Trong các tiêu chí cần đánh giá đó, tiêu chí chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên là tiêu chí phải được ưu tiên và việc đánh giá đúng tiêu chí này đang là vấn đề cấ
Trang 1t¹p chÝ luËt häc sè 7/2007 71
GS.TS NguyÔn Ngäc Hßa *
1 Giảng dạy và nghiên cứu khoa học là
hai hoạt động chính của giảng viên đại học và
là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo của
trường đại học Do vậy, nâng cao chất lượng
đào tạo đại học đòi hỏi trước hết phải nâng
cao chất lượng đội ngũ giảng viên mà ưu tiên
trong đó là chất lượng hai hoạt động chính
của họ - hoạt động giảng dạy và hoạt động
nghiên cứu khoa học Để thay đổi chất lượng
giảng dạy và chất lượng nghiên cứu khoa học
của đội ngũ giảng viên hiện nay theo hướng
tích cực, ngày một tốt hơn đòi hỏi các trường
đại học phải thực hiện đồng bộ nhiều biện
pháp khác nhau Trong đó có một biện pháp
rất quan trọng, không thể thiếu nếu muốn
nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu
khoa học nhưng biện pháp này trong thời gian
vừa qua hầu như chưa được thực hiện hoặc
được thực hiện chưa đúng Đó là biện pháp
đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu
khoa học của giảng viên Thực hiện đúng
biện pháp này không chỉ tạo ra động cơ cho
việc tự hoàn thiện mình trong giảng dạy và
nghiên cứu mà còn tạo điều kiện cần thiết cho
việc hoàn thiện đó qua việc chỉ ra những hạn
chế trong giảng dạy và nghiên cứu mà từng
giảng viên cần phải khắc phục
Đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên
cứu của giảng viên là hoạt động cần thiết
trong trường đại học Để hoạt động này có
hiệu quả cần phải xác định đúng và rõ mục đích, nội dung và phương pháp đánh giá
2 Trong thời gian vừa qua, việc đánh giá giảng viên ở nhiều trường đại học không có hiệu quả do việc xác định mục đích, nội dung và phương pháp đánh giá còn chưa đúng Đánh giá giảng viên mới chỉ dừng lại
ở việc bình xét thi đua cuối năm và cũng chỉ nhằm mục đích để xét tặng các danh hiệu thi đua hoặc khen thưởng với các tiêu chí xem xét rất chung, chưa gắn với các nội dung, yêu cầu và đặc điểm riêng của các hoạt động chính của giảng viên Việc đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên mới chỉ về mặt số lượng mà ít chú ý đến chất lượng Đặc biệt, cách thức bình xét cũng rất hình thức, nặng về cảm tính Do vậy, việc đánh giá giảng viên chưa giúp cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy cũng như nghiên cứu khoa học của họ
Để nâng cao chất lượng đào tạo đại học qua việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các trường đại học phải có sự thay đổi có tính đột phá trong hoạt động đánh giá giảng viên Trước hết, các trường đại học cần xác định một cách thống nhất về mục đích chính cũng như phạm vi chủ yếu của đánh giá giảng viên Theo đó, mục đích chính của đánh giá
* Trường Đại học Luật Hà Nội
Trang 2
72 t¹p chÝ luËt häc sè 7/2007
giảng viên là nhằm giúp cho giảng viên hoàn
thiện hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa
học của mình và qua đó nâng cao chất lượng
giảng dạy và nghiên cứu khoa học của mỗi
giảng viên nói riêng cũng như chất lượng đào
tạo đại học nói chung Đánh giá giảng viên
không chỉ là đánh giá hoạt động giảng dạy và
nghiên cứu khoa học về mặt số lượng mà cần
phải đánh giá cả về mặt chất lượng của các
hoạt động này Ngoài ra, cũng cần phải đánh
giá ý thức tổ chức kỉ luật, đạo đức nghề nghiệp
cũng như các hoạt động xã hội của họ Trong
các tiêu chí cần đánh giá đó, tiêu chí chất
lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học của
giảng viên là tiêu chí phải được ưu tiên và việc
đánh giá đúng tiêu chí này đang là vấn đề cấp
thiết hiện nay Chất lượng giảng dạy và nghiên
cứu khoa học của giảng viên tuy có ý nghĩa
trực tiếp và quyết định đối với chất lượng đào
tạo của trường đại học nhưng hiện tại, tiêu chí
này lại thường bị bỏ qua khi đánh giá đội ngũ
giảng viên vì việc đánh chất lượng giảng dạy
và nghiên cứu khoa học của giảng viên là công
việc tương đối khó, không đơn giản như đánh
giá các hoạt động này về mặt số lượng
3 Giảng dạy và nghiên cứu khoa học tuy
cùng là hoạt động chính của giảng viên nhưng
vẫn là hai hoạt động có nội dung, tính chất
riêng Do vậy, khi thực hiện việc đánh giá hai
hoạt động này của giảng viên cần phải chú ý
đến những đặc điểm riêng của mỗi loại hoạt
động để có nội dung và phương pháp đánh
giá phù hợp Trong việc đánh giá giảng dạy
và nghiên cứu khoa học, nên ưu tiên đánh giá
hoạt động giảng dạy Đánh giá nghiên cứu
khoa học có thể được tiến hành song song với
đánh giá giảng dạy nhưng cũng có thể được
tiến hành chậm một bước và yêu cầu có thể thấp hơn cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của từng trường đại học Trong đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên cần tập trung ưu tiên đánh giá chất lượng của các hoạt động này
Để thực hiện công tác đánh giá giảng dạy
và nghiên cứu khoa học của giảng viên cần có những bước chuẩn bị về bộ tiêu chí đánh giá,
về thành phần tham gia đánh giá, về cách thức tiến hành đánh giá cũng như về công tác
tư tưởng cho đội ngũ giảng viên cũng như cho các thành phần tham gia đánh giá…
Bộ tiêu chí đánh giá giảng dạy, nghiên cứu khoa học của giảng viên phải được xây dựng vừa đáp ứng được yêu cầu chung nhưng phải phù hợp với đặc điểm và điều kiện riêng của trường, ngành, lĩnh vực đào tạo Trong các tiêu chí đánh giá này cần đặc biệt chú ý
ưu tiên các tiêu chí phản ánh chất lượng giảng dạy và chất lượng nghiên cứu khoa học của giảng viên Có nhiều yếu tố tạo nên chất lượng giảng dạy và chất lượng nghiên cứu khoa học Trong đó cần đặc biệt chú đến phương pháp giảng dạy cũng như chú ý đến ý nghĩa phục vụ công tác giảng dạy nói riêng cũng như đào tạo nói chung của các nghiên cứu khoa học.(1) Các tiêu chí này sẽ được thể hiện trong nội dung của các bộ phiếu đánh giá được thiết kế cho từng đối tượng tham gia vào quá trình đánh giá Việc cụ thể hoá các tiêu chí đánh giá qua các bộ phiếu đánh giá cần được xây dựng trên cơ sở xác định được các thành phần tham gia đánh giá Tuỳ thuộc vào đặc điểm của từng thành phần tham gia đánh giá mà nội dung phiếu đánh giá được thiết kế cho phù hợp Thành phần đánh giá
Trang 3t¹p chÝ luËt häc sè 7/2007 73
hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học
của giảng viên có thể là cán bộ quản lí chuyên
môn (thường là trưởng bộ môn), là cán bộ
quản lí về mặt hành chính - chuyên môn
(thường là chủ nhiệm khoa), là đồng nghiệp
(các giảng viên cùng bộ môn) và là người học
(thường là sinh viên đại học chính quy)
Trong các thành phần tham gia đánh giá này,
sinh viên được coi là thành phần tham gia
đánh giá đặc biệt trong đánh giá hoạt động
giảng dạy của giảng viên vì họ là “khách
hàng” trực tiếp của hoạt động giảng dạy nói
riêng cũng như của hoạt động đào tạo nói
chung Họ là người có quyền đòi hỏi chất
lượng giảng dạy, là người trực tiếp tiếp nhận
toàn bộ quá trình giảng dạy với tất cả các
hình thức giảng dạy của giảng viên, là người
hơn ai hết hiểu người học cần gì ở giờ giảng
cũng như ở người giảng viên Chất lượng học
tập của sinh viên phụ thuộc vào nhiều yếu tố
và trong đó không thể không nói đến một
trong những yếu tố chính là chất lượng giảng
dạy của giảng viên Do vậy, sinh viên là
người có động cơ muốn nâng cao chất lượng
giảng dạy của giảng viên, có động cơ đánh
giá đúng những điểm mạnh, điểm yếu trong
giảng dạy của giảng viên để qua đó giúp
giảng viên nâng cao chất lượng giảng dạy của
mình Nếu chuẩn bị tốt cho sinh viên về kiến
thức đánh giá cũng như về tư tưởng thì chúng
ta có thể tin tưởng kết quả đánh giá của sinh
viên sẽ phản ánh tương đối trung thực thực tế
Do vậy, có tác giả đã cho rằng: ”Đánh giá
hoạt động dạy học của người giảng viên có
nhiều đối tượng tham gia nhưng quan trọng
Tuy nhiên, ở đây chúng ta cần hiểu cũng như
cần làm cho giảng viên cũng như sinh viên hiểu rằng việc tham gia đánh giá của sinh
viên “thực chất là việc lấy ý kiến phản hồi của sinh viên đối với giờ giảng của giảng viên và với mục đích nhằm góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dạy học của giảng
hoạt động giảng dạy của giảng viên không có nghĩa là sinh viên chấm điểm hay xếp hạng giảng viên như suy nghĩ của những người đã lấy đó làm lí do để phản đối sự tham gia đánh giá giảng viên của sinh viên
Khác với sinh viên, các thành phần tham gia đánh giá khác không phải là người trực tiếp, thường xuyên chứng kiến hoạt động giảng dạy của giảng viên Là người quản lí hoặc là đồng nghiệp của giảng viên những thành phần tham gia đánh giá này có thể có kinh nghiệm trong việc đánh giá, có thể hiểu
rõ từng giảng viên nhưng họ lại không có điều kiện cập nhật thường xuyên một cách trực tiếp thực trạng giảng dạy của họ Trong khi thực trạng này không có tính chất tĩnh mà
có thể có sự thay đổi theo chiều hướng tốt lên hoặc xấu đi Để có cơ sở cho những thành phần tham gia đánh giá này có thể đánh giá được đúng hoạt động giảng dạy của giảng viên nhà trường cần tạo điều kiện cho họ tiếp cận với các thông tin liên quan đến hoạt động giảng dạy mà trong đó không thể thiếu việc
dự giờ giảng, việc xem các băng, đĩa ghi lại giờ giảng, việc xem xét giáo án, việc tham khảo phiếu tự đánh giá của giảng viên v.v Nếu không thực hiện được tốt công việc này thì sự đánh giá có thể mang tính cảm tính, không phản ánh đúng thực tế
Trên cơ sở có bộ tiêu chí cũng như bộ
Trang 474 t¹p chÝ luËt häc sè 7/2007
phiếu đánh giá cho từng thành phần tham gia
đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu
khoa học của giảng viên nhà trường cũng cần
xây dựng quy trình tiến hành đánh giá rõ ràng,
cụ thể Trong đó có chu kì và thời điểm đánh
giá, có các bước tiến hành gắn với trách nhiệm
của cá nhân và đơn vị cụ thể, có các mẫu hồ sơ
thể hiện các bước tiến hành đó v.v
Cùng với các khâu chuẩn bị trên nhà
trường cần phải làm tốt công tác tư tưởng
cho giảng viên là đối tương được đánh giá
cũng như cho các thành phần tham gia đánh
giá Công tác này không chỉ được tiến hành
song song mà cần phải được bắt đầu thực
hiện ngay trước khi tiến hành các công việc
chuẩn bị vì chỉ trên cơ sở đã thông về mặt tư
tưởng thì nhà trường mới có thể thực hiện
được tốt các công việc chuẩn bị
Để có thể tiến hành công tác chuẩn bị cho
việc đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên
cứu khoa học của giảng viên nhà trường cần
có bộ phận giúp việc Bộ phận này có thể là
trung tâm đảm bảo chất lượng đào tạo hoặc
phòng đào tạo Bộ phận này có trách nhiệm
chuẩn bị các dự thảo, trong đó quan trọng nhất
là dự thảo các tiêu chí cũng như các phiếu đánh
giá Để làm được việc này cán bộ của trung tâm
đảm bảo chất lượng đào tạo hay phòng đào tạo
cũng như các cộng tác viên là giảng viên các
khoa cần được tập huấn tốt kĩ thuật, kĩ năng liên
quan đến hoạt động đánh giá Trên cơ sở kiến
thức lí thuyết và kinh nghiệm thực tiễn trong và
ngoài nước đã được trang bị, căn cứ vào tình
hình thực tế của trường, khoa bộ phận giúp
việc sẽ hoàn thành các bản thảo.(4) Sau đó các
bản thảo này sẽ được hội đồng cấp khoa hoặc
trường thảo luận và hoàn chỉnh để có các bản
chính thức trình lãnh đạo phê duyệt
Tóm lại, đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên là hoạt động cần thiết của mỗi trường đại học góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng đào tạo Đây là công việc mà các trường đại học không thể né tránh, trì hoãn được Để thực hiện có hiệu quả hoạt động này đòi hỏi các trường phải có sự chuẩn bị tốt về mặt tư tưởng, tạo ra được sự đồng tâm nhất trí từ các cấp lãnh đạo cho đến từng giảng viên của nhà trường Cùng với đó nhà trường cần có sự chuẩn bị kĩ càng, cụ thể các điều kiện về tổ chức và về kĩ thuật - nghiệp vụ./
(1) Do tính chất quan trọng như vậy mà trong bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục đại học có một
tiêu chí và theo tiêu chí này trường đại học phải “có
kế hoạch và phương pháp đánh giá hợp lí các hoạt
động giảng dạy của giảng viên; chú trọng việc triển
khai đổi mới phương pháp giảng dạy, phương pháp
đánh giá kết quả học tập của người học” (Tiêu chí 8
của tiêu chuẩn 5)
(2).Xem: Võ Xuân Đàn, “Sinh viên đại học nhìn từ
góc độ phương pháp và công cụ đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên”, đăng trong kỉ yếu Hội thảo quốc gia – Đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên (6-2007), tr 19
(3) Nguyễn Quang Giao, “Bàn về phương pháp đánh
giá hoạt động giảng dạy của giảng viên thông qua
đánh giá của sinh viên”, đăng trong kỉ yếu Hội thảo
quốc gia – Đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên (6-2007), tr 21 (4) Một trong các bộ phiếu đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên mà các trường có thể tham khảo là bộ phiếu chuẩn đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên của Trung tâm đảm bảo chất lượng đào tạo
và nghiên cứu phát triển giáo dục của Đại học quốc gia Hà Nội Xem: Kỉ yếu Hội thảo quốc gia – Đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên (6-2007), tr 66 và các tr tiếp theo