VỞ GHI SINH học lớp 10 (2022 2023) CÁNH DIỀU

Nội dung trọng tâm key: HS tự kết luận key của bài học sau khi kết thúc bài học Nêu các cấp tổ chức sống cơ bản mà em đã học, tại sao nói tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống?. TẾ BÀO L

CÁC NỘI DUNG CỦA MÔN SINH HỌC 10 - BỘ SÁCH CÁNH DIỀU

BÀI 1 GIỚI THIỆU CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC, SINH HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

1 Mục tiêu bài học

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi

nội dung sinh học 10.

I GIỚI THIỆU CHƯƠNG TRÌNH MÔN SINH HỌC

1 Đối tượng và các lĩnh vực nghiên cứu của sinh học

3 Vai trò của môn Sinh học

4 Sinh học trong tương lai

5 Các ngành nghề liên quan đến sinh học và phát triển

Kết luận: Ngành nghề em định

hướng lựa chọn trong tương lai

Thế nào là sự phát triển bền vững

2 Vai trò của sinh học trong sự phát triển bền vững

Nêu các ví dụ

Sinh học trong phát triển kinh tế Sinh học trong bảo vệ môi trường Sinh học trong việc giải quyết các

vấn đề xã hội

thể gây nên những mối lo ngại của xã hội về dạo đức sinh học.

BÀI 2 CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP SINH HỌC

1 Mục tiêu bài học

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi

kết thúc bài học

I PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC

1 Phương pháp quan sát

Ví dụ về các bước tiến hành quan sat

Những hoạt động được tiến hành trong phòng thí nghiệm khi tiến hành quan sát trong phòng thí nghiệm

3 Phương pháp thực nghiệm khoa học

Tìm hiểu ảnh hưởng của nước đến chiều cao của cây đậu tương ngoài thực địa.

Các bước Nội dung

đạm tới sinh trưởng của cây đậu tương.

a Khái niệm tin sinh học

b Chúng ta có thể sử dụng các công

cụ tin sinh học trong học tập và

nghiên cứu sinh học như thế nào?

IV MỘT SỐ VẬT LIỆU, THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP SINH HỌC

(Nêu vai trò của một số thiết bị ở

hình bên)

CHỦ ĐỀ 2: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THẾ GIỚI SỐNG

1 Mục tiêu bài học

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi

kết thúc bài học

TT 1 2 3 4 5

II ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG

Trả lời 1

2

3

Đánh dấu X vào cột tương ứng với mỗi đặc điểm của cấp độ tổ chức sống, mổi đặc điểm nêu 2 ví dụ

thứ bậc Là hệ thống mở, tự điều chỉnh Thế giới sống liên tục tiến hóa

1 Cấp tổ chức nhỏ hơn làm nền tảng để xây dựng nêntổ chức sống cấp trên

2 Sự sống không ngừng tiến hóa tạo nên một thế giới sống vô cùng đa dạng nhưng lại thống nhất.

3 Các cấp tổ chức của thế giới sống đều là những hệ mở và có khả năng tự điều chỉnh.

4 Ví dụ 1

5 Ví dụ 2

III QUAN HỆ GIỮA CÁC ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG.

1 Thần kinh ngoại biên, thần kinh trung ương

2 Tập hợp nhiều tế bào thần kinh

3 Tổ kiến trên cây phượng; bầy cá chép ở hồ Tây

4 Con chó sói; Con ngựa vằn; con sư tử

Câu 2 Hình dưới là 3 VD về động vật đơn bào.

Ba động vật trên thuộc cấp tổ chức sống nào?

Vì sao.

Trả lời

PHẦN II SINH HỌC TẾ BÀO CHUYÊN ĐỀ 3: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TẾ BÀO

BÀI 4 KHÁI QUÁT VỀ TẾ BÀO

1 Mục tiêu

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi kết

thúc bài học

Nêu các cấp tổ chức sống cơ bản mà em đã học, tại sao nói tế bào

là đơn vị cơ bản của sự sống?

Tóm tắt lịch sử ra đời của học thuyết tế bào

B BÀI MỚI

I KHÁI QUÁT HỌC THUYẾT TẾ BÀO

Câu 1 Ba nhà khoa học đề xuất học thuyết tế

II TẾ BÀO LÀ ĐƠN VỊ CẤU TRÚC VÀ CHỨC NĂNG CỦA CƠ THỂ SỐNG

1 Tế bào là đơn vị cấu trúc

Câu 1 Điền Có/ không có cấu trúc tế bào vào cột (1) và (2)

2 Tế bào là đơn vị chức năng

Câu 2 Điền có/không vào cột (1) và (2)

1 Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng Có

2 Sinh trưởng và phát triển

3 Sinh sản

4 Cảm ứng, vận động

5 Tự điều chỉnh và thích nghi

Kết luận

C LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Câu 1 Nêu tên chức năng một số tế bào

trong cơ thể người?

Câu 2 Vì sao học thuyết tế bào được đánh

giá là một trong ba phát minh vĩ đại nhất

của khoa học tự nhiên trong thế kỉ XIX?

Câu 3 Vì sao tế bào được xem là đơn vị

cấu trúc và chức năng của mọi cơ thể

sống?

BÀI 5 CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC VÀ NƯỚC

1 Mục tiêu

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi

kết thúc bài học

hãy cho biết màng sinh chất (màng tế bào) được cấu tạo từ những hợp chất nào Các hợp chất này được tạo thành từ những nguyên tố hóa học nào?

I CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC VÀ NƯỚC CỦA TẾ BÀO

1 Các nguyên tố hóa học

Hình Tỉ lệ các nguyên

tố hóa học trong cơ thể

người

1 Tỉ lệ khối lượng cơ

thể sinh vật

≥ 0,01% khối lượng khô của cơ thể

2 Đại diện

3 Vai trò

Câu hỏi: Kể tên một số bệnh do thiếu

nguyên tố đại lượng, vi lượng và nêu cách

phòng các bệnh trên

Hình Tỉ lệ các nguyên

tố hóa học trong cơ thể

người

1 Tỉ lệ khối lượng cơ

thể sinh vật > 0,01% khối lượng khô của cơ thể < 0,01% khối lượng khô của cơ thể

2 Đại diện C, H, O, N, Ca, P, K, S, Na, Cl, Mg Zn, Fe, Cu, I

3 Vai trò

Câu hỏi 2 trang 26

Sinh học 10: Kể tên

lượng ở sinh vật và nêu

đủ nhu cầu dinh dưỡng

cho cơ thể? Vì sao?

II Cacbon

gia cấu tạo hợp chất nào trong các hợp chất sau

đây: nước, hydrochloric acid, carbohydrate,

protein, lipid, nucleic acid?

hình 5.4 và cho biết carbon có thể tạo nên loại

liên kết và loại mạch gì trong các hợp chất Từ đó

giải thích vai trò của nguyên tố carbon trong cấu

tạo các hợp chất của tế bào?

III Nước của tế bào

Trả lời

- Nước gồm những nguyên tố nào?

- Công thức phân tử của nước?

- Các loại liên kết hóa học trong 1 phân tử nước?

- Giữa 2 phân tử nước liên kết với nhau bằng liên kết gì?

2 Câu hỏi 6 trang 27 Sinh học 10: Nêu các thể của nước Khi nước bay hơi thì liên kết giữa các phân tử nước thay đổi như thế nào?

3 Vai trò

1 Là dung môi hòa tan nhiều chất cần thiết

2 Là thành phần chính cấu tạo nên tế bào (chiếm đến 98%)

3 Là môi trường cho các phản ứng sinh hóa

4 Là nguyên liệu của một số phản ứng hóa học

5 Cung cấp năng lượng cho các hoạt động sống của tế bào

C LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG Câu hỏi 4 trang 27 Sinh

học 10: Các nhà khoa học

thường dựa vào dấu hiệu

nào để tìm kiếm sự sống ở

các hành tinh trong vũ trụ?

Vì sao?

Vận dụng 3 trang 28

Sinh học 10: Tại sao hằng

ngày chúng ta phải uống

đầy đủ nước? Cơ thể có

biểu hiện gì khi bị mất

nhiều nước?

Câu hỏi 8 trang 28 Sinh

học 10: Quan sát hình 5.7,

cho biết nước điều hòa

nhiệt độ tế bào và cơ thể

như thế nào?

Vận dụng 4 trang 28

Sinh học 10: Nêu biện

pháp cấp cứu khi cơ thể

mất nước do bị sốt cao, tiêu

chảy

BÀI 6 CÁC ĐẠI PHÂN TỬ SINH HỌC

1 Mục tiêu

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau

khi kết thúc bài học

Câu hỏi 2 trang 30 Sinh học 10: Trong tháp dinh dưỡng

của người (hình 6.1), nhóm thực phẩm nào chiếm tỉ lệ cao

nhất? Vì sao chúng chiếm tỉ lệ cao nhất?

I Phân tử sinh học

Câu 1: Thế nào là phân tử sinh học, kể tên một số phân tử sinh học em biết?

Câu 2: Khái quát 4 đại phân tử hữu cơ trong tế bào (Đánh dấu X vào ô tương ứng)

1 Là hợp chất hữu cơ

2 Có kích thước và khối lượng lớn

3 Được cấu tạo từ C, H, O

6 Tinh bột/ xenlulozo thuộc đại phân tử nào?

7 Mở động vật/ dầu TV thuộc đại phân tử nào?

8 Thành phần chính của móng tay, tóc

9 Là vật chất di truyền của sinh vật

10 Tham gia cung cấp và dự trữ năng lượng chủ yếu trong tế bào

II Bốn đại phân tử sinh học chính

Tổ Tự hoàn thành các phiếu học tập

1 III.1 Cacbôhiđrat (đường)- PHT1

2 III.2 Lipit – PHT 2

I Cấu tạo chung của lipit

- Lipit được cấu tạo từ các nguyên tố hóa học nào?

II Phân loại : Hoàn thành PHT dưới đây:

II.1 Lipit đơn giản (triglyceride)

(Gợi ý: so sánh về tỷ lệ C, H, O giữa 2 loại)

(Ghi chú: triglyceride là dung môi hòa tan nhiều vitamin như A, D, E, K)

- Không chứa phân tử acit béo d Cholesterol

1 Cấu tạo hóa học

- Được cấu tạo từ các nguyên tố hóa học nào?

- Đơn phân cấu tạo nên protein là gì?

2 Cấu trúc không gian

Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3

Bậc 4

3 Chức năng

1 Cấu tạo nên tế bào và cơ thể: Vd: Kêratin (cấu tạo nên: Lông, tóc, móng )

2 Dự trữ axit amin; Vd: Anbumin (trứng), Cazêin (prôtêin sữa…)

3 Vận chuyển các chất; Vd: Hêmôglôbin (vận chuyển Oxi và Cacbonic)

4 Bảo vệ cơ thể: Kháng thể

5 Thu nhận thông tin: Prôtêin xuyên màng

6 Xúc tác các phản ứng sinh hoá: Enzim

7 Điều hoà trao đổi chất: Hoocmôn

8 Mang, bảo quản, truyền đạt thông tin di truyền

III.4 Nucleic Acid (DNA và RNA)- PHT 4

1 Nucleotit

- Đơn phân cấu tạo nên nucleic Acid là nucleotid

(H cấu tạo chung 1 nucleotid)

- Nucleotid gồm 3 thành phần+

+ +

2 DNA (Deoxyribonucleic acid) và ARN (Ribonucleic acid)

-

- - - -

Số mạch đơn

3 Cấu trúc không gian của DNA (tham khảo)

Số mạch đơn (mạch Polynucleotit) Chiều xoắn (từ trái qua phải/ từ phải qua trái)

Đường kính vòng xoắn (nm)

Chiều cao vòng xoắn (nm) tương đương bao nhiêu cặp nu

Liên kết các nu giữa 2 mạch đơn (LK gì)

Liên kết các nu trên cùng một mạch đơn (LK gì)

CHỦ ĐỀ 5: CẤU TRÚC CỦA TẾ BÀO BÀI 7 TẾ BÀO NHÂN SƠ VÀ NHÂN THỰC

1 Mục tiêu

2 Nội dung trọng tâm (key): HS tự kết luận key của bài học sau khi

kết thúc bài học

II TẾ BÀO NHÂN SƠ

1 Đặc điểm chung

T

2 Có kích thước rất nhỏ bé, mất thường không thể nhìn thấy

được (bằng 1/10 kích thước tế bào nhân thực)

3 Chưa có nhân chính thức tức là không có màng nhân (gọi là

vùng nhân)

4 Vùng nhân chứa 1 phân tử ADN mạch vòng xoắn kép

5 Chưa có hệ thống nội màng (các màng bên trong TB)

6 Chỉ có 1 bào quan là riboxom có chức năng tổng hợp protein

7 Vật chất di truyền (ADN) được bao bọc bởi lớp màng gọi là

màng nhân

2 Cấu tạo tế bào nhân sơ (vi khuẩn)

Các phần cấu

1 Roi 1 A Kiểm soát các chất ra và vào tế bào (trao đổi chất với môi trường)

2 Lông nhung 2

B Tạo hình dạng và sự cứng chắc của tế bào chống lại áp

lực của nước đi vào TB và gây hại của sinh vật hoặc các TBkhác

3 Vỏ nhầy (1 số VK không có) 3 C Mang, bảo quản và truyền đạt thông tin di truyền

4 Thành tế bào 4 D Tham gia tổng hợp protein

5 Màng sinh chất 5 E Chứa một số gen hỗ trợ cho sự sinh trưởngcuar VK (như

gen kháng káng sinh)

6 Tế bào chất 6.F F Nơi diễn ra các hoạt động sống, chứa một số thành

phần như riboxom, plasmid.

7 Vùng nhân (ADN) 7 G Giúp bám vào bề mặt của TB hoặc vật chủ 8

Riboxom 8.D H Giúp bám vào vật chủ và bảo vệ vi khuẩn

9 Plasmid 9 I Thực hiện việc di chuyển của tế bào vi khuẩn.

II TẾ BÀO NHÂN THỰC

II.1 Cấu trúc tế bào

Điểm khác nhau về cấu trúc TBNS với TBNT

Đại diện Giới khởi sinh Nguyên sinh, nấm, thực vật, động vật

BÀI 8 CẤU TRÚC CỦA TẾ BÀO NHÂN THỰC

2 Thành tế bào

Cấu trúc thành tế bào thực vật

Chức năng của thành tế bào

III NHÂN TẾ BÀO

V TI THỂ

1 Cấu trúc

* Hình dạng của ti thể:

* Thành phần cấu tạo của ti thể:

* Sự khác nhau DNA của ti thể với DNA củanhân

- DNA của nhân: mạch kép thẳng

- DNA của ti thể: mạch kép vòng (giống DNA của vi khuẩn

Ý nghĩa của sự hình thành mào

Ti thể có thể tự tổng hợp mộ số protein vì

VI LỤC LẠP

Các số 1, 2, 3 là thành phần nào của lục lạp 1 ; 2 ; 3

1 Cấu trúc và chức năng

1 Chức năng

2 Cấu tạo phùhợp với chứcnăng của lục lạp

VII LƯỚI NỘI CHẤT

1 Vị trí phân bố trong

TB

2 ribosome

3 chức năng Tổng hợp protein

VIII BỘ MÁY GOLGI

H cấu trúc bộ máy Golgi H Phối hợp hoạt động giữa lưới nội chất và bộ máy Golgi

Mô tả cấu trúc bộ máy Golgi (gợi ý: Nơi tổng hợp protein để tạo ra enzyme -> bằng cách nào để vận

chuyển protein tới bộ máy Golgi -> vai trò cảu bọ máy Golgi -> bằng cách nào protein được tiết ra ngoài)

XIX LYSOSOME- “nhà máy” tái chế rác thải và chế biến thức ăn của tế bào

XX KHÔNG BÀO – “túi bảo dưỡng” đa năng của tế bào

XXI PEROXISOME – Bào quan giải độc và chuyển hóa lipid

1 Vai trò của ribosome:

2 Một số bào quan có ribosome:

3 Mô tả cấu trúc của ribosome:

C LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Câu 1: Đọc SGK, thảo luận nhóm, điền có/ không vào PHT dưới đây

không có màng nhân bao bọc)

CHỦ ĐỀ 6 TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở TẾ BÀO

BÀI 9 TRAO ĐỔI CHẤT QUA MÀNG SINH CHẤT

I KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT Ở TẾ BÀO

Câu 1 Nêu tên quá trình 1 và quá trình 2.

- Quá trình 1

- Quá trình 2

Câu 2 Thế nào là trao đổi chất ở tế bào (= 1 +2)?

Câu 3 Nêu tên các hình thức trao đổi chất qua màng tế bào.

II VẬN CHUYỂN THỤ ĐỘNG QUA MÀNG SINH CHẤT

1 Sự khuếch tán

a Cơ chế khuếch tán

b Khuếch tán qua lớp phospholipid kép.

1 Hình thể hiện hinh thức khuếch tán ? (b); ?

2 Con đường vận chuyển các chất

3 Chiều vận chuyển của các chất

4 Các chất được vận chuyển

2 Thẩm thấu

Quan sát hình bên trả lời các câu hỏi sau:

1 Vì sao nước ở cột (a) trong cốc II lại dâng cao hơn so với ban đầu (cốc I)

2 Thế nào là thẩm thấu?

3 Hãy nêu những điểm giống nhau giữa khuếch tán và thẩm thấu

III VẬN CHUYỂN CHỦ ĐỘNG

H vận chuyển chủ động qua màng sinh chất

Quan sát hình bên về vận chuyển chủ động, trả lời các câu hỏi sau:

1 Chiều vận chuyển của các chất (từ nơi nông độ cao đến thấp hay thấp đến cao)

2 Con đường các chất đi qua

3 Nhu cầu năng lượng ATP (có sử dụng ATP không)

Câu hỏi: Đánh dấu X vào ô tương ứng với từng hinhg thức nhập hoặc xuất bào.

1 Là phương thức đưa các chất vào bên trong tế bào

2 Là phương thức đưa các chất ra bên ngoài tế bào

3 Có sự tiêu tốn năng lượng ATP

4 Có thể đi qua khe hở của lớp kép photpholipit hoặc

kênh prootein (ghi có hoặc không vào cột tương ứng)

5 Là hình thức vận chuyển chủ động (ghi có hoặc không)

Vận chuyển thụ động và chủ động Điểm phân biệt Vận chuyển thụ động

(Sô 1, 2) Vận chuyển chủ động(Số 3)Đường đi của các

chất qua màng (Lớp kép photpholipit/

Kênh protein)

Nhu cầu năng lượng ATP (cần/ không cần)Hướng vận chuyển của các chất

(Tư nồng độ các chất cao tới nông độ thấp hoặc ngược lại)

Ví dụ các chất được vận chuyển

BÀI 10 SỰ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG VÀ ENZIM

1 Khái quát vê năng lượng

a Khái niệm về năng lượng.

b Các dạng năng lượng chủ yếu trong tế bào

2 Sự chuyển hóa năng lượng trong tế bào

3 ATP – “Đồng tiền” năng lượng của tế bào

a Khái quát ATP (Adenosine triphosphate)

b Chức năng của ATP

c Phân giải và tổng hợp ATP Em hãy điền phân tử thích hợp vào vị trí 1, 2

(ghi chú Pi là phosphade vô cơ tức gốc H3PO4)

II ENZYME

1 Khái niệm và vai trò của enzyme

2 Cấu trúc và cơ chế hoạt động của enzyme

a Cấu trúc của enzyme 1 Thành phần hóa học của enzim là gì?

2 Vị trí giúp enzim bám đặc hiệu với cơ chất gọi là gì?

3 Vì sao enzim amilaza chỉ phân giải được tinh bột mà không phân giải được lipit và các chất khác?

b Cơ chế tác động của

enzyme

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến xác tác của enzyme

1 Nồng độ cơ chất:

2 Nhiệt độ

3 Độ PH

4 Chất điều hòa enzyme

- Thế nào là chất hoạt hóa?

- Thế nào là chất ức chế?

BÀI 11 TỔNG HỢP VÀ PHÂN GIẢI CÁC CHẤT TRONG TẾ BÀO

1.1 Quang tổng hợp

a Khái niệm quang tổng hợp

b Phương trình tổng quát của quang tổng hợp

c Ý nghĩa của quang tổng hợp

d Bào quan diễn ra quang tổng hợp

e Các pha của quang tổng hợp:

Quan sát H11.3, bằng kiến

thức đã học em hãy tóm tắt

khái quát 2 pha của quang

tổng hợp.

1.2 Hai pha của quang tổng hợp (pha sáng, chu trình Calvin- pha tối)

a Pha sáng

Sơ đồ khái quát pha sáng quang tổng hợp.

1 Vị trí của pha sáng trong lục lạp

2 Nguyên liệu sử dụng trong pha sáng

3 Sự chuyển hóa năng lượng ở pha sáng

4 Sản phẩm của pha sáng

5 Phương trình tổng quát của pha sáng

b Chu trình Calvin (pha tối)

Sơ đồ khái quát pha sáng quang tổng hợp.

1 Vị trí của pha sáng trong lục lạp

2 Nguyên liệu sử dụng trong pha sáng

3 Sự chuyển hóa nănglượng ở pha sáng

4 Sản phẩm của pha sáng

5 Phương trình tổng quát của pha sáng

C LUỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Điều kiện ánh sáng Nơi diễn ra

Nguồn năng lượng Nguyên liệu

Sản phẩm Mối quan hệ hai pha

2 Hóa tổng hợp và quang khử

2.1 Hóa tổng hợp

- Pt tổng quát: Hóa tổng hợp diễn ra qua 2 giai đoạn

Câu hỏi: Thế nào là hóa tổng hợp

1 Giống nhau

- Có sử dụng năng lượng ánh sáng không?