1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA TIỂU LUẬN TÊN MÔN HỌC ĐỀ TÀI VẤN ĐỀ DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TRƯỜNG TIỀU HỌC MINH HƯNG, HUYỆN CHƠN THÀNH – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
KHOA………….
TIỂU LUẬN
TÊN MÔN HỌC:
ĐỀ TÀI: VẤN ĐỀ DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TRƯỜNG TIỀU HỌC MINH HƯNG, HUYỆN CHƠN THÀNH – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC MINH HƯNG, HUYỆN CHƠN THÀNH
BÌNH PHƯỚC NĂM 2021
MỞ ĐẦU
Trang 2Trong bối cảnh toàn cầu hóa, số hóa, nhất là xu thế phát triển từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã, đang tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ, sâu rộng đến nhiều mặt, lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó phải kể đến lĩnh vực giáo dục & đào tạo Chính vì thế giáo dục và đào tạo phải có sự thay đổi cho phù hợp với thực tiễn vận động phát triển của xã hội
Đảng, Nhà nước, Chính phủ Việt Nam luôn quan tâm, xác định rõ tầm quan trọng của việc giáo dục và đào tạo Theo đó, với quan điểm không có sự đầu tư nào mang lại nhiều lợi ích như đầu tư cho giáo dục và đào tạo, bởi đây là lĩnh vực, nền tảng góp phần hình thành, tạo nên nhân cách chuẩn mực cho mỗi công dân, đào tạo nên những người lao động có trình độ nghề, năng động, sáng tạo, là tiền
đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước Đảng ta đã có riêng một nghị quyết về đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo đó là Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" trong nhấn mạnh: "Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo
vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân" Gần đây nhất, Đại hội XIII của Đảng, trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030, xác định: “Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao” [tr.115] Qua đó cho thấy, phát triển giáo dục luôn là một động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, là điều kiện phát huy nguồn nhân lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển
xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững
NỘI DUNG
Trang 31 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DẠY HỌC HỢP TÁC
Sự phát triển xã hội và đổi mới đất nước đang đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Cùng với những thay đổi về nội dung cần có những đổi mới căn bản về phương pháp dạy học Một trong những trọng tâm của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là hướng vào người học, phát huy tính tích cực và sáng tạo của họ Dạy học hợp tác là một phương pháp dạy học tích cực đã được nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả ở những nước phát triển Phương pháp này ở Việt Nam đang được ngành giáo dục quan tâm vì tác dụng đặc biệt của nó trong việc hình thành nhân cách con người mới năng động sáng tạo, có khả năng giao tiếp, năng lực hợp tác và năng lực thích ứng
1.1 Khái niệm dạy học hợp tác
Dạy học hợp tác là chiến lược dạy học, trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, mỗi học sinh được học tập trong một nhóm hoặc nhiều nhóm
có sự hợp tác giữa các thành viên, giữa các nhóm Mục tiêu chủ yếu của việc dạy học hợp tác là giúp học sinh cùng làm việc với nhau để đạt được kết quả học tập chung, hay nói cách khác là giúp học sinh học hợp tác Vậy học hợp tác là gì?
Học hợp tác (Collaborative Learning) là một phương pháp dạy học phức hợp áp dụng cho một nhóm người Cụ thể ở đây là các em học sinh sao cho các
em trong nhóm sẽ học tập, làm việc cùng nhau để cùng nghiên cứu, khảo sát một chủ đề bài học nhằm đạt được kết quả cao nhất trong học tập Mỗi học sinh sẽ là một thành viên trong nhóm có trách nhiệm riêng của mình, không liên quan đến các học sinh khác Trong nhóm, các thành viên sẽ tương tác và hợp tác với nhau
để hỗ trợ cho việc học tốt hơn Mỗi nhóm học hợp tác thường gồm 4 đến 6 học sinh có học lực khác nhau cùng học tập và làm việc hướng đến mục đích chung dựa trên những nỗ lực đóng góp của từng thành viên trong nhóm
Bản chất của phương pháp dạy học hợp tác là giúp cho tất cả học sinh tham gia có thể chủ động đóng góp hoạt động, trí tuệ của mình vào quá trình học tập vì mục tiêu chung của cả nhóm, tạo cơ hội cho mỗi học sinh chia sẻ những kinh nghiệm, kiến thức và ý kiến của bản thân trong việc giải quyết các vấn đề
Trang 4có liên quan đến nội dung chủ đề của bài học mà giáo viên đưa ra Đồng thời, các em có cơ hội được học hỏi lẫn nhau, học hỏi những điểm tốt, những ưu điểm
từ các bạn khác cũng như giao lưu, hợp tác để giải quyết những nhiệm vụ chung của nhóm Dạy học hợp tác giúp người học tiếp thu kiến thức qua các hoạt động tương tác đa dạng như giữa người học với người học, giữa người dạy với người học, giữa người học và môi trường Phương pháp dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích trong dạy và học
1.2 Một số hình thức và phương pháp dạy học hợp tác
Phương pháp dạy học hợp tác gồm có nhiều hình thức, cách dạy và học khác nhau đang được áp dụng Cụ thể bao gồm:
Phương pháp dạy học hợp tác theo hình thức thảo luận nhóm: Đây là cách thức giải quyết vấn đề hay làm sáng tỏ một nội dung chủ đề cần tranh luận bằng cách trao đổi, thảo luận ý kiến, trao đổi ý tưởng và bàn bạc giữa các thành viên trong nhóm
Phương pháp dạy học hợp tác theo hình thức hoạt động nhóm: Đây là cách chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp ý tưởng và chung sức giải quyết một vấn đề, một tình huống được giáo viên giao cho nhóm thông qua các hoạt động cụ thể
Phương pháp dạy học hợp tác theo dạng hội thảo (Seminar): Đây là hình thức thảo luận nhóm mang tính chất nâng cao hơn Vấn đề, chủ để trong hình thức này thường phức tạp, chưa có những ý kiến rõ ràng nên cần có sự đóng góp, tranh luận từ tập thể các thành viên tham gia đóng góp nhằm tìm ra hướng giải quyết vấn đề đặt ra
Trang 5Phương pháp dạy học hợp tác theo hình thức dự án: Học sinh tham gia trong nhóm sẽ phải hoàn thành nhiệm vụ phức tạp hơn gắn với thực tiễn, biết kết hợp với lý thuyết và thực hành, biết tự lập kế hoạch cũng như phải thực hiện và đánh giá kết quả Hình thức học này chủ yếu hoạt động theo nhóm Kết quả của dự án
sẽ được trình bày và giới thiệu
1.3 Những đặc điểm của phương pháp dạy học hợp tác
Phương pháp dạy học hợp tác không chỉ đơn thuần là học theo từng nhóm nhỏ với nhiệm vụ cho từng học sinh mà còn đề cao tính hợp tác giữa các thành viên Do đó, sau đây là những yếu tố cơ bản giúp các bạn học sinh đảm bảo tốt tính hợp tác trong quá trình học tập và làm việc:
* Mỗi học sinh cần ý thức rõ ràng rằng mình là một thành viên trong nhóm, là một bộ phận hợp thành nhóm Tất cả học sinh trong nhóm cùng làm việc với nhau hướng tới một mục đích học tập chung
* Mỗi học sinh tham gia trong nhóm cần nhận thức rõ ràng rằng những bài toán mà mình giải, nhiệm vụ của từng thành viên là bài toán của toàn thể cả nhóm Do đó, thành công hay thất bại của nhóm sẽ là thành quả của từng thành viên đóng góp cùng Thành quả sẽ được chia đều cho mọi thành viên trong nhóm
* Muốn hoàn thành mục đích học tập của nhóm tốt nhất, tất các các thành viên tham gia trong nhóm sẽ phải trao đổi với nhau, động viên nhau cùng thảo luận tất cả các bài toán
* Mỗi học sinh trong nhóm cần phải ý thức rõ ràng công việc của bản thân, của mỗi cá nhân sẽ có tác động trực tiếp tới thành công của cả nhóm làm việc
Trang 61.4 Mục đích của phương pháp dạy học hợp tác
Hiện nay, đây là phương pháp học đang được áp dụng rộng rãi vì có tính thực tiễn cao, khắc phục được cách học một chiều thầy cô giảng bài – học sinh ghi chép thụ động trước kia Cách dạy học hợp tác góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh khá hiệu quả, giúp các em ý thức được sức mạnh của tập thể và làm việc nhóm Sau đây là những mục đích của phương pháp dạy học hợp tác mang tới, cụ thể như sau:
Thứ nhất là, giúp các học sinh, các thành viên trong nhóm có cơ hội giao tiếp, trao đổi tốt hơn Từ đó thúc đẩy giao tiếp, mối liên hệ giữa các thành viên với nhau
Thứ hai là, giúp học sinh có cơ hội trình bày vấn đề của mình cho những thành viên khác cùng biết giúp củng cố cho việc học kiến thức hiệu quả hơn Thứ ba là, có thể tham khảo các ý tưởng, ý kiến đóng góp từ những thành viên khác cùng giải quyết vấn đề sẽ hiệu quả hơn, khôn ngoan hơn so với suy nghĩ của một người Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng học hợp tác góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh
Thứ tư là, giúp học sinh nhận ra được sức mạnh đoàn kết trong giải quyết các vấn đề Ý tưởng là động viên học sinh “cùng bơi hoặc cùng chìm” với nhau hơn là sản xuất ra những kẻ thắng người thua như trong môi trường học tập có tính ganh đua một cách truyền thống Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học
tự nâng mình lên một trình độ mới
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TRƯỜNG TIỀU HỌC MINH HƯNG, HUYỆN CHƠN THÀNH HIỆN NAY
2.1 Những kết quả đạt được
Trong những năm gần đây, trường tiểu học Minh Hưng đã tích cực đổi mới phương pháp dạy học, trong đó tập trung áp dụng những phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm, giáo viên trong vai trò là người hướng dẫn trên con đường đi tìm tri thức trong những phương pháp dạy học tích cực
Trang 7được áp dụng có phuong pháp dạy học hợp tác Và đã thu được những kết quả nhất định sau:
Một là, đa số cán bộ quản lý và giáo viên của trường tiểu học Minh Hưng
bước đầu đã có một số hiểu biết về dạy học hợp tác, một số giáo viên nắm khá chắc về phương pháp này
Hai là, bước đầu cán bộ quản lý và giáo viên đã biết đến dạy học hợp tác
và đã vận dụng dạy học học tác vào thực tiễn giảng dạy của mình
Ba là, hầu hết các em học sinh có thể tiếp nhận và thích thú với dạy học hợp
tác và đã mang lại những kết qủa nhất định trong kết quả học tập của học sinh
Bốn là, thông qua dạy học hợp tác mà các em học sinh học cách làm việc
nhóm và từ đó tăng tính đoàn kết trong học tập cũng như trong cuộc sống Một trong những điều quan trọng của dạy học hợp tác là giúp HS cùng nhau học tập để cùng tiến bộ (mặc dù kết quả cá nhân không như nhau bởi vì thực chất không phải tất cả HS đều có khả năng học tập như nhau) song hầu hết các em học sinh đều rất vui vẻm thoải mái với kết quả học tập của mình
2.2 Hạn chế tồn tại và nguyên nhân
Dạy học hợp tác dù sao đối với giáo dục Việt Nam cũng là phương pháp mới, đặc biệt là đối với dạy và học ở nông thôn như trường tiểu học Minh Hưng
Do đó quá trình thực hiện cũng là vừa làm vừa rút kinh nghiệm quá trình đó không tránh khỏi những hạn chế, tồn tại sau:
Thứ nhất là, hiện nay, bước đầu cán bộ quản lý và giáo viên trường Minh
Hưng đã biết đến dạy học hợp tác và đã vận dụng dạy học hợp tác Tuy nhiên, sự hiểu biết này chưa đầy đủ và chưa hoàn toàn chính xác, vì thế việc vận dụng cũng còn hạn chế Điều đó chứng tỏ rằng việc dạy học hợp tác chưa thực sự quen thuộc với giáo viên
Thứ hai là, một bộ phận không nhỏ giáo viên ở trường Tiểu học Minh
Hưng chưa thực sự có những hiểu biết sâu sắc, thấu đáo và đầy đủ về bản chất của dạy học hợp tác Do đó, việc thực hiện dạy học hợp tác trong dạy học ở trường tiểu học Minh Hưng học còn gặp nhiều khó khăn
Trang 8Thứ ba là, giáo viên trường tiểu học Minh Hưng hiện nay chưa thực sự hiểu
rõ những khó khăn và thuận lợi khi dạy học hợp tác nên họ sử dụng dạy học hợp tác chưa phổ biến và chưa thường xuyên Chính vì vậy, họ đánh giá chưa chính xác về khả năng và nhu cầu học tập của học sinh cũng như ý thức về các biện pháp gây hứng thú cho HS trong giờ học
Thứ tư là, việc sử dụng những phương tiện dạy học để hỗ trợ cho bài giảng
cũng như việc thiếu các điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện cho việc tổ chức dạy học hợp tác còn nhiều Thực tế cho thấy là diện tích phòng học, cách sắp xếp bàn ghế trong các trường tiểu học hiện nay gây rất nhiều khó khăn cho việc
tổ chức học nhóm Giáo viên khó kiểm soát trong quá trình dạy học Học sinh dễ gây ồn ào, một số em có thể làm việc riêng…
Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên:
Nguyên nhân chủ quan: là về phía cán bộ, quản lý và đội ngũ giáo viên của trường Minh Hưng chưa mạnh dạn, chưa quyết tâm đầu tư nghiên cứu, tìm hiểu và thực hành phương pháp dạy học hợp tác Về phía người học là học sinh nông thôn nên những phương pháp mới còn e dè, ngại ngùng chưa mạnh dạn tiếp nhận
Nguyên nhân khách quan: là về điều kiện cơ sở vật chất và phương tiện
kỹ thuật của trường chưa được trang bị đầy đủ để đáp ứng cho việc tổ chức dạy học hợp tác Trong khi đó dạy học hợp tác dù sao cũng là phương pháp mới đối với đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh các trường nông thôn, nên bước đầu tiếp cận sẽ boăn khoăn, bối rối hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm để thực hiện Bên cạnh đó tập tính làm việc lâu nay của học sinh và giáocùng với tâm lí ngại đổi mới cũng sẽ là những cản trở khiến việc thay đổi phong cách dạy học sẽ không dễ dàng
Nhìn chung, khái niệm DHHT còn khá mới mẻ đối với giáo viên tiểu học Cần có sự bồi dưỡng cả về lí luận cũng như kĩ năng cho cán bộ quản lý và trang bị cho giáo viên một cơ sở lí luận vững chắc về vấn đề này và cung cấp cho
họ mô hình dạy học hợp tác hoặc quy trình, kĩ năng thực hiện mang tính thực tế cao để giúp họ vượt qua trở ngại và dần dần thực hiện tốt việc dạy học hợp tác từ
đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học
Trang 93 MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC MINH HƯNG, HUYỆN CHƠN THÀNH HIỆN NAY
3.1 Một số bài học kinh nghiệm
Qua thực tế giảng dạy cùng với các đồng nghiệp tại trường Minh Hưng, chúng tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm về dạy học hợp tác sau:
Về phương tiện vật chất kỹ thuật phục vụ dạy và học phải đám bảo:
- Không gian lớp học phải thoáng rộng, bàn ghế dễ sắp xếp
- Các phương tiện trình chiếu, sơ đồ biểu bảng, dụng cụ hoá chất được trang bị đầy đủ
- Đủ sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để học sinh tự nghiên cứu
- Lớp học không nên quá đông, tốt nhất là từ 25 đến 30 học sinh
Về phía học sinh cần đạt được:
- Cần phải biết chuẩn bị bài theo hướng thảo luận nhóm, chuẩn bị các dụng cụ học tập cá nhân, nhóm cách thức bảo quản đồ dùng, mẫu vật, tranh ảnh
- Phải xác định được mục tiêu, nỗ lực vận dụng kinh nghiệm và lắng nghe ý kiến của bạn bè
- Phải tự làm quen với cách thức tự học, kỹ năng xã hội và hợp tác làm việc trong nhóm
- Phải nỗ lực tự giải quyết nhiệm vụ học tập, độc lập, tự chủ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tránh thói dựa dẫm, chây lười
Về phía giáo viên cần:
- Phải nắm rõ được nhiệm vụ và mục đích của dạy học hợp tác
- Cần có kế hoạch tổ chức hoạt động hợp tác cho các nội dung cụ thể
- Phân công công việc cụ thể cho từng nhóm, từng học sinh
- Lựa chọn những bài giảng có tính hợp tác, có nội dung cần thảo luận, nhiều giả thuyết để đi đến kết luận chính xác
Trang 10- Trang bị đầy đủ kỹ năng duy trì dạy học hợp tác với tư cách là người hướng dẫn học sinh (về thời gian, cách tổ chức, chia nhóm học sinh, theo dõi hoạt động của học sinh, dự đoán những vấn đề nảy sinh, chuẩn bị sẵn câu hỏi gợi mở, tạo không khí thi đua giữa các nhóm học sinh…)
- Đánh giá kết quả học tập không phải chỉ sau khi thực hiện mà còn trong quá trình kết hợp với sự tự đánh giá theo cá nhân và theo nhóm, chú trọng đến tính sáng tạo, khả năng phân tích và vận dụng, khả năng hợp tác trong nhóm
- Giáo viên cần sử dụng triệt để những phương tiện dạy học hiện đại cũng như kết hợp một cách linh hoạt với các phương pháp dạy học khác
3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng hiệu quả tổ chức dạy học hợp tác ở trường tiểu học Minh Hưng hiện nay
Dạy học hợp tác là một chiến lược dạy học có nhiều ưu điểm Tuy nhiên, hiện nay việc dạy học hợp tác ở tiểu học vẫn còn chưa được quan tâm đúng mức
do đó việc thực hiện dạy học hợp tác chưa đạt hiệu quả cao Để dạy học hợp tác
có hiệu quả hơn nữa cần thực hiện một số giải pháp sau đây:
Một là, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên cần trang bị cho mình những
hiểu biết lí luận cơ bản về học tập hợp tác và dạy học hợp tác để hiểu rõ, hiểu sâu sắc về bản chất những nguyên tắc ứng dụng và cách thực hiện ở các môn học như thế nào
Hai là, đội ngũ giáo viên hơn ai hết phải là lực lượng đi đầu, tiên phong
trong thực hành phương pháp dạy học hợp tác ở nhà trường, bên cạnh đó cần nâng cao năng lực chuyên môn để có thể tiếp cận, thực hành vận dụng những lí luận dạy học hợp tác; phải thiết kế dạy học và bài học hợp tác tuân theo bản chất, nguyên tắc và đặc điểm của học tập hợp tác để đạt chất lượng cao nhất
Ba là, khuyến khích học sinh tiếp nhận phương pháp học mới, trên cơ sở trang bị
cho các em kiến thức, kỹ năng, phương tiện để hoạt động học hợp tác được diễn ra một cách thuận lợi
Bốn là, cần đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện dạy học đảm bảo