TIEU LUẬN cao học lịch sử báo chí việt nam

- Trong những năm qua, các đài phát thanh, truyền hình đã liên tục cho rađời nhiều kênh chương trình mới, đưa số lượng các kênh chương trình phátthanh, truyền hình tại Việt Nam lên gần 2

Mục lục:

PHẦN I MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

3. Phạm vi khảo sát, đối tượng khảo sát

PHẦN II NỘI DUNG

1 Thực trạng nền báo chí Việt Nam từ năm 2001 đến nay

1.1.Đối với báo in

1.2.Đối với báo phát thanh truyền hình

1.3.Đối với sự phát triển của báo chí điện tử và truyền thông xã hội

2 Mô hình tòa soạn trong thời đại mới

2.1.Mô hình tòa soạn hội tụ đang được hình thành và phát triển

2.2.Truyền thông đa phương tiện đóng vai trò chủ chốt trong môi trườngtruyền thông số

2.3.Mô hình tòa soạn mới đòi hỏi đội ngũ nhân lực chất lượng cao, kĩnăng tốt

PHẦN III LỜI KẾT

1 Bài học kinh nghiệm rút ra cho nghề báo của bản thân

2 Vấn đề đặt ra cho báo chí Việt Nam hiện nay

PHẦN IV MỘT SỐ TÁC PHẨM BÁO CHÍ VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử báo chí truyền thông Việt Nam tính từ năm 1865 khi tờ “GiaĐịnh báo” ra đời đến nay được 143 năm So với lịch sử báo chí thế giới thìbáo chí Việt Nam ra đời tương đối muộn Trong dòng chảy lịch sử chung ấy

có nhiều khuynh hướng báo chí khác nhau: báo chí của thực dân đế quốcxâm lược; báo chí của những người Việt Nam yêu nước, báo chí cách mạng

và nổi bật hơn cả chính là dòng báo chỉ Cách mạng Tính đến nay đã được 83năm phải triển kể từ ngày báo Thanh niên ra đời (21/6/1925) tại Quảng Châu

- Trung Quốc do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập Báo chí cách mạng ViệtNam là một bộ phận không thể tách rời của cách mạng và dân tộc, báo chícách mạng luôn đồng hành, phục vụ cách mạng và dân tộc trong sự nghiệpgiành và giữ nền độc lập, trong công cuộc xây dựng, đổi mới đất nước

Trong tiến trình phát triển, do điều kiện khách quan và chủ quan nênbáo chí truyền thông cũng có sự phát triển ở các mức độ khác nhau Đặc biệt,

kể từ giai đoạn 20 năm đất nước đổi mới (từ năm 1986 tới nay) thì báo chítruyền thông Việt Nam có những bước phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng vàđáng kể Vì vậy, tiểu luận này mong muốn có thể đóng góp thêm một cáchnhìn về sự thay đổi của nền báo chí Việt Nam, cũng như đề cập tới những cơhội và thách thức cho báo chí Việt trong một thời kỳ toàn cầu và hội nhập.Bên cạnh đó là chia sẻ những kĩ năng, hành trang cần thiết đối với một nhàbáo trong thời đại truyền thông số mà người làm tiểu luận đã rút kinh nghiệmđược qua quá trình học tập, thực hành môn Lịch sử báo chí

2 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận chủ yếu sử dụng phương pháp đọc và nghiên cứu tài liệu,phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, kết hợp biện chứng, khảo sátđối tượng.

3 Phạm vi khảo sát, đối tượng khảo sát

Vì hạn chế về mặt thời gian và phạm vi nên tiểu luận chủ yếu khảo sát cáctác phẩm báo chí chủ yếu là báo điện tử, như: nguoilambao.vn, vnexpress,vietnamplus,… khảo sát các phương tiện truyền thông xã hội Tiểu luận sửdụng những thông tin, số liệu từ cuốn sách Quản lý và phát triển Thông tinbáo chí ở Việt Nam – Đỗ Quý Doãn

PHẦN II NỘI DUNG

1. Thực trạng nền báo chí Việt Nam hiện nay

Theo số liệu trên trang điện tử của Cổng TTĐT trong Báo cáo Tổngkết công tác năm 2015 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2016 của BộTT&TT tình hình báo chí truyền thông của nước ta được thể hiện nhưsau:

“Tính đến nay, trong cả nước có 858 cơ quan báo chí in (Trong đó có:

199 cơ quan báo in chiếm 24% (86 báo trung ương và các bộ, ngành,đoàn thể; 113 báo địa phương) và 659 tạp chí chiếm 76% (522 tạp chítrung ương, các bộ, ngành, trường đại học và viện nghiên cứu; 137 tạp chíđịa phương).; 105 cơ quan báo điện tử (Trong đó có: 83 báo, tạp chí điện

tử của cơ quan báo chí in và 22 báo, tạp chí điện tử độc lập), 207 trangthông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí; 66 đài phát thanh,truyền h́nh (Trong đó có: 02 đài Trung ương, 64 đài địa phương (riêng

TP Hồ Chí Minh có 02 đài: Đài Truyền h́nh TP Hồ Chí Minh và Đài

Tiếng nói nhân dân TP Hồ Chí Minh) với gần 18.000 nhà báo được cấpthẻ đang hoạt động trên khắp mọi vùng miền của Tổ quốc và ở nướcngoài

Hiện cả nước có tổng số 182 kênh chương tŕnh phát thanh, truyền h́ìnhquảng bá, gồm: 105 kênh chương tŕnh truyền h́nh quảng bá, 77 kênhchương tŕnh phát thanh, quảng bá Đặc biệt có 06 kênh truyền h́nh hoạtđộng không có hạ tầng phát sóng truyền h́nh riêng, bao gồm các kênh:Truyền h́nh VOV, Truyền h́nh Công an nhân dân, Truyền h́nh Thông tấn,Truyền h́nh quốc pḥng, Truyền h́nh Quốc hội, Truyền h́ình Nhân dân Hệthống truyền h́nh trả tiền đến hết năm 2015 có 31 đơn vị cung cấp dịch vụvới 73 kênh truyền h́nh và 09 kênh phát thanh trong nước Số lượng kênhtruyền h́nh nước ngoài được cấp phép biên tập trên hệ thống truyền h́nhtrả tiền là 40 kênh Truyền h́nh trả tiền sử dụng 04 loại công nghệ truyềndẫn, gồm: truyền h́nh cáp (gồm cả IPTV), truyền h́nh mặt đất kỹ thuật số,truyền h́nh trực tiếp qua vệ tinh và truyền h́nh di động Hiện nay, sốlượng thuê bao truyền h́nh trả tiền khoảng 9,9 triệu, trong đó số lượngthuê bao truyền h́nh cáp chiếm 80,8% Tổng doanh thu dịch vụ truyềnh́nh trả tiền là 9.624 tỷ đồng, thu hút khoảng 9.500 lao động

Một số chỉ tiêu cụ thể đạt được trong năm 2015:

1 Tổng doanh thu phát sinh toàn

ngành:

ước đạt 520.000 tỷ đồng

(không tính công nghiệp CNTT)

2 Tổng nộp ngân sách nhà nước: ước đạt 63.880 tỷ đồng

3 Tỷ lệ thuê bao di động: 140 thuê bao/100 dân

4 Tỷ lệ thuê bao internet băng

rộng cố định:

8,2 thuê bao/100 dân

5 Tỷ lệ thuê bao băng rộng di

động:

40 thuê bao/100 dân

6 Tỷ lệ người sử dụng internet: 52% dân số

7.Tỷ lệ phủ sóng di động: 94%

8 Tỷ lệ số xă có máy điện thoại: 100%

9 Tỷ lệ số xă có Điểm Bưu

điện-văn hoá xă:

98%

10 Tỷ lệ phủ sóng phát thanh: trên 98% diện tích cả nước

11 Tỷ lệ phủ sóng truyền h́nh: trên 98% diện tích cả nước

Cụ thể:

1.1.Đối với báo in

Tính đến tháng 2 năm 2013, số lượng cơ quan báo chí in trong cả nước là

812 với 1.084 ấn phẩm trong đó có 197 cơ quan báo chí (84 báo địa phương;

có 615 tạp chí 9488 tạp chí Trung ương, ngành, đoàn thể Trung ương; 127tạp chí địa phương)

Báo in đang không ngừng được nâng cao chất lượng cả về hình thức và nộidung, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thông tin của nhân dân

- Trong những năm vừa qua, báo chí đã làm tốt chức năng vừa là cơ quanngôn luận của tổ chức Đảng, NN vừa là dienx đàn của nhân dân, góp phầnthúc đẩy sự phát trienr kinh tế - xã hội của đất nước, cổ vũ nhân tố mới, điểnhình tiên tiến, mở rộng giao lưu và hội nhập quốc tế, đấu tranh chống cáchành vi tham những, tiêu cực và các tệ nạn xã hội, góp phần thực hiện dânchủ hóa đời sống xã hội

- Hàng năm số lượng bản báo được phát hành ở nước ta khoảng 600 triệubản Bình quân có trên 7,5 bản báo/ người/ năm Hầu hết các trung tâm, tỉnh

lỵ đều được đọc báo phát hành trong ngày

- Phương tiện kỹ thuật, chế bản, in ấn ngày càng hiện đại, hệ thống truyềndẫn thông tin, khai thác, thu nhận thông tin được hiện đại hóa Ngày càng cónhiều nhà báo được đào tạo cơ bản, được qua các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ

ở trong nước và nước ngoài

- Giao lưu quốc tế được mở rộng, tạo điều kiện cho báo chí in có môi trườngthuận lợi cả về nguồn tin và thị trường tiêu thụ

- Trong quá trình phát triển, bên cạnh việc chú trọng nâng cao chất lượngchính trị, chất lượng văn hóa, chất lượng khoa học, chất lượng nghiệp vụ củabáo chí, vấn đề đang được nhiều cơ quan báo chí quan tâm là chính sáchkinh té, tài chính đối với hoạt động báo chí

Trên thực tế, mô hình một cơ quan báo chí có nhiều ấn phẩm báo chí và việc

mở rộng hình thức hoạt động tại nguồn thu phù hợp với các quy định củapháp luật ngoài nguồn bán báo để hỗ trợ cho hoạt động báo chí là một xuhướng đang được một số cơ quan báo chí thực hiện

- Công tác quản lý nhà nước đã chú trọng quy hoạch bước đầu về mạng lướibáo in trong cả nước; quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, từngbước hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tạo đk thuận lợi chohoạt động báo chí phát triển

- Nhà nước, cơ quan chủ quản đã có sự đầu tư đúng mức cho phát triển báochí Công tác phát hành báo chí ngày càng tiến bộ với nhiều thành phần thamgia

1.2 Đối với phát thanh, truyền hình

Hiện nay, hệ thống phát thanh, truyền hình cả nước có 67 đài phát thanh,truyền hình trung ương và địa phương, bao gồm:

- 03 đài phủ sóng toàn quốc: gồm 02 đài quốc gia là Đài tiếng nói Việt Nam,Đài Truyền hình Việt Nam và Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC

- 64 Đài phát thanh truyền hình địa phương, gồm 62 đài Phát thanh, Truyềnhình của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; riêng TP.HCM có 2 đài:Đài Truyền hình TP.HCM và Đài tiếng nói Nhân dân TP.HCM

- Các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh vùng đồng bằng, trung du cóđài truyền thanh phát sóng FM; vùng miền núi, duyên hải miền Trung, TâyNguyên có đàitruyền thanh - truyền hình, trừ một số ít huyện chia tách thànhlập huyện mới còn khó khăn hoặc phức tạp về địa hình chưa thiết lập đượcđài phát thanh hoặc truyền thanh, truyền hình

- Toàn quốc có gần 1 nghìn trạm phát lại tín hiệu truyền hình được đầu tư từchương trình phủ sóng vùng lõm, các chương trình của các Bộ, ngành và địaphương Do khó khăn về kinh phí và hoạt động lâu ngày nên phần nhiều đãxuống cấp, có nơi không có kinh phí để duy trì hoạt động

- Cả nước hiện có khoảng 8.000 đài truyền thanh hoặc cả cụm truyền thanhcấp xã Trong đó, có khoảng 14 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có hệthống đài cấp xã phủ kín toàn bộ số lượng xã, phường, thị trấn có và còn duytrì mô hình các đài truyền thanh này càng ít dần do những thay đổi mới vềnhu cầu sống của cộng đồng dân cư, do sự tăng trưởng nhanh chóng về sốlượng của các loại phương tiện nghe, nhìn cá nhân và ở hộ gia đình

- Trong những năm qua, các đài phát thanh, truyền hình đã liên tục cho rađời nhiều kênh chương trình mới, đưa số lượng các kênh chương trình phátthanh, truyền hình tại Việt Nam lên gần 200 kênh, với gần 100 kênh chươngtrình truyền hình quảng bá.

- Trong xu thế hội tụ công nghệ phát thanh, truyền hình và công nghệ viễnthông, các chương trình phát thanh, truyền hình tại Việt Nam đang đượctruyền dẫn, phát sóng qua nhiều phương tiện truyền thông khác nhau, baogồm: qua mạng phát sóng mặt đất (gồm cả tương tự và số), qua mạng cáp,qua vệ tinh, qua mạng viễn thông băng rộng và qua mạng truyền hình trênđiện thoại di động Nhờ có nhiều chương trình truyền hình của Việt Nam đãdến được mọi miền Tổ quốc, thậm chí đến cả nhiều nước trên thế giới qua hệthống vệ tinh và mạng Internet toàn cầu

 Năng lực sản xuất chương trình:

- Từ những năm 2010 đến nay, nhiều đài phát thanh, truyền hình đã đầu tưkhá lớn về trang thiết bị sản xuất chương trình Nhiều công nghệ mới, hiệnđại trong lĩnh vực sản xuất chương trình đã được các đài tiếp thu và triểnkhai ứng dụng trên thực tế một cách hiệu quả

- Các Đài địa phương tại hai trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa là Đài Phátthanh và Truyền hình Hà Nội, Đài truyền hình TP.HCM và Đài Tiếng nóiNhân dân TP.HCM có cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn nhân lực và năng lựcsản xuất chương trình mạnh nhất trong hệ thống các đài phát thanh, truyềnhình địa phương

- So sánh với đài quốc gia về năng lực sản xuất chương trình thì Đài truyềnhình TP.HCM (HTV) có những thành tựu đáng kể Hiện HTV có 2 kênhtruyền hình tổng hợp phát sóng mặt đất analog, 4 kênh chương trình phát

sóng số và 10 kênh chương trình phát sóng trên hệ thống truyền hình trả tiền.Đây là đài địa phương có doanh thu quảng cáo tương đương với Đài truyềnhình Việt Nam, là đài được đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹthuật; có dây chuyền công nghệ sản xuất chương trình và truyền dẫn phátsóng đồng bộ, hiện đại so với nhiều nước trong khu vực.

 Một số chương trình truyền hình của các bộ ngành:

- Một số các Bộ, ngành đã sản xuất và phát sóng các chương trình truyềnhình chuyên ngành trên sống phát thanh, truyền hình của hai đài Quốc gia(VOV, VTV), bao gồm: Chương trình phát thanh, Truyền hình Quân đội của

Bộ quốc phòng; Chương trình phát thanh, truyền hình Vì An ninh Tổ quốccủa Bộ Công an; Chương trình Truyền hình Công Thương của Bộ Côngthương; Truyền hình Nhân đạo của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam; Phát thanhTruyền hình Thanh -Thiếu Nhi của Trung ương Đoàn,

 Truyền hình trả tiền:

- Ngoài hệ thống truyền hình quảng bá, hệ thống truyền hình trả tiền ở nước

ta phát triển rất mạnh trong những năm qua bằng nhiều loại công nghệ truyềndẫn: cáp, vệ tinh, số mặt đất và đang bước đầu thử nghiệm công nghệ IPTV.Trong đó truyền hình trả tiền truyền dẫn bằng cáp phát triển hơn cả Có 3đơn vị được cung cấp dịch vụ truyền dẫn tín hiệu truyền hình cáp lớn nhấttrong cả nước là VCTV, SCTV và HTVC, chủ yếu dùng công nghệ analog,đang từng bước thử nghiệm công nghệ số truyền dẫn nhiều chương trình vớinhiều loại hình dịch vụ, bao gồm cả dịch vụ truyền hình độ phân giải cao(HDTV)

- Số lượng các chương trình truyền hình trả tiền tăng rất nhiều so với trướcđây So với cách đây 5 năm, số lượng các chương trình truyền hình được

cung cấp trên các mạng truyền hình cáp đã tăng gần gấp 2 lần, trung bìnhmỗi mạng truyền hình cáp đang chuyển tải khoảng 45 đến 50 kênh chươngtrình Số lượng các chương trình truyền hình trong nước đặc biệt là các kênhchương trình truyền hình được sản xuất riêng cho truyền hình trả tiền đãchiếm ưu thế hơn so với các kênh chương trình nước ngoài Đài Truyền hìnhTP.HCM và Đài Phát thanh- Truyền hình Hà Nội đang là những đơn vị điđầu trong việc sản xuất các chương trình truyền hình trả tiền.

1.3.Sự phát triển của báo chí điện tử và truyền thông xã hội.

Tính đến tháng 2 năm 2013, cả nước có 74 báo, tạp chí điện tử, 336 mạng xãhội, 1174 trang thông tin điện tử tổng hợp

(Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông) Tính đến cuối năm 2011,

cả nước có 56 báo, tạp chí điện tử, trong đó có 12 báo, tạp chí thuần nhất làbáo chí điện tử, 270 trang tin điện tử của các báo, tạp chí, đài phát thanh -truyền hình

Về truyền thông xã hội, có hơn 1000 trang tin điện tử tổng hợp đã được cấpphép và 172 trang mạng xã hội đã đăng ký hoạt động bên cạnh đó, một sốlượng rất lớn các blog cá nhân cũng góp phần đáng kể phát triển truyềnthông xã hội

- Theo báo cáo của yahoo! về Internet Việt Nam tại 4 thành phố lớn cũngcho thấy, lần đầu tiên, tỷ lệ người tìm kiếm thông tin trên Internet đã cao hơn

tỷ lệ người đọc báo in và nghe đài

Điều đó cho thấy Internet đã trở thành phương tiện truyền thông rất quantrọng, và thậm chí đang từng bước lấn át các phương tiện truyền thống, nhất

là đối với báo, tạp chí in Như vậy chúng ta đang chứng kiến sự phát triển

mạnh mẽ của các loại hình thông tin trên mạng Internet; trong đó, truyềnthông xã hội đang ngày càng trở nên quen thuộc và trở thành kênh thông tinngày càng phổ biến đối với cộng đồng.

 Sự phát triển của truyền thông trên Internet là một xu thế tất yếu.

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã đem internet đến với văn minhnhân loại, làm thay đổi diện mạo mọi mặt của đời sống con người và nótác động trực tiếp đến báo chí, trong đó có báo chí Việt Nam Internetxuất hiện mang theo “mạng xã hội” với cái tên tiêu biểu là “Facebook”.Mạng xã hội hay facebook ra đời khiến báo chí có những ảnh hưởng đáng

kể Tốc độ nhanh hơn, lượng thông tin nhiều hơn, xuất hiện “báo chí côngdân” Trước thực trạng đó, báo chí không thể tách mình khỏi dòng chảycủa truyền thông xã hội mà chỉ có thể dung hòa, tận dụng những lợi thếcủa internet để duy trì và phát triển hơn nữa Minh chứng rõ nhất cho sự

“chung sống” giữa báo chí và mạng xã hội là việc các đài truyền hình nhưVTV, HTV, Vnexpress, Nhân dân, Lao động,… đều có phiên bản điện tử

và đều có tài khoản trên Facebook Những bài báo tiêu biểu của các trangbáo sẽ được liên kết với facebook, độc giả chỉ cần theo dõi tài khoản đótrên facebook, khi click vào các bài báo (hiển thị trên facebook dưới dạngdòng trạng thái) sẽ được chuyển tới trang báo điện tử của tờ báo đó Vàlượt xem bài báo sẽ được giữ ở một mức độ nhất định

 Tính hai mặt của nội dung thông tin trên Internet.

Internet phát triển nhanh chóng và trở thành công cụ khai thác thông tin đắclực cho nhà báo cũng như cho độc giả Nhưng chính ưu thế vượt trội vềnguồn thông tin đồ sộ cũng là một khuyết điểm của internet Cùng một vấn

đề nhưng mỗi trang web, mỗi cổng thông tin lại có những dữ liệu khác nhau,

và số liệu đó đôi khi không thể biết nguồn gốc ở đâu hay chỉ do một ngườinào đó tự đăng lên Nguồn thông tin quá lớn khiến người tìm kiếm rơi vàohoang mang, không biết nên tin vào thông tin nào, không biết chọn lọc rasao Điều này thể hiện rõ ở các báo mạng điện tử, vì tính thời sự, cập nhậtcủa báo mạng nhanh nhất trong các loại hình báo chí nên đòi hỏi đội ngũphóng viên, biên tập viên cần có bài sớm nhất, nhanh nhất mỗi khi có sự việc

gì đó diễn ra Nhưng đôi khi phóng viên chưa kịp tới hiện trường thì đã cómột công dân nào đó “tường thuật” sự tình trên facebook, vậy là có nhữngnhà báo đã chắp vá, xào xáo thông tin trên mạng xã hội và đưa vào bài báocủa mình Sau đó một số trang báo điện tử khác cũng có tin về sự việc đónhưng thông tin và câu chuyện lại khác hoàn toàn, vậy là độc giả càng đọccàng chẳng biết tin vào đâu

 Một số đề xuất để có thể xây dựng và quản lý thông tin báo chí ở ViệtNam:

- Hoàn thiện cơ chế quản lý, tổ chức bộ máy trong báo chí

- Hoàn chỉnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Luật đối với Báo chí cònnhiều vấn đề, trong đó có những quyền liên quan tới tự do thông tin và bảo

vệ danh dự, tính mạng cho nhà báo

- Nguồn lực tài chính và chế độ chính sách tài chính: Để duy trì một tòa soạntốt với đội ngũ nhân lực chất lượng cao cần có nguồn vốn thích hợp Ngoài

ra, việc ứng dụng khoa học công nghệ cũng đòi hỏi nguồn kinh tế khôngnhỏ Vì vậy, Nhà nước cần có những đầu tư phù hợp để xây dựng nền báochí trong thời đại mới

- Nguồn nhân lực: xây dựng đội ngũ phóng viên, biên tập viên chất lượngcao, trau dồi ngoại ngữ, công nghệ thông tin

- Hợp tác quốc tế: trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa, hợp tác quốc tế

vừa tạo điều kiện cho chúng ta trao đổi, giao lưu, học hỏi trên nhiều mặt, vừa

tạo ra động lực cho chúng ta phát triển

- Khoa học công nghệ: đây là chìa khóa để nắm giữ thành công ở mọi lĩnh

vực, đặc biệt đối với truyền thông Báo chí nên tận dụng tối đa những thành

quả của khoa học công nghệ vào công tác sản xuất tác phẩm báo chí, giúp

giảm thời gian sản xuất, giảm bớt nhân công, tạo hiệu quả cao hơn

2 Mô hình tòa soạn hội tụ

Mô hình tòa soạn hội tụ đã được nói đến rất nhiều trong giới báo chí Bài viết dưới

đây của TS Nguyễn Thành Lợi viết trên tạp chí Người làm báo đã phân tích rất kĩ

mô hình mới mẻ này:

TÒA SOẠN HỘI TỤ - TỪ LÝ LUẬN ĐẾN THỰC TIỄN

Ngay từ năm 1978, giáo sư công nghệ truyền thông nổi tiếng người Mỹ

Nicholas Negroponte đã đưa ra khái niệm hội tụ Điều đó cho thấy, quá trình hội tụ trên thế giới đã diễn ra từ vài thập kỷ nay.

Tuy nhiên, đến năm 1983, giáo sư Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa

Kỳ (MIT) mới chính thức đưa ra khái niệm truyền thông hội tụ và dự đoán rằng, với sự phát triển của kỹ thuật số hóa, sẽ khiến các loại hình truyền thông vốn được

Ảnh: ru3.com

phân chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau Và, khi thời đại truyền thông số ra đời đã khiến “con đường” siêu cao tốc bao quanh trái đất bằng hình ảnh, âm thanh và dữ liệu hội tụ với nhau Trong bối cảnh đó, báo chí truyền thông phải tìm cách để thích ứng với môi trường truyền thông mới Do vậy, việc xây dựng các tòa soạn hội tụ đã và đang trở thành xu thế phát triển của ngành báo chí - truyền thông hiện đại.

Tòa soạn hội tụ hay sự sáp nhập mang tính hữu cơ

Trong thực tế, khi một phương tiện truyền thông mới ra đời, người ta thường quan tâm và nhắc nhiều đến sự “tồn tại” của các phương tiện truyền thông truyền thống Tuy nhiên, với xu thế hội tụ truyền thông mạnh mẽ như hiện nay, các phương tiện truyền thông truyền thống và truyền thông mới lại có xu hướng cùng tích hợp, tương tác và hỗ trợ nhau, bằng những phương thức đa dạng và phức tạp hơn trước Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là, hội tụ truyền thông không có nghĩa là sự cộng dồn một cách máy móc các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan, mà thực chất trước xuthế hội tụ, một tòa soạn sẽ phải cấu trúc, sắp xếp lại để trở thành một “guồng máy” sản xuất tin tức, chế ra nhiều “món ăn” đáp ứng các thị hiếu của công chúng hiện đại

Trong cuốn Mô hình hội tụ truyền thông (Media Convergence Models), Kevin L.McCrudden viết: “Hội tụ truyền thông là sự giao thoa giữa mô hình truyền thôngmới và truyền thông truyền thống” Trong đó, ông đưa ra mô hình truyền thông hội

tụ lấy mạng Internet làm hạt nhân và Internet là phương tiện truyền thông mạnh mẽnhất từng được tạo ra, bởi vì nó có thể bắt chước tất cả phương tiện truyền thông khác, còn các phương tiện khác không thể bắt chước Internet Qua đó có thể thấy, các phương tiện truyền thông mới và truyền thống có thể tương tác theo sự phát triển của công nghệ số hóa Điều đó đã khiến báo chí, phát thanh và truyền hình từng bước bị Internet “tấn công” mạnh mẽ, và trong môi trường hội tụ truyền thông

đó, công chúng có thể tự do tìm kiếm thông tin một cách nhanh nhất trên các

phương tiện truyền thông mà họ ưa thích

Mô hình hội tụ truyền thông theo Nicholas Negroponte

Mô hình hội tụ truyền thông của McCrudden

Trở lại lịch sử báo chí thế giới, từ lâu nay, hầu hết các tòa soạn trên thế giới đều được xây dựng và vận hành theo mô hình tòa soạn riêng rẽ, phóng viên chủ yếu

“phục vụ” cho một loại hình báo chí Điều đó đã khiến các tòa soạn báo không phát huy được sức mạnh tổng thể về nguồn nhân lực cũng như ưu thế vượt trội của công nghệ đa phương tiện Chính vì vậy, hiện nay nhiều tờ báo trên thế giới đã tìm cách xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện, lấy báo điện tử làm trung tâm và khái niệm tòa soạn hội tụ (newsroom convergence) ra đời

Kết quả nghiên cứu của Viện nghiên cứu Giáo dục Truyền thông Medienhaus Vienna (Áo) cho thấy, mô hình tòa soạn hội tụ là từ khóa cho một trong những tiếntrình thay đổi của các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay Và, mô hình tòa soạn hội tụ đang có xu hướng lan rộng trong các cơ quan truyền thông trên thế giới Điều quan trọng hơn, mô hình tòa soạn hội tụ đã và đang tạo ra sự thay đổi trong thói quen làm việc thường nhật của các nhà báo.

Có thể thấy, tòa soạn hội tụ là một “chiến lược biên tập”, nhằm thúc đẩy công chúng có thể sử dụng bất cứ thiết bị nào để tiếp cận thông tin Tuy nhiên, tòa soạn hội tụ phải phụ thuộc vào các quy định cũng như luật báo chí của từng quốc gia, đặc biệt là nền tảng khoa học và công nghệ, cũng như văn hóa tòa soạn Do đó, sự

ra đời và phát triển tòa soạn hội tụ là một tất yếu khách quan của đời sống truyền thông hiện đại Và sự tích hợp giữa các phương tiện truyền thông mới và cũ trong cùng một tòa soạn là đặc điểm nổi bật nhất của tòa soạn hội tụ Có người cho rằng,

sự tích hợp này giống như như một cuộc “hôn nhân”, bao gồm nhiều chủ thể: báo

in, báo mạng, phát thanh, truyền hình và tạp chí Các chủ thể phải điều tiết lẫn nhau, kết hợp linh hoạt với nhau để tạo ra “những đứa con tinh thần” mà công chúng dễ dàng đón nhận trong bất kỳ hình thức nào

Đặc điểm của tòa soạn hội tụ

Như đã phân tích ở trên, tòa soạn hội tụ được hiểu là một mô hình tòa soạn hiện đại, trong đó có sự hợp nhất giữa các phòng (ban) chuyên môn trong tòa soạn, các phóng viên, biên tập viên cũng như lãnh đạo cùng làm việc trong một không gian

mở trên một mặt phẳng, lấy trung tâm sản xuất và phân phối tin tức đa phương tiệnlàm hạt nhân - nơi có thể giúp lãnh đạo tòa soạn đưa ra chỉ thị nhanh nhất và thống nhất về nội dung đến từng nhân viên trong tòa soạn Qua nghiên cứu một số mô hình tòa soạn hội tụ trên thế giới, có thể khái quát các đặc điểm sau:

Hội tụ về không gian làm việc

Kinh nghiệm của một số tòa soạn nổi tiếng trên thế giới cho thấy, một trong những đặc điểm cơ bản nhất của tòa soạn hội tụ là từ “sếp” đến nhân viên đều làm việc trên một mặt phẳng Trong tòa soạn, các phóng viên “đầu quân” cho các loại hình truyền thông khác nhau như truyền hình, phát thanh, báo in, báo mạng điện tử cùnghợp nhất địa điểm làm việc trong một văn phòng lớn, thay vì mỗi loại hình bố trí riêng rẽ một tầng hay một tòa nhà riêng biệt

Thực ra, ý tưởng về một văn phòng của tòa soạn hội tụ rất đơn giản, đó là sự phá

vỡ những rào cản giữa báo in, truyền hình, phát thanh và báo mạng điện tử, từ đó tạo ra một hệ thống giao tiếp mở - nơi các nhà báo có thể thu thập, xử lý thông tin

ngay tại chỗ, sau đó thể hiện các bản tin qua các phương tiện truyền thông khác nhau Điển hình nhất là Trung tâm Thông tin ở Tampa, bang Florida (Mỹ) là một trong những hình mẫu nổi bật nhất đại diện cho mô hình hội tụ này Theo các nhà nghiên cứu, năm 2000, tất cả nhân viên của Đài truyền hình Tampa Tribune WFLA-TV và trang điện tử tbo.com đã chuyển đến làm việc tại một văn phòng (tòa soạn hội tụ) mới có giá 40 triệu USD Với không gian làm việc đó đã tạo ra sự gần gũi

và khuyến khích các phóng viên có thể hợp tác với nhau trong công việc, thay vì thường xuyên tác nghiệp “đơn thương độc mã” như trước

Theo thiết kế, giữa tòa soạn là khu vực lãnh đạo - có một bàn siêu biên tập (super desk) - nơi được coi là “sở chỉ huy” của tòa soạn, giúp lãnh đạo đưa ra chỉ thị một cách nhanh nhất khi tác nghiệp Ngoài ra, các ban (phòng) chuyên môn cũng dễ dàng trao đổi ý tưởng và có phản hồi lại ngay sau khi nhận được chỉ thị của lãnh đạo Lãnh đạo các phòng (ban) có thể trao đổi trực tiếp với nhau và lên kế hoạch sản xuất tin tức, từ đó chỉ đạo phóng viên đưa tin một cách tốt nhất cho các loại hình báo chí

Với cách sắp xếp trên một mặt phẳng như vậy, tòa soạn hội tụ buộc phải tích hợp công nghệ và kỹ thuật Tất cả các công nghệ để sản xuất ra một bài báo in, hay báomạng, hoặc clip truyền hình, audio phát thanh đều được tích hợp trong một văn phòng

Hội tụ trong phương thức tác nghiệp của nhà báo

Trong tòa soạn hội tụ, phóng viên, biên tập viên, phóng viên ảnh cùng hợp tác làm tin, bài thay vì hoạt động độc lập như trước Nói một cách đơn giản, khi xảy ra sự kiện có tính thời sự, một nhóm phóng viên cùng thu thập tin tức, đồng thời chia sẻ những thông tin đã thu thập được và thống nhất chọn cách tốt nhất để đưa tin

Mô hình tòa soạn điển hình theo kiểu này là tờ Osterreich (Áo) Theo thiết kế, tòa soạn đã xây dựng một phòng tin tức theo mô hình bánh xe Bàn siêu biên tập hay còn gọi là “sở chỉ huy” được đặt ở trung tâm Với cách sắp xếp đó, phóng viên viếtcho báo in và báo mạng điện tử cùng làm việc trong một môi trường, có thể hỗ trợ nhau trong công việc, thay vì mỗi bên chỉ quan tâm sản xuất nội dung cho kênh của mình như trước kia Khi (phòng) ban báo in họp bàn về nội dung, những phóngviên của báo mạng điện tử cũng biết chính xác vấn đề gì đang được thảo luận để chủ động tổ chức tin bài, mặc dù hai ban này được tổ chức riêng rẽ

Ngoài ra, phóng viên báo in hoàn toàn có thể sử dụng tư liệu, ảnh trong bài viết, phóng viên truyền hình có thể sử dụng phần text của báo in làm lời dẫn cho clip của mình… Các bản tin trên truyền hình cũng có thể sử dụng đồ họa hay các số

liệu của báo in và báo mạng đã đăng tải Đối với báo mạng điện tử có thể sử dụng những sản phẩm của truyền hình và file audio của phát thanh Trong quá trình tác nghiệp, tòa soạn thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng và đào tạo cho phóng viên báo in biết cách tường thuật tin tức trên truyền hình; đối với phóng viên ảnh không chỉ biết chụp ảnh, mà còn có thể quay phim và tiến hành các cuộc phỏng vấn Nói cách khác, khi làm việc trong tòa soạn hội tụ, các nhà báo sẽ phải làm việc “đa năng” hơn và phải đối mặt với hình thức hội tụ đa phương tiện, dù bản tin

đó chỉ là một mẩu tin của kênh truyền hình, hay báo mạng hoặc tờ báo in Nhà báo tác nghiệp trong môi trường này phải chuẩn bị những bản tin đó một cách đa dạng hơn để có thể đăng tải trên nhiều phương tiện truyền thông khác nhau

Qua đó có thể thấy, muốn làm tốt nội dung hội tụ, phóng viên, biên tập viên của tòa soạn hội tụ phải là phóng viên “đa năng”, vừa có kỹ năng viết bài, vừa biết sử dụng các thiết bị kỹ thuật cho cơ quan báo chí đa phương tiện

Hội tụ về nội dung

Một trong những nguyên tắc cơ bản nhất khi xây dựng tòa soạn hội tụ là việc hội tụnội dung tin tức Các tác phẩm báo chí được trình bày dưới dạng đa phương tiện, kết hợp chữ viết, hình ảnh, âm thanh, video, blog, liên kết đến các trang video, audio trực tuyến… Theo đánh giá của các chuyên gia, hội tụ nội dung vẫn còn trong giai đoạn sơ khai, nhưng trong một tương lai không xa, các tác phẩm báo chí hội tụ sẽ xuất hiện nhiều hơn trên các tờ báo mạng điện tử

Việc hội tụ về nội dung cho thấy, tin tức rõ ràng và nhất quán trên tất cả các thiết

bị và loại hình báo chí sẽ góp phần củng cố thương hiệu cho cơ quan báo chí bằng cách tòa soạn có thể sử dụng các khả năng và thế mạnh của các kênh khác nhau, tiếp cận đối tượng ở bất cứ đâu và lúc nào thông qua các phương tiện truyền thông thích hợp nhất Điển hình nhất là tòa soạn Daily Telegraph (Anh) rất tích cực trongviệc xây dựng tòa soạn hội tụ và cho “ra đời” nhiều sản phẩm truyền thông hội tụ

Ví dụ, sự kiện Tổng thống Mỹ B.Obama tái đắc cử năm 2012, Daily Telegraph sử dụng cùng lúc cả chữ viết, hình ảnh, âm thanh, video để truyền tải thông tin, đồng thời còn liên kết đến các trang mạng xã hội twitter của tổng thống Mỹ, đăng tải thông tin một cách đầy đủ và có hệ thống quá trình vận động tranh cử, giúp độc giả dễ nắm bắt thông tin và tiện theo dõi

Thúc đẩy công chúng nói

Trong môi trường hội tụ, hoạt động nghiên cứu công chúng, thúc đẩy sự tham gia tích cực của công chúng là một trong những công việc hết sức quan trọng, quyết định sự “sinh tồn” của tờ báo Điển hình nhất là mô hình tòa soạn hội tụ giữa báo