nợ công của mỹ và ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế việt nam

Tuy nhiên, hầuhết những cách tiếp cận hiện nay đều cho rằng, nợ công là khoản nợ mà Chínhphủ của một quốc gia phải chịu trách nhiệm trong việc chi trả khoản nợ đó.Chính vì vậy, thuật ngữ

Luận văn

Nợ công của Mỹ và ảnh hưởng của nó đến nền kinh

tế Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

Nợ công hiện đang là vấn đề rất nóng trên thế giới Ngày 6.4.2011, BồĐào Nha đã phải chính thức lên tiếng kêu gọi trợ giúp tài chính từ Liên minhchâu Âu (EU) để giải quyết khủng hoảng nợ công Năm ngoái, khi EU ra taycứu trợ cho Hy Lạp và Ireland thì Bồ Đào Nha đã nằm trong nhóm “nguy cơ

vỡ nợ” cùng với Tây Ban Nha, Ý Không riêng gì EU, Mỹ cũng đang đối mặtvới một núi nợ khổng lồ Hồi đầu tháng 4 năm nay Bộ Tài chính Mỹ dự đoán,

nợ công của nước này sẽ chạm tới mức trần 14.300 tỷ USD mà pháp luật liênbang cho phép, trong khoảng thời gian từ 15/4 đến 31/5 Nếu tính từ năm

1995, với trần nợ công 4.900 tỉ USD, thì trần nợ công gấp khoảng ba lần chođến thời điểm này Cứ như thế, nợ công của Mỹ ngày càng phình to và nhiềuquốc gia trên thế giới cũng vậy Mỹ là cường quốc kinh tế số 1 thế giới nhưnglại lâm vào tình trạng nợ công trầm trọng, điều này đã có tác động không nhỏtới nền kinh tế thế giới, đây sẽ là một thảm họa của thế giới Tại sao mộtcường quốc như Mỹ lại lâm vào tình trạng khủng hoảng nợ công và liệu nợcông có tác động như thế nào đến nền kinh tế Việt Nam? Chúng ta cần cónhững biện pháp gì để ngăn chặn những ảnh hưởng mang tính tiêu cực từ nợcông của Mỹ? Đó chính là lí do mà nhóm chúng tôi quyết định nghiên cứu đềtài: “Nợ công của Mỹ và ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế Việt Nam”

Chương I NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CHUNG VỀ NỢ CÔNGI.Khái quát chung

Khái niệm nợ công là một khái niệm tương đối phức tạp Tuy nhiên, hầuhết những cách tiếp cận hiện nay đều cho rằng, nợ công là khoản nợ mà Chínhphủ của một quốc gia phải chịu trách nhiệm trong việc chi trả khoản nợ đó.Chính vì vậy, thuật ngữ nợ công thường được sử dụng cùng nghĩa với cácthuật ngữ như nợ Nhà nước hay nợ Chính phủ Tuy nhiên, nợ công hoàn toànkhác với nợ quốc gia Nợ quốc gia là toàn bộ khoản nợ phải trả của một quốcgia, bao gồm hai bộ phận là nợ của Nhà nước và nợ của tư nhân (doanhnghiệp, tổ chức, cá nhân) Như vậy, nợ công chỉ là một bộ phận của nợ quốcgia mà thôi

Theo cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới, nợ công được hiểu là

nghĩa vụ nợ của bốn nhóm chủ thể bao gồm:

- Thứ nhất: nợ của Chính phủ trung ương và các Bộ, ban, ngành trungương

- Thứ hai: nợ của các cấp chính quyền địa phương

- Thứ ba: nợ của Ngân hàng trung ương

- Thứ tư: nợ của các tổ chức độc lập mà Chính phủ sở hữu trên 50% vốn,hoặc việc quyết lập ngân sách phải được sự phê duyệt của Chính phủ hoặcChính phủ là người chịu trách nhiệm trả nợ trong trường hợp tổ chức đó vỡnợ

Cách định nghĩa này cũng tương tự như quan niệm của Hệ thống quản

lý nợ và phân tích tài chính của Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại vàphát triển (UNCTAD)

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nợ công được hiểu bao gồm

ba nhóm là:

- Nợ Chính phủ: là khoản nợ phát sinh từ các khoản vay trong nước, nướcngoài, được ký kết, phát hành nhân danh Nhà nước, nhân danh Chính phủhoặc các khoản vay khác do Bộ Tài chính ký kết, phát hành, uỷ quyền pháthành theo quy định của pháp luật Nợ Chính phủ không bao gồm khoản nợ do

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành nhằm thực hiện chính sách tiền tệtrong từng thời kỳ

- Nợ được Chính phủ bảo lãnh: là khoản nợ của doanh nghiệp, tổ chức tàichính, tín dụng vay trong nước, nước ngoài được Chính phủ bảo lãnh

- Nợ chính quyền địa phương: là khoản nợ do Ủy ban nhân dân tỉnh, thànhphố trực thuộc trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh) ký kết, phát hànhhoặc uỷ quyền phát hành

Như vậy, khái niệm về nợ công theo quy định của pháp luật Việt Namđược đánh giá là hẹp hơn so với thông lệ quốc tế Nhận định này cũng đượcnhiều chuyên gia uy tín trong lĩnh vực chính sách công thừa nhận

2 Đặc trưng của nợ công

Tuy có nhiều cách tiếp cận rộng hẹp khác nhau về nợ công, nhưng về cơbản, nợ công có những đặc trưng sau đây:

- Nợ công là khoản nợ ràng buộc trách nhiệm trả nợ của Nhà nước

Khác với các khoản nợ thông thường, nợ công được xác định là mộtkhoản nợ mà Nhà nước (bao gồm các cơ quan nhà nước có thẩm quyền) cótrách nhiệm trả khoản nợ ấy Trách nhiệm trả nợ của Nhà nước được thể hiệndưới hai góc độ trực tiếp và gián tiếp Trực tiếp được hiểu là cơ quan nhà nước

có thẩm quyền sẽ là người vay và do đó, cơ quan nhà nước ấy sẽ chịu tráchnhiệm trả nợ khoản vay (ví dụ: Chính phủ Việt Nam hoặc chính quyền địaphương) Gián tiếp là trong trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền đứng

ra bảo lãnh để một chủ thể trong nước vay nợ, trong trường hợp bên vaykhông trả được nợ thì trách nhiệm trả nợ sẽ thuộc về cơ quan đứng ra bảo lãnh(ví dụ: Chính phủ bảo lãnh để Ngân hàng Phát triển Việt Nam vay vốn nướcngoài)

- Nợ công được quản lý theo quy trình chặt chẽ với sự tham gia của cơquan nhà nước có thẩm quyền

Việc quản lý nợ công đòi hỏi quy trình chặt chẽ nhằm đảm bảo hai mụcđích: một là, đảm bảo khả năng trả nợ của đơn vị sử dụng vốn vay và cao hơnnữa là đảm bảo cán cân thanh toán vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia; hai là,

để đạt được những mục tiêu của quá trình sử dụng vốn Bên cạnh đó, việcquản lý nợ công một cách chặt chẽ còn có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị

và xã hội Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nguyên tắc quản lý nợ công

là Nhà nước quản lý thống nhất, toàn diện nợ công từ việc huy động, phân bổ,

sử dụng vốn vay đến việc trả nợ để đảm bảo hai mục tiêu cơ bản như đã nêutrên

Mục tiêu cao nhất trong việc huy động và sử dụng nợ công là phát triểnkinh tế – xã hội vì lợi ích chung Nợ công được huy động và sử dụng khôngphải để thỏa mãn những lợi ích riêng của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào, mà vìlợi ích chung của đất nước Xuất phát từ bản chất của Nhà nước là thiết chế đểphục vụ lợi ích chung của xã hội, Nhà nước là của dân, do dân và vì dân nênđương nhiên các khoản nợ công được quyết định phải dựa trên lợi ích củanhân dân, mà cụ thể là để phát triển kinh tế – xã hội của đất nước và phải coi

đó là điều kiện quan trọng nhất

II Bản chất kinh tế của nợ công

Nghiên cứu làm rõ bản chất kinh tế của nợ công và quan điểm của kinh

tế học về nợ công sẽ giúp các nhà làm luật xây dựng các quy định pháp luậtphù hợp với tình hình kinh tế – xã hội nhằm đạt được hiệu quả trong sử dụng

nợ công ở Việt Nam

Xét về bản chất kinh tế, khi Nhà nước mong muốn hoặc bắt buộc phảichi tiêu vượt quá khả năng thu của mình (khoản thuế, phí, lệ phí và các khoảnthu khác) thì phải vay vốn và điều đó làm phát sinh nợ công Như vậy, nợcông là hệ quả của việc Nhà nước tiến hành vay vốn và Nhà nước phải cótrách nhiệm hoàn trả Do đó, nghiên cứu về nợ công phải bắt nguồn từ quanniệm về việc Nhà nước đi vay là như thế nào

Trong lĩnh vực tài chính công, một nguyên tắc quan trọng của ngân sáchnhà nước được các nhà kinh tế học cổ điển hết sức coi trọng và hiện nay vẫnđược ghi nhận trong pháp luật ở hầu hết các quốc gia, đó là nguyên tắc ngânsách thăng bằng Theo nghĩa cổ điển, ngân sách thăng bằng được hiểu là mộtngân sách mà ở đó, số chi bằng với số thu Về ý nghĩa kinh tế, điều này giúpNhà nước tiết kiệm chi tiêu hoang phí, còn về ý nghĩa chính trị, nguyên tắcnày sẽ giúp hạn chế tình trạng Chính phủ lạm thu thông qua việc quyết địnhcác khoản thuế

Các nhà kinh tế học cổ điển như A.Smith, D.Ricardo, J.B.Say là nhữngngười khởi xướng và ủng hộ triệt để nguyên tắc này trong quản lý tài chính

công Và chính vì thế, các nhà kinh tế học cổ điển không đồng tình với việcNhà nước có thể vay nợ để chi tiêu.

Ngược lại với các nhà kinh tế học cổ điển, một nhà kinh tế học đượcđánh giá là có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất ở nửa đầu thế kỷ XX là JohnM.Keynes (1883-1946) và những người ủng hộ mình (gọi là trường pháiKeynes) lại cho rằng, trong nhiều trường hợp, đặc biệt là khi nền kinh tế suythoái dẫn đến việc đầu tư của tư nhân giảm thấp, thì Nhà nước cần ổn định đầu

tư bằng cách vay tiền (tức là cố ý tạo ra thâm hụt ngân sách) và tham gia vàocác dự án đầu tư công cộng như đường xá, cầu cống và trường học, cho đếnkhi nền kinh tế có mức đầu tư tốt trở lại Học thuyết của Keynes (cùng với sựchỉnh sửa nhất định từ những đóng góp cũng như phản đối của một số nhàkinh tế học sau này là Milton Friedman và Paul Samuelson) được hầu hết cácChính phủ áp dụng để vượt qua khủng hoảng và tình trạng trì trệ của nền kinhtế

Hiện nay trên thế giới, mặc dù tài chính công vẫn dựa trên nguyên tắcngân sách thăng bằng, nhưng khái niệm thăng bằng không còn được hiểu mộtcách cứng nhắc như quan niệm của các nhà kinh tế học cổ điển, mà đã có sựuyển chuyển hơn Ví dụ, theo quy định của pháp luật Việt Nam, các khoản chithường xuyên không được vượt quá các khoản thu từ thuế, phí và lệ phí;nguồn thu từ vay nợ chỉ để dành cho các mục tiêu phát triển

Hầu hết các quốc gia thực hiện nền kinh tế thị trường đều có hoạt độngvay nợ Việc vay nợ của Nhà nước thường được thực hiện dựa trên quan điểmcủa Keynes, nhưng có hai điều chỉnh quan trọng: một là, việc cố ý thâm hụtngân sách và bù đắp bằng các khoản vay không được thực hiện vĩnh viễn, bởi

lẽ xét về lý thuyết thì những tác động từ các khoản vay chỉ có ích trong ngắnhạn còn về dài hạn lại có ảnh hưởng tiêu cực và do đó Nhà nước cần phải cógiới hạn về mặt thời gian trong việc sử dụng các khoản vay; và hai là, cáckhoản nợ công phải được kiểm soát kỹ lưỡng nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng,đồng thời hạn chế những tác động không mong muốn từ việc sử dụng cáckhoản vay Việc quản lý nợ công hiệu quả sẽ giúp mục đích vay vốn đạt đượcvới chi phí thấp nhất, đồng thời đảm bảo khả năng trả nợ đúng hạn

Có nhiều tiêu chí để phân loại nợ công, mỗi tiêu chí có một ý nghĩakhác nhau trong việc quản lý và sử dụng nợ công.

1 Theo tiêu chí nguồn gốc địa lý của vốn vay thì nợ công gồm có hai

loại: nợ trong nước và nợ nước ngoài

- Nợ trong nước là nợ công mà bên cho vay là cá nhân, tổ chức Việt Nam

- Nợ nước ngoài là nợ công mà bên cho vay là Chính phủ nước ngoài,vùng lãnh thổ, tổ chức tài chính quốc tế, tổ chức và cá nhân nước ngoài

Như vậy, theo pháp luật Việt Nam, nợ nước ngoài không được hiểu là

nợ mà bên cho vay là nước ngoài, mà là toàn bộ các khoản nợ công khôngphải là nợ trong nước

Việc phân loại nợ trong nước và nợ nước ngoài có ý nghĩa quan trọngtrong quản lý nợ Việc phân loại này về mặt thông tin sẽ giúp xác định chínhxác hơn tình hình cán cân thanh toán quốc tế Và ở một số khía cạnh, việcquản lý nợ nước ngoài còn nhằm đảm bảo an ninh tiền tệ của Nhà nước ViệtNam, vì các khoản vay nước ngoài chủ yếu bằng ngoại tệ tự do chuyển đổihoặc các phương tiện thanh toán quốc tế khác

2 Theo phương thức huy động vốn thì nợ công có hai loại là nợ công từ

thỏa thuận trực tiếp và nợ công từ công cụ nợ

- Nợ công từ thỏa thuận trực tiếp là khoản nợ công xuất phát từ nhữngthỏa thuận vay trực tiếp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền với cá nhân, tổchức cho vay Phương thức huy động vốn này xuất phát từ những hợp đồngvay, hoặc ở tầm quốc gia là các hiệp định, thỏa thuận giữa Nhà nước Việt Namvới bên nước ngoài

- Nợ công từ công cụ nợ là khoản nợ công xuất phát từ việc cơ quan nhànước có thẩm quyền phát hành các công cụ nợ để vay vốn Các công cụ nợ này

có thời hạn ngắn hoặc dài, thường có tính vô danh và khả năng chuyển nhượngtrên thị trường tài chính

3 Theo tính chất ưu đãi của khoản vay làm phát sinh nợ công thì nợ

công có ba loại là nợ công từ vốn vay ODA, nợ công từ vốn vay ưu đãi và nợthương mại thông thường

4 Theo trách nhiệm đối với chủ nợ thì nợ công được phân loại thành nợ

công phải trả và nợ công bảo lãnh

- Nợ công phải trả là các khoản nợ mà Chính phủ, chính quyền địaphương có nghĩa vụ trả nợ

- Nợ công bảo lãnh là khoản nợ mà Chính phủ có trách nhiệm bảo lãnhcho người vay nợ, nếu bên vay không trả được nợ thì Chính phủ sẽ có nghĩa

vụ trả nợ

5 Theo cấp quản lý nợ thì nợ công được phân loại thành nợ công của

trung ương và nợ công của chính quyền địa phương

- Nợ công của trung ương là các khoản nợ của Chính phủ, nợ do Chínhphủ bảo lãnh

- Nợ công của địa phương là khoản nợ công mà chính quyền địa phương

là bên vay nợ và có nghĩa vụ trực tiếp trả nợ Theo quy định của Luật Ngânsách nhà nước năm 2002 thì những khoản vay nợ của chính quyền địa phươngđược coi là nguồn thu ngân sách và được đưa vào cân đối, nên về bản chất nợcông của địa phương được Chính phủ đảm bảo chi trả thông qua khả năng bổsung từ ngân sách trung ương

Như trên đã phân tích, ta có thể rút ra được nợ công vừa có nhiều tácđộng tích cực nhưng cũng có một số tác động tiêu cực Nhận biết những tácđộng tích cực và tiêu cực nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực làđiều hết sức cần thiết trong xây dựng và thực hiện pháp luật về quản lý nợcông

Những tác động tích cực chủ yếu của nợ công bao gồm:

- Nợ công làm gia tăng nguồn lực cho Nhà nước, từ đó tăng cườngnguồn vốn để phát triển cơ sở hạ tầng và tăng khả năng đầu tư đồng bộ củaNhà nước Việt Nam đang trong giai đoạn tăng tốc phát triển nền kinh tế thịtrường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó cơ sở hạ tầng là yếu tố cótính chất quyết định Muốn phát triển cơ sở hạ tầng nhanh chóng và đồng bộ,vốn là yếu tố quan trọng nhất Với chính sách huy động nợ công hợp lý, nhucầu về vốn sẽ từng bước được giải quyết để đầu tư cơ sở hạ tầng, từ đó giatăng năng lực sản xuất cho nền kinh tế

- Huy động nợ công góp phần tận dụng được nguồn tài chính nhàn rỗitrong dân cư Một bộ phận dân cư trong xã hội có các khoản tiết kiệm, thôngqua việc Nhà nước vay nợ mà những khoản tiền nhàn rỗi này được đưa vào sửdụng, đem lại hiệu quả kinh tế cho cả khu vực công lẫn khu vực tư

- Nợ công sẽ tận dụng được sự hỗ trợ từ nước ngoài và các tổ chức tàichính quốc tế Tài trợ quốc tế là một trong những hoạt động kinh tế – ngoạigiao quan trọng của các nước phát triển muốn gây ảnh hưởng đến các quốc gianghèo, cũng như muốn hợp tác kinh tế song phương Nếu Việt Nam biết tậndụng tốt những cơ hội này, thì sẽ có thêm nhiều nguồn vốn ưu đãi để đầu tưphát triển cơ sở hạ tầng, trên cơ sở tôn trọng lợi ích nước bạn, đồng thời giữvững độc lập, chủ quyền và chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước.

Bên cạnh những tác động tích cực nêu trên, nợ công cũng gây ra nhữngtác động tiêu cực nhất định Nợ công sẽ gây áp lực lên chính sách tiền tệ, đặcbiệt là từ các khoản tài trợ ngoài nước Nếu kỷ luật tài chính của Nhà nướclỏng lẻo, nợ công sẽ tỏ ra kém hiệu quả và tình trạng tham nhũng, lãng phí sẽtràn lan nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ việc sử dụng và quản lý nợ công

Chương II THỰC TRẠNG NỢ CÔNG CỦA MỸ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA

NÓ ĐẾN VIỆT NAM

I. Tổng quan tình hình nợ công thế giới

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008-2009, nợ công ở các nềnkinh tế phát triển đã tăng lên đáng kể Nguyên nhân đến từ việc đẩy mạnh cácgói kích cầu, quốc hữu hóa những khoản nợ tư nhân, kế hoạch giảm thuế…trong nỗ lực kéo nền kinh tế thoát khỏi suy thoái

Tuy nhiên, nợ công không chỉ là câu chuyện của nước Mỹ, là vấn đề củanhiều nước với những nguy cơ và thách thức to lớn và có thể gọi là khủngkhoảng cũng không sai

Theo thống kê của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), Nhật Bản là nước có tỷ lệtổng nợ công quốc gia (Gross general government debt) trên GDP lớn nhất vớimức 220% GDP, tiếp theo là Hy Lạp với 142% GDP Mỹ đứng ở vị trí thứ 8

về gánh nặng nợ công tính theo cách này

Tuy nhiên, nếu tính thêm vào tài sản tài chính mà quốc gia đó nắm giữ,thì Hy Lạp mới là nước có tỷ lệ nợ ròng quốc gia (Net general governmentdebt) trên GDP lớn nhất với 142% GDP, sau đó mới đến Nhật Bản với 117%

GDP Với cách tính này, Mỹ đứng thứ 11 trong danh sách các quốc gia cógánh nặng nợ công lớn Điểm đáng chú ý là mặc dù Nhật Bản và Ý có tỷ lệ nợcông trên GDP lớn, nhưng phần lớn khoản nợ đó do các nhà đầu tư trong nướcnắm giữ.

Kinh tế Mỹ

Kinh tế Mỹ vẫn ảnh hưởng to lớn và mạnh mẽ đối với kinh tế thế giớinhư vốn có và mọi thay đổi hay diến biến của kinh tế Mỹ đều được dư luậntheo dõi sát sao Việc xử lý nợ công của Mỹ trong tuần cũng không nằm ngoàinhận định đó

Cuối cùng Quốc hội Mỹ đã thông qua dự luật và Tổng thống BarackObama đã ký ban hành thành luật nâng trần nợ công với nội dung chủ yếu lànâng trần nợ thêm 2.100 tỷ USD cho tới năm 2013 và cắt giảm thâm hụt ngânsách 2.500 tỷ USD trong vòng 10 năm tới Điều này đã chấm dứt “cuộc chiến”

nợ công dai dẳng, phức tạp của các nhánh quyền lực Mỹ trong năm 2011

Tuy nhiên kinh tế Mỹ không vì thế mà “sáng sủa” hơn Tăng trưởngGDP quí 2 chỉ đạt 1,3%, là mức thấp nhất kể từ sau khủng khoảng năm 2008-

2009 đến nay, thêm vào đó là nợ công đã vượt GDP năm 2010 với con số14.580,7 tỷ USD/14.526,5 tỷ USD vào ngày 3/8, tiếp đó ngày 4/8 chỉ DowJones bốc hơi 500 điểm và được gọi là “Ngày Thứ Năm đen tối” Trong bốicảnh đó, có quan điểm cho rằng nước Mỹ có thể rơi vào cuộc suy thoái mới

“Việc thắt chặt ngân sách trong tình hình hiện nay có nguy cơ đưa kinh tế Mỹtới một cuộc suy thoái khác”, đó là quan điểm của nhà kinh tế Sherry Cooperthuộc BMO Capital Markets Tuy chưa xác nhận kinh tế Mỹ sẽ rơi vào suythoái nhưng “Mỹ đang cố gắng ổn định tình hình tài chính trong nước và hậuquả sẽ khiến nền kinh tế Mỹ chậm tăng trưởng trong một vài năm”, theo phântích của chuyên gia kinh tế Paul Dales làm việc cho Capital Economics.

Dù các nhận định trên có đúng hay gần đúng thì kinh tế Mỹ hiện nayvẫn “u ám”, vẫn “tồi tệ” nhưng không “bất thường” và phản ánh những mâuthuẫn sâu sắc trong chính nội tại kinh tế Mỹ, đó là điều chắc chắn

Trung Quốc

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và quốc tế hóa, các nền kinh tế, đặc biệt làcác nền kinh tế lớn có mối liên hệ, có sự đan xen và phụ thuộc lẫn nhau rấtlớn Sự phụ thuộc lẫn nhau có thể trong lĩnh vực XNK, có thể trong lĩnh vựcthị trường lao động, thị trường nguyên liệu và có thể trong cả lĩnh vực đầu tưtài chính…Điều này hoàn toàn đúng với quan hệ kinh tế Mỹ -Trung, đây làmối quan hệ kinh tế của 2 cường quốc lớn nhất thế giới hiện nay Có thể nóiquan hệ kinh tế Mỹ - Trung Quốc là điển hình cho sự phụ thuộc lẫn nhau củacác nền kinh tế lớn

Mỹ và Trung Quốc không chỉ là một trong những bạn hàng lớn nhất củanhau, mà còn là chủ nợ lớn nhất và cả trong 2 trường hợp này, Trung Quốcđều có lợi thế, đó là thặng dư thương mại cao 273 tỷ USD, là chủ nợ của 1.500

tỷ USD trái phiếu Mỹ Tuy nhiên, trong bối cảnh nợ công đang đe dọa kinh tế

Mỹ thì chủ nợ Trung Quốc cũng “đứng ngồi không yên” “Hành động có tráchnhiệm” và “hy vọng rằng Chính phủ và Quốc hội Mỹ sẽ có các biện pháp cũngnhư chính sách cụ thể, có trách nhiệm để đối phó với các vấn đề nợ, đảm bảocho các hoạt động của thị trường tài chính và nhà đầu tư” Đó là phát biểu củaThống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Chu Tiểu Xuyên trước thờiđiểm nước Mỹ đạt thỏa thuận nâng trần nợ công Điều này hoàn toàn dễ hiểu,bởi vì nếu nếu nợ công không được nâng trần, đồng USD sẽ bị mất giá vàkhông ai dám chắc 1.500 tỷ USD trái phiếu hiện Trung Quốc sở hữu sẽ không

bị ‘bốc hơi” Sự lo lắng này còn kéo dài vì lần nâng trần nợ công này chắc

chắn không phải là lần cuối cùng và đồng USD cũng chưa có cơ hội nâng giá

và như vậy “kho tiền’ USD của Trung Quốc sẽ sụt giảm đáng kể

Đây cũng là kinh nghiệm lớn trong việc đa dạng hóa các nguồn lực dựtrữ quốc gia mà Trung Quốc là ví dụ điển hình nhất

Châu Âu

Tình hình Hy Lạp đã tạm “bình yên” khi EU, IMF và Eurozone nhất tríthông qua gói cứu trợ lần 2 với trị giá 109 tỷ Euro (khoảng 158 tỷ USD) và HyLạp bắt đầu đàm phán với các ngân hàng để họ mua lại các khoản nợ sắp đáohạn

Tuy nhiên, với khoản nợ công khổng lồ 350 tỷ Euro (khoảng 506 tỷUSD) và chưa có giải pháp giảm nợ khả thi thì Hy Lạp vẫn là “ứng cử viên sốmột” hay “sự lựa chọn số một” cho danh sách các quốc gia có nguy cơ vỡ nợ.Mọi kết quả sẽ có vào thời gian này năm 2012

Trong một diễn biến khác, không chỉ các quốc gia nhỏ của EU, củaEurozone bị “bão” nợ công tàn phá, một thành viên G7 đồng thời là nền kinh

tế lớn thứ 4 Châu Âu - Italy cũng có nguy cơ cao vỡ nợ công Nhiều chỉ sốkinh tế của Italy đều trong diện “báo động đỏ”, cụ thể nợ công của Italy sẽtăng từ 128% GDP lên 150% GDP vào năm 2017; lãi suất đi vay của ChínhPhủ tăng cao và thâm hụt ngân sách vượt 3%

Các nhà phân tích cho rằng, ngoài việc chưa nhất trí với các nhận địnhxấu về kinh tế Italy, chính phủ của ông Silvio Berlusconi cần phải có mộtchương trình đặc biệt nhằm khôi phục đà tăng trưởng cũng như phải lựa chọnbiện pháp “thắt lưng buộc bụng” thì Italy mới có hy vọng “thoát hiểm” Đâykhông phải là điều dễ dàng vì tăng trưởng khó đi cùng với “thắt chặt” Do vậy,đối với Italy hiện nay mọi điều đều có thể xảy ra Và như vậy, kinh tế Châu

Âu sẽ còn “rối ren” hơn nhiều

Nhật Bản

Nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới đang đứng trước hai nhiệm vụ khó khăn:tái thiết đất nước sau thảm họa và khôi phục kinh tế, trong đó xử lý đồng Yêntăng giá là một trong những nhiệm vụ quan trọng và khó khăn nhất Trongviệc tái thiết đất nước, khoảng 19.000 tỷ Yên đã và sẽ được chi cho việc khôiphục cơ sở hạ tầng tại khu vực bị thảm họa, xây trường học và tạo thêm các

việc làm mới Không những vậy, Nhật Bản còn có kế hoạch phát hành 10.000

tỷ Yên (khoảng 128 tỷ USD) trái phiếu để “tăng tốc” quá trình tái thiết Có thểnói Nhậ Bản đã “không tiếc tiền” để khắc phục hậu quả thảm họa cũng nhưkhôi phục kinh tế và thực tế là có kinh nghiệm trong lĩnh vực này Trong mộtdiễn biến khác, sau một thời gian theo dõi và đánh giá những tác động tiêu cực

do đồng Yên liên tục tăng giá trong thời gian vừa qua, ngày 4/8 Bộ trưởng Tàichính Nhật Bản Yoshihiko Noda tuyên bố Nhật bản sẵn sàng cho việc đơnphương can thiệp vào thị trường tiền tệ để ngăn việc đồng Yên lên giá

Thực tế Nhật Bản đã bán 4.000 tỷ Yên (khoảng 50,6 tỷ USD) và BOJquyết định tăng quy mô chương trình mua tài sản từ 10.000 tỷ Yên (126 tỷUSD) lên 50.000 tỷ Yên (630 tỷ USD).Đây là lần thứ 2 trong vòng một nămtrở lại đây Nhật Bản đơn phương can thiệp vào thị trường tiền tệ và có sự phốihợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính Tuy nhiên lần canthiệp này nếu xảy ra sẽ gặp nhiều khó khăn hơn lần trước đây vì đồng USD vàEuro hiện nay đang có nguy cơ giảm giá cao và kinh tế Mỹ cũng như Châu Âuđang gặp khó Và như vậy, tỷ giá đồng Yên vẫn là vấn đề “trung tâm” vàkhông dễ xử lý của kinh tế Nhật Bản trong thời điểm hiện nay

II Nợ công của Mỹ

1 Diễn biến nợ công của Mỹ

Trong lịch sử nợ công của nước Mỹ, đã có hai lần đạt mức cao kỷ lục:sau Thế chiến thứ 2 đạt mức 110%/GDP và lần này (2011) với 14.300 tỷ USD,gần bằng 100%/GDP Con số này vượt quá cao so với mức an toàn của nềnkinh tế, đe dọa sự phục hồi kinh tế của nước Mỹ và kinh tế toàn cầu khiếnkhông chỉ nước Mỹ mà cả thế giới lo ngại

Theo số liệu báo ra ngày 8/4/2012 cuả tờ báo http://vov.vn cho thấy Nợliên bang của Mỹ tính đến ngày 2/8/2011 đã vượt mức 238 tỷ USD/ngày

Bộ Tài chính Mỹ hôm 3/8/2011 cho biết, nợ công của nước này đã vượt100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), ngay khi lưỡng viện Quốc hội Mỹthông qua dự luật về nâng trần nợ công và cắt giảm ngân sách Tình hình tàichính công do Bộ Tài chính Mỹ công bố, nợ liên bang của Mỹ tính đến ngày2/8/2011 đã vượt mức 238 tỷ USD/ngày, đạt 14.580,7 tỷ USD, vượt GDP của

năm 2010 (14.526,5 tỷ USD) Tuy nhiên, theo những đánh giá gần đây củaChính phủ Mỹ, GDP của nước này trong năm 2011 hiện cao hơn con số này,

cụ thể giá trị sản lượng của nền kinh tế lớn nhất thế giới trong quý 2/2011tương ứng với mức tăng trưởng hàng năm là 15.038 tỷ USD

Căn cứ vào các dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), như vậy Mỹ đãgia nhập lại nhóm các nước có nợ công cao hơn GDP, gồm Nhật Bản (229%),

Hy Lạp (152%), Jamaica (137%), Lebanon (134%), Italy (120%), Ireland(114%) và cả Iceland (103%)

Trên thực tế, chúng ta cùng xem xét một điều rằng nếu Mỹ vỡ nợ ai làngười chịu thiệt hại lớn nhất từ cú sốc trên? Chắc chắn là chính Mỹ, mà đầutiên là các lãnh đạo của nhà trắng

Nguyên nhân của tình trạng nợ công tăng cao là chính quyền đã “vungtay quá trán”, ngay từ thời người tiền nhiệm là cựu Tổng thống George W.Bush, số nợ đã tăng thêm 4.900 tỷ USD; thời của Tổng thống Obama con sốnày đã là 2.400 tỷ USD

Cụ thể, ngoài Chương trình cải tổ hệ thống y tế quốc gia, nước Mỹ cònphải chịu gánh nặng về bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm vỡ nợ, hậu quả củacuộc khủng hoảng kinh tế bắt đầu từ năm 2008;

Chi tiêu cho các gói kích thích kinh tế với hơn 900 tỷ USD nhưngkhông mấy hiệu quả, trong khi nguồn thu vẫn bị thu hẹp do tác động từ suythoái kinh tế cũng là nguyên nhân làm bội chi ngân sách.

Mặt khác phải kể đến là chi tiêu cho các cuộc chiến ở Iraq, Ápganixtan,Libya cũng tác động không nhỏ đến nợ công và sự phục hồi kinh tế của Mỹ.Chỉ tính riêng chi tiêu cho hai cuộc chiến ở Iraq, Ápganixtan, Mỹ đã tốn gần 4

tỷ USD;

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã bộc lộ mặt trái không mongmuốn của nợ công nước Mỹ và nhiều nước khác Đối với những quốc gia sởhữu nhiều trái phiếu Chính phủ Mỹ như Trung Quốc và Nhật Bản mặc dù vẫnlớn tiếng trấn an rằng: "Đó vẫn là công cụ dự trữ quan trọng bậc nhất" nhưngtrên thực tế, tỷ trọng trái phiếu Chính phủ Mỹ trong dự trữ quốc gia đã suygiảm rõ rệt để bổ sung thêm vàng, góp phần tạo nên cơn sốt vàng dữ dội nhấttrong lịch sử suốt hai tuần qua Chẳng hạn, Nhật Bản giảm từ 90% xuống 75%

- 80%, Brazin giảm từ 90% xuống 81%; Trung Quốc giảm từ 90% xuống80%

Trong vòng 7 tuần sau khi nợ công chạm ngưỡng tuần, Chính phủ Mỹ

có nguy cơ vỡ nợ với một số khoản; hàng loạt khoản chi tiêu ngân sách sẽ phảirút bớt, tạm hoãn hoặc dừng hẳn, trong đó có cả lương quân đội và trợ cấp vềhưu, y tế, hoàn thuế

Khi nợ công vượt giới hạn mà Quốc hội không nâng ngưỡng giới hạnnày, các khoản vay của Chính phủ sẽ phải chịu lãi suất cao hơn, trong khi nhàcửa sẽ tiếp tục mất giá và các khoản tiết kiệm hay lương hưu của người dân

Mỹ sẽ bị hao hụt

Theo số liệu của FDIC, nợ liên bang đã tăng gấp đôi trong 7 năm qualên mức 14 nghìn tỷ USD, hậu quả trực tiếp từ khủng hoảng tài chính và việcchính phủ không muốn hạn chế thâm hụt cấu trúc dài hạn Nếu không quyếtsách nào được đưa ra, nợ liên bang của Mỹ có thể tăng từ mức 62% GDP vàonăm nay lên mức 185% GDP vào năm 2035

Khi hơn 70% trái phiếu Bộ Tài chính Mỹ do nhà đầu tư tư nhân bênngoài nắm giữ đáo hạn trong 5 năm tới, việc nhà đầu tư kém tin tưởng vàonước Mỹ sẽ khiến chi phí lãi vay của chính phủ và lĩnh vực tư nhân Mỹ tănglên.

Thêm vào đó, theo thông báo của Bộ Tài chính Mỹ, tính đến tháng mộtTrung Quốc đã bán ròng trái phiếu chính phủ Mỹ trong 3 tháng liên tiếp Hàngloạt các quĩ đầu tư lớn nhất thế giới về trái phiếu chính phủ Mỹ cũng bắt đầubán tháo Tổng số trái phiếu chính phủ Mỹ mà Trung Quốc nắm giữ trongtháng một giảm 5,4 tỷ USD, xuống còn 1.155 tỷ USD, giảm liên tục trong batháng liên tiếp Tháng 12 năm ngoái, Trung Quốc đã bán ròng 4 tỷ USD tráiphiếu chính phủ Mỹ Trong tháng 10/2010, số trái phiếu chính phủ Mỹ màTrung Quốc sở hữu đã giảm xuống mức kỷ lục 1.175 tỷ USD

Các ngân hàng trung ương nước ngoài nắm giữ 3.150 tỷ USD trái phiếuChính phủ Mỹ trong tổng số 4.440 tỷ USD lưu hành ở nước ngoài

Chưa hết, ngay cả quỹ đầu tư Pimco - quỹ đầu tư lớn nhất thế giới vềtrái phiếu chính phủ và là một chi nhánh của tập đoàn tài chính bảo hiểmAllianz khổng lồ - cũng đang bán dần trái phiếu chính phủ Mỹ Pimco dự tínhgiá trái phiếu chính phủ Mỹ sẽ đột ngột giảm mạnh, khi Ngân hàng Trungương Mỹ(FED)không còn tiếp tục mua trái phiếu chính phủ kể từ cuối tháng 6

Nếu phân tích về con số, thâm hụt ngân sách của Mỹ trong những nămgần đây đều là con số khổng lồ Năm 2009 thâm hụt 1.420 tỷ USD, năm 2010giảm xuống còn 1.290 tỷ USD, nhưng năm 2011 rất có thể thâm hụt đạt tới9,8% GDP tương đương 1.450 tỷ USD

Bội chi ngân sách, mức trần nợ công dâng lên đã tác động mạnh mẽ đếnnền kinh tế: Đồng USD mất giá làm cho các chỉ số niềm tin cả trong và ngoàinước suy giảm, đồng USD không đi vào sản xuất kinh doanh mà tìm nơi trú ẩn

là vàng, làm cho giá vàng tăng vọt… Như vậy, lạm phát, giá cả tăng, thấtnghiệp luôn ở mức cao, số việc làm tạo ra không đáp ứng nhu cầu, đời sốngnhân dân giảm sút, uy tín quốc tế của Mỹ suy giảm… đó là hậu quả mà nềnkinh tế Mỹ đang phải gánh chịu