Đặc điểm địa lý kinh tế xã hội của phần lan

Đặc điểm địa lý kinh tế của Phần Lan 2 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 5 I TỔNG QUAN VỀ PHẦN LAN 6 1 Lịch sử hình thành và phát triển 6 2 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên 7 2 1 Vị trí địa.

Đặc điểm địa lý - kinh tế của Phần Lan

2

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 5

I TỔNG QUAN VỀ PHẦN LAN 6

1 Lịch sử hình thành và phát triển 6

2 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên 7

2.1 Vị trí địa lý 7

2.2.Khí hậu 8

2.3 Địa hình 9

2.4 Tài nguyên thiên nhiên 10

II ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA ĐẤT NƯỚC PHẦN LAN 11

1 Đặc điểm xã hội 11

1.1 Dân cư 11

1.2 Chế độ chính trị 12

1.3 Văn hóa 14

1.4 Giáo dục 15

2 Đặc điểm kinh tế 17

2.1 Tổng quan nền kinh tế Phần Lan 17

2.2 Các ngành kinh tế 19

2.3 Các vùng kinh tế 24

2.4 Quan hệ quốc tế 25

3 Tác động của chiến tranh Ukraine-Nga đến kinh tế - xã hội đất nước Phần Lan 27

3.1 Chiến tranh Ukraine – Nga và vai trò của Phần Lan 27

3.2 Tác động về mặt kinh tế 27

3.3 Tác động về mặt xã hội 28

III ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN PHÁT TRIỂN CHO PHẦN LAN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM 29

1 Đề xuất phương án phát triển kinh tế - xã hội cho Phần Lan 29

1.1 Phương án phát triển kinh tế 29

1.2 Phương án phát triển xã hội 31

2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 31

LỜI KẾT 34

TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

3 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Hình 2-1 GDP và tốc độ tăng trường GDP của Phần Lan giai đoạn 2015 – 2020, Nguồn: World Bank 18

Hình 2-2 GDP bình quân đầu người và tỷ lệ thất nghiệp của Phần Lan giai đoạn 2017 – 2021, Nguồn: World Bank 18

Hình 2-3 Tỷ trọng các ngành kinh tế trong tổng sản phẩm quốc nội Phần Lan giai đoạn 2016 – 2020, Nguồn: Statista 19

Hình 2-4 Tỷ trọng lực lượng lao động các ngành kinh tế chính ở Phần Lan, Nguồn: Tổng hợp

.20 DANH MỤC BẢNG Bảng 2-1 Tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người ở Phần Lan năm 2019 theo khu vực (Đơn vị: Euro) 24

4

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời đại toàn cầu hóa, với biểu hiện là sự tăng lên không ngừng của sự hội nhập,kết nối và phụ thuộc giữa các quốc gia, các vùng lãnh thổ, các tổ chức quốc tế và các tập đoàn,công ty đa quốc gia, xuyên quốc gia, việc tìm hiểu và nắm được những đặc điểm địa lý tựnhiên, xã hội và kinh tế của một quốc gia trở nên vô cùng cần thiết, không chỉ với những nhàlãnh đạo của quốc gia đó mà còn đối với bất kì chủ thế nào của nền kinh tế thế giới

Không là ngoại lệ, Phần Lan, một quốc gia non trẻ ở Châu Âu, mà vào đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, gần như vẫn còn xa lạ với không chỉ người dân thường mà cả giới trí thức nhiều nước trên thế giới, cũng bắt đầu nhận được những sự chú ý và mối quan tâm tương tự từ toàn thế giới Bên cạnh những đặc điểm tự nhiên với nhiều điểm thú vị, những địa danh với vẻ đẹp kỳ lạ mà vô cùng thu hút, cùng với chế độ xã hội dân chủ bình đẳng và ưu việt của các nước Bắc Âu, trong các bảng xếp hạng quốc tế về giáo dục, khả năng cạnh tranh kinh tế, tự

do, chất lượng cuộc sống và phát triển con người, Phần Lan luôn chiếm một thứ hạng cao Phần Lan là một trong những quốc gia sớm thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam

và tích cực giúp đỡ Việt Nam xây dựng đất nước sau ngày thống nhất Tuy nhiên, với đại bộphận người Việt Nam, đất nước, lịch sử, xã hội và văn hoá của người Phần Lan vẫn còn nhiều

“bí ẩn” cần khám phá Những kinh nghiệm và thành công của Phần Lan trên nhiều lĩnh vựccũng như những thách thức đang đặt ra với đất nước này rất đáng được tham khảo đối với cácnhà nghiên cứu, những nhà hoạch định chính sách của Việt Nam trên con đường xây dựngnước ta thành “một nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh” Cùng với những lý do trên, nhóm đã lựa chọn Phần Lan là đối tượng nghiên cứu cho bài

tiểu luận học phần Địa lý kinh tế thế giới thông qua đề tài “Đặc điểm địa lý, kinh tế - xã hội

của Phần Lan” với mong muốn vận dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tế để thấu hiểu

những yếu tố địa lý, kinh tế - xã hội đã quyết định, định nghĩa nên quốc gia này

Bài tiểu luận của nhóm đi qua ba phần chính:

Phần I: Tổng quan về địa lý tự nhiên của Phần Lan

Phần II: Những đặc điểm kinh tế - xã hội của Phần Lan

Phần III: Đánh giá, đề xuất phương án phát triển kinh tế - xã hội cho Phần Lan và những bài

học kinh nghiệm cho Việt Nam

13 Vào khoảng thời gian đó, các cuộc thập tự chinh đã đưa Phần Lan vào vòng nắm quyềncủa Giáo hoàng La Mã và mạng lưới thương nhân Hansa thời trung cổ

Nhà thờ Công giáo lan đến khu vực Phần Lan từ Thụy Điển, trong khi Nhà thờ Chínhthống cũng làm điều tương tự từ Novgorod, hiện là Nga, ở phía Đông Cuộc đấu tranh giànhquyền kiểm soát khu vực giữa Thụy Điển và Novgorod kết thúc bằng Hiệp ước Nöteborg năm

1323 Với hiệp ước này, đức tin Công giáo được thiết lập ở miền tây Phần Lan và đức tinChính thống giáo ở miền đông Phần Lan Ranh giới tôn giáo này vẫn tồn tại, mặc dù cuộc Cảicách đã thay thế Công giáo bằng Lutheranism

Sau Hiệp ước Nöteborg năm 1323, phần lớn Phần Lan là một phần của Thụy Điển.Trong khoảng 500 năm, lịch sử Phần Lan là lịch sử Thụy Điển Trong thời kỳ là một cườngquốc (1617–1721), Thụy Điển đã mở rộng lãnh thổ của mình quanh vùng Baltic và do sự yếukém của Nga đã quản lý để đẩy biên giới Phần Lan về phía đông Với việc củng cố chínhquyền ở Stockholm, chế độ thống nhất của Thụy Điển đã được mở rộng sang Phần Lan vàothế kỷ 17 Người Thụy Điển thường được bổ nhiệm vào các văn phòng cấp cao ở Phần Lan,điều này đã củng cố vị trí của ngôn ngữ Thụy Điển ở đó

Khi Thụy Điển mất vị thế cường quốc vào đầu thế kỷ 18, áp lực của Nga đối với PhầnLan ngày càng tăng, và Nga đã chinh phục Phần Lan trong cuộc chiến 1808–1809 với ThụyĐiển Hoàng đế của Nga, Alexander I đã ban cho Phần Lan địa vị của một Đại công quốc Hầuhết các luật từ thời thống trị của Thụy Điển vẫn còn hiệu lực Trong thời kỳ cai trị của Nga,Phần Lan trở thành một khu vực đặc biệt được phát triển theo lệnh của Hoàng đế, Bắt đầu từnăm 1899, Nga siết chặt quản lý Đại công quốc Phần Lan Phần Lan đã không tham gia vàoThế chiến thứ nhất, nhưng chủ nghĩa dân tộc cũng có ảnh hưởng đến khu vực của Phần Lan.Phần Lan được cấp quốc hội riêng vào năm 1906, và các cuộc bầu cử đầu tiên được tổ chứcvào năm 1907 Phần Lan tuyên bố độc lập vào ngày 6 tháng 12 năm 1917, và chính phủ

Bolshevik nắm chính quyền trong Cách mạng Tháng Mười ở Nga đã công nhận nền độc lậpcủa Phần Lan vào ngày 31 tháng 12 năm 1917

Hơn một trăm năm, Phần Lan cuối cùng đã tuyên bố độc lập khỏi Nga sau Cách mạng Tháng Mười Nga Tuy nhiên, vào năm 1918, đất nước Phần Lan non trẻ bị chia rẽ bởi cuộc nội

6 chiến, giữa một bên là phe Hồng quân Bolshevik được hỗ trợ bởi nước Nga Xô Viết, và mộtbên là phe Bạch vệ, được Đế chế Đức hậu thuẫn Sau một nỗ lực ngắn để thiết lập một vươngquốc, đất nước đã trở thành một nền cộng hòa Trong Thế chiến II, Liên Xô đã liên tục tìmcách chiếm đóng Phần Lan, Phần Lan đã buộc phải cắt nhượng cho Liên Xô một phần lãnhthổ của mình bao gồm Karelia, Salla, Kuusamo, Petsamo và một số đảo, nhưng đất nước vẫngiữ được độc lập Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Phần Lan giữ vai trò như một nước trunglập và đã chuyển đổi nhanh chóng từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang nền kinh tếcông nghiệp phát triển cao vào hàng bậc nhất châu Âu

Phần Lan đã xây dựng được một nhà nước phúc lợi rộng rãi dựa trên mô hình Bắc Âu,đem lại sự thịnh vượng cho toàn dân và trở thành một trong những nước có thu nhập bình quânđầu người cao nhất trên thế giới Phần Lan giữ thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng quốc tế

về giáo dục, khả năng cạnh tranh kinh tế, tự do dân chủ, chất lượng cuộc sống và phát triển conngười Ngày nay, Phần Lan là một quốc gia dân chủ theo chế độ cộng hòa nghị viện Nước này

là thành viên của Liên Hợp Quốc từ năm 1955 và gia nhập Liên minh châu Âu vào năm 1995

2 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên

2.1 Vị trí địa lý

Phần Lan với tên chính thức là Cộng hòa Phần Lan, là một nước cộng hòa nghị viện tại châu Âu Phần Lan nằm ở phía Bắc Châu Âu giữa vĩ tuyến 60° và 70° Một phần tư lãnh thổ lànằm phía Bắc của Vòng Bắc Cực (vĩ tuyến 66°30 Bắc) Phần Lan tiếp giáp với Thụy Điển về phía Tây, Nga về phía Đông, Na Uy về phía Bắc và Estonia về phía Nam qua Vịnh Phần Lan Biển Baltic giáp với đất nước về phía Nam và Tây Nam

Phần Lan được chia thành 19 khu vực hành chính Các khu vực đó là: Lapland, BắcOstrobothnia, Kainuu, Bắc Karelia, Bắc Savonia, Nam Savonia, Nam Karelia, Trung PhầnLan, Nam Ostrobothnia, Ostrobothnia, Trung Ostrobothnia, Pirkanmaa, Satakunta, Paijanne -Tavastia, Kanta-Hame, Kymenlaakso, Uusimaa, Tây Nam Phần Lan và quần đảo Aland Cácvùng này được chia thành 70 tiểu vùng trong đó có các phân khu nhỏ hơn gồm 311 thành phố

trực thuộc trung ương

7

Bản đồ phân theo các vùng của Phần Lan (Nguồn: worldatlas.com)

Với diện tích 338.455 km vuông, Phần Lan là quốc gia lớn thứ 8 của Châu Âu, thứ 65trên thế giới và cũng là quốc gia thưa dân nhất của Liên minh Châu Âu Nằm trên bờ VịnhPhần Lan ở vùng Uusimaa phía nam Phần Lan, Helsinki - thủ đô, thành phố lớn nhất và đôngdân nhất của Phần Lan Nó đóng vai trò là điểm nóng về hành chính, văn hóa, kinh tế và giáodục của cả nước Helsinki cũng là vùng đô thị lớn thứ 4 trong khu vực Bắc Âu

2.2 Khí hậu

Phần Lan nằm trong khu vực có khối lượng không khí nhiệt đới và cực gặp nhau, do đóthời tiết Phần Lan có xu hướng thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là trong những tháng mùa đông.Khí hậu của Phần Lan có sự khác biệt rõ rệt vào mùa đông và mùa hè: mùa hè ấm, mùa đôngdài và rất lạnh, đặc biệt ở phía Bắc Nhiệt độ trung bình hàng năm tại thủ đô Helsinki khoảng5,3°C Nhiệt độ cao nhất vào ban ngày ở miền Nam của Phần Lan đôi khi cũng lên tới 30°C

8 Vào mùa đông, nhất là vào tháng 1, tháng 2, nhiệt độ thông thường là -20°C Phía cực Bắc củaPhần Lan, dưới vòng Bắc Cực, vào mùa hè có đợt mặt trời không lặn trong khoảng 73 ngày,được gọi là những ngày "hè đêm trắng", còn vào mùa đông mặt trời không mọc trong 51 ngàyliền Tuy gần Bắc cực, nhưng nhờ có dòng hải lưu nóng Gulf Stream, nên nhiệt độ trung bìnhcao hơn các nước khác trên cùng vĩ tuyến Trung bình mùa hè từ 13-17°C, mùa đông từ -3°Cđến -14°C

2.3 Địa hình

Một phần ba toàn bộ lãnh thổ của đất nước nằm ở độ cao dưới 100m so với mực nước biển vàchỉ có một phần mười ở độ cao trên 300m do có dãy núi Scandinavia trải dài đến phần TâyBắc của đất nước nên địa hình Phần Lan chủ yếu bằng phẳng Đường bờ biển của Phần Lan là

4500 km vuông cùng với 80.000 hòn đảo nằm rải rác dọc theo đường bờ biển Đất ở Phần Lanchủ yếu là đất podzolic và có thể bị rửa trôi do thấm ẩm, đây là kết quả của việc dòng chảy bềmặt bị trì hoãn sau khi có tuyết rơi dày vào đầu mùa hè Các loại đất màu mỡ nhất, được hìnhthành trên đất sét và phù sa biển sau băng hà ở các vùng ven biển, chỉ chiếm 3% tổng diệntích Ở các khu vực có rừng, đất thường mỏng, nhiều đá, không thích hợp cho nông nghiệp

Bản đồ địa hình Phần Lan (Nguồn: worldatlas.com)

9

❖ Sông, hồ

Phần Lan còn được gọi là "xứ sở nghìn hồ" bởi đất nước này sở hữu 187.888 hồ Nướcchiếm 10% diện tích đất ở Phần Lan Theo World Atlas, nhiều hồ ở Phần Lan hình thành trongthời kỳ băng hà của đất nước hàng nghìn năm trước Nhiều thế kỷ trước, vùng đất này có rấtnhiều sông băng Sau đó khoảng 10.000 năm trước, các sông băng bắt đầu tan chảy để lại cácđặc điểm vật lý như thung lũng, chỗ trũng, núi và các mỏ khoáng sản băng giá Những đặcđiểm này đã tạo nên vùng đất Phần Lan tồn tại ngày nay với những hồ nước trong đó PhầnLan là nơi có quần đảo Aland Islands quen thuộc là điểm đến nghỉ dưỡng quen thuộc của

khách du lịch Ngoài quần đảo Aland, có 179.000 hòn đảo ở Phần Lan

❖ Rừng

Phần Lan được bao phủ hơn 70% đất nước bởi thảm thực vật rừng Phần lớn lãnh thổ củaPhần Lan bị chiếm đóng bởi các khu rừng thuộc loại taiga Các loài cây chính là thông (trên50%) và vân sam (khoảng 25%) Bạch dương phân bố rộng rãi, hình thành ở một số nơi các

khối núi liên tục ở phía bắc Ở cực nam của đất nước, dọc theo Vịnh Phần Lan, có những khurừng hỗn hợp, nơi cùng với thông và vân sam, sồi, cây du, cây thích và cây phỉ phát triển Ởphía tây nam của đất nước và trên quần đảo Alan, có những lùm cây sồi và tro bụi riêng biệt.Trên núi có sự phân hóa theo chiều dọc của thảm thực vật Các phần thấp hơn của sườn đượcbao phủ bởi rừng lá kim, rừng bạch dương nằm ở vị trí cao hơn, được thay thế thậm chí caohơn bởi thảm thực vật núi lãnh nguyên Alder được tìm thấy dọc theo các thung lũng sông, trêncác khu vực ẩm ướt của bờ biển và hồ Cây thạch nam và các loại cây mọng phương Bắc khácnhau đóng một vai trò quan trọng trong lớp phủ cỏ cây của rừng

2.4 Tài nguyên thiên nhiên

❖ Tài nguyên khoáng sản

Phần Lan là một đất nước chứa đầy của cải khoáng sản Trong số các khoáng sản đượctìm thấy trong nước bao gồm đồng, quặng sắt, niken, coban và crôm, tất cả đều được tìm thấyvới số lượng thương mại Tuy nhiên, nước này dường như tập trung nhiều hơn vào nhập khẩucho các yêu cầu kim loại của mình mặc dù có trữ lượng lớn các loại kim loại khác nhau Lý dođằng sau ưu tiên đáng ngạc nhiên là vì quốc gia tập trung nhiều hơn vào việc tăng giá trị chokim loại chế biến Tuy nhiên, kim loại vẫn là một phần đáng kể trong các mặt hàng xuất khẩucủa đất nước bao gồm ống thép hàn, tấm tráng và ống đồng

❖ Tài nguyên rừng

Rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn cho đất nước và là nguồn thu ngoại tệ lớn Đấtnước này là nhà sản xuất hàng đầu của nhiều sản phẩm lâm nghiệp không chỉ ở châu Âu màtrên toàn cầu Phần Lan là một trong những nhà sản xuất gỗ xẻ lớn nhất ở châu Âu và là mộttrong những nhà sản xuất giấy và bột giấy hàng đầu trên toàn cầu Sự nổi bật của lâm nghiệp

10 trong nền kinh tế của Phần Lan có thể được nhìn thấy trong sự thống trị của các sản phẩm lâmnghiệp trong xuất khẩu của đất nước nơi ngành công nghiệp chịu trách nhiệm ước tính khoảng20% tổng lượng xuất khẩu từ Phần Lan Một số nhà kinh tế đánh giá ngành lâm nghiệp của đấtnước ở mức hơn 20 tỷ đô la Một số người chơi chính trong ngành bao gồm Metsa Board vàStora Enso là những người khổng lồ trong ngành lâm nghiệp toàn cầu Ngành lâm nghiệp cũng

là một nhà tuyển dụng lớn ở nước này với hơn 15% tổng số lao động công nghiệp trong nướchoặc hơn 0,16 triệu người đang làm việc trong ngành Mặc dù rất phát triển, hơn 20% cư dâncủa đất nước sử dụng gỗ để làm năng lượng mà thường là chất thải từ các nhà máy giấy và bộtgiấy được tìm thấy trên khắp đất nước

❖ Tài nguyên nước

Một trong những tài nguyên thiên nhiên quan trọng nhất của Phần Lan là hàng ngàn hồnước Các hồ hỗ trợ nhiều loại thủy sinh và do đó, rất quan trọng trong ngành đánh bắt cá củađất nước Thứ hai, nhiều hồ cung cấp phương tiện vận chuyển cho các tàu chở hàng, tạo điềukiện thuận lợi cho giao thương quốc tế Hồ lớn nhất của quốc gia, Saimaa rất quan trọng trongvận tải đường thủy vì nó có một loạt các kênh đào được sử dụng trong việc vận chuyển mộtloạt các hàng hóa Mọi người cũng có thể đi qua các hồ đến các điểm đến khác nhau Ngoài ra,nguồn nước sẵn có cũng góp phần vào thành công của ngành nông nghiệp ở Phần Lan Một hồlớn trong nước là Paijanne trong đó bao gồm một diện tích hơn 413 dặm vuông, nơi thu húthàng ngàn người đam mê ca nô mỗi năm, giúp nền kinh tế Phần Lan tăng trưởng nhờ doanhthu du lịch

Tương tự như các hồ, những con sông này là nơi sinh sống của nhiều loài cá: cá hồi, cátrắng, cá rô, cá da trơn, Ngoài việc là nguồn cung cấp thủy hải sản quan trọng, sông cũngđóng một vai trò quan trọng trong ngành năng lượng của đất nước thông qua việc sản xuất thủyđiện Có mức tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người cao nhất ở EU và khi thế giới chuyểnsang sử dụng năng lượng tái tạo, Phần Lan đã đầu tư rất nhiều vào các nguồn năng lượng táitạo, một trong số đó là các dự án thủy điện ở các con sông lớn Đất nước này có hơn 300 nhàmáy thủy điện, trong đó tổng sản xuất hơn 3.1 gigawatt

II ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA ĐẤT NƯỚC PHẦN LAN

1 Đặc điểm xã hội

1.1 Dân cư

Phần Lan là một trong những quốc gia dân cư thưa thớt nhất Châu Âu với dân số 5.554.130người đến trước ngày 16/05/2022, chiếm 0,07% dân số thế giới Phần Lan xếp hạng 116 trongbảng xếp hạng dân số các nước và vùng lãnh thổ

11 Mật độ dân số của Phần Lan là 18 người/km2 (trên Tổng diện tích đất: 303.511 km2) Trong đó 85,60% dân số sống ở thành thị Độ tuổi trung bình: 43,5 tuổi

Trong năm 2022, dân số của Phần Lan dự kiến tăng 6.595 người và đạt 5.557.815 người vào đầu năm 2023 Gia tăng dân số tự nhiên được dự báo là âm vì số lượng sinh sẽ ít hơn số tử đến 7.000 người Nếu tình trạng di cư vẫn ở mức độ như năm trước, dân số sẽ tăng 13.595

người Điều đó có nghĩa là số người chuyển đến Phần Lan để định cư sẽ chiếm ưu thế so với sốngười rời khỏi đất nước này để định cư ở một quốc gia khác

Cho đến hết năm 2021, Phần Lan có:

- 49.215 trẻ được sinh ra

- 54.986 người chết

- Gia tăng dân số tự nhiên: -5.770 người

- Di cư: 13.413 người

- 2.739.282 nam giới tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2021

- 2.812.404 nữ giới tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2021

1.2 Chế độ chính trị

1.2.1 Bộ máy nhà nước

Phần Lan là một quốc gia dân chủ theo chế độ cộng hòa nghị viện Nước này là thành viên của Liên Hợp Quốc từ năm 1955 và gia nhập Liên minh Châu Âu vào năm 1995 Phần Lan đã có hiến pháp và hình thức chính quyền riêng khi còn là một đại công quốc tự trị thuộc Nga Hiến pháp Phần Lan được phê chuẩn ngày 17 tháng 7 năm 1919 và vẫn còn hiệu lực cho đến ngày nay Về cơ bản, hiến pháp đảm bào các quyền công dân, mọi người bình đẳng trước pháp luật Quyền lực tối cao nằm trong tay người dân, mà quốc hội là đại diện Quốc hội Phần Lan gồm một viện với 200 ghế Năm 1928, luật quốc hội được thông qua Nó đặt ra cơ cấu, trách nhiệm và cơ chế bầu cử quốc hội Các thành viên trong quốc hội được bầu theo hình thức phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ 4 năm Theo hiến pháp, quốc hội bầu ra thủ tướng, sau

đó được tổng thống bổ nhiệm vào nội các Các bộ trưởng cũng được tổng thống bổ nhiệm dựa trên sự đề xuất của thủ tướng Trong vài thập kỷ qua quyền lực của Tổng thống đã bị giảm bớt.Trong bản sửa đổi hiến pháp, có hiệu lực vào năm 1991 hoặc 1992 cùng với một hiến pháp mới được soạn thảo năm 2000, được sửa đổi vào năm 2012, Tổng thống đã dần dần trở thành một nhân vật mang tính nghi thức Nhiều tổng thống đã từng là thủ tướng trước khi tiếp nhận chức tổng thống

Tổng thống là người đứng đầu nhà nước Phần Lan, được bầu cử với nhiệm kỳ 6 năm Kể

từ năm 1991, không vị tổng thống nào được tại nhiệm quá hai nhiệm kỳ liên tiếp Tổng thống

12 phải là người Phần Lan Các chính đảng có ít nhất 1 ghế trong quốc hội được quyền đề cử ứng

viên tổng thống Tuy nhiên bất cứ ai thu được hơn 20000 chữ ký cũng có thể ứng cử 1.2.2 An

là 66% Lực lượng lao động nữ ở đây còn chiếm một con số lớn, với mức thu nhập chiếm 80%

so với của nam giới Bảo hiểm thất nghiệp của Phần Lan kéo dài lên đến 500 ngày, chế độlương hưu và chăm sóc sức khỏe phổ cập ở đây được đánh giá là có chất lượng nằm trong sốnhững nước tốt nhất

Ví dụ cụ thể là ngoài “trợ cấp bồi thường” cho khoản tiền lương khi bạn vắng mặt, một gói trợ cấp khác có tên “Trợ cấp chăm sóc đặc biệt” cũng được trao cho những phụ huynh nghỉviệc để chăm sóc con cái bị bệnh

Nói về chế độ trợ cấp cho các gia đình nuôi con, ta không thể không nhắc đến Phần Lan.Nhằm kích thích sinh sản và cải thiện nền dân số già của mình, Phần Lan đưa ra rất nhiềuchính sách để giúp đỡ cho những cặp vợ chồng muốn có con Thời gian nghỉ phép có lươngcủa các bậc cha mẹ ở Phần Lan kéo dài đến 18 tuần cho người mẹ và 9 tuần cho người bố Bêncạnh đó họ còn có khoảng 26 tuần nghỉ chung trong khi vẫn hưởng đến 70-90% tiền lương Chính sách hỗ trợ của Phần Lan cũng bao gồm chính sách trợ cấp nuôi con Theo đó trợcấp dành cho một đứa trẻ mới sinh trong mỗi gia đình là 100 euro/tháng (khoảng 2,6 triệuVND), từ đứa thứ 3 là 141 euro/tháng (khoảng 3,7 triệu VND) và từ đứa thứ năm sẽ là 182euro/tháng (tương đương 4,7 triệu VND) Khoản tiền này có thể được cung cấp cho đến khiđứa trẻ 17 tuổi Ngoài ra, mỗi khi một đứa trẻ được chào đời, chính phủ sẽ tặng cho mỗi bà mẹmột chiếc hộp dụng cụ với đầy đủ các đồ dùng cần thiết cho việc chăm sóc một đứa trẻ: đồ trẻ

em, túi ngủ, đồ dùng ngoài trời, sản phẩm tắm cho em bé, tã lót và đệm Hộp quà này hoàntoàn miễn phí và được áp dụng với tất cả mọi người không kể giàu nghèo Chính vì những lý

do này mà Phần Lan được bầu chọn là đất nước lý tưởng nhất cho các bà mẹ

Phần Lan có một trong những hệ thống an sinh xã hội rộng rãi nhất thế giới, một hệthống đảm bảo tốt điều kiện sống cho tất cả người dân Kể từ những năm 1980, an sinh xã hội

đã được cắt giảm, nhưng hệ thống an sinh xã hội của Phần Lan vẫn là một trong những hệthống an sinh xã hội phát triển toàn diện nhất và tiến bộ nhất trên thế giới Hệ thống an sinh xãhội (giáo dục,

13

y tế, phúc lợi) của Phần Lan được hình thành trong 3 thập niên đầu tiên sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, ngày càng được bổ sung, hoàn chỉnh

1.3 Văn hóa

• Dân tộc chính: Finns, Swedes, Lapps, Sami, Roma, Tatars

• Tôn giáo: Lutheran 89%, Orthodox 1%

• Ngôn ngữ: Phần Lan 93%, Thụy Điển 6% (cả hai đều là chính thức); những người thiểu

số thiểu số nói tiếng Lapp và tiếng Nga Trong số hai ngôn ngữ Phần Lan chính thức, tiếngPhần Lan là ngôn ngữ phổ biến và thông dụng nhất, được 93% trong số 5 triệu dân của đấtnước sử dụng Tiếng Phần Lan không hề giống với những ngôn ngữ Scandinavian mà thuộc hệngôn ngữ Uralic Tiếng Thụy Điển cũng là một ngôn ngữ chính trong văn hóa Phần Lan Mộtvài dân tộc thiểu số ở Phần Lan sử dụng tiếng Thụy Điển Những dân tộc này chủ yếu sống ởcác vùng ven biển của Phần Lan, bao gồm Espoo và Turku

❖ Con người:

Điều khiến thế giới biết đến nhiều nhất về người Phần Lan chính là tình yêu cũng như gầngũi của người dân nơi đây đối với thiên nhiên của họ Tình yêu này được khắc sâu trong vănhóa Phần Lan, trong văn hóa của mỗi một người dân nơi đây Họ yêu thiên nhiên bằng trái timchân thành và nồng nhiệt Đối với họ, thiên nhiên không chỉ là công cụ, phương tiện để họkiếm kế sinh nhai mà thiên nhiên nơi đây chính là nguồn sống của họ, là nơi họ tìm về saunhững bộn bề, lo toan trong cuộc sống Người Phần Lan thích hòa mình vào thiên nhiên, hòamình vào sự trong trẻo và thanh bình Và chính thiên nhiên nơi đây cũng làm họ hạnh phúc,biến họ trở thành những cư dân hạnh phúc nhất thế giới

Người Phần Lan khá gần gũi và cởi mở Tuy nhiên, họ không thường bộc lộ những điềunày ra ngoài Có một câu nói đùa trong tiếng Phần Lan rằng “Một người Phần Lan hướng nộihay nhìn vào giày của mình khi nói chuyện với bạn Còn một người Phần Lan hướng ngoại khinói chuyện cùng bạn sẽ nhìn vào giày của bạn.” Ngay cả khi kể chuyện cười, họ cũng có một

vẻ mặt thật sự nghiêm túc và chỉ mỉm cười trong nội tâm của họ Nhưng nếu có một ngườiPhần Lan kể chuyện cười cho bạn nghe, thì chắc chắn một điều là họ có ấn tượng rất tốt vềbạn Có thể nói rằng người Phần Lan là những người hòa đồng, nhưng họ lại thể hiện nó một

cách khá tinh quái

Trong văn hóa Phần Lan, những chuẩn mực về ứng xử rất được tôn trọng Người Phần Lantin rằng luôn có một cách để ứng xử văn minh trong tất cả mọi tình huống Việc ngắt lời trongmột cuộc trò chuyện được coi là một hành vi thô lỗ Người Phần Lan cũng là những người vôcùng khiêm tốn Họ nói chuyện bằng giọng điệu vừa phải và cũng hiếm khi có bất kì hànhđộng gì để gây chú ý

❖ Một số truyền thống:

14 Nhắc đến truyền thống Phần Lan thì không thể nào không nhắc đến những phòng Sauna - phòng tắm hơi tại đất nước này Trong văn hóa Phần Lan, phòng Sauna là một nơi thiêng liêng đối với người Phần Lan, không chỉ được sử dụng để tắm xông hơi hàng tuần mà còn cho các mục đích nghi lễ Phòng Sauna còn đóng một vai trò quan trọng trong cả giao tiếp kinh doanh

và xã hội

Một lời mời đến một phòng Sauna nên được coi là một vinh dự Việc từ chối bị coi là bấtlịch sự, trừ khi có lý do chính đáng Các phòng Sauna phần lớn đều được xây bằng gỗ Nhiềungười Phần Lan tin rằng tắm xông hơi giúp chữa bệnh cho tinh thần và cơ thể, và chúng đượccoi là gần như tôn kính tôn giáo Vào năm 2020, Sauna của Phần Lan đã được UNESCO côngnhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể

Truyền thống Phần Lan còn bao gồm vô số lễ hội, trong đó có một vài lễ hội được xem làđộc nhất vô nhị Lễ hội đặc biệt nhất có thể nhắc đến là lễ hội thể thao Eukonkanto - lễ hộiMang vợ Trong lễ hội này, người đàn ông sẽ cõng vợ mình theo tư thế quy định và vượt quanhững chướng ngại vật đề về đích Lễ hội này đã bắt đầu từ đầu thế kỷ 19 và vẫn được tiếp tụccho đến ngày nay tại thành phố Sonkajärvi đều đặn mỗi năm một lần Một truyền thống đặcbiệt khác là Tinanvalanta Truyền thống giải trí huyền bí này được thực hiện vào đêm giao thừa

để xem năm sắp tới sẽ mang lại điều gì cho cuộc sống của bạn: nếu bề mặt thiếc sủi bọt sẽmang lại cho bạn vận may, một con ngựa hứa hẹn một chiếc xe mới, trong khi bề mặt mỏngmanh dự đoán bất hạnh Để thực hiện được truyền thống này, người Phần Lan sẽ đun chảymột chiếc móng ngựa bằng thiếc, sau đó, ném nó vào một xô nước đầy Đây là một truyềnthống hoàn toàn hợp pháp và rất được xem trọng tại Phần Lan

1.4 Giáo dục

Không chỉ có khoản hỗ trợ dân sinh cao, hệ thống giáo dục của đất nước này được xếpvào hàng đứng đầu của thế giới Phần Lan luôn đứng vị trí cao trong cuộc thẩm định học lực

quốc tế, vượt qua cả cường quốc hàng đầu thế giới là Hoa Kỳ

Theo kết quả của một cuộc điều tra được tiến hành dựa vào điểm số trung bình của họcsinh với các môn đọc, toán và khoa học, Phần Lan được coi là đất nước có nhiều học sinh giỏi

và thành công nhất Tỉ lệ đi tiếp lên trung học và đại học ở đây rất cao từ 60-70% và khoảngcách chênh lệnh về học lực giữa học sinh giỏi và học sinh dở thuộc vào hàng thấp nhất thếgiới Những điều này càng khẳng định thành công và chất lượng đào tạo của nền giáo dụcPhần Lan

Một số đặc điểm nổi bật của giáo dục Phần Lan giúp đất nước này luôn giữ thứ hạng cao trên bảng xếp hạng giáo dục của các nước:

❖ Trẻ con không cần phải nhập học sớm

Ở những quốc gia khác, đặc biệt là các nước Châu Á thì phụ huynh thường có khuynh hướng bắt ép con mình học chữ càng sớm càng tốt để có thể cạnh tranh với bạn bè đồng trang

15 lứa khi nhập học chính thức Ngay tại Việt Nam, chuyện các bé phải đi học chữ hay đếm số trước khi vào lớp một cũng khá phổ biến Tuy nhiên ở Phần Lan lại không xảy ra hiện trạng đi học sớm này Trẻ con tại đây không cần lo lắng đến việc học thêm học bớt trong giai đoạn trước khi vào lớp 1 Thậm chí độ tuổi vào lớp 1 ở nước này là 7 tuổi, trễ hơn các quốc gia kháctận một năm

Trước khi vào lớp 1, từ cột mốc 8 tháng tuổi trở đi thì tất cả mọi trẻ em ở Phần Lan cũngđều nhận được chế độ chăm sóc sức khỏe và giữ trẻ miễn phí Chính sách này đã được áp dụng

từ năm 1996 cho đến nay Các môn học ở giai đoạn dưới 7 tuổi không bao gồm đọc viết haylàm toán mà sẽ liên quan đến thiên nhiên, động vật và sự sống để các bé vừa học vừa chơi

❖ Không có trường đặc biệt cho trẻ em khuyết tật

Chủ trương của nền giáo dục Phần Lan là không phân biệt đối xử vì những khiếm khuyếtcủa trẻ em Ngược lại quốc gia này còn quan tâm và trân trọng sự khác biệt và nhu cầu riêngcủa mỗi cá thể trong xã hội Chính vì vậy nên ở Phần Lan mọi trẻ em gồm cả các bé cần chămsóc đặc biệt đều được học chung trong một lớp Để hạn chế những khó khăn mà các học sinhkhuyết tật phải đối mặt thì giáo dục Phần Lan đã tự điều chỉnh hệ thống giảng dạy của mình

Cụ thể, mỗi trường học tại Phần Lan đều tuyển một giáo viên có chuyên môn về chămsóc người khuyết tật để phụ trách chăm lo cho những học sinh có nhu cầu đặc biệt Ngoài ra thìcán bộ nhân viên nhà trường, đội ngũ y tá, người hoạt động xã hội, chuyên viên tâm lý, thầy côgiáo đứng lớp và kể cả hiệu trưởng cũng thường xuyên gặp mặt học sinh trong lớp để lắng

nghe những vấn đề các em đang gặp phải nhằm ra tay giúp đỡ

❖ Quá trình xét tuyển giáo viên gắt gao

Vào mỗi đợt tuyển dụng giáo viên tại Phần Lan hàng năm, chỉ có 10% ứng viên đứng ở top đầu mới được xét duyệt để trở thành giáo viên chính thức Điều đó có nghĩa để trở thành giáo viên ở Phần Lan không hề dễ Vì thế, công việc sư phạm tại Phần Lan luôn được mọi người kính trọng và có vị trí cao trong xã hội không khác gì nghề bác sĩ hay luật sư

Công việc giáo viên tại Phần Lan có thu nhập cao nhưng không phải làm việc quá nhiều

so với các quốc gia phát triển khác Thông thường giáo viên ở Phần Lan chỉ dành khoảng 4 đến

5 tiếng mỗi ngày cho việc giảng dạy Thời gian còn lại họ sẽ dùng để họp giao ban, lên kếhoạch giảng dạy với đồng nghiệp hoặc gặp gỡ đối tác để đầu tư cho bài giảng

Giáo viên tại Phần Lan thậm chí còn được phép tự do sáng tạo trong phương pháp giảngdạy miễn cách thức đó phù hợp Họ cũng không phải tuân theo quy chuẩn đánh giá năng lựchọc viên qua các bài kiểm tra mà có thể tự đưa ra khung đánh giá khác Với những yếu tố trênthì không ngạc nhiên khi công việc giáo viên luôn được người Phần Lan mong muốn dấn thân

và theo đuổi

❖ Không có gánh nặng thi cử

16 Học sinh tại Phần Lan không phải trải qua quá nhiều kỳ thi chuẩn hóa áp lực như các nềngiáo dục khác trên thế giới Trong suốt quá trình học tập, chỉ có một kỳ thi chuẩn hóa bắt buộccho học sinh Phần Lan là Bài Thi Đại Học Quốc Gia (National Matriculation Examination) saukhi kết thúc lớp 12 Những bài thi trên chỉ dành cho bạn nào chọn học cấp 3 từ lớp 10 đến lớp

12 Đối với những bạn chọn học nghề sau khi kết thúc lớp 9 thì không cần phải dự thi bài này

Số lượng học sinh chọn học nghề tại Phần Lan chiếm khoảng 50%

Kỳ thi đại học của Phần Lan cũng không tạo nhiều áp lực đè nặng lên vai người học Bàithi chủ yếu đánh giá các kỹ năng và kiến thức quan trọng Nhìn chung thì hệ thống giáo dụcPhần Lan chủ yếu tập trung vào sự phát triển của người học hơn là các bài kiểm tra Cách tiếpcận này giúp học sinh tại Phần Lan bớt áp lực trong học hành và phát triển được khả năng tưduy phản biện

❖ Thời gian nghỉ giải lao nhiều

Trung bình, học sinh tại Phần Lan có tổng thời gian nghỉ giải lao giữa giờ là là… 75 phútmỗi ngày Cụ thể thì cứ mỗi 45 phút học trong lớp thì sẽ có 15 phút nghỉ giải lao Không chỉ cógiờ nghỉ nhiều, giờ học của học sinh tại Phần Lan cũng không bao giờ rơi vào trường hợp quá

tải Đối với các em học sinh lớp 1 và lớp 2 thì mỗi tuần chỉ có khoảng 20 giờ học trên lớp.Càng lên bậc học cao hơn thì giờ học sẽ tăng từ từ

2 Đặc điểm kinh tế

2.1 Tổng quan nền kinh tế Phần Lan

Nền kinh tế Phần Lan được đặc trưng bởi nền công nghiệp hóa cao, thị trường nội địa nhỏ và mở cửa thương mại Phần Lan có một nền kinh tế hỗn hợp, kết hợp thị trường tự do với

mô hình nhà nước phúc lợi Bắc Âu Năm 2020, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Phần Lan đạt hơn 236 tỷ EUR Sản lượng kinh tế bình quân đầu người cao tương đương với các nền kinh

tế Tây Âu khác như Đức, Áo và Thụy Điển Vào đầu những năm 2000, Phần Lan là một trong những nền kinh tế hoạt động tốt nhất trong EU, nhưng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu

2008 – 2009 đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến xuất khẩu và nhu cầu trong nước của quốc gia này Trong những năm gần đây, tăng trưởng kinh tế của Phần Lan vẫn ở mức tích cực nhưng ở mức khiêm tốn so với các nước EU khác

Hình 2-1 GDP và tốc độ tăng trường GDP của Phần Lan giai đoạn 2015 – 2020, Nguồn: World Bank Theo dữ

liệu thống kê từ World Bank, kinh tế Phần Lan đã có sự phục hồi tương đối ổn định sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 – 2009, GDP tăng từ 234 tỷ USD năm 2015 đạt 269 tỷ USD năm 2020, tốc độ tăng trưởng trung bình giai đoạn đạt 1%, cao nhất vào năm 2017 với 3.2% Trong giai đoạn 2015 – 2020, GDP của Phần Lan đạt cao nhất ở năm 2018 với 275 tỷ USD cùng mức tăng trưởng 1.1% Năm 2020, do ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid – 19, GDP Phần Lan tăng trưởng âm 2.8%, đạt 269 tỷ USD

Hình

2-2 GDP bình quân đầu người và tỷ lệ thất nghiệp của Phần Lan giai đoạn 2017 – 2021, Nguồn: World Bank

Từ biểu đồ ta thấy, GDP bình quân đầu người của Phần Lan thuộc hàng cao nhất thế giới(~ 50.000 USD/năm), cho phép người dân nước này có mức sống cao Tuy nhiên, biểu đồ cũngcho thấy hình ảnh đối lập khi chất lượng sống cao đi kèm với tỷ lệ thất nghiệp cao Trong giaiđoạn 2017 – 2021, tỷ lệ thất nghiệp trung bình giai đoạn là 7.6%, cao nhất vào năm 2017 với

18 8.6% người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp Tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng giảm qua cácnăm, từ 8.6% giảm xuống còn 6.7% năm 2019, tăng ngược trở lại 7.8% năm 2020 do ảnhhưởng của đại dịch Covid – 19 và giảm nhẹ còn 7.5% năm 2021

Theo các nhà kinh tế học, thị trường lao động Phần Lan sẽ hạ nhiệt khi tăng trưởng kinh

tế chậm lại và tăng trưởng nhu cầu lao động suy yếu Xu hướng giảm tỷ lệ thất nghiệp sẽ tạmthời dừng lại và việc làm sẽ hầu như không tăng trong năm 2020 Tỷ lệ thất nghiệp vẫn được

kỳ vọng sẽ thấp hơn so với những năm gần đây Tuy nhiên, trong nhiều lĩnh vực và khu vựcđịa lý sẽ vẫn còn những vấn đề không phù hợp giữa những công việc còn trống và nhữngngười tìm việc thất nghiệp hiện tại

Trong giai đoạn 2017 – 2021, tỷ lệ lạm phát Phần Lan dao động trong khoảng 0.3% đến2.2%, tỷ lệ lạm phát trung bình đạt 1.08% Năm 2021, do ảnh hưởng của đại dịch Covid – 19khiến nhiều ngành sản xuất đình trệ và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, tỷ lệ lạm phát ở Phần

Lan tăng lên tới 2.2%, tăng gấp 7 lần so với năm 2020 (~0.3%)

Nông nghiệp 2.45% 2.46% 2.39% 2.32% 2.31%

Hình 2-3 Tỷ trọng các ngành kinh tế trong tổng sản phẩm quốc nội Phần Lan giai đoạn 2016 – 2020, Nguồn: Statista

Quan sát biểu đồ, nhận thấy cơ cấu kinh tế của Phần Lan mang đậm nét cơ cấu kinh tế của mộtquốc gia phát triển: tỷ trọng ngành nông nghiệp thấp (~ 2.4%), tỷ trọng ngành công nghiệp chiếm gần ¼ trong tổng sản phẩm quốc nội, trong khi đó, ngành dịch vụ đóng góp đến gần 60% GDP Phần Lan

Ở Phần Lan, các công việc dịch vụ công chiếm 28.5% lực lượng lao động, tiếp theo làthương mại (21.3%), công nghiệp (15.5%), tài chính, bảo hiểm và kinh doanh (13.3%), xâydựng (7.1%), vận tải và truyền thông (9.9%) và các công việc nông lâm nghiệp (4.4%) Cácngành công nghiệp hàng đầu trong các quốc gia bao gồm sản xuất trong ngành công nghiệp

19 điện tử, kỹ thuật, kim loại, viễn thông và gỗ Phần Lan cũng làm tốt trong việc thúc đẩy cácngành công nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ sinh học, chơi game, công nghệ sạch

và công nghệ truyền thông