Nghiên cứu phương pháp sử dụng đất nông nghiệp và đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại galili – peleg farm, moshav idan, arava, israel

Xuất phát vấn đề trên, em đã gặp và trao đổi với giáo viên hướng dẫn, từ nhu cầu thực tiễn là sử dụng đất một cách có hiệu quả nhất, xác định các loại hình đất sử dụng phù hợp và đưa ra

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Quản lý đất đai Khoa: Quản lý tài nguyên Khóa học: 2016 – 2020

Thái Nguyên, năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Quản lý đất đai Khoa: Quản lý tài nguyên Khóa học: 2016 – 2020

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông

Thái Nguyên, năm 2022

Israel: “Ngiên cứu phương pháp sử dụng đất nông nghiệp và đánh giá hiệu quả

sử dụng đất tại Galili – Peleg farm, Moshav Idan, Arava, Israel”

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, Trung tâm Đào tạo và Phát triển Quốc tế (ITC), Trung tâm Đào tạo Nông nghiệp Quốc tế Arava (AICAT), ông Galili và ông Pelleg và các thầy, cô giáo trong khoa và thầy giáo PGS- TS Nguyễn Ngọc Nông đã góp ý và chỉnh sửa bài khóa luận của em một

cách chi tiết để em có thể hoàn thành bài khóa luận một cách hoàn thiện nhất

Trong suốt quá trình 11 tháng nghiên cứu và tìm hiểu khóa luận tốt nghiệp

Em đã gặp một vài khó khăn như : Kiến thức chuyên môn, Nguồn tư liệu tham khảo, Thời gian để tiến hành nghiên cứu tương đối ngắn và hạn chế.Em đã cố gắng khắc phục mọi khó khăn, biến cố để hoàn thành khóa luận một cách tốt nhất Vậy nên em mong nhận được những sự góp ý, chỉnh sửa từ giáo viên hướng dẫn

và các thầy cô trong khoa để em có thể tiếp thu và hoàn thành bài khóa luận một

cách hoàn hảo nhất

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 28 tháng 11 năm 2021

Sinh viên

PHẠM THÀNH ĐẠT

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC …ii

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viiii

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2

1.3 Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học và học tập 2

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn đời sống 3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Tổng quan về đất nước Israel và thung lũng Arava 4

2.1.1 Tổng quan về đất nước Israel 4

2.1.2 Tổng quan về thung lũng Arava 6

2.1.3 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội moshav Idan 8

2.2 Tổng quan về nền nông nghiệp Israel 9

2.3 Cơ sở khoa học của đánh giá hiệu quả sử dụng đất 13

2.3.1 Cơ sở lý luận 13

2.3.2 Sử dụng đất và những quan điểm sử dụng đất 15

2.3.3 Quan điểm sử dụng đất bền vững 17

2.3.4 Phân loại đất nông nghiệp 20

2.3.5 Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong nông nghiệp 21

2.3.6 Vai trò của sản xuất nông nghiệp đối với nền kinh tế quốc dân 22

2.4 Tình hình nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên thế giới và trong

nước 23

2.4.1 Tình hình nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên thế giới 23

2.4.2 Tình hình nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất ở Việt Nam …26 2.5 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam và các địa phương 27

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

3.1 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 29

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 29

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 29

3.2 Nội dung nghiên cứu 29

3.3 Phương pháp nghiên cứu 30

3.3.1 Thu thập số liệu sơ cấp 30

3.3.2 Thu thập số liệu thứ cấp 30

3.3.3 Phương pháp tính hiệu quả của loại hình sử dụng đất Error! Bookmark not defined 3.3.4 Phương pháp tính toán phân tích số liệu 31

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

4.1 Khái quát về Galili – Pelleg farm, moshav Idan, vùng Arava, Israel 32

4.2 Tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ ớt tại Galili – Pelleg farm, moshav Idan, vùng Arava, Israel 32

4.2.1 Tình hình sản xuất 32

4.2.2 Tình hình chế biến và tiêu thụ 34

4.3 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Galili – Pelleg farm, moshav Idan, vùng Arava, Israel 37

4.3.1 Hiệu quả kinh tế 37

4.3.2 Hiệu quả xã hội 39

4.3.3 Hiệu quả môi trường 41

4.4 Thuận lợi, khó khăn, bài học kinh nghiệm và khả năng áp dụng tại Việt Nam

42

4.4.1 Thuận lợi 42

4.4.2 Khó khăn 43

4.4.3 Bài học kinh nghiệm 43

4.4.4 Khả năng áp dụng tại Việt Nam 43

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 44

5.1 Kết luận 44

5.2 Kiến nghị 46

TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

I Tài liệu tiếng Việt 47

II Tài liệu Tiếng Anh 48

III Tài liệu Internet 48

Phụ lục 49

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Cơ cấu đất đai theo mục đích sử dụng của cả nước 28 Bảng 4.1 Các kiểu sử dụng đất trong trang trại Galili – Pelleg 35 Bảng 4.2 Chỉ tiêu sản xuất 35 Bảng 4.3 Năng suất hai giống ớt chuông và ớt palemo thu được trên diện tích 1 dunam (0,1ha) theo tháng vụ mùa 2020 – 2021 36 Bảng 4.4 Diện tích, năng suất và sản lượng của hai giống ớt chuông và ớt palemo

vụ mùa 2020 – 2021 38 Bảng 4.5 Hiệu quả kinh tế của cây ớt trong vụ mùa 2020 – 2021 39 Bảng 4.6 Hiệu quả xã hội của việc sử dụng đất của ớt chuông và ớt palemo tại trang trại Galili – Pelleg, Idan, Israel 40 Bảng 4.7 Hiệu quả của việc sử dụng đất với môi trường 42

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1: Vị trí địa lý Israel 3

Hình 2.2: Vị trí địa lý Arava 6

Hình 2.3: Một góc nhỏ của thung lũng Arava 7

Hình 2.4: Ảnh vệ tinh moshav Idan 8

Hình 4.1: Biểu đồ năng suất hai giống ớt chuông và ớt palemo thu được trên diện tích 1 dunam (0,1ha) theo từng tháng vụ mùa 2020 – 2021 37

Kibbutz Làng nông nghiệp

CNH- HĐH Công nghiệp hóa hiện đại hóa

Dunam Đơn vị đo diện tích

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Chương trình thực tập sinh cho sinh viên vừa học vừa làm tại Israel là sự kết nối hợp tác các chương trình quốc tế giữa Trung tâm đào tạo và Phát triển Quốc tế (ITC) của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và Trung tâm Đào tạo Nông nghiệp Quốc tế Arava (AICAT) Được sự chấp thuận và ủng hộ của chính phủ hai nước Việt Nam và Israel, hàng năm có trên 100 sinh viên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên có cơ hội được đặt chân tới đất nước nông nghiệp phát triển để học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài tốt nghiệp Đây là một chương trình có ý nghĩa lớn và là bước phát triển mới cho sinh viên khi có

cơ hội được thực tập tại đất nước Israel

Israel là một đất nước phần lớn diện tích là sa mạc, chiếm tới trên 70% và còn lại là núi và đồi trọc Khí hậu nơi đây cực kỳ khô hạn nhưng lại được biết đến với nền “nông nghiệp xanh” phát triển nhất thế giới Tại Israel khi nhắc đến một vùng đất mang tên Thung Lũng Arava , mọi người dân Israel họ đều kiêu hãnh,

tự hào với thế giới bên ngoài rằng tại đây vùng đất sa mạc toàn cát và gió họ đã

sử dụng nhưng phép màu của công nghệ để khiến “sa mạc nở hoa” Tại đây, những người dân sinh sống tại Thung Lũng Arava, không chỉ những nhà khoa học mà những người nông dân Do Thái đã vận dụng những bộ não được mệnh danh là thông minh nhất thế giới đã biến Israel từ vùng đất hoang sơ đầy cát và gió thành vùng canh tác nông nghiệp với những cánh đồng rau, hoa, quả xanh ngát Từ những phương pháp sử dụng đất một cách thần kỳ đã biến nền nông nghiệp Israel phát triển vượt bậc, không chỉ cung cấp lương thực trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài, đặc biệt là xuất khẩu sang Châu Âu

Ngày nay tại Việt Nam khi mà dân số càng ngày càng tăng, các khu đô thị, khu công nghiệp ngày càng phát triển, khu dịch vụ , vui chơi giải trí ngày càng

mở rộng, song hành cùng đó là vấn đề đất canh tác tại Việt Nam ngày càng bị thu hẹp do sự phát triển của đô thị, bị ảnh hưởng bởi khí hậu như hạn hán, xâm nhiễm mặn đã tạo ra nhiều áp lực trong vấn đề sử dụng đất nông nghiệp Từ đó cho thấy vấn đề sử dụng đất nông nghiệp và bảo vệ đất nông nghiệp sao cho đạt hiệu quả cao nhất là việc làm hết sức cấp bách và quan trọng để đảm bảo cho nền sản xuất nông nghiệp và phát triển của đất nước

Xuất phát vấn đề trên, em đã gặp và trao đổi với giáo viên hướng dẫn, từ nhu cầu thực tiễn là sử dụng đất một cách có hiệu quả nhất, xác định các loại hình đất sử dụng phù hợp và đưa ra một số giải pháp giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nhằm đáp ứng những thay đổi cơ cấu kinh tế, thay đổi hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững đồng thời cải thiện và nâng cao đời sống của người dân,

em tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Ngiên cứu phương pháp sử dụng đất

nông nghiệp và đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại Galili – Peleg farm, Moshav Idan, Arava, Israel”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ của trang trại Galili - Peleg farm, moshav Idan, Arava, Israel

- Dựa trên những cơ sở điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội tại trang trại quan sát được sẽ đưa ra kết luận về hiệu quả sử dụng đất

- Từ tình hình sản xuất, chế biến, tiêu thụ ớt và hiệu quả sử dụng đất của Galili-Peleg farm có những đánh giá về những thuận lợi, khó khăn từ đó rút ra bài học và khả năng áp dụng tại Việt Nam

1.3 Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Giúp sinh viên áp dụng những kiến thức đã học trong nhà trường và từ đó giúp sinh viên tiếp thu những kiến thức thực tế sau khi thực tập nghề nghiệp tại Israel

- Nâng cao các khả năng tìm tài liệu và xử lý số liệu thực tế trong quá trình thực tập nghề nghiệp tại Israel

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Trên cơ sở đánh giá hiệu quả của những phương pháp sử dụng đất nông nghiệp và các nhóm đất từ đó tìm được những phương pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao nhất

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Tổng quan về đất nước Israel và vùng Arava

2.1.1 Tổng quan về đất nước Israel

- Vị trí địa lý: Israel là một quốc gia tại Trung Đông, nằm ở phía đông, nam

của bờ biển Địa Trung Hải và biển Đỏ ở phía bắc Israel có biên giới đất liền với các nước Liban, Syria, Jordan lần lượt ở các phía bắc, đông bắc và đông Phía đông giáp với dải Gaza, phía đông giáp Palestine và Ai Cập ở phía tây nam Israel

là một quốc gia có diện tích nhỏ, dân số ít nhưng lại vô cùng đa dạng về địa lý Tel Aviv và Jerusalem là hai trung tâm chính về tài chính của Israel [19]

Hình 2.1: Vị trí địa lý của Israel

- Lịch sử hình thành: Ngày 29 tháng 11 năm 1947, phương án phân chia

cho lãnh thổ ủy trị Palestine đã được Hội đồng Liên hợp quốc phê chuẩn Theo phương án này hội đồng Liên Hợp Quốc sẽ quản lý Jerusalem và biên giới của nhà nước Do Thái mới Vào nửa đêm ngày 14 tháng 5 năm tại Eretz Israel ,David

Ben – Gurion một người thủ lĩnh Do Thái đã tuyên bố "thành lập một nhà nước

Do Thái, đất nước này được gọi với cái tên nhà nước Israel, đồng thời kết thúc quyền quản lý ủy trị của Anh đối với Palestine Tuy nhiên biên giới của đất nước mới này không được xác định trong tuyên bố thành lập

Những khu vực bên ngoài lãnh thổ Israel – Plestine vẫn luôn cố gắng giải quyết xung đột của hai nước nhưng chưa đạt được kết quả Tuy nhiên mối quan

hệ giữa Ai Cập- Jordan và Israel được cải thiện bởi các hiệp ước hòa bình Chiến

sự giữa Israel và Palestine tại dải Gaza được nói là một trong cuộc chiếm đóng dài nhất lịch sử [19] [20]

- Thể chế nhà nước: Theo luật cơ bản, Israel xác định là một đất nước có

thể chế dân chủ, có hệ thống nghị viện, các đại diện có quyền bỏ phiếu nên thể chế chính trị và người đứng đầu ở nước này là Thủ tướng và Knesset đóng vai trò

cơ quan lập pháp

- Kinh tế: Nền kinh tế của đất nước này đang trong quá trình phát triển và

đứng thứ 34 thế giới theo GDP, Israel có tham gia vào tổ chức OECD

- Y tế - Giáo dục: Quốc gia này hưởng lợi từ lực lượng lao động có kỹ năng

cao, Israel là quốc gia có nền giáo dục hàng đầu thế giới, minh chứng là tại đất nước Do Thái này tỉ lệ người dân có bằng đại học nằm trong nhóm đầu của thế giới Tiêu chuẩn sinh hoạt của Israel đứng đầu trong khu vực và tuổi thọ của người dân Israel nằm trong top đầu thế giới

- Dân số: Theo Cục Thống kê Trung ương Israel, dân số Israel ước tính đạt

8.747.080 người vào năm 2017.Tại đây người Do Thái chiếm đa số dân số, với 6.388.800 hay 74,8% công dân được chỉ định là người Do Thái.Tiếp theo là người Ả-rập với số lượng người dân ước tính khoảng 1.700.000 người (bao gồm người Druze và hầu hết người Ả Rập Đông Jerusalem) Tại đất nước này còn một cộng đồng người dân là bao gồm những người tị nạn từ châu Phi và châu Á, tuy nhiên

đa phần họ là những người nhập cư trái phép cho nên họ gần như không có quyền công dân tại đất nước Israel

- Du lịch: Là một đất nước gần như dân số theo tôn giáo, nên du lịch chủ

yếu ở đất nước này là các di tích lịch sử và kinh thánh, cùng với đó là du lịch biển với các bãi biển đẹp dọc bờ biển Đỏ, biển Địa trung hải, những địa danh chủ yếu

mà các khách du lịch đến với Israel có thể kể đến nhà Bức tường than khóc, thành phố cổ Akko, trung tâm tôn giáo Jerusalem, biến ĐỎ Tuy nhiên do tình hình chiến sự căng thẳng với Palestine nên an ninh tại đây gây tổn hại cho ngành du lịch Israel không hề nhỏ

- Tài nguyên – khoáng sản: Là một đất nước chủ yếu là sa mạc nên tài

nguyên khoáng sản tại đây có thể nói là hạn chế Tuy nhiên có sự phát triển mạnh

mẽ trong các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp nên Israel cũng có một vài mặt hàng xuất khẩu như : Kim cương chế tác, nông sản, hóa chất, hàng dệt may

2.1.2 Tổng quan về vùng Arava

- Vị trí địa lý: Khu vực Arava nằm dọc theo biên giới của Israel với quốc

gia Jordan.Phần lớn diện tích tại đây là sa mạc khoảng 150.000 ha, chiếm khoảng 6% tổng diện tích của Israel và được chia thành 5 moshav chính là: Faran, Tsofar, Idan, Hazeva và Ein Yahav, cùng với hai trung tâm cộng đồng là Sapir và Zukim với khoảng 2900 dân số

Hình 2.2: Vị trí địa lý Arava

- Dịch vụ: Trung tâm Sapir là nơi diễn ra các hoạt động của vùng như Y tế,

trường học

- Khí hậu trong Arava:

+ Sự bốc hơi nước: 2900 mm/năm, 13 mm/ngày vào tháng tám, 4 mm/ngày trong tháng một

+ Lượng mưa: 30-48 mm /năm và hay có lũ vào mùa mưa

+ Nhiệt độ: mùa đông 3-23 độ C Tháng 1 là tháng lạnh nhất trong năm, sẽ

có một vài đêm xảy ra tình trạng lạnh giá, vào mùa hè nhiệt độ tăng cao, cao điểm nhất sẽ vào đầu giờ chiều, qua đó thể hiện rõ đặc trưng của khí hậu nơi đây

- Tài nguyên đất: Tại đây tài nguyên đất và nguồn nước để phục vụ cho

sinh hoạt hàng ngày cũng như phục vụ cho việc sản xuất nông nghiệp gần như bị nhiễm mặn hoặc bị lợ, tuy nhiên với những bộ não thiên tài của mình thì người dân ở đây đã vận dụng công nghệ để ứng phó với khó khăn trên

- Nền nông nghiệp: Ở tại thung lũng Arava có khoảng 400 hộ gia đình sinh

sống với diện tích canh tác nông nghiệp khoảng 230 ha, tuy nhiên lượng sản phẩm xuất khẩu rau và hoa lần lượt là khoảng 60% và 15% Những moshav tại Thung lũng Arava những cây trồng chính có thể nói đến như là chà là, ớt chuông, cà chua và một vài động vật như dê, cá, gà Trong quá trình nuôi trồng thì lượng nước và chất dinh dưỡng được những người nông dân tính toán chi tiết và phân phối bằng các công nghệ máy tính, thậm chí nguồn nước tại đây có thể tái chế để phục vụ cho những nhu cầu sử dụng nước tiếp theo

Tại Arava có những nông dân chuyên về mảng canh tác hữu cơ và trồng trọt [19] [24]

Hình 2.3: Một góc nhỏ của thung lũng Arava

2.1.3 Điều kiện tự nhiên moshav Idan

- Khu vực sinh viên thực tập: có 5 cộng đồng nông nghiệp: Idan, Hatzeva,

Ein Yahav, Tsofar và Paran Nằm ở phía Bắc của thung lũng Arava, Idan là một Moshav nông nghiệp năng động và phát triển mạnh, Idan thuộc quyền quản lý của Hội đồng khu vực Arava Năm 2005, dân số Idan chỉ là 150 nghìn người Năm 2019, moshav này nâng dân số lên 392 nghìn

Năm 1980, những người dân nhập cư từ nước khác đến như Mỹ, Nam Phi, Canada, họ đã cùng nhau thành lập nên moshav Idan, cái tên này được lấy từ tên của một dòng sông tại moshav Sau khi Israel và Jordan ký kết với nhau những hiệp định hòa bình, Israel đã giao lại cho Jordan quản lý một vài vùng đất thuộc Idan và thống nhất gọi một con đường từ Idan đến Hatzeva là con đường hòa bình Quỹ Quốc gia Do Thái đã mở đường cho Con đường Hòa bình, dọc theo biên giới giữa Israel và Jordan, vì lợi ích của cư dân miền trung Arava, tuân theo Hiệp ước Hòa bình Israel-Jordan năm 1994 [21]

Hình 2.4: Ảnh vệ tinh moshav Idan

- Galili - Peleg farm nơi thực tập: Tại moshav Idan, hàng trăm dunam đất

sa mạc được sử dụng để trồng trọt một cách hiệu quả Là một trong những trang trại lớn và phát triển trên địa bàn, trang trại Galili - Peleg được đánh giá là một trong những trang trại lớn phát triển ổn định và hiệu quả trên địa bàn

2.2 Tổng quan về nền nông nghiệp Israel

- Công nghệ nhà lưới nhà kính

Công nghệ nhà lưới nhà kính được ví như là chiếc chìa khóa công nghệ thần

kỳ để người dân nơi đây có thể phát triển nông nghiệp lên một tầm cao mới, nâng tầm nền nông nghiệp của Israel Theo các nhà khoa học nông nghiệp của Israel, nhà màng nông nghiệp công nghệ cao (Hi-tech greenhouses) là loại hình nhà kính

sử dụng những phương pháp công nghệ cao và hiện đại nhất để tạo ra một môi trường cách biệt nhất đối với bên ngoài, loại trừ các yếu tố tự nhiên ngoại cảnh gây bất lợi cho sự phát triển của những cây giống bên trong nhà kính đến mức cao nhất có thể, từ đó tối đa hóa năng suất cũng như chất lượng của sản phẩm sản xuất nông nghiệp, bên cạnh đó khi canh tác theo phương pháp nhà kính họ có thể sản xuất được những giống cây mà điều kiện tự nhiên bên ngoài khó có thể trồng

được hoặc thậm chí không thể trồng ( ví dụ như nấm mỡ trên sa mạc ) Giảm chi phí sản xuất đến mức thấp nhất và tiết kiệm nguồn nước tối đa.[17]

Từ khi canh tác theo phương pháp nhà kính, nền nông nghiệp tại đây đã tạo

ra một cuộc cách mạng lớn về hiệu quả và năng suất của các giống cây trồng, sản lượng tạo ra vô cùng lớn giúp họ có thể dư giả về sản lượng để có thể xuất khẩu chứ không chỉ là mục tiêu sản xuất ra các nông sản thực phẩm để phục vụ cho người dân trong nước Nhờ phương pháp này mà Israel đã biến các vùng đất sa mạc chủ yếu là sỏi đá trở thành những "cánh đồng xanh công nghệ cao" có năng suất cây trồng cao nhất thế giới Trong suốt quá trình ứng dụng phương pháp nhà kính vào sản xuất nông nghiệp, phương pháp nhừ kính không ngừng được người dân nghiên cứu và phát triển để phục vụ cho việc sản xuất nông nghiệp một cách hiệu quả nhất Hiện tại phương pháp nhà kính không chỉ được sử dụng cho canh tác các loại hoa, rau, củ quả ngắn ngày mà còn được người dân ứng dụng vào canh tác những loại cây cảnh, cây lâu năm vì những mục đích khác như nho, đào, lê Cùng với việc đẩy mạnh phát triển công nghệ nhà màng cho ngành trồng trọt, Israel còn phát triển thêm một số sử dụng cho ngành chăn nuôi, chủ yếu cho chăn nuôi gia cầm các loại gà lấy trứng hoặc lấy thịt và nuôi trồng thuỷ hải sản công nghệ cao (nuôi các loại cá cảnh là chủ yếu) trên sa mạc [24]

Nhà lưới nhà kính công nghệ cao Israel, ngoài việc đảm bảo yêu cầu kết cấu bền vững, tránh được các yếu tố bất lợi từ tự nhiên như bão cát, gió, nắng nóng

và đất cát bốc hơi nước nhanh Nó cũng đáp ứng yêu cầu cho việc thực hiện cơ giới hoá đến mức cao nhất các công đoạn sản xuất (sử dụng máy cày, máy làm đất và xe thu hoạch…) Nhà lưới nhà kính có thể giúp cho những người nông dân

có thể kiểm soát sinh học, thực hiện các biện bảo vệ cây trồng khỏi tác động của khí hậu bên ngoài, những tác nhân gây hại và các yếu tố môi trường

- Công nghệ tưới tiêu tự động, tiết kiệm nước

Với đất đai hầu hết là sa mạc và bán sa mạc, nước là tài nguyên mà Israel luôn luôn thiếu và được sử dụng một cách tiết kiệm và hợp lý nhất bằng các biện pháp lọc nước sử dụng lại nhiều lần (nước thải của các hoạt động sinh hoạt hàng

ngày của con người được dẫn về về chứa và lọc để tái sử dụng tưới cây) Các hoạt động nông nghiệp tồn tại được cần đảm bảo đủ nước tưới cho cây trồng Các nhà khoa học Israel nhận thấy rằng phải nghiên cứu ra một phương pháp để tiết kiệm tối đa và có thể tái chế nguồn nước một cách hiệu quả nhất, từ đó các phương pháp tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp ra đời như: tưới nhỏ giọt, sử dụng các van tự động, lọc nhiều tầng, dùng vòi phun áp lực thấp và phun mưa loại nhỏ Những người nông dân tại đây tiết kiệm được 60% nước nhờ phương pháp tưới tiêu nhỏ giọt [20]

- Hệ thống tưới nhỏ giọt của Israel

Trên khắp cánh đồng rộng lớn của Israel đều được lắp đặt những hệ thống lưới đường ống dẫn nước bằng nhựa là chủ yếu, hệ thống nước này chia thành các ống nhỏ chạy đi tới từng luống nhỏ như mao mạch dẫn tới từng gốc cây.Toàn

bộ hệ thống tưới nhỏ giọt đều được hoạt động một cách tự động và được quản lý bằng máy tính, điện thoại, khi độ ẩm của rễ cây đạt tới mức nhất định nào đó hệ thống sẽ tự động đóng mở van nước.Vào mỗi mùa vụ, những người nông dân , những người chủ của các trang trại sẽ tính toán và đưa ra những công thức nhất định về việc cung cấp phân bón cho từng giai đoạn phát triển của những giống cây trồng và nguồn phân bón sẽ được họ bơm vào một bể chứa nước cung cấp nước cho hệ thống tưới nhỏ giọt, từ đó dễ cây sẽ được hấp thụ nước và phân bón thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt

Đối với nhưng loại cây cần chăm sóc cả phần mặt lá cây, người dẫn sẽ vận dụng thêm phương pháp phun sương, tuy nhiên phương pháp này sẽ ít được áp dụng vì với nhiệt độ cao sẽ khiến lượng nước sẽ bay hơi rất nhanh

- Ứng dụng công nghệ thông tin vào nông nghiệp

Từ những năm 90 cho đến ngày nay, nền nông nghiệp của Israel không ngừng được tiếp cận và ứng dụng những ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) Nhờ đó mà người chủ của các trang trại họ không cần phải ra tận những cánh đồng rộng hàng nghìn hecta để có thể quản lý việc sản xuất canh tác nông nghiệp Với việc ứng dụng công nghệ thông tin, người dân chỉ cần một chiếc máy tính

hoặc điện thoại thông minh có kết nối internet thì có thể dễ dàng điều chỉnh cảm ứng ngay trên các thiết bị thông minh Các phần mềm cảm ứng và phần mềm điều khiển tự động từ xa sẽ gửi thông báo đến nông dân khi cây thiếu nước, cần bón phân gì, liều lượng bón ra sao, khu vực cánh đồng nào cần tưới nước, tưới trong khoảng thời gian bao lâu và lượng nước tưới sẽ là bao nhiêu… Căn cứ vào các

dữ liệu đã được cập nhập và bổ sung hàng năm bởi các nhà nghiên cứu và chính các farmer Nông dân biết cần phải điều chỉnh các chỉ tiêu ra sao, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại đúng cách Chính phủ Israel đã thực hiện nhiều kế hoạch

để hỗ trợ nông dân xuất khẩu sản phẩm của sản xuất nông nghiệp ra trường quốc

tế Để giúp đỡ và thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp của người dân, chính phủ đã đẩy mạnh các chương trình quảng bá sản phẩm, có các hợp đồng tiêu thụ sản phẩm của người dân trong 5-10 năm, sử dụng internet để tiếp thị các sản phẩm đối với các thị trường tiềm năng Hiện nay hơn một nửa lượng sản phẩm nông nghiệp của Israel được thu mua bởi các nhà đấu giá hoa ở Tây Âu, phần còn lại được phục vụ cho người dân trong nước và xuất khẩu sang một vài khu vực khác như Đông Âu, Mỹ và Châu Á [19] [24]

Không chỉ nối tiếng với những công nghệ tưới tiêu nước một cách hiện đại

và hiệu quả, Israel còn được thế giới biết đến với khả năng bảo quản sản phẩm sau thu hoạch bằng những công nghệ vô cùng hiện đại và để phát triển thêm những công nghệ bảo quản sản phẩm Chính phủ nước này đã thành lập nên một

tổ chức để thực hiện nghiên cứu những pháp pháp bảo vệ nhằm tăng khả năng bảo quản lương thực được lấy tên là Viện nghiên cứu khoa học thực phẩm và sản phẩm thu hoạch, tổ chức này được quản lý bởi Tổ chức nghiên cứu nông nghiệp ( ARO) Các nhà khoa học đã nghiên cứu ra những phương pháp bảo quản sản phẩm một cách tối ưu nhất, độ tươi và chất dinh dưỡng của sản phẩm vẫn được giữ trong thời gian dài Ví dụ như: Để giảm sự nảy mầm của khoai tây trong quá trình bảo quản, họ đã sử dụng tinh chất dầu bạc hà thay cho hóa chất, sử dụng các túi khí vi đục

Ngoài ra còn có các công nghệ mới khác như: các phương pháp nâng cao độ tươi của táo Granny Smith, công nghệ không sử dụng GMO (biến đổi gien) với tên gọi Enhanced Ploidy (EP) làm tăng sản lượng ở các giống cây trồng như ngô lên tới 50% [20]

- Tổng sản phẩm nông nghiệp, xuất khẩu, nội địa

Hiện nay, chỉ với khoảng 4% người dân đất nước làm trong nông nghiệp nhưng sản lượng xuất khẩu nông nghiệp của Israel hàng năm thu về khoảng 3 tỷ USD, trở thành một trong những nước xuất khẩu top đầu của thế giới và nền nông nghiệp Israel chiếm 3% tổng GDP của cả nước và 4,6% giá trị xuất khẩu Tại vùng đất Arava khô cằn và khắc nghiệt như vậy, nhưng lại chiếm tới 55% và 10% sản lượng rau và tổng sản lượng hoa xuất khẩu Vào năm 2009 theo thống kê của cục Thống kê Israel thì Bò sữa của Israel với sản lượng trung bình hàng năm là 10.208kg ( khoảng 10.000 lít sữa ) đã vượt qua các nước như Mỹ, Nhật Bản, Châu âu và Úc lần lượt là 9.331, 7.497, 6.139, 5.601 kg mỗi con Giống bò Israel – Holsteins là giống bò mang lại sản lượng sữa tốt và có chất lượng tốt nhất tại Israel và cũng được đa số các trang trại chăn nuôi giống bò này, ngoài xuất khẩu sữa bò thì Israel cũng được biết đến xuất khẩu sữa cừu [19] [24]

Tại Israel loại hoa được đa số các trang trại trồng là hoa Chamelaucium và hoa hồng với tổng diện tích khoảng 200 hecta, ngoài 2 loại hoa trên thì Israel cũng trồng một vài loại hoa xuất khẩu mà được các nước phương Tây ưa chuộng như tuy líp, hoa huệ tây Với tổng diện tích trồng hoa tương đối lớn như vậy cũng giúp Israel trở thành đối thủ trên thị trường xuất khẩu hoa trên trường thế giới

2.3 Cơ sở khoa học của đánh giá hiệu quả sử dụng đất

2.3.1 Cơ sở lý luận

Đất là một phần của trái đất, bên dưới lớp lục địa của nó bao gồm đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển Đất là một bề mặt tươi xốp của lục địa, nơi có một lớp thổ nhưỡng, nơi có thể khiến cho cây trồng có thể tạo ra sản phẩm cây trồng Thạch quyển, thủy quyển và khí quyển, sinh quyển đã

tác động qua lại thường xuyên và tạo nên nguồn gốc của thể tự nhiên.(Nguyễn Ngọc Nông, 2008) [8]

Theo nguồn gốc phát sinh, theo tác giả, dưới sự tác động của những yếu tố gồm khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian đã tạo nên một vật thể tự nhiên

và được gọi là đất, đất được xem như là một vật thể sống, nó luôn luôn chuyển động và phát triển theo thời gian (Nguyễn Thế Đặng, Nguyễn Thế Hùng (1999) [11]

Luật đất đai hiện hành đã khẳng định: “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh

tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng” [Luật đất đai 2013] Đất là một điều kiện tiên quyết trong suốt quá trình hình thành, sinh sống và phát triển của con người Đất đai là một khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng và chiều ngang bao gồm nhiều yếu tố như: lớp bề mặt, động vật, khoáng sản trong lòng đất giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong các hoạt động sinh sống và phát triển của con người (Nguyễn Thế Đặng và cs,2008) [11]

Đất nông nghiệp là đất được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau và được chia thành 7 nhóm sử dụng đất chính: mục đích sản xuất, mục đích nghiên cứu,

về nông nghiệp, đất trồng cây lâm nghiệp, đất mục đích nuôi trông thủy hải sản, đất làm muối và đất có mục đích bảo vệ, phát triển rừng

Đối với các ngành nông lâm nghiệp đất đai giữ vị trí vô cùng quan trọng, đồng thời cũng là vật chất cần thiết cho sự phát triển của quá trình sản xuất nông nghiệp Đất vừa là phương tiện lao động cũng vừa là đối tượng lao động, thể hiện

rõ nhất là đất luôn chịu tác động của các hoạt động trong việc trồng trọt và chăn nuôi

Tuy nhiên trong quá trình hoạt động canh tác nông nghiệp của người dân, đôh phì nhiêu của đất luôn luôn bị biến đổi, và biến đổi theo hướng tích cực hay tiêu cực phụ thuộc rất lớn vào những phương pháp canh tác của những người dân đối với mảnh đất đó

2.3.2 Sử dụng đất và những quan điểm sử dụng đất

* Khái niệm sử dụng đất

Sử dụng đất là quá trình áp dụng những biện pháp nhằm điều hòa mối quan

hệ người - đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường Dựa vào quy luật phát triển nền kinh tế cùng với yêu cầu đảm bảo tính bền vững

và ổn định của tài nguyên đất, từ đó xác định những phương hướng và mục tiêu

sử dụng nguồn tài nguyên đất sao cho phát huy tối đa công dụng của đất và đạt được hiệu quả kinh tế- xã hội cao nhất [Lương Văn Hinh,2003]

Vì vậy trong quá trình sử dụng đất, tùy vào mỗi nhu cầu sử dụng đất và phương pháp xác định sử dụng đất , phụ thuộc vào tính tự nhiên của vùng đất đó thì đất sẽ giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình sản xuất

Nhiệm vụ của đất đai được thể hiện ở một vài khía cạnh sau :

- Sử dụng đất theo chiều không gian đất một cách hợp lý sẽ tạo nên những thành quả kinh tế về mặt không gian đất

- Phân phối diện tích đất sử dụng hợp lý từ đó hình thành nên những cơ cấu kinh tế sử dụng

- Cần tập trung cho việc sử dụng đất và xác định nên kiểu mô hình kinh tế

- Mật độ sử dụng đất cần có sự phân bố hợp lý từ đó nâng cao khả năng thâm canh, nâng cao nền kinh tế

* Các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất

Trong quá trình sử dụng đất bị chi phối bởi nhiều yếu tố tác động của điều kiện từ tự nhiên và các quy luật sử dụng đất của luật kinh tế - xã hội và các yếu

tố kỹ thuật sử dụng đất Vì vậy những yếu tố và điều kiện ảnh hưởng chính tới việc sử dụng đất là :

- Yếu tố điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên bao gồm rất nhiều yếu tố như : nhiệt độ, khí hậu, lượng mưa, địa hình Trong các yếu tố trên thì yếu tố khí hậu là yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến việc sử dụng đất, tiếp đến sự ảnh hưởng đến sự dụng đất là địa hình đất, sau đó là các yếu tố khác ở trên

+ Điều kiện khí hậu: Đây là một yếu tố vô cùng quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp việc sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của con trên trong khu vực khí hậu đó Tổng quan về nhiệt độ cao hay thấp, độ chênh lệch về thời gian và không gian, biên độ giữa ngày và đêm ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố của lượng mưa, nhiệt độ, sự bốc hơi nước từ đó xác định được khả năng cung cấp nước và chọn được phương pháp canh tác đất phù hợp

+ Điều kiện thổ nhưỡng: Tùy vào từng khu vực địa hình sự chênh lệch độ cao so với mực nước biển, độ dốc từ đó ảnh hưởng đến khí hậu khác nhau, dẫn đến các phương thức sản xuất và phân bố các giống cây trồng nông lâm nghiệp cũng khác nhau Để lựa chọn giống cây trồng phù hợp, phương pháp hệ thống động ruộng, hệ thống canh tác thủy lợi phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố địa hình và

độ dốc của của đại phương

Tùy vào mỗi vùng khác nhau, sẽ tạo ra nhiều sự khác biệt về các yếu tố tự nhiên như khí hậu, độ ẩm, lượng mưa Các yếu tố này tạo nên những yếu tố tiên quyết đến việc sử dụng và hiệu quả sử dụng đất, vì vậy trong quá trình hoạt động sản xuất nông nghiệp cần tuân theo các quy luật của tự nhiên tại vùng đất đó để tận dụng các lợi thế riêng của mỗi vùng nhằm tăng hiệu quả canh tác tới mức cao nhất

- Yếu tố về kinh tế - xã hội

Yếu tố kinh tế- xã hội bao gồm các yếu tố như : Chế độ xã hội, cộng đồng dân cư, trình độ phát triển của cư dân, cơ cấu kinh tế của vùng, các điều kiện về

hệ thống giao thông vận tải, sự phát triển của khoa học công nghệ Mục đích sử dụng sử dụng đất sẽ được xác định dựa vào nhu cầu nông sản của vùng theo từng thời điểm khác nhau Quá trình hoạt động sản xuất nông nghiệp sẽ liên kết chặt chẽ tới lợi ích của người sản xuất và người sở hữu đất Trong quá trình hoạt động sản xuất nông nghiệp, nếu địa phương hoặc đất nước đó có những chính sách ưu đãi, nhiều thuận lợi dành cho nông nghiệp sẽ khiến cho đất đai được phát triển tốt

và ngược lại, nếu quá quan tâm đến lợi ích trong sản xuất sẽ làm đất bị hủy hoại một cách trầm trọng

Các yếu tố của tự nhiên và các yếu tố kinh tế - xã hội tại vùng tạo ra nhiều yếu tố tác động đến việc sử dụng đất đai tại vùng đó, tuy nhiên mỗi yếu tố lại tác động theo mỗi hướng riêng biệt, chính vì thế trong hoạt động sản xuất nông nghiệp phải xác định được những tác động mang đến thuận lợi và khó khăn để phát huy và khắc phục, từ đó hướng tới hiệu quả canh tác cao nhất

2.3.3 Quan điểm sử dụng đất bền vững

Từ khi con người bắt đầu xác định được rằng sự sinh tồn của mình sẽ gắn liền với đất và đất đai trở thành yếu tố cần thiết bậc nhất cho sự phát triển của loài người trong tương lai Trong suốt quá trình phát triển của con người thì dân số ngày một tăng lên một cách nhanh chóng, đặc biệt ở những nước phát triển và đang phát triển tạo nên sức ép vô cùng lớn cho vấn đề sử dụng đất nông nghiệp sao cho hợp lý để có thể đảm bảo nguồn lương thực cho người dân

Sự gia tăng dân số khiến cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, mật độ canh tác đất ngày càng tác khiến cho độ phì nhiêu của đất ngày càng giảm sút, chất lượng dinh dưỡng đất ngày càng thoái hóa và khiến cho khó có thể phục hồi đất như trước

Những chức năng chính của đất bao gồm như : Duy trì vòng tuần hoàn sinh học, phân phối nước, phân phối vật chất Những chức năng trên là những yếu tố tiên quyết để bảo đảm cho sự sinh sống của con người trên trái đất, bảo đảm cho con người có một hệ sinh thái Chính vì vậy con người phải luôn luôn tìm và áp dụng những phương pháp sử dụng đất một cách hiệu quả và bền vững, từ đó thuật ngữ “sử dụng đất bền vững” (Sustainable land use) đã được sử dụng và ngày càng trở lên thông dụng trên thế giới như hiện nay Nông nghiệp bền vững là biết

áp dụng những kiến thức truyền thống của nhân loại trải qua các thời kỳ kết hợp với những công nghệ hiện đại của tương lai được phát kiến bởi các nhà khoa học vào việc sử dụng đất, canh tác đất để đạt hiệu quả cao nhất Tạo nên những hệ sinh thái chăn nuôi trồng tốt, giảm được giá thành đầu vào và tăng giá đầu ra

Để xây dựng nên nền nông nghiệp bền vững cần tập hợp đủ 3 điều kiện: Công nghệ bảo vệ nguồn tài nguyên, sự tác động của tổ chức bên trong và bên ngoài địa phương Theo tác giả thì các hướng và những phương pháp sử dụng đất bền vững mà được các nước phát triển đang áp dụng trở thành một xu thế và đối tượng được nhiều nước học tập, kế thừa và chắt lọc những cái tinh túy để áp dụng tại đất nước mình Tuy nhiên tùy từng đất nước, từng vùng miền mà người dân tại đó phải hiểu và biết rằng tại mảnh đất mình sinh sống sẽ phù hợp với việc chọn giống cây gì, con vật nuôi gì để tạo nên một hệ sinh thái hoàn hảo nhất Phát triển bền vững là quá trình hoạt động sản xuất đồng bảo tồn, gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, định hướng những phương pháp công nghệ áp dụng trong sản xuất nhằm đạt hiệu quả cao nhất Sự phát của nền nông nghiệp bền vững chính là bảo

vệ được những nguồn tài nguyên thiên nhiên trước tác động của sản sản xuất nông nghiệp, môi trường xung quanh không bị ô nhiêm, không bị suy thoái nhưng lợi ích kinh tế và xã hội vẫn phát triển được thị trường chấp nhận

Vào năm 1976, FAO đã đưa ra những tiêu chí cụ thể để đánh giá một mô hình sản xuất nông nghiệp là nông nghiệp bền vững đó là:

- Thỏa mãn nhưng nhu cầu dinh dưỡng về số lượng và chất lượng cơ bản nhất cho các sản phẩn nông nghiệp

- Cung cấp việc làm lâu dài và nguồn thu nhập đủ tốt để đem lại điều kiện sống tốt cho những người trực tiếp tham gia vào sản xuất nông nghiệp

- Duy trì và phát triển khả năng sản xuất nông nghiệp của các cơ sở tài nguyên nhiên, khả năng tái tạo của các tài nguyên thiên nhiên mà không phá vỡ cấu trúc của

hệ sinh thái và làm mất khả năng cân bằng tự nhiên, không gây ô nhiễm môi trường

và đặc biệt là làm mất bản sắc dân tộc của vùng

- Nâng cao lòng tin đối với người dân, giảm thiểu tới mức cao nhất về thiệt hại trong nông nghiệp

Những nguyên tắc và mục tiêu được coi là quan trọng nhất trong sử dụng đất đai bền vững cần phải đạt được

- Nâng cao và luôn luôn duy trì sản lượng (hiệu quả sản xuất)

- Trong sản xuất luôn luôn giữ sự an toàn cao nhất và sự rủi ro được đặt ở mức thấp nhất (an toàn)

- Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên đặc biệt là đất và nước trước những tác hại của yếu tố tự nhiên

- Có hiệu quả lâu dài

- Được xã hội chấp nhận

Chính vì vậy, ở thực tế chúng ta cần thực hiện toàn bộ những mục tiêu trên chứ không phải là một hay vài mục tiêu thì khi đó khả năng bền vững mới đạt được hiệu quả

Đối chiếu với những nguyên tắc cần đạt được ở trên, để một loại hình được coi là bền vững tại Việt Nam cần đạt được 3 yêu cầu là:

- Bền vững về kinh tế:

Cây trồng phải có chất lượng tốt, sản lượng sản xuất phải cao và được thị trường tiêu thụ

Chất lượng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ tại địa phương, cao hơn

là trong nước và xuất khẩu tùy vào từng vùng tiêu thụ

Sản lượng sản xuất phải đạt mức năng suất cao hơn mức bình quân vùng

có cùng điều kiện sản xuất

Thước đo quan trọng nhất để đánh giá một mô hình sử dụng đất có hiệu quả hay không là dựa vào tổng giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích, tổng giá trị sản phẩm sau thu hoạch của mô hình sản xuất đó trong một giai đoạn hoặc cả chu

kỳ phải cao hơn mức trung bình tổng giá trị tại vùng đó thì được đánh giá là mô hình

- Bền vững về mặt xã hội:

Nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, thu hút nguồn lao động và tạo được công việc ổn định cho người dân

Sản phẩm tạo ra phải đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của những hộ dân địa phương là ưu tiên hàng đầu và bảo vệ nguồn tài nguyên lâu dài

Nội lực và nguồn lực của địa phương phải phát huy Về đất đai, hệ thống sản xuất phải đảm bảo nguồn lợi từ việc sản xuất trên đất phải đem lại kết quả lâu dài cho người dân

Sử dụng đất bền vững phải phù hợp với nền văn hóa truyền thống của địa phương

- Bền vững về môi trường:

Trong suốt quá trình sử dụng đất phải đảm bảo độ phì nhiêu, chất dinh dưỡng trong đất phải được bảo vệ, hệ sinh thái được gìn giữ và tránh khỏi sự thoái hóa đất

Dựa vào sự thiếu giảm liều lượng đất hàng năm để xác định mô hình đó có giữ được đất hay không

Yếu tố bắt buộc trong quản lý sử dụng đất bền vững đó là độ phì nhiêu của đất hàng năm phải tăng và độ che phủ phải đạt trên ngưỡng an toàn của hệ sinh thái (>35%) Yếu tố sinh học của thành phần giống loài phải đa dạng

Ba yếu tố bên trên là những căn cứ để đánh giá và xem xét các loại hình sử dụng đất tại thời điểm hiện tại để có những đánh giá và định hướng phát triển nông nghiệp cho tương lai phù hợp với từng vùng

Như vậy: Sử dụng đất bền vững chỉ đạt được khi đánh giá các tiêu chí và chức năng chính của đất là đảm bảo khả năng sản xuất nông nghiệp một cách ổn định, độ phì nhiêu màu mỡ của đất không bị gây tổn hại và đặc biệt là gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh hoạt của người dân địa phương

2.3.4 Phân loại đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp nước ta được chia thành 7 nhóm dựa vào luật đất đai ban hành năm 2013:

- Đất trồng cây hàng năm: Là loại đất có mục đích trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng cũng như chu kỳ sống dưới thời gian một năm Đất trồng cây hàng năm được chia thành ba loại:

+ Loại đất trồng và thu hoạch 1 vụ / năm được gọi là đất một vụ

+ Đất trồng và thu hoạch cây trồng 2 vụ/ năm được gọi là đất hai vụ + Đất ba vụ là loại đất trồng và có thu hoạch 3 vụ/ năm với các công thức

3 vụ lúa, 2 lúa - 1 màu hoặc 1 lúa - 2 màu

- Đất trồng cây lâu năm: Là loại đất trồng những cây có thời gian sinh trưởng trong nhiều năm, trải qua thời kỳ kiến thiết cơ bản sau đó mới thu hoạch

và kinh doanh được

- Đất trồng rừng sản xuất: Là loại đất được dùng để trồng các cây có mục đích sản xuất

- Đất rừng phòng hộ: Là loại đất dùng để trồng các cây mang mục đích phòng hộ

- Đất rừng đặc dụng: Là loại đất đặc biệt được nhà nước đưa vào sử dụng với mục đích riêng

- Đất nuôi trồng thủy sản: Là loại đất được sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản như: Cá, tôm, cua

- Đất làm muối: Là loại đất sử dụng vào mục đích sản xuất muối tại các tỉnh giáp biển

2.3.5 Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong nông nghiệp

Đất đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người, nó là yếu tố tự nhiên, là cơ sở để con người thực hiện mọi hoạt động sản xuất C.Mác đã nhấn mạnh “Đất là mẹ, lao động là cha của mọi của cải vật chất xã hội”,

“Đất là một phòng thí nghiệm vĩ đại, là kho tàng cung cấp các tư liệu lao động, vật chất, là vị trí để định cư, là nền tảng của tập thể” Thực tế cho thấy, đất là nền tảng

cơ bản để con người hình và phát triển, xây dựng những nền văn minh vật chất, văn hóa cũng nhưng các thành tựu khoa học

Trong quá trình sản xuất và hoạt động đất nông lâm nghiệp, đất đai là một nguồn tư liệu không thể thiếu và đóng vị trí quan trọng bậc nhất của quá trình hoạt động Ngoài chức năng là cơ sở không gian, đấi đai còn nhiều vai trò vô cùng đặc biệt như :

- Là đối tượng mà trong quá trình sản xuất con người tác động trực tiếp

- Là nơi con người có thể thực hiện những tác động sản xuất của mình để tạo ra sản phẩm từ nuôi trồng

- Đất là nơi chính cung cấp những nguồn dinh dưỡng cần thiết cho quá trình sinh trưởng của cây

Như vậy, đất đai trở thành một công cụ giúp con người thực hiện quá trình sản xuất Trong quá trình hoạt động, đất có độ phì nhiêu cao hay thấp ảnh hưởng rất lớn đến kết quả của năng suất và chất lượng sản phẩm Đất là tư liệu sản xuất duy nhất có vai trò đặc biệt quan trọng như này trong tất cả các nguồn tư liệu sản xuất [Nguyễn Thế Đặng, 1999] [11]

Chính vì vậy, đất là một nguồn tư liệu đặc biệt không thể thiếu trong quá trình sản xuất nông nghiệp

2.3.6 Vai trò của sản xuất nông nghiệp đối với nền kinh tế quốc dân

- Cung cấp nguồn lương thực phẩm cho xã hội, cung cấp nguồn năng lượng cho toàn bộ người dân giúp con người dân có thể tồn tại và phát triển kinh tế của đất nước Để có được nguồn dinh dưỡng kể trên thì bắt buộc con người phải thông qua quá trình sản xuất nông nghiệp

- Nông nghiệp cung cấp nguyên liệu cho các khu công nghiệp, khu đô thị như nguồn lương thực, nguồn lao động để các khu công nghiệp, khu đô thị có thể thực hiện các công tác sản xuất để thúc đẩy nền kinh tế của đất nước Bên cạnh

là nơi cung ứng các nguồn tư liệu thì nông nghiệp nông thôn cũng là nơi tiêu thụ hàng hóa sản phẩm của các khu độ thị và khu công nghiệp

- Nguồn thu ngân sách quan trọng của nhà nước: Trong các nhóm ngành sản xuất kinh tế của nước ta thì nông nghiệp vẫn là nhóm ngành có quy mô hoạt động sản xuất lớn nhất, chiếm khoảng 28% thu nhập quốc dân và tỷ trọng tổng giá trị sản lượng trong nguồn thu ngân sách của nước ta Nước ta đang đẩy mạnh việc tiếp thị và xuất khẩu lương thực thực phẩm ra nước ngoài để thu về nguồn ngoại tệ lớn để góp phần cung cấp vốn cho nông nghiệp bên cạnh các biện pháp