được quyết địnhtrước hết bởi tính chất của bản thân sự vật, bởi những mâu thuẫn vốn có Với

những sự vật có tính chất khác nhau và với những mâu thuẫn khác nhau sẽ cónhững bước nhảy khác nhau Chẳng hạn, bước nhảy trong tự nhiên dẫn tới sự ra đờicủa những loài động vật, thực vật mới phải trải qua hàng ngàn năm hoặc nhiều hơn.Nhưng cũng trong tự nhiên, con người vẫn quan sát thấy cả những quá trình thayđổi về chất diễn ra một cách nhanh chóng.

Như một nghiên cứu Ăng-ghen (Engels) để làm rõ hơn về khái niệm: Độ,điểm nút, bước nhảy Nước tồn tại ở 3 trạng thái: Rắn, lỏng, hơi Từ -2730C -> 00C:Nước tồn tại ở thể rắn; từ 00C -> 1000C: Nước ở thể lỏng; từ 1000C -> 5500C: Nước

ở thể hơi; lớn hơn 5500C: Nước ở trạng thái Plasma Xét khoảng giới hạn từ 00C ->

1000C: Nếu như chất của nước là chất lỏng, thì lượng tương ứng để quy định chấtnày là nhiệt độ của nước Nhiệt độ tăng trong khoảng 0 ->1000C, chất của nước làthể lỏng thì ta thấy lượng đổi nhưng chất chưa đổi, khoảng giới hạn 0 ->1000C triếthọc gọi là độ Như vậy, trong giới hạn độ, lượng đổi, chất chưa đổi nhưng trạngthái tồn tại của sự vật đã thay đổi (Nhiệt độ của nước khi tăng lên -> lượng đổi,nhưng chất vẫn là chất lỏng -> chất chưa đổi, nhưng trạng thái tồn tại của chất đãthay đổi: Vận tốc chuyển động của các phân tử nước nhanh hơn, áp suất của nướclên thành bình lớn hơn)

Tính đa dạng trong hình thức thay đổi về chất còn được quy định bởi điềukiện trong đó diễn ra sự thay đổi về chất Trong thực tế, sự thay đổi về chất thôngqua các bước nhảy hết sức đa dạng và phong phú Nhìn chung, các bước nhảy thểhiện qua một số cách cơ bản sau:

Bước nhảy đột biến và bước nhảy diễn ra một cách dần dần.

Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong một thời gian rấtngắn làm thay đổi chất của toàn bộ kết cấu cơ bản của sự vật

Sự phân chia như vậy được dựa trên không chỉ thời gian của sự thay đổi vềchất, mà còn dựa trên cả tính chất của bản thân sự thay đổi đó Những bước nhảyđột biến, khi chất của sự vật được biến đổi một các nhanh chóng Chẳng hạn, sựchuyển hoá của các hạt cơ bản…

Những bước nhảy được thực hiện một cách dần dần là quá trình thay đổi vềchất diễn ra bằng con đường tích luỹ dần dần những nhân tố của chất mới và mất đi

dần dần những nhân tố của chất cũ Chẳng hạn, quá trình chuyển hoá từ vượnngười thành người… Như vậy, sự khác nhau giữa hai loại bước nhảy vừa nêukhông chỉ ở thời gian diễn ra sự thay đổi về chất, và cả ở cơ chế của sự thay đổi đó.Khi nói về bước nhảy dần dần, ngoài nhân tố tốc độ, chúng ta còn nói đến cơ chếcủa việc tạo ra chất mới Ở đây, chất mới được tạo thành không phải ngay lập tức,

mà được tạo thành từng phần

Mặt khác, cũng cần phân biệt bước nhảy dần dần với sự thay đổi dần dần vềlượng Nhưng sự thay đổi dần dần về lượng diễn ra một cách liên tục trong khuônkhổ của chất đang có; còn bước nhảy dần dần là sự chuyển hóa chất này sang chấtkhác, là sự đứt đoạn của tính liên tục, là bước ngoặt quyết định trong sự phát triển

Bước nhảy toàn bộ và bước nhảy cục bộ.

Bước nhảy toàn bộ là loại bước nhảy làm thay đổi về chất tất cả các mặt, các

bộ phận, các nhân tố cấu thành sự vật Bước nhảy cục bộ là loại bước nhảy làmthay đổi một số mặt, một số nhân tố, một số bộ phận của sự vật đó Đối với các sựvật phức tạp về tính chất, về những nhân tố cấu trúc, về những bộ phận cấu thành.Bước nhảy thường diễn ra bằng con đường từ những thay đổi về chất cục bộ đếnthay đổi về chất toàn bộ Quá trình cách mạng giải phóng dân tộc thủ tiêu chế độthực dân (kiểu cũ) trên thế giới cũng như quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa đãdiễn ra theo con đường như vậy

Khi xem xét sự thay đổi về lượng và thay đổi về chất trong xã hội, điều quantrọng là phải chú ý tới độ sâu sắc và ý nghĩa của chúng Xuất phát từ cách tiếp cận

đó, cả sự thay đổi về lượng lẫn sự thay đổi về chất có thể phân ra thành những thayđổi mang tính cách mạng hay tính tiến hoá

1.4 Sự tác động trở lại của chất đối với lượng

Chất không tồn tại một cách thụ động mà có sự tác động trở lại đối vớilượng; chất mới tác động đối với lượng của sự vật trên nhiều phương diện như kếtcấu, qui mô, nhịp điệu vận động và phát triển của sự vật Có thể hiểu như: Khi chấtcủa học sinh lứa tuổi tiểu học ra đời, nó tác động lại đến lượng của học sinh lứatuổi tiểu học ở chỗ: quy mô lượng tri thức của học sinh lứa tuổi tiểu học lớn hơn sovới quy mô lượng tri thức của trẻ lứa tuổi mẫu giáo; tốc độ, quy mô, nhịp điệu vận

động phát triển lượng tri thức của học sinh lứa tuổi tiểu học nhanh hơn so với trẻlứa tuổi mẫu giáo Vì vậy, chất của học sinh lứa tuổi tiểu học khác chất của trẻ lứatuổi mẫu giáo; học sinh lứa tuổi tiểu học tích luỹ kiến thức nhanh hơn, kiến thứcnhiều hơn trẻ lứa tuổi mẫu giáo vì học sinh lứa tuổi tiểu học đã phát triển tốt hầuhết các loại tư duy, thể chất so với trẻ lứa tuổi mẫu giáo; trẻ các lớp ở cấp tiểu họckhác nhau thì lớp sau cũng có sự phát triển vượt trội hơn nhiều so với học sinh ởlớp thấp hơn.

Bất kì sự vật nào cũng đều bao gồm hai mặt lượng và chất Chất là mặt tươngđối ổn định, còn lượng có khuynh hướng biến đổi Sự vận động, phát triển của sựvật bao giờ cũng bắt đầu từ sự thay đổi về lượng, lượng biến đổi đến một giới hạnnhất định vượt quá độ, sự vật sẽ thực hiện bước nhảy, chất mới được ra đời thay thếcho chất cũ, sự vật mới được ra đời thay thế cho sự vật cũ, nhưng đồng thời chấtmới ra đời cũng có sự tác động trở lại đối với lượng Ở sự vật mới, lượng lại tiếptục biến đổi đến một điểm nút mới, lại thực hiện bước nhảy để dẫn đến sự ra đờicủa chất mới và sự vật mới Cứ như vậy, sự vận động phát triển của sự vật đượcdiễn ra theo cách thức lúc thì thay đổi dần dần về lượng, lúc thì thay đổi nhảy vọt

về chất một cách vô tận

1.5 Ý nghĩa phương pháp luận:

Một là, cần coi trọng cả hai mặt chất và lượng

Trong giáo dục tiểu học chúng ta có thể hiểu: lượng là các yếu tố như cở sởvật chất, đồ dùng dạy học, đội ngũ giáo viên, học sinh, nhà quản lí… Chất là sựphát triển của học sinh một cách toàn diện nhất Nhà giáo dục, nhà quản lý cần coitrọng cả hai mặt lượng và chất Trong quá trình dạy học muốn một học sinh pháttriển toàn diện nhất cần phải có đầy đủ các yếu tố về cơ sở vật chất, trang thiết bị

đồ dùng, đồ chơi trong dạy học phải đẩy đủ để khích thích sự ham muốn hiểu biết,tìm tòi, nhận thức khám phá thế giới xung quanh của học sinh Nếu thiếu các công

cụ, phương tiện dạy học trực quan sẽ dẫn dẫn sự nhàm chám trong quá trình tiếpthu tri thức của học sinh Vì vậy, muốn học sinh phát triển toàn diện cả kiến thức vàtrể chất thì cần phải có môi trường giáo dục tốt nhất cho học sinh Bên cạnh đó yếu

tố đội ngũ giáo viên, số lượng học sinh trong mỗi lớp học và nhà quản lý hết sức

quan trọng Cần phải có đội ngũ giáo viên đạt chuẩn, có đầy đủ phẩm chất nghề và

số lượng học sinh trong một lớp hết sức quan trong, không thể để số lượng học sinhvượt quá mức cho phép trong một không gian chật hẹp được Một nhà quản lý giỏi

là người phải có “trái tim nóng và cái đầu lạnh”

Tất cả những yếu tố trên ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến chất sự pháttriển toàn diện của học sinh tiểu học Chúng ta cần phải coi trọng cả hai mặt lượng

và chất; và có những biện pháp phát triển song song kết hợp giữa lượng nhằm giúpchất phát triển một cách tối đa nhất Nếu như chỉ chăm lo trang bị đầy đủ về lượngnhưng không coi trọng, phối hợp cùng chất để phát triển thì những yếu cầu đặt ratrước đo sẽ không đạt được hiệu quả mong muốn và học sinh cũng không phát triểntoàn diện như chúng ta nghĩ Chính vì vậy lượng và chất cần phải luôn luôn quantrọng như nhau

Cần chú ý khâu tích luỹ về lượng để đến khi có đầy đủ điều kiện chín muồi

sẽ thay đổi về chất của sự vật Trong cuộc sống, đã tổng kết thành nhiều kinhnghiệm quý báu mang đậm tính quy luật lượng chất: “Tích tiểu thành đại”, “gópgió thành bão”, “có công mài sắt có ngày nên kim”, “góp từng nửa bước để có ngàndặm, góp từng giọt nước nhỏ để trở thành biển rộng sông dài” (theo Tuân Tử)

Trong công tác giáo dục tiểu học, để chuẩn bị cho học sinh lên các lớp tiếptheo là cả mộ quá trình chăm sóc và giáo dục, người giáo viên cần chủ động vàđịnh hướng cho học sinh cách lĩnh hội tri thức, cách sử dụng lời ăn tiếng nói, tìnhcảm, đạo đức, kỹ năng tự phục vụ… Vì khi học ở môi trường lớp 1, lớp 2, vui chơi

là hoạt động chủ đạo của trẻ nhưng khi lên những lớp học cao hơn thì hoạt độnghọc tập chiếm ưu thế giữ vị trí chủ đạo Khi chuyển đổi hoạt động chủ đạo của họcsinh là cả một quá trình tích lũy lượng để đến khi có đầy đủ điều kiện chín muồi sẽthay đổi chất: tri thức được tích lũy, đạo đức được tích lũy, các kỹ năng cần thiết đểchuyển lên các lớp học cao hơn Học sinh khi đã có đầy đủ kiến thức ở các lớp họctrước sẽ được kích thích lòng ham học để được đọc ở các lớp cao hơn và sẽ có cơhội tiếp thu nhiều tri thức mới mà ở các lớp học dưới chưa được truyền học Tronggiáo dục – đào tạo, chúng ta cũng có thể hiểu lượng là nâng cao cơ sở vật chất,trang thiết bị, đồ dùng dạy học, số lượng cán bộ quản lí giáo dục, số lượng giáo

viên,… Chất lượng lượng giáo dục đào tạo: Mục tiêu phát triển con người toàn diệnphải có lí tưởng, phẩm chất, đạo đức, chuyên môn, tri thức,…

Cần chống lại bệnh chủ quan duy ý chí biểu hiện ở chỗ lượng biến đổi chưađến điểm nút đã vội vàng thực hiện bước nhảy Có khi chúng ta vội vàng tạo ra cáimới khi chưa có đủ điều kiện chín muồi Trong giáo dục tiểu học hiện nay, phụhuynh luôn muốn con mình là thiên tài, ngoại trừ những trường hợp đặt biệt là đứatrẻ khi mới sinh ra có tư chất của một thiên tài, những trẻ bị tự kỉ thiên tài có nghĩa

là một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống trẻ phát triển trội hơn những trẻ bìnhthường, những lĩnh vực còn lại trẻ chậm hơn so với những trẻ bình thường và lĩnhvực trội hơn ấy của trẻ giúp trẻ thành công trong cuộc sống và giỏi hơn những trẻkhác được gọi là thiên tài Ngoài ra, những trường hợp còn lại là những trẻ pháttriển hết sức bình thường nhưng cha mẹ lại luôn muốn con mình phát triển thiên tàinhư con người ta và thúc ép trẻ học khi trẻ còn rất nhỏ Trong khi lứa tuổi ấy cácbạn đồng trang lứa còn đang chơi là hoạt động chiếm ưu thế thì trẻ lại phải ép học.Hiện nay giáo dục nước ta luôn phê phán tình trạng học học thêm, dạy thêm, họctrước chương trình, nhưng bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều bộ phận phụ huynh bắt éphọc sinh phải học trước chương trình Phụ huynh không hiểu rằng để một học sinhphát triển một cách tự nhiên là tốt nhất, hiện trạng học trước có rất nhiều bất lợi chotrẻ sẽ làm co học sinh cảm thấy chán ghét việc học, làm cho học sinh trong quátrình học sẽ thấy chương trình mình đã được học hết và không còn hứng thu khi đihọc nữa hoặc khi bị thúc ép học Cần phải học như thế nào khi thể chất của họcsinh ở các lớp học khác nhau chưa đáp ứng đầy đủ cho việc học? trẻ dễ bị cong vẹocuộc sống hay trẻ còn nhỏ thời gian duy trì chú ý của trẻ còn kém nếu học thời giannhư trẻ tiểu học sẽ dễ sao nhãng việc học kết quả thu đươc cũng không bao nhiêu.Chính vì vậy phụ huynh vội vàng thực hiện bước nhảy khi mà trẻ chưa tích lũy đủlượng đây chính là căn bệnh chủ quan duy ý chí cần được xóa bỏ

Cần chống lại bệnh bảo thủ trì trệ biểu hiện ở chỗ lượng đã biến đổi đến quá

độ mà không chịu thực hiện bước nhảy vẫn giữ nguyên chất cũ Trong giáo dục tiểuhọc, chúng ta có thể thấy rõ nhất là ở các tỉnh vùng đồng bào các dân tộc thiểu số.Khi con đã đến tuổi đi học nhưng phụ huynh vẫn khăng khăng không cho con đến