Đúng vậy, thủ tục hành chính không chỉ liên quan đến công việc nội bộ của một cơ quan, một cấp chính quyền, mà còn đến các tổ chức và công dân trong mối quan hệ với Nhà nước.. Các quyền,
Tổng quan về thủ tục hành chính
Khái niệm thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính là trình tự được xác định bởi thời gian và không gian, là cách thức các cơ quan hành chính công tổ chức và giải quyết công việc cho các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân trong mối quan hệ với các cơ quan nhà nước.
Thủ tục hành chính bao gồm:
- Trình tự thành lập các công sở
- Trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, điều động công chức
- Trình tự lập quy, áp dụng quy phạm pháp luật
- Trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính.
Thủ tục hành chính được điều chỉnh bởi quy phạm hành chính, là cơ sở pháp lý để các cơ quan Nhà nước thực hiện chức năng của mình Quy định này cũng bảo đảm pháp chế được giữ vững, mở rộng dân chủ và sự công khai trong quản lý Nhà nước theo một quy trình thống nhất.
Đặc điểm của thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính lệ thuộc vào nhận thức của cơ quan xây dựng và cơ quan thực hiện các thủ tục đã ban hành.
Thủ tục hành chính phụ thuộc vào thực tế của quá trình giải quyết công việc. Thủ tục hành chính rất đa dạng, phức tạp.
Ý nghĩa của thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính giúp bảo đảm các quy phạm vật chất được thể hiện trong quyết định hành chính được thi hành thuận lợi và có hiệu lực Việc tuân thủ đầy đủ thủ tục hành chính ngăn ngừa việc quyết định hành chính bị vô hiệu hóa, đồng thời giảm thiểu bệnh quan liêu, cửa quyền và tùy tiện trong quá trình thực thi.
Thủ tục hành chính được thiết kế để bảo đảm việc thi hành các quyết định diễn ra một cách thống nhất và có thể kiểm tra tính hợp lý Qua đó, các hệ quả phát sinh từ việc thực hiện các quyết định hành chính được đánh giá rõ ràng, tăng tính minh bạch và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu lực và hiệu quả của công tác quản lý hành chính.
Thủ tục hành chính góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật và tăng cường hiệu lực thi hành các quy định của nhà nước Nhờ đó, các cơ quan hành chính có thể áp dụng các biện pháp phù hợp và thống nhất để thi hành một công cụ pháp lý nhất định, đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong quá trình thực thi.
Xây dựng và vận dụng hợp lý thủ tục hành chính sẽ kích hoạt khả năng sáng tạo trong quá trình thực hiện các quyết định quản lý đã được phê duyệt Nhờ đó, thủ tục hành chính mang lại hiệu quả thiết thực cho quản lý nhà nước.
Thủ tục hành chính liên quan đến quyền lợi của công dân đóng vai trò cốt lõi trong hệ thống quản trị công và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân Khi được xây dựng và vận dụng hợp lý vào thực tiễn, chúng tạo mối quan hệ tốt giữa nhà nước và công dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân vào cơ quan nhà nước.
Thủ tục hành chính là một bộ phận của pháp luật về hành chính; việc xây dựng và thực hiện tốt các thủ tục hành chính không chỉ bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong quá trình xử lý hồ sơ, giao dịch công vụ mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và triển khai luật pháp.
Các cách phân loại thủ tục hành chính
Phân loại theo đối tượng quản lý hành chính công là cách nhận diện tính đặc thù của từng lĩnh vực để từ đó đề ra các thủ tục hành chính cần thiết và phù hợp với từng đối tượng Cách phân loại này thường gồm các thủ tục liên quan đến xây dựng cơ bản và thủ tục trước bạ, đồng thời mở rộng sang các thủ tục khác dựa trên đặc thù quản lý của mỗi lĩnh vực Nhờ xác định đúng đối tượng, người quản lý có thể tối ưu quy trình, bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý hành chính công.
Phân loại các công việc hành chính trong hoạt động của cơ quan Nhà nước dựa trên các nhiệm vụ cụ thể như thủ tục thông qua và ban hành văn bản pháp quy, thủ tục xét phong tặng các danh hiệu (đơn vị, cá nhân anh hùng, chiến sĩ thi đua, nhà giáo ưu tú, v.v.), và thủ tục tuyển dụng cán bộ Cách phân loại này giúp người thừa hành công vụ và người thi hành các thủ tục dễ định hướng công việc, nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong quá trình thực thi, quản lý văn bản và công tác cán bộ.
Phân loại theo chức năng hoạt động của cơ quan là phương pháp sắp xếp quy trình quản lý nhằm tối ưu hóa hiệu quả và tính minh bạch của chính sách Theo đó, các thủ tục được chia thành các nhóm như thủ tục cung cấp dịch vụ thông tin cho người dân và doanh nghiệp, thủ tục cấp phép xuất khẩu nguyên liệu hiếm và thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động, cùng các hoạt động liên quan khác Cách phân loại này giúp các nhà quản lý nhận diện chức năng của từng cơ quan, phân công nhiệm vụ rõ ràng, và điều phối công việc một cách nhanh chóng và chính xác hơn Nhờ đó, quy trình xử lý thủ tục được rút ngắn và công tác quản trị nhà nước trở nên hiệu quả hơn, đồng thời tăng tính minh bạch và dễ dàng triển khai các biện pháp cải tiến liên quan đến quản lý nhà nước.
Phân loại theo quan hệ công tác: thủ tục nội bộ, thủ tục liên hệ, thủ tục văn thư.
Các nguyên tắc xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính
Các nguyên tắc xây dựng thủ tục hành chính:
- Thủ tục hành chính phải được xây dựng trên cơ sở luật, nhằm thực hiện luật, bảo đảm pháp chế
- Thủ tục hành chính được xây dựng phải phù hợp với thực tế, với yêu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước
- Thủ tục hành chính được xây dựng phải đơn giản, dễ hiểu, công khai, thuận lợi cho việc thực hiện.
Các nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính:
- Thực hiện thủ tục hành chính phải đảm bảo chính xác, công minh
- Các bên tham gia thủ tục hành chính đều bình đẳng trước pháp luật
Các cơ quan nhà nước cần giải quyết nhanh chóng và gọn nhẹ các yêu cầu của người dân, đảm bảo dịch vụ công được cung cấp kịp thời và minh bạch Đồng thời, cần tăng cường quản lý chặt chẽ để tránh sơ hở và ngăn ngừa việc lợi dụng thủ tục hành chính gây phiền hà cho dân.
Nghĩa vụ của cơ quan Nhà nước trong thực hiện thủ tục hành chính
- Cần có quy định rõ về chế độ công vụ.
- Công khai hóa các thủ tục hành chính.
- Giải quyết kịp thời các khiếu nại của nhân dân
- Có đội ngũ cán bộ am hiểu chuyên môn và phẩm chất tốt.
Các bước giải quyết thủ tục hành chính
Khởi xướng vụ việc là giai đoạn bắt đầu thủ tục hành chính, trong đó cần tiến hành các hoạt động mang tính thủ tục nhằm xác định nội dung và căn cứ xử lý vụ việc Trong giai đoạn này phải triệu tập người có liên quan để làm rõ vụ việc, tập hợp chứng cứ và hồ sơ liên quan để đảm bảo tính khách quan, đồng thời lập biên bản hoặc ra văn bản có giá trị pháp lý để viết thành căn cứ đưa vụ việc ra giải quyết Những hoạt động này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho quá trình xử lý tiếp theo và giúp đảm bảo thủ tục được tiến hành đúng quy định, minh bạch và có căn cứ pháp lý rõ ràng.
Xem xét và ra quyết định giải quyết vụ việc là giai đoạn trung tâm của thủ tục hành chính, bao gồm nghiên cứu vụ việc, thu thập và xác minh các căn cứ cần thiết, đánh giá khách quan và toàn diện vụ việc để ra quyết định đúng thời hạn, đúng trình tự, nội dung và hình thức quyết định, cũng như trình tự công bố quyết định theo quy định của pháp luật Thi hành quyết định được thực hiện khi không còn khiếu nại hoặc kháng nghị và các bên tham gia thủ tục có nghĩa vụ thi hành quyết định theo luật định Giải quyết khiếu nại là giai đoạn xem xét lại quyết định sau khi ra quyết định hoặc sau khi quyết định đã thi hành, dựa trên căn cứ khiếu nại của đương sự và cơ quan hữu quan, kháng nghị của Viện Kiểm sát và ý kiến của cơ quan cấp trên hoặc của chính cơ quan ra quyết định.
Những vấn đề cơ bản về cải cách thủ tục hành chính
Sự cần thiết của cải cách thủ tục hành chính
Trước hết, cải cách thủ tục hành chính phản ánh rõ nhất mối quan hệ giữa nhà nước và công dân; đồng thời là lĩnh vực nhận được nhiều bức xúc từ người dân và doanh nghiệp, và chứa đựng nhiều yêu cầu đổi mới trong quá trình hội nhập kinh tế.
Trong điều kiện nguồn lực còn nhiều khó khăn, không thể đồng thời thực hiện nhiều nội dung cải cách như cải cách tài chính công, cải cách tiền lương và cải cách tổ chức bộ máy, vì vậy việc lựa chọn khâu cải cách thủ tục hành chính sẽ mang lại hiệu quả thiết thực nhất cho quản trị nhà nước và tiện ích cho người dân.
Thông qua cải cách thủ tục hành chính, chúng ta xác định rõ các công việc căn bản giữa cơ quan nhà nước với người dân và doanh nghiệp Từ đó, chúng ta xây dựng bộ máy phù hợp và lựa chọn đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực, đáp ứng đầy đủ yêu cầu công việc và phục vụ tốt hơn cho người dân cũng như doanh nghiệp.
Thứ tư, cải cách thủ tục hành chính là tiền đề quan trọng để thực hiện các nội dung cải cách khác như nâng cao chất lượng thể chế và nâng cao trình độ của cán bộ, công chức thông qua thay đổi thói quen, cách làm và nếp nghĩ; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân công giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp trong bộ máy hành chính; và tăng cường thực hiện chính phủ điện tử nhằm nâng cao chất lượng phục vụ, cải thiện trải nghiệm người dân, doanh nghiệp và giảm thời gian giải quyết hồ sơ.
Thứ năm nhấn mạnh vai trò của cải cách thủ tục hành chính trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Qua cải cách, các rào cản về thủ tục hành chính được gỡ bỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường kinh doanh và đời sống của người dân, đồng thời giúp tiết kiệm thời gian, giảm thiểu chi phí và giảm rủi ro cho cả người dân lẫn doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục hành chính.
Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ nâng cao hình ảnh Việt Nam trước cộng đồng trong nước và quốc tế, cải thiện vị trí xếp hạng về tính minh bạch, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của Việt Nam và các địa phương Đây là những giá trị vô hình nhưng có tác động to lớn đến sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, đặc biệt là mang lại ảnh hưởng tích cực đến đầu tư trong và ngoài nước, xuất nhập khẩu, việc làm và an sinh xã hội.
Khái niệm cải cách thủ tục hành chính
Cải cách thủ tục hành chính là cải cách các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền;cải cách các quy định về các loại thủ tục hành chính; cải cách việc thực hiện các thủ tục hành chính.
Nội dung của cải cách thủ tục hành chính
Đảm bảo tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng trong giải quyết các công việc hành chính Cắt giảm và nâng cao chất lượng thủ tục hành chính ở tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước Mở rộng cải cách thủ tục hành chính trên mọi lĩnh vực Thủ tục hành chính liên quan đến cá nhân và tổ chức được cải cách theo hướng gọn nhẹ, đơn giản, và hàng năm có sự giảm chi phí mà cá nhân, tổ chức phải bỏ ra khi giải quyết thủ tục tại cơ quan hành chính nhà nước.
Mẫu hóa thống nhất các loại giấy tờ mà công dân hoặc doanh nghiệp cần khi có yêu cầu giải quyết các công việc liên quan đến sản xuất, kinh doanh và đời sống; đồng thời công khai, minh bạch mọi thủ tục hành chính bằng các hình thức thiết thực và phù hợp, đảm bảo thống nhất cách tính chi phí mà cá nhân, tổ chức phải bỏ ra khi giải quyết thủ tục hành chính tại cơ quan hành chính nhà nước; duy trì và cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính để tăng cường hiệu quả quản lý, chuẩn hóa quy trình và giảm tải cho người dân, doanh nghiệp.
Để nâng cao chất lượng phục vụ người dân, cần ban hành một cơ chế kiểm tra cán bộ, công chức tiếp nhận và giải quyết các công việc của dân; kiểm soát chặt chẽ việc ban hành mới các thủ tục hành chính theo đúng quy định của pháp luật; quy định cụ thể, rõ ràng trách nhiệm cá nhân trong khi thi hành công vụ và tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về các quy định hành chính, đồng thời giám sát việc thực hiện thủ tục hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước ở các cấp Xử lý nghiêm người có hành vi sách nhiễu, hách dịch, vô trách nhiệm; bên cạnh đó khen thưởng những người hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao Đi cùng với đó là cần phải đơn giản hóa thủ tục hành chính để giảm phiền hà và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ ba, mở rộng thực hiện cơ chế “một cửa” trong giải quyết công việc cho tổ chức và cá nhân tại các cấp của hệ thống hành chính nhà nước Theo Quyết định 181/QĐ-TTg ngày 04/09/2003 của Thủ tướng Chính phủ, người dân và doanh nghiệp chỉ cần đến một địa điểm duy nhất tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương để được cung cấp đầy đủ và chính xác các thông tin cần thiết; sau khi hoàn tất hồ sơ và các thủ tục theo quy định, kết quả giải quyết sẽ được trả tại địa điểm đó Nhờ vậy, cơ chế một cửa làm giảm phiền hà, rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục, đồng thời tăng cường giám sát của tổ chức, cá nhân đối với cán bộ, công chức và góp phần cải thiện mối quan hệ giữa cơ quan hành chính với người dân và doanh nghiệp, từ đó cải thiện môi trường sản xuất kinh doanh và đầu tư.
Các nhân tố ảnh hưởng đến cải cách thủ tục hành chính
Trên thực tế, thủ tục hành chính sẽ không được thực hiện nếu thiếu đi các chủ thể tham gia, và thủ tục hành chính chỉ là các quy định trên giấy tờ khi không có chủ thể của thủ tục; do đó, năng lực nhận thức của chủ thể thủ tục hành chính đóng vai trò then chốt, vì khi các cá nhân và tổ chức tham gia và thực hiện quá trình cải cách có nhận thức đầy đủ và sâu sắc về tầm quan trọng của cải cách, họ sẽ có thái độ tích cực thúc đẩy quá trình này đạt được mục tiêu; cải cách thành công trước hết phụ thuộc vào yếu tố con người, và việc nâng cao ý thức phục vụ cũng như chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức là yếu tố quyết định; tuy nhiên, khi thủ tục được rút gọn mà các loại phí “bôi trơn” vẫn còn thì thủ tục hành chính vẫn có thể bị lợi dụng, do đó cần giám sát thường xuyên và có hiệu quả đối với đội ngũ cán bộ, công chức trong tiếp nhận và xử lý công việc của cá nhân và tổ chức.
Hiện nay, hệ thống quy định về thủ tục hành chính của Việt Nam phải đáp ứng yêu cầu hội nhập, thách thức cạnh tranh trong hội nhập toàn cầu và biến động kinh tế - xã hội ở phạm vi quốc tế, đòi hỏi tiếp tục cải cách thủ tục hành chính bằng cách nâng cao chất lượng hệ thống thể chế và quy trình; có thể bỏ bớt nhiều quy định hành chính đang cản trở hoạt động kinh doanh và đời sống người dân, miễn sao vẫn đảm bảo mục tiêu quản lý nhà nước Tuy nhiên, các quy trình xây dựng và ban hành quy định hành chính trước đây vẫn chú trọng nhiều vào tính hợp pháp của văn bản và chưa cân nhắc đúng mức các yếu tố kinh tế, kỹ thuật, dẫn đến hiệu quả quản lý và thực thi chưa tối ưu.
Từ trước đến nay, truyền thông luôn là một trong những công cụ hữu hiệu nhất để nâng cao nhận thức của toàn xã hội Hoạt động tuyên truyền thông qua các phương tiện thông tin đại chúng là con đường ngắn nhất đưa đường lối, chủ trương và chính sách của Đảng, cùng với pháp luật của Nhà nước, vào cuộc sống hàng ngày, từ đó mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân, cho cộng đồng doanh nghiệp, cho các tổ chức giáo dục và góp phần vào sự phát triển của đất nước.
Kinh nghiệm về cải cách thủ tục hành chính và bài học cho Việt Nam
Kinh nghiệm
Vào năm 2019, Trung Quốc đầu tư mạnh mẽ vào cải cách môi trường kinh doanh nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp Đáng chú ý, các cơ quan công quyền đang hướng tới giải quyết hàng loạt thủ tục hành chính qua mạng, tăng cường hiệu quả và giảm thời gian cho doanh nghiệp Nhờ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đi sâu cải cách thủ tục hành chính, môi trường kinh doanh ở Trung Quốc đã được cải thiện rõ rệt.
Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 đã buộc Hàn Quốc nhận thức rõ thực tế rằng các phương thức quản lý nhà nước cũ đã lạc hậu và cần có những thay đổi căn bản để vực dậy nền kinh tế Trên cơ sở này, Hàn Quốc khẩn trương học hỏi bài học kinh nghiệm quốc tế để xây dựng chương trình cải cách thủ tục hành chính hiệu quả Kết quả, nước này đã xây dựng mạng lưới hạ tầng thông tin hàng đầu thế giới, thiết lập hệ thống xử lý công việc hành chính qua mạng nội bộ, triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến và qua điện thoại di động, đồng thời công khai hóa quá trình xử lý các vấn đề của người dân và doanh nghiệp trên mạng.
Từ giữa thập kỷ 70, Malaysia đã tiến hành cải cách mạnh mẽ hệ thống dịch vụ công, nổi bật với việc thành lập các cơ quan một cửa nhằm mang lại dịch vụ nhanh chóng, lịch sự, trật tự và thuận tiện cho người dân.
Singapore từ năm 1983 đến nay đã tập trung phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho công nghệ thông tin và nâng cao năng lực cho đội ngũ công chức để áp dụng công nghệ mới, từ đó cung cấp dịch vụ công trực tuyến và tiến tới giải quyết công việc của người dân qua điện thoại di động ở mọi thời điểm Theo các chuyên gia, Singapore hiện nằm trong nhóm nước dẫn đầu về tốc độ phát triển chính phủ điện tử và đang bước sang giai đoạn phát triển công dân điện tử.
Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách thủ tục hành chính là nền tảng cho chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước và nâng cao chất lượng phục vụ Việc phát triển mô hình mạng Internet kết nối với dịch vụ công và đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử giúp cải thiện tính tiện ích và minh bạch của các thủ tục hành chính Áp dụng tiêu chuẩn ISO 9001:2015 trong cải cách thủ tục hành chính vừa là công cụ cải tiến lề lối làm việc, vừa là công cụ đánh giá hiệu quả và phân loại công chức Hiệu quả được lấy làm thước đo cho mọi hoạt động cải cách thủ tục hành chính.
Để đạt hiệu quả cao trong cải cách hành chính, lãnh đạo đơn vị phải thể hiện sự quan tâm và chỉ đạo xuyên suốt, quyết liệt, kiên trì của toàn thể cán bộ, công chức trong chi nhánh Lấy sự hài lòng của doanh nghiệp và người dân làm mục tiêu trọng tâm của công tác cải cách, nhằm cải thiện chất lượng phục vụ, rút ngắn thời gian giải quyết và công khai thủ tục hành chính Sự quyết tâm và nỗ lực bền bỉ của tập thể lãnh đạo – cán bộ là yếu tố tiên quyết quyết định thành công của cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính nói riêng.
Để cải cách thủ tục hành chính đạt hiệu quả, cần có sự đầu tư thỏa đáng về nguồn lực, trong đó lấy con người làm nhân tố quyết định, đặc biệt là người đứng đầu và đội ngũ công chức trực tiếp tham mưu, chỉ đạo, điều hành và thừa hành công tác cải cách thủ tục hành chính.
Kết luận chương 1 tổng hợp và nêu rõ tổng quan về thủ tục hành chính; nhấn mạnh sự cần thiết, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến vấn đề cải cách thủ tục hành chính, đồng thời làm tiền đề cho các vấn đề nghiên cứu ở chương 2 Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, để khai thác tối đa lợi ích của hội nhập, chúng ta nên nắm bắt cơ hội học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển nhằm xây dựng chương trình cải cách thủ tục hành chính hiệu quả và bền vững.
THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH Ở VIỆT
Tổng quan về thủ tục hành chính ở Việt Nam
Theo số liệu từ Cổng dịch vụ công quốc gia, Việt Nam hiện có tổng cộng 6.541 thủ tục hành chính Trong đó, 3.842 thủ tục được thực hiện tại các bộ và cơ quan ngang bộ; 1.461 thủ tục thuộc phạm vi thực hiện tại địa phương; và 1.824 thủ tục hành chính thuộc ngành dọc tại cấp địa phương.
Tình hình cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam trong thời gian qua
Thứ nhất, đảm bảo tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng trong giải quyết các công việc hành chính
Chính phủ đã ban hành các nghị quyết nhằm cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bao gồm Nghị quyết số 19/NQ-CP các năm 2016–2018 và Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2019–2020 về thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu, thể hiện quyết tâm loại bỏ các rào cản và quy định điều kiện kinh doanh không cần thiết, mở rộng khả năng tham gia thị trường, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng Tháng 5/2020, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 68/NQ-CP về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020–2025 với mục tiêu cắt giảm ít nhất 20% số quy định và giảm ít nhất 20% chi phí tuân thủ quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh Việc cải cách theo Chương trình này không chỉ áp dụng với các quy định đã ban hành mà còn với các quy định trong dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.
Thứ hai, ban hành cơ chế kiểm tra cán bộ, công chức tiếp nhận và giải quyết các công việc của dân.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 15/CT-TTg ngày 05 tháng 7 năm
Việc triển khai Nghị định số 48/2013/NĐ-CP và Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày 10 tháng 6 năm 2015 nhằm tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước các cấp trong công tác cải cách thủ tục hành chính; Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 22 tháng 4 năm 2019 về tăng cường xử lý, ngăn chặn hiệu quả tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp trong giải quyết công việc Theo đó, yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cán bộ, công chức, viên chức trong thực thi công vụ; rà soát thủ tục hành chính theo hướng tinh giản, loại bỏ ngay các thủ tục không cần thiết, rườm rà, khó thực hiện, gây phiền hà, sách nhiễu đối với người dân, doanh nghiệp Triển khai các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tăng cường công tác thanh kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời những hành vi vi phạm, thực hiện kê khai minh bạch tài sản theo quy định.
Trong bước thứ ba, mở rộng thực hiện cơ chế “một cửa” trong việc giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước ở các cấp đối với tổ chức và cá nhân, nhằm tạo sự thuận tiện, thống nhất và minh bạch trong thủ tục hành chính Việc áp dụng rộng rãi cơ chế một cửa sẽ rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, giảm phiền hà cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hiệu quả phục vụ công Bên cạnh đó, cơ chế một cửa cần được kết nối liên thông giữa các cơ quan, nâng cao trách nhiệm và giảm thiểu sự trùng lặp giấy tờ, hồ sơ Điều này góp phần cải thiện môi trường đầu tư, tăng tính cạnh tranh và nâng cao chất lượng phục vụ hành chính nhà nước đối với tổ chức và cá nhân.
Cơ chế một cửa, một cửa liên thông và hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công cùng Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tập trung ở cấp tỉnh, cấp huyện đã được triển khai ở các địa phương theo đúng quy định pháp luật và mang lại những kết quả tích cực, tạo sự chuyển biến rõ nét trong giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp Việc triển khai Nghị định số 61/2018/NĐ-CP của Chính phủ về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông đến nay đã giúp 100% thủ tục hành chính được giải quyết thông qua cơ chế này, trong đó 59/63 địa phương đã thành lập Trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh Đáng chú ý có địa phương áp dụng phương thức “5 tại chỗ” như Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh Nhiều địa phương đã gắn kết chặt chẽ giữa thiết lập một cửa “vật lý” và một cửa điện tử để tạo thuận lợi cho người thực hiện, điển hình như Hà Nội, Quảng Ninh, Đồng Nai, Cà Mau và Bình Dương.
Đánh giá chung về thực trạng cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam trong thời gian qua
- Cải cách quy định thủ tục hành chính:
Việc triển khai thực hiện phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính theo 25 nghị quyết chuyên đề của Chính phủ đã cơ bản hoàn thành, với việc đơn giản hóa 4.527/4.723 thủ tục hành chính, đạt tỷ lệ 95,8% tính đến tháng 12/2016 Bên cạnh đó, việc cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và hoạt động kiểm tra chuyên ngành, cùng với việc cắt giảm và đơn giản hóa dòng hàng, đã mang lại nhiều kết quả tích cực.
Các nội dung rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đánh giá tác động các quy định về thủ tục hành chính đã được các bộ, ngành và địa phương nghiêm túc triển khai Hầu hết các cơ quan đều ban hành kế hoạch triển khai công tác kiểm soát, rà soát thủ tục hành chính hàng năm, thể hiện sự chủ động từ quá trình dự thảo, ban hành đến triển khai thực hiện Đặc biệt, nhiều bộ, ngành và địa phương quan tâm rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa các quy định thủ tục hành chính, nhất là ở các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp; kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các quy định mới, bảo đảm sự đơn giản, rõ quy trình, dễ hiểu và dễ thực hiện.
Đề án Tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư giai đoạn 2013-2020 (Đề án 896) đã ban hành 19 nghị quyết chuyên đề về đơn giản hóa thủ tục và giấy tờ công dân, phê duyệt phương án cắt giảm 1.097 thủ tục, 992 mẫu đơn và 399 tờ khai được quy định tại 332 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có nhiều phương án tác động lớn như bỏ quản lý sổ hộ khẩu bằng giấy với khoảng hơn 18 triệu hộ gia đình được hưởng lợi; về cấp số định danh cá nhân, phạm vi địa phương được mở rộng lên 63 tỉnh, thành phố so với 38 tỉnh năm 2018 nhờ triển khai Hệ thống thông tin đăng ký và quản lý hộ tịch của Bộ Tư pháp; đồng thời triển khai hệ thống tại địa phương và cấp số định danh cho hơn 1.391.018 trường hợp đăng ký khai sinh năm 2019 tại 680 Phòng Tư pháp cấp huyện và 10.696 ủy ban nhân dân cấp xã tại 60 tỉnh, thành phố; Bộ Công an tiếp tục cấp thẻ Căn cước công dân từ đủ 14 tuổi trở lên tại 16 tỉnh, thành phố, với tổng cộng 15 triệu trường hợp được cấp từ năm 2012 đến nay; về kết quả thu thập dữ liệu, DC01 đã thu thập được 83.387.773/87.306.594 phiếu (đạt 95,51%) và DC02 đã cập nhật 7.436.291 phiếu thông tin dân cư.
- Cải cách việc tổ chức thực hiện thủ tục hành chính :
Phần lớn thủ tục hành chính đã được các bộ, ngành và địa phương từng bước chuẩn hóa, công khai và niêm yết tại nơi tiếp nhận, giải quyết, đồng thời được công bố trên Cổng thông tin điện tử của các cấp và trên Cơ sở dữ liệu quốc gia theo quy định Việc công khai đầy đủ này giúp cá nhân, tổ chức dễ dàng truy cập, tra cứu và tìm hiểu thông tin về thủ tục hành chính, từ đó thực hiện một cách thuận tiện và chính xác hơn.
Về kết quả giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính: Trong năm 2019, các cơ quan hành chính nhà nước các cấp đã tiếp nhận 261.860.415 hồ sơ và giải quyết 257.661.527 hồ sơ, đạt 98,4%; số hồ sơ đang xem xét, giải quyết là 3.424.588 hồ sơ, trong đó hồ sơ quá hạn là 784.078 hồ sơ, chiếm 22,9% số hồ sơ đang giải quyết Các bộ, các tỉnh đã bước đầu triển khai thực hiện quy định đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính theo Nghị định số 61/2018/NĐ-CP.
Việc đồng bộ giữa cải cách thủ tục hành chính và xây dựng chính phủ điện tử đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận với cơ quan hành chính nhà nước Việc thực hiện cơ chế một cửa quốc gia và kết nối kỹ thuật một cửa ASEAN ở một số lĩnh vực đã được các bộ, ngành triển khai, mang lại nhiều kết quả tích cực.
Việc triển khai tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính qua dịch vụ bưu chính công ích theo Quyết định số 45/2016/QĐ-TTg ngày 19 tháng 10 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ đã đạt được những kết quả tích cực, thể hiện sự chuyển đổi mạnh mẽ trong cải cách hành chính và tăng cường hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp khi tiếp cận các dịch vụ công.
Năm 2019, cả nước có 14.505.494 lượt hồ sơ được giải quyết thông qua dịch vụ BCCI, trong đó 2.175.824 lượt là tiếp nhận hồ sơ và 12.329.670 lượt là trả kết quả Nhờ đó, dịch vụ này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân, tổ chức, đồng thời tạo tiền đề cho triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến ở mức độ 3, 4.
Trong giai đoạn 2019 - 2020, một số hệ thống thông tin nền tảng của Chính phủ điện tử đã được chính thức vận hành, đánh dấu bước chuyển đổi mạnh mẽ trong quản trị nhà nước và cải cách thủ tục hành chính Việc Trục liên thông văn bản quốc gia khai trương đã tăng cường liên thông, trao đổi và xử lý văn bản điện tử giữa các cơ quan, từ đó rút ngắn thời gian giải quyết công việc, giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.
Ngày 12 tháng 3 năm 2019 đánh dấu bước chuẩn bị cho hệ thống số của Chính phủ; Hệ thống thông tin họp và xử lý công việc của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ được khai trương ngày 24 tháng 6 năm 2019; Cổng Dịch vụ công quốc gia khai trương ngày 09 tháng 12 năm 2019; Hệ thống thông tin báo cáo quốc gia và Trung tâm thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ khai trương ngày 19 tháng 8 năm 2020 Các nền tảng, hệ thống thông tin này đi vào vận hành giúp tiết kiệm chi phí xã hội ước tính trên 9.900 tỷ đồng mỗi năm và nhận được phản hồi tích cực của xã hội.
- Về tình hình, kết quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4:
Việc nâng cao số lượng và chất lượng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 cho người dân, doanh nghiệp tại các bộ, ngành, địa phương được thể hiện qua ngày càng nhiều hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến, đồng thời Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Danh mục dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 để thực hiện tại các bộ, ngành, địa phương trong các năm 2017, 2018 và 2019, kết quả chi tiết được nêu ở nội dung Hiện đại hóa hành chính.
- Tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính:
Các bộ, ngành và địa phương đã thực hiện tương đối tốt việc tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính Hệ thống tiếp nhận, trả lời kiến nghị của doanh nghiệp và người dân trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (doanhnghiep.chinhphu.vn và nguoidan.chinhphu.vn) trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia đã được vận hành và đưa vào khai thác, giúp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ nắm bắt kịp thời các vấn đề phát sinh từ người dân và cộng đồng doanh nghiệp để chỉ đạo, giải quyết kịp thời và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính Thực hiện Chỉ thị số 13/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, từ tháng 6 năm 2015 đến hết năm 2016 có hơn 626 cuộc đối thoại của 16 bộ, ngành và hơn 686 cuộc đối thoại của 31 địa phương được tổ chức để tiếp nhận hơn 1.530 kiến nghị của người dân, doanh nghiệp Đây là một hoạt động thiết thực, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cải cách hành chính, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng nền hành chính phục vụ nhân dân.
Thủ tướng Chính phủ đã kiện toàn Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ làm Chủ tịch và thành lập các Ban công tác nhằm cải thiện các chỉ số môi trường kinh doanh Trong giai đoạn 2016-2020, Hội đồng đã chủ trì 42 phiên họp và các hội nghị đối thoại để lắng nghe, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp theo thẩm quyền hoặc báo cáo Chính phủ; Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chức năng xử lý 500 vấn đề, nhóm vấn đề được nêu ra.
- Sáng kiến, giải pháp cải cách thủ tục hành chính:
Trong thời gian vừa qua, nhiều sáng kiến cải cách thủ tục hành chính nổi bật được triển khai nhằm liên thông các thủ tục như đăng ký khai tử, xóa đăng ký thường trú, hưởng chế độ tử tuất và chi phí mai táng; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để đơn giản hóa quy định và quản lý cấp thẻ Bảo hiểm y tế, thanh toán bảo hiểm y tế và khám chữa bệnh Việc chuẩn hóa quy trình, thủ tục kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của các bộ, ngành trong triển khai Cơ chế một cửa quốc gia cũng được ghi nhận Ở cấp tỉnh, một số sáng kiến điển hình bao gồm mở rộng mô hình một cửa trong cung ứng dịch vụ công tại các đơn vị sự nghiệp; mô hình hẹn giờ thực hiện thủ tục hành chính tại nhà người dân; xây dựng và đưa vào vận hành ứng dụng khai thác cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường trên mạng internet và nền tảng di động (Android và iOS) để người dân, tổ chức tra cứu và tiếp cận thông tin; xây dựng phần mềm tra cứu giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất, Quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất; và các mô hình khác nhằm tăng cường hiệu quả, minh bạch và phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp.
“phi địa giới hành chính” trong các lĩnh vực đất đai, tư pháp, giao thông vận tải, y tế…
Thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực vẫn còn nhiều và rườm rà, thể hiện sự bất cập giữa các luật và văn bản hướng dẫn thi hành, với nhiều điểm chưa đồng bộ và chưa đầy đủ các bộ phận cấu thành, gây khó khăn cho cả cơ quan chức năng lẫn người dân và doanh nghiệp khi giải quyết thủ tục Việc đánh giá tác động và lấy ý kiến của đơn vị kiểm soát thủ tục hành chính đối với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật có quy định về thủ tục hành chính chưa được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc Thêm vào đó, thẩm định quy định thủ tục hành chính trong một số văn bản quy phạm pháp luật còn chưa chặt chẽ, khiến cho thủ tục hành chính ở nhiều lĩnh vực vẫn phức tạp và tiếp tục là rào cản trong hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống của nhân dân.
GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
Định hướng và quan điểm của Nhà nước về cải cách thủ tục hành chính
Tiếp tục hoàn thiện thể chế kiểm soát thủ tục hành chính, đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ với xây dựng Chính phủ điện tử và thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử Đồng thời tăng cường thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử để rút ngắn thời gian xử lý, giảm giấy tờ và nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản trị nhà nước Việc đổi mới và đồng bộ này góp phần thúc đẩy cải cách hành chính, tăng cường liên thông và kết nối giữa các cơ quan nhằm xây dựng chính quyền số vững mạnh.
Chúng ta tiếp tục rà soát toàn bộ hệ thống quy định liên quan đến sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời đề xuất các phương án cắt giảm và đơn giản hóa các quy định này Mục tiêu là tháo gỡ mọi rào cản, giảm thiểu thủ tục và chi phí, từ đó thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển nhanh và bền vững.
Chính sách giải quyết thủ tục hành chính được tăng cường trên môi trường điện tử và gắn với kiểm soát, đánh giá, giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong giải quyết hồ sơ Đồng thời nâng cao tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và giao dịch thanh toán trực tuyến để rút ngắn thời gian xử lý và tối ưu trải nghiệm người dùng Bên cạnh đó, việc đảm bảo kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan sẽ phục vụ giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trực tuyến một cách liên tục, thuận tiện và an toàn.
Đổi mới cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính theo hướng không phụ thuộc địa giới hành chính, kết nối với số hóa hồ sơ, giấy tờ và kết quả giải quyết thủ tục nhằm nâng cao chất lượng phục vụ và tăng năng suất lao động Việc sử dụng kết quả số hóa sẽ tạo thuận lợi cho công dân và doanh nghiệp, hình thành công dân số, doanh nghiệp số, đồng thời đóng góp vào xây dựng Chính phủ số, nền kinh tế số và xã hội số.
- Tập trung rà soát, cải cách thủ tục hành chính nội bộ, gắn với việc đẩy mạnh xây dựng nền hành chính phi giấy tờ.
Chú trọng tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp về cơ chế, chính sách và thủ tục hành chính thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia Việc này giúp tháo gỡ kịp thời các vướng mắc, khó khăn cho người dân và doanh nghiệp, từ đó nâng cao chất lượng phục vụ công và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước.
Chính sách cần tăng cường và phát huy vai trò của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính, tổ chức hiệu quả các hội nghị đối thoại giữa cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp để lắng nghe, tháo gỡ vướng mắc và tăng tính minh bạch trong các quyết định Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các sáng kiến cải cách nhằm nâng cao hiệu quả công tác cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh.
Giải pháp đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính
Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để bảo đảm tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng giữa các cơ quan, đơn vị trong quá trình phối hợp thực hiện thủ tục, đồng thời tính đến mức độ, trách nhiệm và công sức bỏ ra của mỗi bên trong môi trường làm việc tương đồng Thường xuyên rà soát và sửa đổi các thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, thuận lợi cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp.
Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về chương trình cải cách thủ tục hành chính Nhà nước trong hệ thống chính trị và ngoài xã hội nhằm nâng cao nhận thức đầy đủ và sâu sắc cho cán bộ và nhân dân; phối hợp chặt chẽ, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị để đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; các cơ quan, đơn vị cần phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, phối hợp hiệu quả, hoàn thành đúng tiến độ các nhiệm vụ được giao; đồng thời đổi mới tư duy và hành động, đẩy mạnh triển khai các mô hình, giải pháp mới và các cách làm hay, có hiệu quả từ các cơ quan và địa phương khác.
Thứ ba, tiếp tục tăng cường hiệu quả cơ chế kiểm tra, thanh tra việc thực thi công vụ của đội ngũ công chức tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và khen thưởng kịp thời những người thi hành xuất sắc nhiệm vụ để nâng cao ý thức trách nhiệm và chất lượng phục vụ Đồng thời đảm bảo có cơ chế pháp lý hữu hiệu cho các cơ quan hành chính Nhà nước trong việc tiếp nhận và xử lý các phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp đối với các cơ chế, chính sách, thủ tục hành chính không còn phù hợp, nhằm điều chỉnh kịp thời và cải thiện quy trình hành chính.
Thứ tư, hoàn thiện cơ sở pháp lý quy định về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính; nâng cấp, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và các hệ thống công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu số hóa và sử dụng kết quả số hóa hồ sơ, giấy tờ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính, cũng như kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ giải quyết thủ tục hành chính Bên cạnh đó, cần tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra và giám sát việc thực hiện thông qua việc ứng dụng công nghệ mới và giám sát theo thời gian thực.
Thứ năm, tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao trình độ nghiệp vụ, đồng thời rèn luyện những phẩm chất then chốt như tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, sự năng động, trung thực và kỷ cương; nêu gương và tận tâm phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội trong quá trình giải quyết công việc của cán bộ, công chức, đặc biệt là những người làm việc tại bộ phận một cửa.