BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU BẢO QUẢN GỖ THÔNG BẰNG DỊCH CHIẾT TỪ VỎ VÀ LÁ CÂY BẠCH ĐÀN TRẮNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NƠNG LÂM. KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nồng độ 35% đối với nấm.... Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ở các nồng độ đối với nấm ngâm nước nón

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

BÙI HOÀNG DŨNG

BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU BẢO QUẢN GỖ THÔNG BẰNG DỊCH CHIẾT

TỪ VỎ VÀ LÁ CÂY BẠCH ĐÀN TRẮNG (Eucalyptus camadulensis Dehnh)

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp

Khoa : Lâm Nghiệp

Khóa học : 2015-2019

Giảng viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Thị Tuyên

Thái nguyên, năm 2019

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi Các số liệu và kết quả trình bày trong khóa luận là hoàn toàn trung thực, khách quan, chưa công bố trên một tài liệu nào, nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

XÁC NHẬN CỦA GVHD NGƯỜI VIẾT CAM ĐOAN

ThS Nguyễn Thị Tuyên Bùi Hoàng Dũng

XÁC NHẬN CỦA GV CHẤM PHẢN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên đã sửa chữa sai sót sau khi Hội Đồng chấm yêu cầu!

(Ký, họ và tên)

LỜI CẢM ƠN

Mỗi sinh viên khi ra trường đều cần trang bị cho mình những kiến thức cần thiết, chuyên môn vững vàng Như vậy việc thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cần thiết đối với mỗi sinh viên trong nhà trường, qua đó giúp sinh viên

hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học và vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, đồng thời giúp sinh viên hoàn thiện hơn về mặt kiến thức luận, phương pháp làm việc, nãng lực công tác nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn sản xuất, nghiên

cứu khoa học

Từ những cõ sở trên được sự nhất trí của nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp, chúng tôi đã tiến hành thực tập tại trường Ðại Học Nông Lâm Thái Nguyên thời gian từ tháng 1 năm 2019 đến tháng 6 năm 2019 với

đề tài: “Bước đầu nghiên cứu bảo quản gỗ thông từ vỏ và lá cây bạch đàn

trắng (Eucalyptus camadulensis Dehnh) tại trường Đại Học Nông Lâm Thái

Nguyên Trong thời gian thực tập ngoài sự cố gắng và nỗ lực phấn đấu của

bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô và bạn bè Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy Th.S Nguyễn Việt Hưng và cô giáo Th.S Nguyễn Thị Tuyên đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi vượt qua những

khó khãn, bỡ ngỡ ban đầu để hoàn thành đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo trong khoa, bạn bè trong lớp đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, rèn luyện và

hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình

Do trình độ và thời gian có hạn, lại là bước đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu mới nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được những kiến thức đóng góp của các thầy, cô giáo cùng toàn thể các

bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, tháng năm 2019

Sinh viên

iii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Ảnh hưởng của nồng độ đến lượng chế phẩm thấm vào gỗ 31 Bảng 4.2 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ

15% đối với nấm 33 Bảng 4.3 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ

25% đối với nấm 34 Bảng 4.4 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng

nồng độ 35% đối với nấm 35 Bảng 4.5 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ở các nồng

độ đối với nấm (ngâm nước nóng) 36 Bảng 4.6 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ

15% đối với nấm 38 Bảng 4.7 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ

25% đối với nấm 39 Bảng 4.8 Đánh giá hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ

35% đối với nấm 40 Bảng 4.9 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ở các nồng

độ đối với nấm 41 Bảng 4.10 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ở các nồng

độ đối với nấm 42 Bảng 4.11 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng đối với mối 44 Bảng 4.12 Hiệu lực của dịch chiết vỏ và lá cây Bạch đàn trắng đối với mối 45

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Băm nhỏ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng 22

Hình 3.2.Ngâm vỏ và lá cây Bạch đàn 23

Hình 3.3 Lọc dịch chiết 23

Hình 3.4 Pha chế phẩm theo nồng độ 23

Hình 3.5 Pha dung dịch từ vỏ và lá Bạch đàn 24

Hình3.6 Xếp gỗ vào thùng ngâm 24

Hình 3.7 Thùng ngâm gỗ 24

Hình 3.8 Vớt gỗ ra khỏi thùng 24

Hình 3.9 Đặt mẫu thử nấm 26

Hình 3.10 Làm hộp nhử mối 28

Hình 3.11 Đặt hộp nhử mối 28

Hình 4.1 Biểu đồ ảnh hưởng của nồng độ đến lượng chế phẩm thấm vào gỗ 32

Hình 4.2 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 15% và mẫu đối chứng 33

Hình 4.3 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 25% và mẫu đối chứng 35

Hình 4.4 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 35% và mẫu đối chứng 36

Hình 4.5 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm ở các nồng độ và mẫu đối chứng 37

Hình 4.6 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 15% và mẫu đối chứng 38

Hình 4.7 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 25% và mẫu đối chứn 39

Hình 4.8 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm nồng độ 35% và mẫu đối chứng 40

v

Hình 4.9 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với nấm của mẫu gỗ ngâm chế phẩm

ở các nồng độ và mẫu đối chứng 41 Hình 4.10 Biểu đồ thể hiện ảnh hưởng ở từng nồng độ gây biến màu đối với

nấm 42 Hình 4.11 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với mối của mẫu gỗ ngâm chế phẩm

ở các nồng độ và mẫu đối chứng 44 Hình 4.12 Hình ảnh so sánh hiệu lực đối với mối của mẫu gỗ ngâm chế phẩm

ở các nồng độ và mẫu đối chứng 46

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT STT Tên từ viết tắt Nghĩa từ viết tắt

13 Tbm Phần trăm diện tích biến màu

14 Tmm Phần trăm diện tích mục mềm

15 Thh Phần trăm diện tích hao hụt

vii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC HÌNH iv

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT vi

MỤC LỤC vii

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Ý nghĩa của đề tài 2

1.2.2.1 Ý nghĩa trong công tác học tập 2

1.2.2.2 Ý nghĩa khoa học 2

1.2.2.3 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1 Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ 4

2.1.1.1 Bảo quản gỗ 4

2.1.1.2 Tầm quan trọng của công tác bảo quản 4

2.1.2 Phương pháp bảo quản 5

2.1.2.1 Phương pháp ngâm thường 5

2.1.2.2 Phương pháp khuyếch tán 5

2.1.2.3 Phương pháp nóng - lạnh 6

2.1.2.4 Phương pháp chân không áp lực 6

2.1.2.5 Phương pháp bóc vỏ cây 7

2.1.2.6 Phương pháp phơi, sấy gỗ 7

2.1.2.7 Phương pháp hun khói, ngâm 7

2.1.2.8 Phương pháp tẩm cây đứng 8

2.1.2.9 Phương pháp thay thế nhựa 8

2.1.2.10 Phương pháp phun, quét 8

2.1.3 Tổng quan về nguyên vật liệu sử dụng trong đề tài 9

2.1.3.1 Nguyên liệu gỗ 9

2.1.3.2 Nguyên liệu chế phẩm 10

2.1.3.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thấm thuốc của gỗ 12

2.1.3.3 Chế phẩm bảo quản 13

2.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 16

2.2.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng chế phẩm bảo quản trên thế giới 16

2.2.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng chế phẩm bảo quản ở Việt Nam 18

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 21

3.1.1 Đối tượng 21

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 21

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu 21

3.3 Nội dung nghiên cứu 21

3.4 Nguyên vật liệu 22

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 22

3.4.2 Các bước tạo dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng 22

3.4.2.2 Dụng cụ, thiết bị thí nghiệm 25

3.4.3 Phương pháp xác định lượng thuốc thấm 25

3.4.3 Phương pháp đánh giá hiệu lực chế phẩm bảo quản 26

3.4.3.1 Đánh giá hiệu lực chế phẩm đối với nấm 26

3.4.3.2 Đánh giá hiệu lực chế phẩm đối với mối 27

Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 31

4.1 Ảnh hưởng của nồng độ ngâm tẩm đến lượng chế phẩm chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng 31

ix

4.2 Hiệu lực với nấm của chế phẩm từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng trên gỗ

thông 33

4.2.1 Hiệu lực với nấm của chế phẩm từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ngâm nước nóng 33

4.2.1.1 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn nồng độ 15% đối với nấm 33

4.2.1.2 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nồng độ 25% đối với nấm 34

4.2.1.3 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nồng độ 35% đối với nấm 35

4.2.2 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng được chiết bằng cồn đối với nấm 37

4.2.2.1 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng ở nồng độ 15% đối với nấm 37

4.2.2.2 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nồng độ 25% đối với nấm 39

4.2.2.3 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nồng độ 35% đối với nấm 40

4.3 Hiệu lực với mối của chế phẩm từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng trên gỗ Thông 43

4.3.1 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng nước nóng đối với mối 43

4.3.2 Hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng được chiết bằng cồn đối với mối 45

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 48

5.1 Kết luận 48

5.2 Kiến nghị 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Hiện nay ngành công nghệ chế biến lâm sản đứng trước thực trạng bị thiếu nguyên liệu trầm trọng, vì vậy chuyển đổi sang sử dụng gỗ mọc nhanh rừng trồng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất cộng với việc sử dụng gỗ hợp lý và có hiệu quả là một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay trong chế biến gỗ Nhà nước đã có những chủ trương về phát triền rừng trồng, đặc biệt chú trọng phát triển các loài cây gỗ rừng mọc nhanh như: Thông, Keo

lai, Bạch đàn

Thông là một trong các loài cây mọc nhanh được trồng nhiều với diện tích lớn ở nước ta Gỗ Thông có hình thức thân thẳng, vân thớ đẹp, gỗ màu nâu vàng, thớ thô, thẳng, nhẹ, … Nên được sử dụng vào nhiều các mục đính khác nhau trong lĩnh vực chế biến gỗ đặc biệt là để sản xuất đồ mộc Tuy nhiên, gỗ Thông chứa hàm lượng nhựa cao nên gỗ rất dễ bị mối, nấm mốc và nấm biến màu xâm nhiễm ngay sau khi chặt hạ cho đến suốt quá trình chế biến và sử dụng gỗ Mặc dù nấm mốc, nấm gây biến màu gỗ không làm giảm sút tính chất cơ học song gỗ bị nhiễm nấm sẽ bị giảm đáng kể về giá trị do màu sắc gỗ không đồng đều Do vậy, việc nghiên cứu lựa chọn thuốc và chế

độ xử lý bảo quản phù hợp cho gỗ Thông là rất cần thiết để góp phần nâng

cao hiệu quả sử dụng gỗ

Nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới nên các sinh vật hại gỗ nói chung và nấm gây biến màu gỗ nói riêng phát triển rất mạnh Do đó, để hạn chế được các tác nhân gây hại lâm sản một số biện pháp kỹ thuật đã được

sử dụng rộng rãi như: chọn mùa chặt hạ, ngâm gỗ dưới ao hồ, hun khói, hong phơi gỗ, kê xếp gỗ ở những nơi thoáng gió… Tuy nhiên, khi áp dụng các biện pháp bảo quản kế trên cùng tồn tại một số nhược điểm đó là thời gian xử lý kéo dài gây khó khăn trong việc chủ động nguồn nguyên liệu, gỗ ngâm nước lâu ngày sẽ bị mất màu, gây ô nhiễm môi trường nước và không khí khu vực

2

xử lý, nhằm giải quyết vấn đề đó ngành chế biến lâm sản đã và đang không

ngừng nghiên cứu quy trình công nghệ bảo quản gỗ

Hiện nay do việc sử dụng các chất có nguồn gốc hóa học đã làm ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí), làm mất cân bằng sinh học Ngoài

ra, khi sử dụng các loại thuốc bảo quản gỗ có nguồn gốc hóa học là nguy cơ

đe dọa sức khỏe con người trước mắt cũng như lâu dài

Hiện nay trên thế giới đã có công trình nghiên cứu về vỏ và lá cây bạch

đàn có khả năng kháng nấm và côn trùng

Để có cơ sở khoa học về cách sử dụng dịch chiết từ cây Bạch đàn chúng tôi tiến hành nghiên cứu về khả năng bảo quản gỗ của dịch chiết từ vỏ

và lá cây bạch đàn trắng thông qua đề tài: ‘‘Bước đầu nghiên cứu bảo quản

gỗ thông từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng (Eucalyptus camadulensis Dehnh) tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên ”

1.2 Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

Đánh giá được tác dụng, hiệu quả, hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng đến khả năng phòng trừ mối hại gỗ thông

Đánh giá được tác dụng, hiệu quả và hiệu lực của dịch chiết từ vỏ và lá cây Bạch đàn trắng đến khả năng phòng trừ nấm của gỗ thông

1.2.2 Ý nghĩa của đề tài

1.2.2.1 Ý nghĩa trong công tác học tập

Thu thập được những kinh nghiệm và kiến thức từ thực tế, giúp sinh viên biết được các phương pháp bảo quản gỗ

1.2.2.2 Ý nghĩa khoa học

Đề tài mở ra hướng nghiên cứu bảo quản gỗ Thông bằng chế phẩm sinh học từ dịch chiết vỏ và lá của cây Bạch đàn trắng nhằm để bảo quản, phòng nấm mốc, biến màu gỗ Tạo ra được loại thuốc có tính hiệu quả cao, không gây ô nhiễm môi trường nước và không khí, không làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người và động vật

1.2.2.3 Ý nghĩa thực tiễn

Về phương diện thực tiễn kết quả nghiên cứu cho ta biết được chế phẩm sinh học từ dịch chiết được từ cây Bạch đàn trắng sẽ giúp cho các xưởng mộc và các hộ gia đình biết được công dụng của chế phẩm có tác dụng bảo quản gỗ, phòng nấm mốc và biến màu gỗ, biết được công thức chế biến ra chế phẩm sinh học từ dịch chiết từ cây Bạch đàn trắng một cách hợp lý và hiệu quả nhất Dựa vào kết quả này người dân có thể áp dụng biện pháp bảo quản gỗ đạt một hiệu quả tốt nhất, không gây ô nhiễm môi trường, không ảnh

hưởng đến sức khỏe của chính họ và mọi người xung quanh

Có thể làm tư liệu tham khảo cho các công trình xây dựng trong việc bảo quản gỗ thông khỏi bị nấm mốc và biến màu gỗ, hiệu quả sử dụng gỗ được lâu dài và hiệu quả hơn

4

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ

2.1.1.1 Bảo quản gỗ

Bảo quản gỗ là biện pháp tổng hợp giữ gìn nhằm kéo dài thời gian sử dụng, chống sự xâm nhập phá hoại của mối mọt, nấm mốc, hạn chế tác động không tốt của môi trường Bao gồm:

1) Bảo quản kỹ thuật là phương pháp bảo quản tác động vào gỗ làm cho

gỗ kéo dài thời gian sử dụng, phương pháp này không dùng hóa chất như: cách ly gỗ với đất, nước, hơi ẩm; hong, phơi, sấy hoặc ngâm gỗ trong bùn ao

2) Bảo quản bằng hoá chất: Là phương pháp dùng hóa chất để phun tẩm

vào gỗ, quét, ngâm gỗ tẩm gỗ hoặc xông hơi, dùng hoá chất xử lý trực tiếp sinh vật hại gỗ

3)Bảo quản bằng hoá chất: Là phương pháp dùng hóa chất để phun tẩm

vào gỗ, quét, ngâm gỗ tẩm gỗ hoặc xông hơi, dùng hoá chất xử lí trực tiếp sinh vật hại gỗ

4) Bảo quản bằng biện pháp sinh học: dùng một số loài nấm, côn trùng

để diệt sinh vật hại gỗ (Nguyễn Thị Bích Ngọc và cs, 2006) [9]

2.1.1.2 Tầm quan trọng của công tác bảo quản

Công nghệ bảo quản nhằm mục đích kéo dài tuổi thọ sử dụng lâm sản ngoài gỗ và gỗ gấp hàng chục lần so với việc sử dụng theo độ bền tự nhiên Nhằm tăng giá trị sử dụng, hạn chế các tổn thất nặng nề do các sinh vật gây hại như mối mọt, nấm mục v.v…gây ra kể từ ngay sau khi chặt hạ đến suốt quá trình sử dụng

Bằng biện pháp kỹ thuật (có hoặc không sử dụng chế phẩm bảo quản) phải kéo dài tuổi thọ sử dụng gỗ và lâm sản ngoài gỗ lên nhiều lần so với gỗ