14 ĐẠI HỌC KHOA BÀI THU HOẠCH TÊN BÀI THU HOẠCH THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC HIỆN NAY ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ TP.
Trang 1BÀI THU HOẠCH
TÊN BÀI THU HOẠCH: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC HIỆN NAY
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ
TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021
MỤC LỤC
Trang 2PHẦN I MỞ ĐẦU 1
Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI
1.1 Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là gì và vai trò
1.2 Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở bậc đại học –
Chương 2
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC
2.1 Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở bậc
2.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học ở bậc đại học hiện nay 8
Trang 3Phần I: MỞ ĐẦU
Thế giới hiện nay, đang bước vào kỷ nguyên của khoa học và công nghệ gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 Điều đó, thêm một lần nữa, minh chứng cho tầm ảnh hưởng cả bề rộng lẫn chiều sâu của khoa học, công nghệ đối với con người và xã hội Những tác động toàn diện và sâu sắc đó đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội của mọi quốc gia - dân tộc Bản chất của cách mạng công nghiệp 4.0 chính là sự ứng dụng khoa học và công nghệ, và sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách sâu rộng có hiệu quả, phục vụ sản xuất và đời sống xã hội Không thể phủ nhận, cách mạng công nghiệp 4.0 bên cạnh những thách thức buộc con người phải giải quyết để thích nghi thì cũng đã đem lại những điều kiện vô cùng thuận lợi, giúp con người khám phá nhiều tri thức mới, góp phần phát triển kinh tế - xã hội
Cùng với thế giới, cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đang diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam, sức ảnh hưởng của nó không chỉ dừng lại ở lĩnh vực sản xuất mà là toàn bộ đời sống xã hội với tốc độ nhanh chóng và đa dạng Rõ ràng, với cách mạng công nghiệp 4.0, Việt Nam đã không bỏ lỡ chuyến tàu lịch sử của thời đại Công nghệ về bản chất không có vấn đề tốt, xấu, mà tất cả đều do mục đích sử dụng và vận dụng công nghệ của xã hội và con người Lịch sử cho thấy, mỗi cuộc cách mạng công nghiệp mới thường sẽ tạo cơ hội chỉ cho một số ít nước bứt phá vươn lên để trở thành nước phát triển Việt Nam muốn tận dụng cơ hội này thì phải vươn lên đi đầu, phải có
tư duy mới, không nhất thiết tuần tự mà có tính đột phá trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục, nhất là giáo dục đại học
Có thể thấy, sự tác động mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp 4.0 đến giáo dục
là rất lớn, nó đặt ra vấn đề cần phải thay đổi phương pháp dạy học nhằm thích ứng yêu cầu của thực tiễn đang biến đổi nhanh chóng Nhất là trong bối cảnh giáo dục cả thế giới đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh Covid 19 thì việc ứng dụng công nghệ thông tin (đặc biệt là trong giảng dạy trực tuyến) trong dạy học ở bậc đại học càng có
ý nghĩa hơn cả
Trang 4Phần II NỘI DUNG
Chương 1: – MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC
1.1 Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là gì và vai trò của nó đối với dạy học ở bậc đại học ở nước ta hiện nay
Ngày nay, khi chúng ta thực hiện mạnh mẽ việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và ở bậc đại học nói riêng, thì việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học là việc phổ biến và mang lại hiệu quả nhất định Vậy ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nghĩa là gì? Và vai trò của nó đối với dạy học ở bậc đại học như thế nào?
Trước hết, đề cập đến ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực dạy học tức
là việc áp dụng, sử dụng, kết hợp những thành tựu của khoa học và công nghệ thông tin vào hoạt động giảng dạy, đổi mới phương pháp, hình thức dạy học mang lại hiệu quả cao
Như vậy, ở đây chủ yếu là sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình dạy học với mục đích nâng cao chất lượng nội dung và đổi mới phương pháp giảng dạy Như vậy có thể thấy ứng dụng công nghệ thông tin có vai trò nhất định vào quá trình dạy học, nhất là ở bậc đại học Vai trò đó biểu hiện như sau:
Thứ nhất, đối với giảng viên (tức người dạy), thì ứng dụng công nghệ thông
tin vào giảng dạy buộc họ phải đổi mới toàn diện cách thức làm việc của mình, mà trước hết là ở khâu chuẩn bị bài giảng Một bài giảng có ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phục vụ cho truyền tải nội dung bài học, phải cụ thể, chi tiết, chu đáo và có sự sắp xếp phù hợp giữa kiến thức muốn truyền đạt với hiệu ứng của công nghệ thông tin Nghĩa là khi thiết kế bài giảng thầy, cô giáo có thể tối ưu hóa tất cả các phương tiện và công nghệ để biểu đạt nội dung bài giảng của mình họ có thể lồng ghép hình ảnh, video để phục vụ cho minh họa nội dung của bài giảng Còn trong quá trình thực hành giảng dạy, nếu ứng dụng công nghệ thông tin một cách hiệu quả, sẽ giúp cho giảng viên tiết kiệm được thời gian viết bảng (bởi đã có máy chiếu hỗ trợ), mà dành
Trang 5được nhiều thời gian hơn cho việc phân tích, luận giải nội dung bài học (đặc biệt khi
sử dụng công nghệ thông tin thì quá trình phân tích, luận giải nội dung sẽ được hấp dẫn hơn, có sức hút hơn nhờ lồng ghép hình ảnh, âm thanh hay video có liên quan đến nội dung bài học để minh họa) mà không như cách giảng bải truyền thống với bảng đen phấn trắng và dùng ngôn ngữ để thuyết trình Đồng thời với đó là giúp giảng viên tăng khả năng trình bày vấn đề logic, chặt chẽ, hệ thống hơn, trên cơ sở đó giúp cho sinh viên nắm vấn đề tốt hơn Ngoài ra, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học cũng là một trong những điều kiện cần thiết để giúp giáo viên thực hiện được các công việc liên quan đến giáo dục, bồi dưỡng và phát triển trí tuệ, khơi dậy những tố chất thông minh vốn có của sinh viên (ví dụ như kết hợp tổ chức cho sinh viên học tập theo nhóm ví dụ như giao cho mỗi nhóm làm video hoặc trình chiếu powerpoint theo chủ đề) Hoặc đó là cách thức mà họ có thể giảm sự mệt mỏi trong quá trình học của người học bằng cách thiết kế những trò chơi thú vị thông qua bài giảng (tất nhiên những trò chơi này chỉ có thể thực hiện tốt khi sử dụng các hiệu ứng của công nghệ thông tin)
Thứ hai, đối với sinh viên (tức người học), ưu điểm nổi bật của việc ứng dụng
công nghệ thông tin chính là việc nâng cao tính trực quan, sinh động, và sự hứng thú trong từng buổi học Đồng thời với đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận với công nghệ thông tin với tư cách là công cụ hữu hiệu trong học tập và nghiên cứu, từ đó hình thành phương pháp học tập chủ động, tích cực và sáng tạo (ví dụ như phương pháp học tập theo nhóm để chuẩn bị nội dung thuyết trình thông qua trình chiếu hoặc làm video clip) Nghĩa là, thay vì phải trải qua một bước học trừu tượng, thì khi ứng dụng công nghệ thông tin này sẽ giúp cho người học hình dung ra ngay các hoạt động, kiến thức của bài học thông qua các hình ảnh, video clip về nội dung học tập được trình chiếu, được sử dụng trong mỗi bài giảng của giảng viên cũng như qua hệ thống bài giảng điện tử Những tác động trực quan thông qua công nghệ thông tin này sẽ giúp họ
ấn tượng sâu sắc hơn, ghi nhớ tốt hơn nội dung bài học so với cách dạy học thông thường Nhờ có sự thay đổi thường xuyên các hình ảnh, nội dung học, người học sẽ
Trang 6được dẫn dắt một cách hứng thú vào nội dung của bài, giảm bớt cảm giác nhàm chán trong học tập
Như vậy, thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong quá trình dạy
học, sinh viên phát huy khả năng tự chủ, năng động, sáng tạo trong học tập, còn giảng viên có thể giảng một cách năng động, sáng tạo và hấp dẫn hơn phương pháp truyền thụ, thuyết trình như dạy học truyền thống Trên cơ sở đó góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nhằm mục đích nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo ở nước ta hiện nay
1.2 Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở bậc đại học – Một số vấn
đề lưu ý
Về cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học trong môi trường bậc đại học là thuận lợi và dex dàng thực hiện hơn so với các bậc học khác trong cả nước Bởi lẽ, đối tượng dạy và học ở bậc học này là những người dễ tiếp cận được công nghệ thông tin Cụ thể: giảng viên đại học là những người có trình độ, có kiến thức cao do đó việc tiếp cận với công nghệ thông tin cũng nhanh hơn, vì thế họ có thể vận dụng nó vào quá trình dạy học một cách dễ dàng và linh hoạt về phía sinh viên, các em cơ bản là những người trẻ, thông mình, nhanh nhẹn và năng động lại ham học hỏi và ưa sáng tạo do vậy các em là đối tượng nhanh nhất khi tiếp cận và dễ dàng sử dụng công nghệ thông tin một cách thành thạo đây có thể nói là điểm ưu việt và nổi bật nhất cho tính khả thi của việc ứng dựng công nghệ thông tin vào dạy học
Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi là cơ bản, chúng ta cũng cần lưu ý một số vấn đề trong ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, đó là:
Thứ nhất, không được tuyệt đối hóa vai trò của công nghệ thông tin trong dạy
học Bởi lẽ, công nghệ thông tin cũng chỉ là máy móc và các ứng dụng của máy móc,
mà bản thân máy móc dù tiến bộ đến đâu cũng không thể thay thế được con người đặc biệt là trong hoạt động giáo dục, nó không chỉ là hoạt động đơn thuần truyền thụ kiến thức mà trên hết nữa nó còn nuôi dưỡng niềm say mê khoa học, trau dồi nhân cách, và rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp cho các em trong tương lai Những điều đó, bản thân
Trang 7máy móc và công nghệ không thể thay thế được bằng tình cảm, cảm xúc, trí tuệ, nhân cách và sự tâm huyết của giảng viên thông qua mỗi bài giảng của mình, thông qua cách ứng xử với sinh viên của mình Do đó, bản thân sự tương tác trực tiếp giữa người dạy và người học vẫn là vấn đề cốt lõi của quá trình dạy học
Thứ hai, không nên tuyệt đối hóa hoạt động dạy học thuyết giảng truyền thống
mà phản đối việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học Bởi lẽ, đây là
xu hướng dạy học hiện đại của thế giới, bản thân chúng ta bắt đầu cũng đã là đi sau một bước so với các nước phát triển, trong khi đó rõ ràng công nghệ thông tin cũng đã mình chứng cho vai trò to lớn của nó đối với các lĩnh vực nói chung và dạy học nói riêng Hiện nay, việc phủ nhận, phản đối ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy tuy không nhiều nhưng không phải là không có (thường rơi vào một số người có tư tưởng bảo thủ, giữ phương pháp thuyết giảng truyền thống, hoặc một số giảng viên ngại tiếp cận với công nghệ thông tin) Nếu như chúng ta không đổi mới, không ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy chúng ta sẽ bị lạc hậu, bị bỏ lại phía sau sự tiến bộ của nhân loại, đó cũng chính là đi ngược lại bản chất của giáo dục, vì giáo dục
là để hiểu biết, để tiến bộ, văn minh và nhân văn hơn
Thứ ba, trong tình hình hiện nay, dưới sự ảnh hưởng của đại dịch covid 19, giáo
dục thế giới đều bị ảnh hưởng, Việt Nam chúng ta cũng không ngoại lệ Do đó, tối ưu nhất là để đảm bảo việc dạy và học được diễn ra không thể không ứng dụng công nghệ thông tin, nhưng ứng dụng công nghệ thông tin một cách có hiệu quả đòi hỏi trách nhiệm của cả người dạy lẫn người học và cả công tác quản lý giáo dục (điều này sẽ được nói rõ thêm ở chương II)
Tóm lại, có thể ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học nói chung và bậc
đại học nói riêng là tất yếu khách quan đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại Việc chúng ta áp dụng giảng dạy bằng hình thức trực tuyến chính trong đại dịch Covid 19 cho tất cả các đối tượng trong đó có bậc đại học chính là minh chứng rõ nét nhất cho việc ứng dụng khoa học và công nghệ thông tin một cách có hiệu quả vào hoạt động dạy và học ở nước ta
Trang 8Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC HIỆN NAY
2.1 Thực trạng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc đại học hiện nay
Trong những năm qua, các bậc học trong cả nước đã ứng dụng công nghệ thông tin một cách tích cực, nó trở thành một trong những đột phá của đổi mới phương pháp dạy học tích cực ở nước ta Riêng đối với bậc đại học, thực trạng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học như sau:
Về kết quả đạt được:
Một là, đa số giảng viên ở các trường đại học trong cả nước đã rất tích cực và
nỗ lực không ngừng trong đưa các ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình giảng dạy, không chỉ đển thời điểm dịch bệnh covid 19 bùng nổ, mà từ các năm trước đây ở hầu hết giảng viên đã ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, có thể nói những phương tiện như, máy tính xách tay, máy trình chiếu và các phần mềm, các chương trình tin học phù hợp với giảng dạy đã được khai thác có hiệu quả Điều đó cho thấy tư duy của đội ngũ giảng viên đã đáp ứng yêu cầu thay đồi ngày càng cao của thực tiễn giáo dục trong nước và thế giới Bên cạnh đó, cơ bản giảng viên đều nhận thức đây là
là xu thế giáo dục của thời đại cho nên đã không ngừng nghiên cứu, tìm tòi, và tham gia các khóa học, lớp học đào tạo sử dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, thậm chí có những giảng viên sẵn sàng dành thời gian và trí lực, sức lực để sáng tạo ra những công nghệ phù hợp riêng với đối tượng, nhiệm vụ mình giảng dạy
Hai là, về phía người học tức sinh viên phần đông đều thích ứng được với việc
đưa ứng dụng công nghệ vào việc học, nhiều bạn sinh viên đã tận dụng và khai thác tối đa khía cạnh này làm chủ được công nghệ thông tin, tra cứu, và chủ động trong việc nắm bắt kiến thức đồng thời hình thành tư duy sáng tạo
Trang 9Ba là, với việc đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy và học tập về cơ bản đã
đưa lại những tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, trong đó giải phóng kỹ năng và phương pháp cho giảng viên, họ được tự do thiết kế bài giảng trên cơ sở hỗ trợ của công nghệ thông tin để có những bài giảng tốt nhất, còn học viên học được cơ cơ hội học tập thoải mái nhất, sáng tạo nhất và tiếp thu, thực hành kiến thức cũng hiệu quả nhất
Về hạn chế, tồn tại:
Một là, vẫn còn tồn tại một số giảng viên ngại ứng dụng công nghệ thông tin
vào giảng dạy mà vẫn theo lối giảng truyền thống cho nên chưa phát huy, khai thác được tính ưu việt của công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng bài giảng, góp phần vào dạy và học học theo hướng tích cực, hiện đại Số giáo viên này không nhiều, chủ yếu rơi vào một số ít người lớn tuổi ngại tiếp cận với công nghệ thông tin hoặc người có tư tưởng bảo thủ khi cho rằng giảng thuyết trình truyền thống là phù hợp mà không cần tới sự bổ trợ của các loại phương tiện khác
Hai là, mặc dù đã có giảng viên tích cực đưa thiết bị kỹ thuật và công nghệ vào
giảng dạy song chỉ dừng lại ở trình chiếu minh họa, hay chiếu chép nội dung giảng mà không tạo được hấp dẫn đối với người học, chưa sử dụng công nghệ thông tin để kích thích tư duy sáng tạo, tư duy độc lập của người học (thông qua việc giao cho sinh viên hoặc nhóm sinh sinh chuẩn bị chủ đề hay nội dung thuyết trình bằng cách sử dụng công nghệ thông tin như làm video clip, trình chiếu nội dung thuyết trình…) Ngược lại, có những giảng viên lại quá lạm dụng việc đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy làm cho các bài giảng mất đi tính chuyên sâu hoặc làm cho sinh viên phân tán sự tập trung bằng cách lồng ghéo quá nhiều hình ảnh, vide, hay hiệu ứng công nghệ
Ba là, quá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy và học tập có một
số sinh viên sẽ lạm dụng hoặc ỉ lại vào các phương tiện đặc biệt là máy tính và mạng internet để học mà không hình thành thói quen, tu duy nghiên cứu độc lập bởi tri thức không chỉ dừng lại ở các thanh công cụ tìm kiếm mà còn ở sách, báo, tài liệu khoa
Trang 10học, kiến thức của người dạy, và thực tiễn, lĩnh vực hoạt động nghiên cứu của bản thân và thực tế của cuộc sống
Bốn là, đầu tư cơ sở vật chất cho việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy
học ở bậc học đại học một số nơi còn thiếu Có thể nói, để việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy đạt hiệu quả thì vấn đề đầu tiên, quan trọng hay nói cách khác
“điều kiện cần” là phải có cơ sở vật chất đảm bảo việc lắp đặt các máy móc (như máy tính, máy trình chiếu, hệ thống âm thanh và hình ảnh, mạng internet, ….) và phòng học đạt yêu cầu phải được đảm bảo Tuy nhiên một số trường chưa đảm bảo được cơ
sở vật chất còn thiếu về số lượng và chưa đạt chất lượng như: hệ thống phòng học còn kém, máy tính hoặc máy chiếu chưa đầy đủ, hoặc xuống cấp, hệ thống mạng nội bộ hoặc mạng internet còn chậm… Điều này là một trong những nguyên nhân dẫn tới việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học chưa hiệu quả
Thực trạng nói trên cho thấy, mặc dù có những kết quả tích cực song những tồn tại cũng rất đáng quan tâm, bởi lẽ chỉ khi nào khắc phục được những tồn tại đó mới có thể tối ưu hóa được việc sử dụng thiết bị kỹ thuật và công nghệ vào giảng dạy và mang lại hiệu quả thiết thực
2.2 Một số giải pháp để nâng cao chất lượng ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ở bậc đại học hiện nay
Trong xu thế số hoá giáo dục, đào tạo đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy ở bậc đại học là một tất yếu khách quan Muốn hoạt động thực hiện có hiệu quả cần tập trung vào một số vấn đề cơ bản sau:
Một là, giảng viên khi ứng dụng công nghệ thông tin phải phù hợp với yêu cầu giảng dạy
Theo đó, ứng dụng công nghệ phải bảo đảm cho người học tiếp thu được kiến thức, kỹ năng kỹ xảo nghề nghiệp tương ứng với yêu cầu của chương trình học, chuyên đề học, bảo đảm các đặc trưng của việc dạy lý thuyết và thực hành cũng như các nguyên lý sư phạm cơ bản Giúp cho giáo viên truyền đạt một cách thuận lợi các kiến thức cho học viên, phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy,