Báo cáo " Vấn đề giới trong đào tạo luật ở một số trường đại học trên thế giới " potx

Cụ thể: - Trong khuôn khổ Liên hợp quốc, có một số tổ chức có chương trình đào tạo về giới, như: Tổ chức văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc UNESCO, Chương trình phát triển p

TS NguyÔn thanh t©m *

ất bình đẳng giới là một thực tế diễn ra

ở khắp mọi nơi trên thế giới, trong gia

đình và ngoài xã hội, trên các lĩnh vực kinh

tế, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế Đào

tạo về giới và xây dựng năng lực là những

yếu tố quyết định trong việc nâng cao nhận

thức về tác động tiêu cực của sự bất bình

đẳng giới, đồng thời nâng cao nhận thức về

các quyền của phụ nữ để tăng cường và bảo

vệ các quyền của phụ nữ từ tầm quốc gia đến

tầm quốc tế

Việc đưa những tư tưởng tiến bộ về giới

vào chương trình đào tạo cũng góp phần làm

giảm bạo lực đối với phụ nữ, đồng thời tăng

cường sự tôn trọng các quyền của phụ nữ,

làm thay đổi hình ảnh, thái độ và khuôn mẫu

truyền thống của cả phụ nữ lẫn đàn ông

Giáo dục và đào tạo về giới chính là cuộc

cách mạng thầm lặng để nhân loại xoá bỏ

định kiến giới, nhất là thay đổi cách nghĩ của

đàn ông về vấn đề giới ngay từ khi họ còn là

đứa trẻ ngồi trên ghế nhà trường, sau đó là

thay đổi hành vi đối với các quan hệ giới

Theo thông tin của Viện nghiên cứu và

đào tạo quốc tế vì sự tiến bộ của phụ nữ của

Liên hợp quốc (United Nations International

Research and Training Institute for the

Advancement of Women, viết tắt là

INSTRAW),(1) ở phạm vi thế giới, có nhiều

thiết chế thực hiện các chương trình đào tạo

về giới Cụ thể:

- Trong khuôn khổ Liên hợp quốc, có một số tổ chức có chương trình đào tạo về giới, như: Tổ chức văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO), Chương trình phát triển phụ nữ của Liên hợp quốc (UNIFEM), Viện đào tạo và nghiên cứu của Liên hợp quốc (UNITAR), Viện Nghiên cứu

và đào tạo quốc tế vì sự tiến bộ của phụ nữ của Liên Hợp Quốc (INSTRAW), Tổ chức lao động quốc tế (ILO), Tổ chức nông lương thế giới (FAO);

- 78 tổ chức phi chính phủ;

- 25 trường đại học trên thế giới;

- 07 cơ quan thuộc chính phủ các nước (như

cơ quan phát triển quốc tế của Canada - viết tắt là CIDA, cơ quan hợp tác phát triển quốc

tế của Thuỵ Điển - viết tắt là SIDA, cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kì - viết tắt là USAID);

- 01 tổ chức tư nhân

Ở nhiều trường đại học trên thế giới, trong đó có Việt Nam, nghiên cứu về giới và phụ nữ được coi là môn khoa học đa ngành Nghiên cứu về giới và phụ nữ được tiếp cận dưới nhiều góc độ, như: Triết học, xã hội học, nhân chủng học, văn học, lịch sử, ngôn ngữ học, khoa học chính trị, quản trị kinh doanh, luật học v.v Thực tế, đào tạo về giới và phụ

nữ thường được giao cho các khoa và bộ môn

B

* Giảng viên Khoa luật quốc tế Trường Đại học Luật Hà Nội

như: Khoa về khoa học xã hội (Đại học

Makere, Uganda),(2) bộ môn xã hội học v.v

Tuy nhiên, ở một số trường đại học trên

thế giới, có khoa hoặc trung tâm thực hiện

nhiệm vụ nghiên cứu và giảng dạy về vấn đề

giới và phụ nữ với cách thiết kế chương trình

và sự quan tâm khác nhau Các môn học trong

các chương trình này đều ít nhiều đề cập vấn

đề pháp luật về giới, trong đó có những môn

học hoàn toàn thuộc về khoa học luật

I CÁC MÔN HỌC VỀ GIỚI ĐƯỢC

THIẾT KẾ TRONG CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO MANG TÍNH ĐA NGÀNH

1 Chương trình của Đại học Mount

Saint Vincent (Halifax, Nova Scotia, Canada) (3)

Đại học Mount Saint Vincent (Halifax,

Nova Scotia) là trường đại học đầu tiên ở

Canada thành lập Khoa “Nghiên cứu phụ

nữ”, với số lượng lớn các môn học về nghiên

cứu phụ nữ Việc giảng dạy các môn học do

giảng viên của Khoa “Nghiên cứu phụ nữ”

hoặc các khoa khác đảm nhiệm

Vào thời kì đầu, môn học đầu tiên về

nghiên cứu phụ nữ được giảng dạy ở Đại học

Mount Saint Vincent có thời lượng 300

level,(4) là một môn học đa ngành Sau này,

đến năm 1982, môn học này được giảng ở

nhiều khoa của trường và vẫn là một môn

học đa ngành có thời lượng 100 level Năm

1984, ở Đại học Mount Saint Vincent có

chương trình chuyên ngành về nghiên cứu

phụ nữ Năm 1987, Khoa nghiên cứu phụ nữ

được thành lập Hiện tại, Đại học Mount

Saint Vincent phối hợp với Đại học Saint

Mary và các trường đại học khác đào tạo

trình độ Master of Arts (thạc sĩ văn học) chuyên ngành nghiên cứu phụ nữ

Có khoảng 20 môn học về nghiên cứu

phụ nữ, bao gồm cả các môn bắt buộc lẫn tự

chọn liên quan đến nhiều vấn đề, như: Lí luận cơ bản về phụ nữ (môn học vấn đề cơ bản về phụ nữ, môn học tư tưởng nữ quyền hiện đại v.v ); phụ nữ với các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội (như môn học phụ nữ và chính trị); phụ nữ với sự phát triển bền vững (như môn học phụ nữ và sức khoẻ)

Nội dung các môn học đều đề cập ít nhiều vấn đề pháp luật về giới, trong đó có môn học Quy chế pháp lí về phụ nữ thực sự thuộc về khoa học luật Môn học này nghiên cứu các án lệ và các vấn đề pháp luật hiện hành về quy chế pháp lí dành cho phụ nữ Đây là môn học mang tính tổng hợp, đa ngành trong lĩnh vực pháp luật, đề cập quy chế dành cho phụ nữ ở tất cả các khía cạnh pháp luật như: Luật hình sự, luật dân sự, luật hôn nhân và gia đình v.v

2 Chương trình của Đại học Dalhousie (Canada) (5)

Chương trình giảng dạy về giới thuộc Trung tâm đa ngành (Multidisciplinary Centre), Đại học Dalhousie (Halifax, Nova Scotia, Canada)

Các môn học của chương trình đào tạo

về giới thể hiện tính đa ngành, với khoảng

30 môn học, tương tự như chương trình của Đại học Mount Saint Vincent (Halifax, Nova

Scotia) nói trên

Trong chương trình đào tạo của Đại học Dalhousie, có ba môn học liên quan trực tiếp

đến luật học, đó là:

- Giới thiệu về phụ nữ và pháp luật;

- Vấn đề trao quyền, giới và phát triển;

- Luật về nhân quyền và bảo vệ phụ nữ

II CÁC MÔN HỌC VỀ GIỚI ĐƯỢC

THIẾT KẾ TRONG CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO LUẬT

Ở một số trường đại học trên thế giới,

vấn đề giới đã được đưa trực tiếp vào

chương trình đào tạo luật chứ không tiếp cận

nó dưới góc độ đa ngành, như Khoa luật -

Đại học George Washington (Hoa Kì); Khoa

luật - Đại học British Columbia (Canada);

Khoa luật - Đại học Lund (Thuỵ Điển) (phối

hợp với Trung tâm Raoul Wallenberg)

1 Chương trình đào tạo luật của Đại

học George Washington (Hoa Kì) (6)

Trong chương trình đào tạo luật của Đại

học George Washington có các môn học chỉ

có một phần đề cập vấn đề giới đồng thời có

các môn học hoàn toàn đề cập vấn đề giới

a Các môn học chỉ có một phần đề cập

vấn đề giới

- Luật hiến pháp;

- Luật gia đình;

- Luật về bạo lực gia đình;

- Gia đình, trẻ em và nhà nước;

- Luật về phân biệt đối xử trong lĩnh vực

việc làm

Ở nhiều trường luật trên thế giới, trong

đó Việt Nam, việc giảng dạy về giới thường

được tiếp cận theo cách này

b Các môn học chỉ đề cập vấn đề giới

- Phân biệt đối xử về giới và pháp luật

Môn học này nghiên cứu về sự đối xử

dành cho phụ nữ ở mọi lĩnh vực pháp luật và các biện pháp pháp luật chống lại sự phân biệt đối xử dựa trên giới tính

- Giới tính và pháp luật

Môn học này nghiên cứu mối quan hệ giữa giới tính và pháp luật, tập trung vào vấn

đề đối xử với người đồng tính luyến ái (cả

nữ lẫn nam), người có hai giới tính (lưỡng tính) trong lĩnh vực luật gia đình, luật về việc làm, luật hiến pháp và luật hình sự Pháp luật điều chỉnh như thế nào đối với các hành vi đồng tính luyến ái và lưỡng tính; hành vi thể hiện công khai đặc tính đồng tính luyến ái và lưỡng tính; ảnh hưởng ở nơi làm việc; các mối quan hệ đồng tính luyến ái và lưỡng tính; quan hệ nuôi con của người đồng tính luyến ái

Đây là môn học liên quan đến vấn đề giới tính rất đặc biệt Môn học này đã được giảng dạy ở một số trường đại học ở Hoa Kì

và Bắc Âu bởi nó phù hợp với điều kiện chính trị - xã hội ở các nước này

- Học thuyết pháp luật về phụ nữ Môn học này nghiên cứu các vấn đề pháp luật và xã hội từ quan điểm của phụ nữ Môn học tập trung vào việc giải quyết mối quan hệ giới trong thực tiễn án lệ và nghiên cứu triển vọng của sự bình đẳng giới trên cơ

sở pháp luật

c Trong chương trình đào tạo thạc sĩ về nhân quyền quốc tế phối hợp giữa Đại học George Washington và Đại học Oxford có môn học các quyền của phụ nữ theo các điều

ước quốc tế

Môn học các quyền của phụ nữ theo các

điều ước quốc tế nghiên cứu các quy định

pháp luật quốc tế bảo đảm các quyền của

phụ nữ và giải thích tại sao nó lại không đủ

để bảo vệ phụ nữ

Các chủ đề của môn học:

- Sự phát triển của các điều ước quốc tế

về quyền của phụ nữ và bảo vệ phụ nữ;

- Bạo lực đối với phụ nữ bị coi như sự vi

phạm nhân quyền;

- Sự đa dạng văn hoá trong cách đối xử

với phụ nữ và vấn đề phát triển;

- Những nguy hiểm mà phụ nữ tị nạn

phải đối mặt;

- Mối quan hệ giữa học thuyết về nữ

quyền và luật về nhân quyền

Một số ít chủ đề của môn học nêu trên

cũng đã được đề cập trong chương trình giảng

dạy môn Công pháp quốc tế ở Đại học Luật

Hà Nội Trong tương lai, các chủ đề này có

thể được phát triển nếu điều kiện cho phép

2 Chương trình “Nghiên cứu pháp

luật về phụ nữ” của Đại học British

Columbia (Canada) (7)

Ở Đại học British Columbia (Vancouver,

Canada) (viết tắt là UBC) có chương trình

“Nghiên cứu pháp luật về phụ nữ” Trong

chương trình đào tạo Luật của UBC có một

số môn học về giới Đó là:

- Vấn đề phụ nữ trong pháp luật (môn

học tự chọn);

- Phụ nữ, pháp luật và sự thay đổi xã hội;

- Học thuyết pháp luật về chủ nghĩa nữ quyền;

- Phụ nữ, pháp luật và gia đình (seminar);

- Các chủ đề về nghiên cứu pháp luật về

phụ nữ (thí dụ: Bạo hành tình dục và các vấn

đề liên quan);

- Một số môn học luật khác có đề cập vấn đề phụ nữ

3 Viện nhân quyền và Luật nhân đạo Raoul Wallenberg - Chương trình đào tạo

“Tình trạng bình đẳng và các quyền con người của phụ nữ” (HUWO) (dưới sự bảo trợ của Đại học Lund - Thuỵ Điển) (8)

Từ năm 1994, chương trình đào tạo

“Tình trạng bình đẳng và các quyền con

người của phụ nữ” (HUWO) được tổ chức

hàng năm vào mùa thu và kéo dài 4 tuần, sau khi nghỉ 6 tháng lại tiếp tục 1 tuần

Mục tiêu của chương trình là cung cấp cho học viên cái nhìn tổng thể về luật nhân quyền quốc tế liên quan đến phụ nữ; đồng thời tạo cơ hội cho các học viên trao đổi ý tưởng

và kinh nghiệm của nước mình Chương trình được tiếp cận dưới nhiều góc độ (đa ngành), đặc biệt là khoa học luật và khoa học

xã hội nói chung Chương trình được thực hiện dưới sự bảo trợ của Đại học Lund Chương trình bao gồm hai giai đoạn Giai đoạn 1 được thực hiện tại Lund (Thuỵ Điển), bao gồm các vấn đề lí thuyết về nhân quyền, các vấn đề về pháp luật và thiết chế

về nhân quyền ở tầm quốc tế Giai đoạn 2 sẽ tập trung vào việc đánh giá việc thực hiện kế hoạch hành động cá nhân của học viên Các chủ đề trong chương trình đào tạo 4 tuần như sau:

- Các quyền con người theo các điều ước quốc tế - tiêu chuẩn và cơ chế;

- Nhân quyền và vấn đề giới;

- Các tiêu chuẩn quốc tế về bình đẳng và

không phân biệt đối xử;

- Các chính sách nhằm tăng cường bình

đẳng giới;

- Các vấn đề đặc biệt liên quan đến

quyền con người của phụ nữ;

- Tham quan các cơ quan hoạt động

trong lĩnh vực nhân quyền và không phân

biệt đối xử của Thuỵ Điển

Giờ giảng, giờ seminar và làm việc theo

nhóm được thực hiện hàng ngày với thời

gian làm việc 40 giờ/tuần Giảng viên là các

chuyên gia của Đại học Lund và các chuyên

gia được mời từ nơi khác Học viên được

khuyến khích trao đổi về kiến thức chuyên

môn Học viên được cung cấp các tài liệu cơ

bản về nhân quyền, bao gồm các văn kiện

quan trọng về nhân quyền quốc tế và văn

bản bình luận liên quan

Trong thời gian 4 tuần này, học viên phải

lập chương trình hành động cá nhân, theo đó

xác định rõ các thách thức trong việc đảm

bảo quyền con người của phụ nữ ở nước

mình để thực thi các điều ước quốc tế (tập

trung vào một vấn đề đặc biệt)

Có thể nói, đây là chương trình đào tạo

rất tốt về vấn đề giới trong lĩnh vực luật quốc

tế, một kinh nghiệm có thể tham khảo để xây

dựng chương trình đào tạo về giới ở Đại học

Luật Hà Nội trong tương lai

III CÁC MÔN HỌC VỀ GIỚI ĐƯỢC THIẾT

KẾ Ở MỘT KHÍA CẠNH NHẤT ĐỊNH

Ở một số trường đại học khác, vấn đề

giới chỉ được đề cập ở một khía cạnh nhất

định Thí dụ: Môn học giới, bạo lực và xung

đột vũ trang được giảng dạy ở Đại học

Masaryk (Cộng hoà Sec) và Network University (Hà Lan).(9) Môn học giới, bạo

lực và xung đột vũ trang là một phần của

môn học Luật nhân đạo quốc tế

IV MỘT SỐ NHẬN XÉT

1 Ở một số trường đại học của các nước công nghiệp phát triển, đặc biệt là Canada, chương trình đào tạo về giới rất bài bản Ngược lại, ở một số trường đại học ở các nước đang phát triển, cũng có trung tâm nghiên cứu và đào tạo về giới nhưng chương trình không hệ thống và ít phát triển

2 Nhìn chung, chương trình đào tạo về giới ở các trường đại học trên thế giới cũng như ở Việt Nam không phong phú bằng chương trình của các tổ chức của Liên hợp quốc (như ILO, UNITAR, FAO, INSTRAW), các tổ chức phi chính phủ (như

Le monde selon les femmes của Bỉ), các tổ chức của các quốc gia (như CIDA)

Chương trình đào tạo của INSTRAW(10) bao gồm khoảng 20 chủ đề đề cập các vấn

đề như: Giới và phát triển; giới, hoà bình và

an ninh; giới và sự tham gia hoạt động chính trị; bạo lực chống lại phụ nữ; lồng ghép giới; giới, lao động và việc làm; giới

và vấn đề nhân quyền; giới và vấn đề phụ

nữ làm lãnh đạo; v.v

Tổ chức phi chính phủ của Bỉ (Le monde selon les femmes - Thế giới dưới góc nhìn của phụ nữ) cũng có chương trình đào tạo rất

đa dạng,(11) bao gồm các chủ đề như: Giới và các quyền về giới tính và sinh đẻ; giới và vấn đề kinh tế; giới và vấn đề quyền lực; giới và các hoạt động đoàn thể; giới và vấn

đề đào tạo giáo viên nữ; giới trong các điều

ước quốc tế v.v

Trong khuôn khổ chương trình bình đẳng

giới và các sáng kiến pháp luật của cơ quan

phát triển quốc tế Canada (CIDA) đã được

triển khai ở nhiều quốc gia,(12) có các dự án

liên quan trực tiếp đến đào tạo pháp luật về

giới, như: Tăng cường đào tạo pháp luật về

giới cho các luật gia (luật sư, công chứng

viên, thẩm phán v.v ); nâng cao năng lực

của toà án trong việc giải quyết các vấn đề

về giới; nâng cao năng lực pháp luật về giới

cho nhà lập pháp và cải cách pháp luật v.v

3 Mặc dù không phong phú bằng

chương trình của các tổ chức quốc tế

nhưng đào tạo về giới trong khuôn khổ

chương trình đào tạo đại học lại được đánh

giá rất cao

Thứ nhất, loại hình đào tạo này sẽ gây

tác động đến cả học viên nam lẫn học viên

nữ Nó khác với cách giáo dục thông qua các

chương trình tuyên truyền mà sự giáo dục về

giới thường chỉ nhằm vào phụ nữ và những

đối tượng nhất định

Thứ hai, đào tạo về giới trong trường đại

học sẽ có tác động sâu sắc và lâu dài tới suy

nghĩ và nhận thức của thế hệ trẻ, những trí

thức tương lai của xã hội Họ chính là những

người sẽ xây dựng xã hội phát triển, công

bằng và văn minh, không có chỗ cho tư

tưởng “trọng nam khinh nữ”

Thứ ba, công việc này sẽ góp phần cung

cấp các chuyên gia về giới cho các cơ quan

hoạch định chính sách Trong lĩnh vực pháp

luật hiện nay ở Việt Nam, chúng ta có thể có

các chuyên gia về luật hiến pháp, luật thương mại, luật hình sự… nhưng chưa chắc

đã có các chuyên gia pháp luật về giới

Ở Trường Đại học Luật Hà Nội cũng giống như ở các trường đại học khác ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới, vấn đề giới được đề cập trong các môn học luật, như: Luật hôn nhân và gia đình, luật hiến pháp, luật hình sự, luật dân sự, luật quốc tế, luật nhân đạo quốc tế (luật về xung đột vũ trang), luật nhân quyền quốc tế, tư pháp quốc tế, luật lao động, luật tố tụng hình sự Tuy nhiên, cho tới thời điểm hiện nay, không có môn học riêng nào chỉ về vấn đề giới theo kiểu tương tự như các môn học của Khoa Luật - Đại học George Washington (Hoa Kì), Khoa Luật - Đại học British Columbia (Canada) hay Khoa Luật - Đại học Lund (Thuỵ Điển) (phối hợp với Trung tâm Raoul

Wallenberg) Do vậy, câu hỏi đặt ra cho

Trường Đại học Luật Hà Nội là: Có cần thiết thành lập một khoa hay một trung tâm luật

về giới không?

(1).Xem: http://www.un-instraw.org

(2).Xem: http://www.un-instraw.org

(3).Xem: http://www.msvu.ca/womensstudies (4) Tác giả bài viết không rõ 01 level tương đương với thời gian bao nhiêu phút

(5).Xem: http://www.registrar.dal.ca/calendar/ug/GWST.htm (6).Xem: http://www.law.gwu.edu

(7).Xem: http://www.un-instraw.org/wiki/training/index.php/ (8).Xem: http://www.rwi.lu.se/coop/itp/huwo.shtml (9).Xem: http://www.un-instraw.org, http://www.netuni.nl (10).Xem: http://www.un-instraw.org

(11).Xem: http://www.mondefemmes.org

(12).Xem: http://www.acdi-cida.gc.ca, ngày 15/02/2006