MỘT SỐ XU HƯỚNG THIẾT KẾ NHÀ Ở HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

PHỤ LỤC MỘT SỐ XU HƯỚNG THIẾT KẾ NHÀ Ở HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Nguồn Tổng hợp từ internet 1 NHÀ Ở SINH THÁI ( Eco house ) 1 1 1 KHÁI QUÁT VỀ KIẾN TRÚC SINH THÁI 1 1 1 1 Khái niệm về kiến trúc si.

PHỤ LỤC

MỘT SỐ XU HƯỚNG THIẾT KẾ NHÀ Ở HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Nguồn: Tổng hợp từ internet

1 NHÀ Ở SINH THÁI ( Eco house ) 1

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KIẾN TRÚC SINH THÁI 1

1.1.1 Khái niệm về kiến trúc sinh thái 1

1.1.2 Nhà ở cổ truyền Việt - một sản phẩm sinh thái - lịch sử 1

1.2 NHÀ Ở SINH KHÍ HẬU ( Bioclimatique House ) 3

1.2.1 Khái niệm nhà ở sinh khí hậu 3

1.2.2 Các tiêu chí của nhà ở sinh khí hậu 3

1.2.3 Các công trình tham khảo 4

1.3 NHÀ Ở THÍCH ỨNG VỚI ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (Adapting buildings for Climate Change) 6

1.3.1 Khái quát về nhà ở thích ứng với biến đổi khí hậu 6

1.3.2 Ngành Xây dựng thế giới ứng phó với biến đổi khí hậu 8

1.3.3 Một số mô hình nhà ở có khả năng thích ứng với nước biển dâng và bão 9

2 NHÀ Ở TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG ( Energy Efficient Home ) 13

2.1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ Ở TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG 13

2.1.1 Khái quát về kiến trúc tiết kiệm năng lượng 13

2.1.2 Tiết kiệm năng lượng: Không mới và không quá khó 14

2.2 NHÀ Ở THỤ ĐỘNG (Passive house/ Passivhaus) 16

2.2.1 Khái niệm về nhà ở thụ động 16

2.2.2 Các nguyên tắc thiết kế thụ động tăng hiệu quả năng lượng 17

2.2.3 Những ngôi nhà thụ động đầu tiên trên thế giới 20

2.3 NHÀ Ở THÔNG MINH ( IntelliHome, Smart house ) 23

2.3.1 Tổng quan về Nhà thông minh 23

2.3.2 Nhà thông minh không chỉ là những cỗ máy 24

2.3.3 Công trình tham khảo 27

TẠM KẾT 30

Kiến trúc nhà ở là một loại hình kiến trúc chiếm tỷ trọng lớn rất lớn trong đô thị, ảnh hưởng khá nhiều trong tiến trình tạo nên sự phát triển đô thị bền vững Các xu hướng kiến trúc xanh đang tác động rất lớn đến quan niệm thiết kế cũng như các giải pháp thiết kế nhà ở Theo thống kê , trong phân khúc nhà ở, 62% các công ty xây dựng nhà ở đơn chiếc đang triển khai các dự án công trình bền vững và các tính năng xanh đang được áp dụng vào ít nhất 15% tổng số dự án của họ Theo như báo cáo gần đây của McGraw Hill, con số này có thể đạt tới 84% vào năm 2016.1

Vì thế ta cần có cái nhìn cận cảnh hơn, chuyên biệt hơn về loại hình kiến trúc nhà ở này trong các xu hướng kiến trúc xanh, cụ thể phân theo hai dòng phát triển sau:

+ Nhà ở sinh thái (Eco house): nhà ở sinh khí hậu (Bioclimatique House), nhà ở thích ứng với điều

kiện biến đổi khí hậu (Adapting buildings for Climate Change);

+ Nhà ở tiết kiệm năng lượng (Energy Efficient Home): nhà ở thụ động (Passive house), nhà ở

thông minh ( Intelligent Home, Smart house);

1 NHÀ Ở SINH THÁI ( Eco house )

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KIẾN TRÚC SINH THÁI

1.1.1 Khái niệm về kiến trúc sinh thái

Kiến trúc sinh thái (KTST) được hiểu là kiến trúc mà trong suốt vòng đời của nó từ khi xây dựng, sử dụng cho đến khi loại bỏ đều được tiến hành theo các nguyên tắc sinh thái:

- Cộng sinh với môi trường tự nhiên

- Sử dụng các vật liệu tuần hoàn, tái sinh

- Tạo môi trường bên trong lành mạnh, dễ chịu

- Hoà nhập với môi trường nhân văn của lịch sử và khu vực

- Ứng dụng các kỹ thuật mới tiết kiệm năng lượng (TKNL)

Nói một cách tổng quát thì KTST là kiến trúc hướng tới giải quyết mối quan hệ giữa con người, kiến trúc và thiên nhiên, nó phải vừa vì con người mà sáng tạo ra một môi trường không gian nhỏ dễ chịu vừa phải bảo vệ môi trường lớn chung quanh Mục đích cao nhất của KTST là giảm chất thải đối với môi trường trong cả quá trình từ thi công, sử dụng đến loại bỏ nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và không gây ô nhiễm đối với môi trường

1.1.2 Nhà ở cổ truyền Việt - một sản phẩm sinh thái - lịch sử 2

Nhà ở cổ truyền Việt - một sản phẩm sinh thái - lịch sử

Tổ chức không gian điển hình nhà ở Việt truyền thống: ngôi nhà + sân + vườn + ao, một cấu trúc sinh thái đặc trưng Ngôi nhà chính bao gồm ba hoặc năm gian, nhiều khi thêm hai chái Nhà là một không gian thống nhất, tạo điều kiện tối ưu cho không khí lưu thông, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm Hàng hiên và sân sạch là những nhân tố chuyển tiếp mềm, từ thiên nhiên vào nhà

1 Theo Sustainable Cities Collective

và ngược lại Vườn không chỉ cung cấp rau quả, củi và vật liệu xây dựng; nó là phương tiện điều tiết khí hậu trong khuôn viên nhà Ao là một phát minh kỳ lạ về mặt sinh thái của văn minh cư trú Việt: Đào ao lấy đất đắp nền, lấy nơi thả bèo và thả cá; tắm giặt, thoát nước mưa, làm mát không khí Cấu tạo nhà ở Bắc Bộ và Nam Bộ có sự khác biệt: Nhà ở phía bắc có kết cấu bao che lưỡng tính, bởi nó phải vừa mở tối đa vào mùa hạ và lại vừa khép kín ở chừng mực có thể vào mùa đông Trong khi đó, kết cấu bao che của nhà ở phía Nam lại mỏng manh, bổn phận của nó chỉ thuần túy che mưa chắn nắng và cản trở mắt nhìn của đồng loại Như vậy, không gian nhà Việt cổ truyền được triển khai theo sơ đồ khép Cuộc sống cũng diễn ra theo sơ đồ khép Đầu vào và đầu ra cùng một nơi Mọi chất thải đều tiêu tan tại chỗ hoặc ngay trên cánh đồng làng Kiến trúc hầu hết có nguồn gốc hữu cơ, không có móng, cũng tự xóa dấu vết

Nhà ở hôm nay

Căn nhà ở hiện đại, tiện nghi tưởng như bội phần, lại đang đối mặt chính diện với những vấn

đề sinh thái, những lo âu và tính toán sinh tử Thiên nhiên trong vòng một thế kỷ qua biến đổi một cách cơ bản Tài nguyên cạn kiệt nhanh Đất đai bị chiếm dụng và cảnh sắc thiên nhiên biến dạng Các thông số cơ bản của khí hậu đã thay đổi Sự cân bằng sinh thái đang bị phá vỡ Cơ chế những đô thị to nhỏ và những đô thị khổng lồ chiếm lĩnh vị trí từng có của không gian ở cổ truyền, tạo ra những hệ thống quan hệ không gian mới, những khái niệm tỷ lệ xích mới

Căn nhà ở - tổ ấm đánh mất vị trí, trở thành hạt nhân nhỏ bé, lọt thỏm trong những cơ thể đô thị siêu nhân - những cỗ máy mà bản thân con người không dễ bề chế ngự Ở thôn quê đang lan rộng mô hình nhà ống nhiều tầng, bưng bít khỏi trời đất Cái quạt nan thay bằng cái quạt điện Và đang dần được thay bằng cái máy điều hòa không khí Ở đô thị, dù là chung cư hay nhà chia lô, nhà

ở đang trở thành những cái hộp khép kín, nhờ cậy chủ yếu vào các phương tiện máy móc hao tốn điện năng để tạo nên độ dễ chịu Hội chứng "khách sạn 5 sao" đang lan sang nhà ở đô thị Các kiến trúc sư và những người làm nhà nói chung đang lãng quên dần hoặc không đoái hoài đến những ưu việt của thiên nhiên, những giải pháp và thủ pháp thông thường nhằm kéo thiên nhiên xích lại gần

để tận hưởng nó Họ thiết kế nhà ở mà quên mất địa chỉ của nó

Nhà ở sinh thái - những ý tưởng

Xây dựng nhà ở sinh thái không chỉ phụ thuộc bởi các giải pháp kiến trúc và giải pháp kỹ thuật cho bản thân ngôi nhà, mà còn phụ thuộc nhiều hơn bởi những cục diện mang tính vĩ mô Trước hết, nhà ở sinh thái phụ thuộc vào thái độ của chúng ta đối với thiên nhiên thể hiện ở những quan điểm mang tính chiến lược sau đây:

- Kiến trúc cộng sinh với thiên nhiên: Cần coi kiến trúc, hiểu theo nghĩa rộng, là tài nguyên thứ hai sau thiên nhiên; kiến trúc phải hòa đồng với thiên nhiên, lấy sự thích ứng và ứng phó mềm làm phương châm trong ứng xử với thiên nhiên; đặt các hoạt động kiến trúc vào nhiệm

vụ trọng đại là chữa trị và ở mức độ có thể; hồi phục thiên nhiên

- Kiến trúc giảm thiểu phí tổn năng lượng: Hạn chế tối đa việc sử đụng các phương tiện và thiết bị kỹ thuật tiêu tốn năng lượng điện, tận dụng tối đa các giải pháp và thủ pháp truyền

thống tạo lập tiện nghi khí hậu; khai thác tối đa các nguồn năng lượng tự nhiên; hướng cuộc sống con người trở lại đần với các điều kiện tự nhiên

- Bảo tồn tài nguyên thiên nhiên: Sử dụng tài nguyên đất đai và sinh thái một cách dè xẻn, dành cho các thế hệ mai sau; hạn chế khai thác và cạn kiện hóa các vật liệu và nguyên liệu tự nhiên; tăng cường khả năng tái sử dụng vật liệu; hạn chế tối đa việc "khai tử hóa" các vùng đất bởi sự biến chung thành những bãi thải chất rắn, giết chết mọi sự sống

Đồng thời, nhà ở sinh thái chỉ có thể mang tính khả thi khi các đô thị, các khu dân cư được cải tạo, được quy hoạch xây dựng theo những quan điểm và bài bản của KTST Các hạt nhân nhà

ở không thể nào cải thiện đáng kể các điều kiện tiện nghi khí hậu vì tiện nghi sống trong một đô thị bị ô nhiễm, bị suy thoái về phương diện môi trường Chúng ta xây dựng các kế hoạch và quy hoạch cải tạo, hiện đại hóa các đô thị, song trong những nội dung ấy ít thấy đề cập tới việc hồi

phục quỹ thiên nhiên cảnh quan Đã đến lúc con người cần quan tâm đến vấn đề " Về với và sống cùng thiên nhiên"

1.2 NHÀ Ở SINH KHÍ HẬU ( Bioclimatique House )

1.2.1 Khái niệm nhà ở sinh khí hậu

Nhà ở sinh khí hậu là kiến trúc nhà ở có xem xét đến điều kiện khí hậu của địa điểm trong tác động tới con người, nhờ đó thiết kế và xây dựng các đô thị, các công trình phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, tận dụng tối đa các thiên nhiên , nâng cao điều kiện sống tiện nghi và bảo vệ sức khoẻ cho con người, giảm thiểu việc sử dụng năng lượng nhân tạo, tiết kiệm chi phí đầu tư và kinh phí sử dụng, giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ hệ sinh thái trái đất

Về nội dung cơ bản, kiến trúc sinh khí hậu nói chung nghiên cứu giải quyết mối quan hệ giữa khí hậu và kiến trúc ngay từ lúc lập quy hoạch, thiết kế các công trình nhằm tận dụng tối đa những điều kiện thuận lợi và hạn chế các yếu tố bất lợi của thiên nhiên và khí hậu để đảm bảo tiện nghi sinh sống cho con người Một trong những hướng đi quan trọng trong việc nghiên cứu thiết kế kiến trúc theo sinh khí hậu chính là phân tích, đúc kết các tinh hoa trong kiến trúc truyền thống, nhà ở dân gian hay trong các công trình kiến trúc đã được xây dựng ở những khu vực có khí hậu tương đồng, nhằm tìm ra các giải pháp có giá trị để kế thừa và phát triển vào kiến trúc hiện đại

Thật vậy, trong quá trình phát triển của xã hội loài người, con người đã từng bước làm nên những ngôi nhà từ thô sơ đến phức tạp để chống lại những điều kiện bất lợi của thời tiết và thoả mãn nhu cầu sống ngày càng cao Từ đó, dẫn đến việc xuất hiện các loại hình nhà khác nhau trên những khu vực có điều kiện khí hậu khác nhau Đặc biệt, các loại hình nhà này đã không ngừng được biến đổi và hoàn thiện để thích nghi với khí hậu khu vực mà nó tồn tại Cho nên có thể nói các kiến trúc truyền thống, nhà ở dân gian ở các địa phương đã là các kiến trúc sinh khí hậu

1.2.2 Các tiêu chí của nhà ở sinh khí hậu

Kiến trúc nhà ở sinh khí hậu lấy thoả mãn cảm giác dễ chịu của sinh vật như lạnh, nóng, khô,

ẩm làm xuất phát điểm thiết kế, chú trọng mối quan hệ giữa khí hậu, khu vực và cảm giác sinh học

của cơ thể con người và cho rằng thiết kế kiến trúc phải tuân thủ quá trình : Khí hậu → Sinh vật →

Kỹ thuật → Kiến trúc Cụ thể là:

i Điều tra nghiên cứu các điều kiện khí hậu nơi thiết kế: như các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm tương đối, cường độ chiếu sáng của mặt trời, sức gió và hướng gió… lập thành đặc điểm khí hậu bình quân hàng năm của khu vực

ii Đánh giá ảnh hưởng của mỗi điều kiện khí hậu đối với cảm giác dễ chịu về sinh học của cơ thể con người

iii Chọn giải pháp kỹ thuật để giải quyết mâu thuẫn giữa khí hậu với sự dễ chịu của cơ thể người Ví dụ: chọn địa điểm và định vị kiến trúc, xác định và đánh giá phạm vi bóng râm của kiến trúc, thiết kế hình thức kiến trúc, dẫn dắt sự lưu thông của không khí và giữ cho nhiệt

độ trong phòng gần như không thay đổi…

iv Kết hợp địa điểm đã chọn, chia mức độ quan trọng của các điều kiện, chọn giải pháp kỹ thuật tương ứng để tiến hành thiết kế kiến trúc, tìm kiếm phương án tối ưu

1.2.3 Các công trình tham khảo

1 Ngôi nhà Chochikukyo, nhà sinh thái đầu tiên ở Nhật Bản 3 là sự kết hợp hoàn hảo giữa thiết

kế truyền thống và hiện đại

Chochikukyo là một ngôi nhà 80 năm tuổi ở Tokyo, Nhật Bản Thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng Kouji Fujii từ những thập niên đầu thế kỉ 20 (năm 1928), Chochikukyo ngày nay đón rất nhiều lượt khách tham quan Ông đã dùng tất cả kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được để tạo nên một ngôi nhà "thích nghi với khí hậu và đặc điểm tự nhiên, cũng như phù hợp với lối sống ở Nhật Bản."

Các cửa sổ ở phía nam có thể mở lên khá cao, cho phép đón thêm nhiều không khí ấm trong mùa đông Điều này giúp giữ cho căn phòng ấm áp, giảm nhu cầu sử dụng máy sưởi Ngôi nhà sinh thái này cũng được thiết kế thông minh để mát mẻ trong mùa hè Hàng loạt ống dẫn được lắp đặt trên các gác mái để làm giảm nhiệt độ và thông suốt không khí cho cả ngôi nhà trong mùa oi bức Trần nhà được làm từ tre và tuyết tùng Nhật Bản để giữ cho căn nhà "đông ấm, hè mát" Ngôi nhà Chochikukyo không phải dùng đến máy điều hòa nhiệt độ trong suốt mùa hè còn nhờ ống dẫn dưới sàn nhà hút gió từ ngọn đồi nằm phía Tây Các vị khách đến thăm đều nhận xét rằng ngay cả vào những ngày nóng nực nhất, tất cả các phòng ở đây đều thoáng mát

3 http://danhantao.vn/vi/tintucchitiet/ngoi-nha-sinh-thai-dau-tien-o-nhat-ban.1862/

Ngôi nhà cũng được xây dựng với lượng lớn các cửa trượt giấy Giống như nhiều gia đình truyền thống ở Nhật Bản, cách thiết kế cửa này cho phép các phòng nhanh chóng được mở thông hay ngăn lại

Không chỉ quan tâm đến thiết kế tổng thể, Fujii cũng chăm chút đến đồ nội thất Các đồ nội thất đều nhỏ xinh phù hợp với diện tích và cân bằng kích thước hoàn hảo với nhau Điểm khác biệt

so với các gian nhà truyền thống Nhật là việc bỏ đi các cột trụ lớn, tạo ra không gian mở và một "cái nhìn toàn cảnh"

2 Nhà ở sinh khí hậu GG cắt giảm hóa đơn nhiệt đến 76,66% 4

Căn nhà sinh khí hậu GG là một căn nhà gỗ ở miền núi phía bắc của Barcelona sử dụng ít hơn 76,66% năng lượng sưởi ấm so với những căn nhà truyền thống Thiết kế bởi Alventosa Morell Arquitectes, dự án bao gồm sáu khối mô đun lắp ghép, hòa nhập cùng với cây cối và các vườn cây

Với mục đích để tối ưu hóa các chi tiết thi công với giá thành ít nhất Alventosa Morell Arquitectes chọn sử dụng gỗ làm vật liệu duy nhất Điều này khiến họ phải làm việc với một ngành công nghiệp cụ thể, từ đó không chỉ làm giảm các khả năng có thể xảy ra mà còn khiến cho dự án ít khi sai khác với kế hoạch và vượt ngân sách dự kiến Ngoài việc tìm hiểu các kiến thức chuyên ngành, các kiến trúc sư còn nghiên cứu sinh thái khí hậu để đảm bảo chiến lược thiết kế phù hợp nhất được sử dụng

Hệ thống thông

gió trên trần nhà

được thiết kế từ 80

năm trước giống ở

các chung cư hiện

đại ngày nay

Hệ thống thông gió dưới sàn nhà

Một trong những nét đặc biệt của tòa nhà là khoảng trống hở kết nối sau khối mô đun khác nhau Các mô đun thu giữ năng lượng mặt trời trong suốt mùa đông để làm ấm không gian nội thất, trong khi vào mùa hè trở thành các khối che chắn với sự liên hệ trực tiếp với khu vườn xung quanh Vỏ bọc của căn nhà có khả năng cách nhiệt cao, điều đó có nghĩa chỉ cần rất ít nhiệt để làm ấm không gian bên trong

1.3 NHÀ Ở THÍCH ỨNG VỚI ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (Adapting buildings for Climate Change) 1.3.1 Khái quát về nhà ở thích ứng với biến đổi khí hậu

+ Biến đổi khí hậu là gì? Chúng ta đều biết, sự biến đổi khí hậu (BĐKH) đang đe doạ huỷ diệt Trái

đất ngay trong thế kỷ 21 Báo cáo của ông Robert T Watson – Chủ tịch Ban liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (báo cáo lần thứ hai, tháng 11/2000, tổng hợp trên 10.000 tài liệu khoa học của hàng ngàn các nhà khoa học trên thế giới) cho biết: thế kỷ qua trái đất đã ấm lên 0,4 – 0,8 0C, ấm nhất trong suốt 1000 năm qua và mực nước biển đã dâng cao thêm khoảng 20 cm Dự báo vào năm

2100, nhiệt độ bề mặt trái đất sẽ tăng từ 1,5 đến 60C, và mực nước biển dâng cao từ 15 đến 95 cm Dựa vào tốc độ tăng khí nhà kính như hiện nay, các nhà nghiên cứu Đài Loan cho rằng đến cuối thế

kỷ này mực nước biển có thể dâng cao từ 65cm đến 150cm Sự quan tâm của toàn thế giới tới biến đổi khí hậu thể hiện rõ rệt nhất từ tháng 6/1992 trong Hội nghị Thượng đỉnh của Liên hợp quốc về môi trường và phát triển tại Rio de Janeiro, Brazil Tại đây đã thông qua “Công ước Khung về Biến đổi khí hậu” Đến tháng 12/1997 “Nghị định thư Kyoto” về giảm các khí nhà kính được các bên tham gia Công ước thông qua Việt Nam là một trong hơn 180 quốc gia trên thế giới đã ký kết tham gia Công ước và cam kết thực hiện Nghị định thư này Nếu thảm hoạ Biến đổi khí hậu xảy ra thì Việt Nam sẽ là một trong 5 quốc gia trên thế giới phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất! Các nhà khoa học nhận định, sự tăng nhanh của tần suất và cường độ các thiên tai trên thế giới, cũng như trận mưa lớn gây lũ lụt Hà Nội và triều cuờng TP Hồ Chí Minh vừa qua là những biểu hiện của Biến đổi khí hậu

+ Nguyên nhân gây nên biến đổi khí hậu: Một trong những nguyên nhân chính gây ra BĐKH trái

đất là công nghiệp xây dựng Đó là sản phẩm tiêu thụ năng lượng lớn, nên là nguồn ô nhiễm cao Phân tích mới nhất của KTS New Mexico Edward Mazria chỉ rằng nhà cửa là nguồn gốc phát thải của gần một nửa khí nhà kính toàn cầu, gây ra sự BĐKH Theo Hội đồng Công trình xanh Mỹ (USGBC), năng lượng sử dụng hàng năm của nhà ở và nhà thương mại là 39%, phát thải 30% khí nhà kính, cộng thêm năng lượng tự thân để chế tạo vật liệu xây dựng, vận chuyển đến nơi xây dựng và lắp đặt thì tổng năng luợng tiêu thụ của nhà cửa là 48% Tỷ lệ phát thải CO2 gắn với công nghiệp xây dựng kiến trúc là trên 40% ở các nước xứ lạnh châu Âu, khoảng 36% ở Nhật Bản (1990), 28,8% ở Đài Loan (bao gồm 9,31% của vật liệu kiến trúc, 1,49% của tàu thuyền, 11,88% nhà ở và 5,94% thương mại) Năng lượng điện tiêu thụ để sản xuất 1kg xi măng thải ra 0,4 kg CO2, 1kg thép thải ra 0,9 kg CO2, 1m2 gạch ceramic thải ra 7,9 kg CO2 Theo nghiên cứu của ĐH Kiến trúc ĐH Quốc gia Thành Công, Đài Loan, lượng phát thải của vật liệu xây dựng là khoảng 300 kg CO2/ m2 cho 1 nhà ở có chiều cao trung bình Như vậy nếu nhà có diện tích 116 m2 sẽ phát thải ~ 34.000 kg CO2 mỗi nhà/năm, tương đương số CO2 hấp thụ để quang hợp của 1 cây cổ thụ trong 40 năm

+ Công trình xanh thích ứng với BĐKH là một giải pháp: Từ sau “Hội nghị thượng đỉnh trái đất”

1992, đòi hỏi thiết kế bảo vệ môi trường trong xây dựng đã được đồng thuận cao trên thế giới và Green Building được coi là một phần trong hoạt động có ý thức của toàn cầu đối phó lại sự BĐKH Nghiên cứu của KTS Mazria và tổ chức Kiến trúc 2030 chỉ rằng “ổn định phát thải trong công trình xây dựng và đưa trở về mức chấp nhận được là chìa khoá để giữ sự ấm lên toàn cầu hơn mức hiện nay khoảng 10C” Với giá trị này thì nước biển cũng sẽ dâng cao thêm khoảng 50 – 70 cm Chương trình công trình xanh là hoạt động có hiệu quả cao về kinh tế, giảm bớt tiêu thụ năng lượng, do đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia Năm 2005 Tổ chức Kiến trúc 2030 kết hợp với Hội kiến trúc sư Mỹ (AIA) đưa ra chính sách: “Tất cả công trình mới, mở rộng và nâng cấp phải được thiết kế để giảm tiêu thụ năng lượng hoá thạch 50% so với mức trung bình năm 2005 của công trình cùng loại” Năm 2005 Hội KTS Mỹ giới thiệu cho khoảng 70.000 chính sách cơ bản nhằm mục đích giảm 50% năng lượng hoá thạch tiêu thụ trong các công trình mới vào 2010, sau đó giảm 10% trong mỗi 5 năm tiếp theo, để năm 2030 đạt được mức giảm 90% so với năm 2005 Theo tổng kết của TS Nirmal Kishnani về thực hành công trình xanh tại Singapore và Malaysia thì chi phí xây dựng ban đầu cho công trình xanh có tăng lên, nhưng lợi nhuận thu được lớn hơn gấp 3, 4 lần tính theo tỷ lệ năng lượng tiết kiệm được

Nhà ở được xem là một trong bốn lĩnh vực dễ bị tổn thương nhất do BĐKH Hiện nay, tại các

đô thị, việc thích ứng với BĐKH và phòng chống thiên tai thông qua giải pháp quy hoạch, thiết kế và xây dựng nhà ở vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là ở những vùng ven đô và các khu vực dễ tổn thương (gần sông, gần biển,…), nơi tập trung phần lớn các hộ nghèo và thu nhập thấp Trong bối cảnh đô thị hóa và toàn cầu hóa, thách thức cho nhà ở tại các vùng này sẽ lớn hơn, trong đó, ngôi nhà không chỉ cần có khả năng giảm thiểu các tác động của khí hậu ở mức thấp nhất mà còn mang lại những lợi ích lâu dài về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường cho người dân và cộng đồng

1.3.2 Ngành Xây dựng thế giới ứng phó với biến đổi khí hậu 5

Xác định mức độ ảnh hưởng, trên thế giới đã có nhiều quốc gia xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm đánh giá và dự báo được những tác động của BĐKH và nước biển dâng đối với ngành Xây dựng Sau đây là một trong số các giải pháp nhằm đối phó với vấn đề này, bao gồm:

Giảm thiểu và thích ứng

Công ước khung của Liên Hợp quốc về BĐKH (UNFCCC) sử dụng hai thuật ngữ quan trọng này để nói về biện pháp ứng phó với BĐKH, đó là biện pháp giảm thiểu và biện pháp thích ứng

+Biện pháp giảm thiểu - nhằm giảm lượng khí thải C02, giảm thiểu nhiệt độ ấm lên toàn cầu, rõ ràng

là rất quan trọng trong việc làm chậm tốc độ thay đổi của khí hậu và sẽ tiếp tục làm như vậy bằng mọi cách, bao gồm cả phương pháp ngắn hạn và trung hạn Biện pháp thích ứng với BĐKH bao gồm một loạt các chương trình hành động, kế hoạch cụ thể nhằm đối phó với nó từ giảm phát khí thải theo xu hướng xanh (green technology in construction) đến “Zero carbon” Gần đây các quan niệm

về giao thông không carbon, xây dựng không carbon, năng lượng không carbon, nhà không carbon

và cuối cùng là thành phố không carbon bắt đầu được đề cập trong các hội thảo khoa học Hy vọng trong thời gian sớm các khái niệm này sẽ đi vào thực tiễn

+Biện pháp thích ứng nhằm điều chỉnh cho phù hợp với sự thay đổi khí hậu để hạn chế tối đa cho

ngành Xây dựng và bảo trì cơ sở hạ tầng, duy trì hệ sinh thái lành mạnh và các khu vực đô thị Biện pháp thích ứng thường ở cấp độ quy hoạch Trận động đất năm 1906 ở San Francisco là một ví dụ, các chính sách quy hoạch nhằm thích ứng BĐKH thành công có thể tách biệt các rủi ro một cách có hiệu quả Khi đó trận động đất khủng khiếp và vụ hỏa hoạn kéo theo dài 3 ngày đã hủy hoại cả thành phố, phá hủy 28 nghìn ngôi nhà Mức độ hủy hoại càng gia tăng do thành phố phụ thuộc vào

hệ thống ống dẫn gas và nước vốn không chịu được động đất ở cấp độ lớn Nếu đường ống gas bị

vỡ, nguy cơ hỏa hoạn cao hơn, và nếu đường ống nước bị vỡ, sẽ không thể khống chế được ngọn lửa, dẫn tới đám cháy nhỏ cũng có thể biến thành hỏa hoạn Trong trường hợp này, việc tách biệt tác động của 2 rủi ro này sẽ liên quan đến việc thiết kế và lắp đặt các đường ống có khả năng chống chịu tốt hơn động đất ở cấp độ cao

Hai biện pháp trên không thể tách rời mà hỗ trợ cho nhau để có thể ngăn chặn những tác động xấu của BĐKH, phối hợp với nhau để có thể làm giảm những rủi ro đáng tiếc Không được đánh giá hai phương pháp này một cách cô lập Điều quan trọng là các biện pháp thích ứng không đối nghịch với biện pháp giảm thiểu và ngược lại

Phương án thiết kế

Thiết kế cũng có tác động không nhỏ đến vấn đề này và cũng có khả năng giảm nhẹ các rủi ro Ví dụ, mật độ thiết kế xây dựng cao có thể làm tăng nguy cơ đảo nhiệt đô thị và gia tăng ngập lụt đô thị Trong khi đó, thiết kế công trình xanh có thể giúp cải thiện các vấn đề này một cách đáng kể, ví dụ

5 Theo baoxaydung.com.vn

như việc thu gom và lọc nước trên các tòa nhà cũng sẽ làm giảm dòng chảy khi có mưa lũ lớn trong

đô thị

Thiết kế linh hoạt để cho phép thay đổi có thể trong điều kiện BĐKH Điều này bao gồm các chiến lược đầu tư mà mang lại lợi ích ngay cả trong trường hợp không có sự thay đổi khí hậu trong tương lai (ví dụ: tăng cường sự an toàn cho ngôi nhà bằng vật liệu lợp mái chống nóng, chống cháy, lắp pin năng lượng mặt trời để tiết kiệm năng lượng và vừa tránh được rủi ro hỏa hoạn…) Ngoài ra, các nhà thiết kế cũng cần phải nghiên cứu về sự rủi ro tại khu vực mà mình thiết kế và vạch ra các phương án dự tính cho những mối nguy hiểm bao gồm: Nhiệt độ gia tăng; bão lụt; lốc xoáy; mưa lớn; mưa đá… Bên cạnh đó, ứng dụng thiết kế thụ động (sẽ trình bày sau) có lợi ích kép cho việc chống lại nhiệt độ gia tăng mà không cản trở nỗ lực giảm nhẹ

1.3.3 Một số mô hình nhà ở có khả năng thích ứng với nước biển dâng và bão 6

BĐKH toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng Theo Ủy ban Quốc tế về BĐKH (IPCC), Việt Nam là một trong năm nước chịu tác động lớn nhất của biến đổi khí hậu Hiện nay, Việt Nam thường xuyên chịu ảnh hưởng từ 8- 10 cơn bão mỗi năm, vì thế quy hoạch và xây dựng cũng cần tính đến việc gia tăng tần suất cũng như cường độ của các cơn bão Theo kịch bản biến đổi khí hậu

và nước biển dâng đối với Việt Nam được khuyến nghị sử dụng trong thời điểm hiện nay là kịch bản ứng với mức phát thải trung bình Điều này cũng có nghĩa là trong tương lai, cụ thể là vào năm 2050 mực nước biển sẽ dâng thêm 30cm so với thời điểm hiện tại Nghiên cứu và đề xuất mô hình nhà ở

có khả năng thích ứng với nước biển dâng và bão là một vấn đề cần được giải đáp kịp thời nhằm bảo vệ con người và tài sản trước tác động của thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu

Hiện trạng nghiên cứu về nhà nổi trong và ngoài nước

Nhà là nơi để ở và sinh sống lâu dài, nên ngoài việc nghiên cứu các giải pháp bền chắc an toàn chống

lũ, bão…còn chú ý tới các giá trị thẩm mỹ, phù hợp với văn hóa, lối sống và kiến trúc địa phương, cũng như đảm bảo sự tiện nghi và đầy đủ các chức năng cần thiết cho lối sống một gia đình cơ bản gồm: ông bà, hai vợ chồng và 2 con Trên cơ sở cần có các nghiên cứu giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế trong xây dựng nhà ở của người dân, phù hợp với xu thế phát triển nhà ở trong giai đoạn từ 10 đến 20 năm tới Sau đây là một số mô hình nhà ở điển hình có khả năng thích ứng với nước biển dâng và bão đã và đang triển khai trên thế giới và ở Việt Nam

 Mô hình nhà sàn

+ Có kết cấu nhà tương đối vững chắc và tiết kiệm

chi phí xây dựng hơn so với nhà có nền móng đặt

+ Hạn chế được nước lụt kéo theo các chất bẩn có

trong có lụt vào nhà

+ Có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và

chống chịu được bão cấp 10- 11

6 Nguồn: Tạp chí Xây dựng & Đô thị, số 36/2014

Tuy nhiên, mô hình này lại không được người dân ở vùng đồng bằng ưu chuộng vì còn một vài bất tiện trong khi sử dụng

 Mô hình nhà nổi kiểu Hà Lan

+ Thân nhà được xây bằng bê tông cốt thép rỗng, các hệ thống trụ

thép chống đỡ cho ngôi nhà

+ Hai cực neo ở phía trước và phía sau của tòa nhà, nhằm neo nhà

vào một vị trí cố định khi nó nổi lên do nước dâng

+ Mô hình này có thể nổi lên theo mặt nước đến 5,5m Do đó, có

khả năng thích ứng với nước biển dâng tốt, cho phép các hộ gia đình

sớm trở lại với cuộc sống thường nhật sau khi chịu hậu quả của lũ lụt

+ Khả năng chống bão thấp vì không có giằng chống bão

+ Khó phù hợp với điều kiện Việt Nam

 Mô hình nhà nổi của nhóm kiến trúc sư UCLA

Nhóm kiến trúc sư UCLA đề xuất ý tưởng sau khi chứng kiến những thiệt hại do bão Katrrina gây ra cho New Orleans (Bradford McKee, 2009)

- Mô hình này thích ứng ứng tốt với nước biển dâng, bão và đặc biệt

là góp phần bảo vệ môi trường

- Nhà có thể nổi lên trên mặt nước 3,7m như một chiếc bè khi

nước dâng lên

- Nhà có mái quang điện, hấp thụ năng lượng mặt trời (có khả năng

dự phòng năng lượng hoạt động cho ngôi nhà trong vòng 3 ngày);

bên trong khung nhà là hệ thống các đường ống nước, các thiết bị

điện và cơ khí, các thùng chứa nước mưa và các bộ pin được sạc

bằng năng lượng mặt trời

- Có khả năng chống bão lớn

- Chi phí xây dựng rất lớn 15.000 USD

- Khó phù hợp với điều kiện Việt Nam

 Nhà văn hóa cộng đồng của dự án DW (Tổ chức DW, 2009)

Mô hình này đạt giải nhất trong cuộc thi “Mẫu nhà an toàn” do DW

phát động

Khả năng chống bão và thích ứng với lũ lụt tốt do có giằng chống

bão và có tầng gác lửng tránh lũ lụt (xây trên nền cao 80cm so với

mặt đường) Nhà vừa thích hợp với sở thích của người dân vừa

thích ứng với biến đổi khí hậu Vì thế, có khả năng nhân rộng ở các

vùng co nguy cơ bị ảnh hưởng bởi bão lũ, nước biển dâng và bão

 Mô hình nhà bê tông nhẹ

Kiểu nhà sinh thái nổi trên mặt nước này rất dễ di chuyển bằng đường bộ và đường sông vì được thiết kế theo những chiếc module có cấu trúc di động linh hoạt, tiện lợi Việc thay đổi kích thước các phòng, vách đều được thực hiện chỉ bằng vài bước rất đơn giản mà không cần tới sự có mặt của các chuyên gia

Mái nhà được trang bị các tấm pin năng lượng mặt trời với mục đích tạo ra nhiệt và điện để cung cấp cho ngôi nhà, dự án có sử dụng hệ thống đèn tiết kiệm: LED và bóng sợi qaung học Ngôi nhà còn có kết cấu khung thép định vị trên hệ thống móng nổi, các phần khác được sử dụng cấu kiện đúc sẵn, do vậy hạn chế được chất thải trong quá trình xây dựng Các vật liệu được sử dụng xây dựng ngôi nhà là không độc hại, có nguồn gốc địa phương

Nhà nổi trên mặt nước Light home được xây dựng trên hệ thống module nổi, nhà nổi bê tông Light home là giải pháp hữu ích trong việc khai thác hoạt động sinh hoạt của con người trên ao, hồ, sông, biển Thiết kế tùy biến theo nhu cầu thực tế của người sử dụng, nhà nổi bê tông Light home đáp ứng tốt các yêu cầu về độ bền, tính thẩm mỹ cũng như tính kinh tế

 Mô hình nhà nổi phù hợp các vùng miền của Việt Nam

Chúng ta cần phải có các mô hình nhà nổi chống lũ cho các vùng miền khác nhau do đặc điểm tập quán, văn hóa và điều kiện tự nhiên Dựa trên các yếu tố này đề xuất các mô hình cho các vùng và tập trung lựa chọn phân tích một phương án tối ưu nhất

Phương án 1: Nhà nổi di động

Trong mô hình này, có thể xây dựng các căn hộ riêng hoặc thành các cụm nhà nổi di động Do mùa lũ

có thể kéo dài một vài tháng tại một số địa phương thì mô hình này có thể sử dụng đẻ tăng tính liên kết giữa các hộ gia đình Phần không gian chung có thể sử dụng thành các kho chứa lương thực, giống, nước sạch…

+ Ưu điểm:

- Giúp người dân sống qua mùa lũ và dễ dàng phục hồi

- Mang tính cộng đồng xã hội, nhất là tại các địa phương

có mùa lũ kéo dài

- Làm giảm lượng lớn chi phí cứu hộ hàng năm

+ Nhược điểm:

- Cần có khu vực để xây mới

- Xây mới hoàn toàn làm tăng chi phí xây dựng

chúng ta có thể tiết kiệm được chi phí do có thể tận dụng được nhà cũ, chỉ cần bổ sung thêm phần nổi di động

Ưu điểm:

- Phù hợp cho khu vực có mùa mưa lũ ngắn

- Dễ dàng trong việc cứu hộ

- Tận dụng nhà dễ dàng phục hồi một phần tài sản sau lũ

- Không gây thiệt hại về người

- Dễ dàng cho việc cứu hộ

- Tận dụng nhà có sẵn

+ Nhược điểm:

- Gây thiệt hại về tài sản do một phần vẫn bị ngập trong nước

- Khó phục hồi sau mùa mưa lũ

- Chi phí xây dựng cao

Phương án chọn: Trong các phương án trên, lựa chọn phương án tốt nhất và phân tích cụ

thể cả về khía cạnh tài chính đó là phương án nhà nổi di động Trong phương án này, có thể sử dụng

các vật liệu sẵn có tại địa phương như tre, luồng, thùng phi cũng như các vật liệu mới những giá thành hợp lý

Trong phương án này, các thùng phi không chỉ

có chức năng giúp nhà nổi trên mặt nước mà

chúng còn được sử dụng để chứa nước sạch sử

dụng trong khi có lũ, cũng như có thể sử dụng để

làm chỗ chứa chất thải sinh hoạt của con người

Phương án này đảm bảo được khía cạnh vệ sinh

môi trường, an toàn thực phẩm…một trong các

yếu tố quan trọng nhất với người dân khi sống

chung vơi lũ Sau khi kết thúc đợt lũ, nước đã rút

đi thì có thể tiến hành xử lý các chất thải trong

quá trình sinh hoạt, cụ thể như sau:

- Nước thải trong thùng phi (màu đen) được lấy ra ngoài và có thể sử dụng làm phân bón nếu đã đủ thời gian phân hủy hoặc được đưa vào bể phốt để xử lý tiếp theo

- Chất thải rắn được phân loại: chất thải hữu cơ, chất thải rắn Chất thải hữu cơ được trữ cùng với nước thải sinh hoạt Chất thải rắn được trữ trong các túi dễ phân hủy hay lưới đựng rác sau khi nước rút sẽ phân loại để xử lý tái chế hay chôn lấp

Ước tính chi phí xây dựng căn hộ cho một hộ gia đình, với các thông số cụ thể như sau:

- Diện tích sử dụng 40m2; Số tầng: 2 tầng

- Thời hạn xây dựng: 2 tháng

- Kinh phí xây dựng: 19.232.000 VNĐ

Một số ưu điểm của phương án lựa chọn:

- Đơn giản, giá thành xây dựng thấp

- Tận dụng vật liệu sắn có

- Đảm bảo khả năng chống lũ

- Đảm bảo nước sạch và vệ sinh môi trường

- Có thể sử dụng nguồn năng lượng mặt trời cung cấp cho chiếu sáng, nấu ăn và các hoạt động khác Kết luận: Qua đánh giá có thể thấy một số điểm mới trong mô hình lựa chọn như sau: Với lượng nước sạch tích trong các thùng phi đã đảm bảo nhu cầu sống của hộ dân trong khoảng 3 tháng Mô hình sử dụng chủ yếu những vật liệu tái chế được, thân thiện với môi trường Những vật liệu này đều có giá thành thấp nhưng vẫn đảm bảo được về mặt kết cấu ngôi nhà cũng như khả năng sử dụng Khả năng thân thiện môi trường cao, ít thải chất thải ra môi trường mà vẫn đảm bảo cuộc sống cho người dân mà vẫn giữ vững nét văn hóa cộng đồng riêng của người Việt Nam

Nghiên cứu này đã đưa ra được một số mô hình nhà thích ứng với biến đổi khí hậu cho một số vùng miền tùy theo điều kiện kinh tế, nhằm đảm bảo an toàn và vệ sinh môi trường cho người dân trước, trong và sau lũ Có thể triển khai thí điểm tại một số địa phương để rút kinh nghiệm áp dụng cho các đối tượng phù hợp

2 NHÀ Ở TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG ( Energy Efficient Home )

2.1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ Ở TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG

2.1.1 Khái quát về kiến trúc tiết kiệm năng lượng

Xây dựng là một trong những ngành tiêu thụ năng lượng rất lớn, hơn 2/3 tổng lượng điện tiêu thụ (theo BuildingScience.com), trong khi đó các tòa nhà dân sinh và thương mại tiêu thụ 40% năng lượng sơ cấp (nguồn cấp năng lượng thô chưa qua xử lý như than đá và dầu thô…) Thông số thể hiện mức độ ảnh hưởng đến môi trường trên toàn vòng đời của một tòa là rất lớn Chỉ riêng việc xem xét tiêu thụ năng lượng điện trong nhà ở tại các khu đô thị mới đã thấy có nhiều vấn đề cần giải quyết Đó là tiêu thụ điện trực tiếp (chạy máy điều hòa không khí, quạt máy, đun nước nóng, chiếu sáng, thiết bị điện sinh hoạt, thang máy và các động cơ khác…) và tiêu thụ gián tiếp (vật liệu xây dựng, nước sinh hoạt, )

Rõ ràng là để sử dụng năng lượng tiết kiệm và có hiệu quả đều phải xét đến tổng tiêu thụ điện trực tiếp và gián tiếp ngay trong từng căn hộ, cũng như việc tiêu thụ năng lượng ở các khu vực công cộng, như: các hệ thống cung cấp điện chiếu sáng, cấp nước, cấp nhiệt, thông tin, thang máy,… Từ

của cả công trình trong quá trình vận hành nó Song, đó chỉ là giải pháp tiết kiệm năng lượng thông thường chỉ được định nghĩa là chắp vá, lấp lỗ hổng công nghệ khi mà các máy móc thiết bị đã trở lên lạc hậu và tiêu tốn quá nhiều năng lượng Nếu xét về tổng thể thì một công trình tiết kiệm năng lượng phải là một công trình được tính toán ngay từ khâu thiết kế ban đầu, như việc sử dụng vật liệu, thiết kế vỏ bao che, tổ chức chiếu sáng thông gió tự nhiên, Điều này cũng đồng nghĩa với việc thiết kế công trình xanh

Thật vậy, một công trình được công nhận là "Công trình xanh" cần phải tuân thủ 5 nhóm yêu cầu chính gồm tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm nước, sử dụng vật liệu bền vững, đảm bảo chất lượng

không khí trong nhà và địa điểm bền vững Trong đó, tiêu chí về tiết kiệm năng lượng được coi là một tiêu chí quan trọng hàng đầu Đối với 3 chứng nhận công trình xanh phổ biến tại Việt Nam hiện nay

bao gồm LEED, LOTUS và Green Mark cũng rất đề cao tiêu chí về tiết kiệm năng lượng Được biết, các tổ chức từ chối cấp chứng nhận cho công trình không đạt mức tiết kiệm năng lượng tối thiểu, ngay cả khi dù công trình đó được đầu tư nhiều vào các nhóm tiêu chí khác

Theo bà Trịnh Thị Hòa (Quỹ Bảo vệ Môi trường): “Nhu cầu năng lượng của Việt Nam sẽ vượt

xa khả năng tự cung cấp Đất nước sẽ chuyển sang nhập khẩu thay vì xuất khẩu năng lượng trước năm 2015” Còn ông Darren ODea (Hội đồng Công trình xanh Việt Nam) cũng nhận định: Các công trình đang chiếm 30 - 40% năng lượng sử dụng, 19% lượng nước sạch tiêu thụ, 29% lượng gỗ khai thác… Do vậy, sẽ không có đáng ngạc nhiên khi thời gian gần đây, trên các diễn đàn, người ta đề cập nhiều đến vấn đề tiết kiệm năng lượng đô thị Tầm quan trọng của tiêu chí tiết kiệm năng lượng đã được quy định rõ tại Quy chuẩn QCVN 09: 2013/BXD các công trình sử dụng năng lượng hiệu quả

do Bộ Xây dựng ban hành mới đây Song công trình xây dựng tiết kiệm năng lượng không đơn giản

là làm giảm giá các hoá đơn điện hàng tháng từ khâu thiết kế công trình kiến trúc đến quy hoạch đô thị mà còn là nhằm mục tiêu để ứng phó với biến đổi khí hậu; hướng đến sử dụng năng lượng xanh; hay hướng tới công trình không tiêu thụ năng lượng – tương lai của công trình xanh;

2.1.2 Tiết kiệm năng lượng: Không mới và không quá khó 7

Kinh nghiệm quý từ giải pháp kiến trúc truyền thống

Nhìn nhận kiến trúc truyền thống là kiến trúc xanh, TS Lê Thị Bích Thuận - Phó Viện Kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn - VIAP cho rằng: Các giải pháp tiết kiệm năng lượng (TKNL) theo kinh nghiệm truyền thống là kho kinh nghiệm quý báu về kiến trúc nhiệt đới, về kiến trúc bền vững Chẳng hạn, khi xây dựng ngôi nhà để ở, người Việt thường chọn hướng sao cho nhà đón được gió mát mùa hè, tránh được gió rét mùa đông Nhà ở thường quay hướng nam hay đông nam, tránh nắng tây bất lợi và chịu được bão gió…

Về bố cục, nhà truyền thống là một quần thể, gồm những công trình nhỏ, giản dị, bố trí phân tán, vây quanh ngôi nhà chính, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên Không gian đệm là sân rộng, gắn liền trước với ngôi nhà chính Đặc biệt, mảnh vườn, cái ao trong khuôn viên gia đình nông thôn đã trở thành một yếu tố quan trọng không thể thiếu, đóng vai trò của hệ cân bằng sinh thái vườn - ao -

7 Theo Báo xây dựng điện tử

chuồng Trong đó, ao không chỉ là yếu tố cơ bản tạo nên môi trường sống của người dân, đặc trưng cho hệ sinh thái nhà ở thôn xóm mà còn giúp cải tạo địa hình khu đất, giúp cho việc tiêu nước nhanh chóng, chống lầy lội, ngập úng và là nguồn dự trữ nước để tưới cây, phương tiện hữu hiệu góp phần cải tạo vi khí hậu, cải thiện điều kiện kinh tế gia đình… Ngoài ra, theo bà Thuận, kiến trúc nhà truyền thống rất chú trọng đến yếu tố khí hậu, yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến việc sử dụng năng lượng của toà nhà kiến trúc

Tiết kiệm năng lượng từ quy hoạch đô thị

Từ các nghiên cứu về kiến trúc truyền thống, bà Lê Thị Bích Thuận cũng đề xuất một số định hướng không gian kiến trúc cho đô thị hiện đại Theo đó, quy hoạch khu đô thị (KĐT) mới cần chú trọng các giải pháp năng lượng khép kín (như mô hình VAC trong kiến trúc truyền thống) trên cơ sở ứng dụng các phát minh khoa học Đơn cử, nguồn nước dùng cho sinh hoạt của dân cư sẽ là nguồn nước mưa được qua xử lý thành nước sạch Nước thải trong KĐT sẽ xử lý trở thành nước tưới cây Rác thải của KĐT được tận dụng để sản xuất điện, phân bón và tái chế VLXD được sản xuất theo công nghệ mới, chống nắng, chống cháy, chống động đất, tận dụng vật liệu địa phương, thân thiện với

môi trường Giải pháp giao thông hợp lý cũng tiết kiệm năng lượng Các phương tiện giao thông tận

dụng năng lượng mặt trời Nơi làm việc cần được quy hoạch gần với nơi ở để người dân có thể tự đi

bộ, hoặc đi xe đạp đến chỗ làm Lối ra vào khu đất phải đảm bảo lợi dụng được mạng lưới giao thông công cộng Từ lối ra vào của KĐT đến điểm giao thông công cộng không nên quá 500m Trong thiết kế đô thị, cần giữ gìn, phát triển nâng cao giá trị các yếu tố đặc trưng của môi trường sinh thái

tự nhiên, cần có nhiều khoảng “thở” ngay cả trong những khu vực có mật độ dân cư cao Trong lõi

KĐT hay đan xen từng tiểu khu ở cần có những khoảng không gian cây xanh cảnh quan…

Đến các giải pháp thiết kế kiến trúc tiết kiệm năng lượng đơn giản 8

1 Khai thác, tận dụng điều kiện tự nhiên hợp lý để tiết kiệm năng lượng trong xây dựng

Ngay từ khâu thiết kế thì việc chọn số liệu khí hậu thích hợp (về bức xạ mặt trời, nhiệt độ không khí,

độ ẩm tương đối, gió, điều kiện tiện nghi vi khí hậu công trình,…) để phát triển công trình xanh, tiết kiệm năng lượng trên cơ sở tận dụng tối đa điều kiện khí hậu thiên nhiên và cảnh quan tự nhiên Nhất là trong vấn đề tổ chức thông gió tự nhiên và tận dụng ánh sáng tự nhiên

Trong khâu thiết kế, việc chọn kiểu dáng, hình khối nhà cao tầng không chỉ thuần túy về phương diện thẩm mỹ kiến trúc mà còn có tác dụng TKNL trong quá trình xây dựng và vận hành, sử dụng Chẳng hạn, thứ tự ưu tiên lựa chọn hình khối nhà cao tầng để tiết kiệm năng lượng là khối trụ tròn, khối đa diện đều, khối trụ vuông, khối trụ chữ nhật rồi mới đến các khối có hình thù lồi lõm phức tạp khác

Việc lựa chọn hệ thống cửa sổ nhằm tận dụng ánh sáng tự nhiên để chiếu sáng cho phòng cũng là một biện pháp hữu hiệu để tiết kiệm năng lượng trong xây dựng Chẳng hạn, chọn loại cửa sổ cao và hẹp thì sẽ tốt hơn loại cửa thấp mà rộng (so với cùng một diện tích của cửa) Cửa dễ dàng đóng mở