Giáo Trình Kỹ thuật nuôi thủy đặc sản

Giáo Trình Kỹ thuật nuôi thủy đặc sản

KHOA TH Y S N

Nguy n V n Ki m-Bùi Minh Tâm GIÁO TRÌNH

(MSMH TS 521)

+ Ch ng 1: Sinh h c và k thu t nuôi l n đ ng

+ Ch ng 2: Sinh h c và k thu t nuôi Ba Ba

+ Ch ng 3: Sinh h c và k thu t nuôi ch

+ Ch ng 4: Sinh h c và k thu t nuôi Cá S u

+ Ch ng 5: Sinh h c và k thu t nuôi Vích, i m i

Nhìn chung, v m t hình th c giáo trình trình bày rõ ràng, đ c d hi u, đáp ng yêu

c u c a 1 giáo trình có 2 tín ch T t nhiên giáo trình c n ch nh s a thêm l i do đánh máy nh m còn khá nhi u N u có đi u ki n nên đ a thêm hình minh h a đ i t ng

và h th ng nuôi th c t trong dân gian vào s làm t ng tính thuy t ph c

+ Bên c nh tính hàn lâm v m t ki n th c chuyên ngành, c g ng đ a thêm kh i

ki n th c th c t v k thu t s n xu t gi ng và nuôi th ng ph m các đ i t ng th y

đ c s n mà ng i dân vùng BSCL đã khai thác

ph bi n vùng BSCL.

III ÁNH GIÁ CHUNG VÀ NGH

1 - ánh giá chung: T t, đ t yêu c u v ki n th c c a 1 giáo trình 2 tín ch

2 - ngh : Nghi m thu

Ng i đ c góp ý

D ng Nh t Long

T V N

Nuôi thu đ c s n là môn h c l y nh ng gi ng loài thu s n có giá tr kinh t cao làm

đ i t ng nghiên c u đ đ a ra quy trình s n xu t gi ng và nuôi th ng ph m Nhi m v c a nó là cung c p cho sinh viên nh ng ki n th c c b n v đ c đi m sinh

h c, k thu t s n xu t gi ng và nuôi th ng ph m nh ng đ i t ng trên

Hi n nay, m t s gi ng loài thu đ c s n BSCL đang đ c m i ng i quan tâm

t i nh ba ba, r n, ruà, ch, l n…Nh ng gi ng loài thu s n này không nh ng là ngu n th c ph m giàu ch t dinh d ng mà còn có gía tr xu t kh u r t cao S n ph m

ph c a m t s loài còn có giá tr làm hàng th công m ngh góc đ y h c, th t

ho c s m ph m ph c a m t s gi ng loài thu s n khi k t h p v i m t s d c th o

s có tác d ng ch a tr m t s lo i b nh

Trên th gi i, ngh nuôi thu đ c s n phát tri n và th ng đ c chú ý nh ng qu c gia có bi n và c ng ch t p trung m t s ít loài th c s có giá tr kinh t cao ài Loan nghiên c u k thu t s n xu t gi ng cá mú, h i sâm, Nh t B n l i chú tr ng vi c nuôi thu đ c s n ph c v cho vi c ch tác đ m ngh nh trai ng c Pháp chú ý

vi c nuôi m t s gi ng loài nhuy n th làm v t ch th v m c đ ô nhi m môi tr ng

n c nh v m xanh, có qu c gia g n vi c nuôi thu đ c s n v i vi c ph c v du l ch

Giáo trình k thu t nuôi thu đ c s n đ c t ng k t, tham kh o t nhi u ngu n tài

li u phác nhau (trong đó có bài gi ng k thu t nuôi th y đ c s n c a Bùi Minh Tâm,

D ng Nh t Long, Ph m Thanh Liêm) k c m t s kinh nghi m nuôi thu đ c s n

c a ng i dân BSCL c ng đ c đ c p t i trong giáo trình này Hy v ng tài li u này s đáp ng đ c ph n nào nhu c u c a ng i nuôi Tuy nhiên, do nhi u nguyên nhân khác nhau nên giáo trình còn nhi u h n ch , r t c n có s đóng góp ý ki n c a các đ ng nghi p, sinh viên và c a ng i nuôi đ giáo trình hoàn ch nh h n

IV M T S KHÓ KH N KHI NUÔI L N 5

Ch ng 2 SINH H C VÀ K THU T NUÔI BA BA

Ngoài giá tr dinh d ng cao, khi k t h p v i m t s thành ph n th o m c khác,

l n s tr thành thu c b có tác d ng nâng cao s c kho , có kh n ng ch a tr m t

s b nh nh viêm gan m n tính, đ i ti n ra máu (Nguy n H u ng, 2004)

Hi n nay BSCL, l n lo i 1 (4-5con/kg) có giá khá cao (kho ng 45000đ/kg) Do

đó phong trào nuôi l n BSCL đã xu t hi n m t s n i (Huy n Châu Thành A,

t nh H u Giang) và đã đem l i hi u qu kinh t nh t đ nh Tuy nhiên, nh ng ng i nuôi l n ch a n m đ c b k thu t nuôi thêm vào đó ngu n l n gi ng v n còn

ph thu c vào t nhiên nên nhìn chung, hi u qu nuôi l n ch a cao

Khó kh n v ngu n gi ng l n không ch g p riêng Vi t Nam mà k c m t s

qu c gia có ngh nuôi cá n c ng t phát tri n, tiên ti n Các v n đ trình bày d i đây s giúp ng i nuôi gi i quy t m t s khó kh n v a nêu trên

II Ð C ÐI M SINH H C C A L N

1 c đi m hình thái

L n đ ng có tên khoa h c là Monopterus albus L n có thân dài, ph n tr c tròn,

ph n sau d p bên và m ng Toàn thân không có v y Ð ng bên hoàn toàn, ch y

d c theo tr c gi a thân t sau đ u đ n g c vây đuôi

L n có đ u h i d p bên, mi ng có th m r t r ng, x ng hàm c ng và ch c Vây

ng c và vây b ng thoái hóa hoàn toàn Vây l ng, vây h u môn, vây đuôi n i li n v i nhau và tia vây không rõ ràng

Màu s c c a l n có th thay đ i theo môi tr ng s ng Nhìn chung, l n có m t s

đ c đi m chung nh sau: L ng có màu nâu s m, vàng nâu, b ng có màu vàng nh t

2 Phân b

L n là loài phân b r ng, nh ng t p trung nhi u nh t v n là khu v c nhi t đ i

L n s ng ph bi n trong trong các ao, h , sông r ch, ru ng lúa n i có nhi u mùn

bã h u c và sinh v t nh làm th c n L n có kh n ng ch u đ ng khô h n b ng cách chui rúc vào trong đ t m

3 Tính n

K t qu kh o sát cho th y l n có ru t ng n, không cu n khúc T l chi u dài ru t

so v i chi u dài thân trung bình 0,67% i u đó ch ng t l n là loài cá n đ ng v tKhi còn nh th c n c a l n là đ ng v t phù du, khi tr ng thành th c n là đ ng

v t đáy nh tôm cá con, u trùng côn trùng thu sinh Nhìn chung, th c n c a l n

tr ng thành là đ ng v t và đ c bi t th c n có mùi tanh vì v y khi tôm, cá trong

n c b th ng, b b nh, c th ti t nhi u nh t s tr thành m i c a l n Tuy nhiên tính n còn thay đ i và tùy thu c vào giai đo n phát tri n c a c th , c s th c n trong môi tr ng n c

L n có t p tính ho t đ ng ki m n v đêm, ban ngày n n p trong hang ho c ch rình m i c a hang Khi kích c không đ ng đ u và khi thi u th c n, l n có th

n l n nhau

4 Ð c đi m hô h p

l n, ngoài mang còn có c quan hô h p ph là da và khoang h u Da l n thu c

da tr n, có nhi u nh t và d i da có r t nhi u m ch máu nh nên r t thu n l i cho

vi c trao đ i khí qua da Thành khoang h u c a l n m ng có nhi u m ch máu giúp cho vi c trao đ i khí x y ra đây khi l n đ p khí

Thí nghi m cho th y khi đ l n trên c n, da khô, chúng s ch t sau 12 - 20 gi ;

nh ng n u gi đ đ m cho da l n s ch t sau 27- 70 gi ; N u không đ c ti p xúc tr c ti p v i không khí l n s ch t sau 4 - 6 gi m c dù oxy trong n c đ y đ

5 Ð c đi m sinh tr ng

Sinh tr ng c a l n ph thu c nhi u vào nhi u y u t Nh ng nhìn chung t c đ sinh tr ng c a l n ch m so v i m t s gi ng loài thu s n khác môi tr ng t nhiên sau m t n m, l n có th đ t tr ng l ng 200-300g/con

Nhi t đ thích h p nh t cho l n sinh tr ng t 25 - 28o

C Khi nhi t đ th p h n

18oC l n b n và d i 10o

C l n s chui xu ng bùn trú đông

6 Ð c đi m sinh s n

L n thành th c khá s m (1 tu i), đi u đ c bi t là l n có s chuy n gi i tính Theo Mai Ðình Yên (1978), l n có kích c nh (d i 25 cm) hoàn toàn là l n cái, c

25 - 54 cm có c con đ c, con cái và con l ng tính, c l n h n (trên 54 cm) thì hoàn toàn là l n đ c Tuy nhiên đ c đi m này l n ng B ng Sông C u Long không rõ ràng

M t s nghiên c u cho th y, l n ÐBSCL có kích c t 18 - 38 cm là l n đ c và trên 38 cm có c l n cái, l n đ c và l ng tính Tùy vào kích c c a l n, s c sinh s n có th t 100- 1500 tr ng/con ng kính tr ng có th đ n 4 mm

Khi sinh s n, l n làm t b ng cách đào hang c nh b và nh b t lên mi ng hang

Xung quanh b và đáy ao

có th dùng ni-lon đ lót ho c b ao có th xây cao có g đ tránh l n v t b đi

m t khi có đi u ki n thu n l i N i nuôi l n ph i có đi u ki n thay n c thu n l i

và c ng c n t o đ c n i cho l n đào hang trú n g n gi ng nh trong t nhiên

áy ao có th ph đáy ao m t l p bùn non có tr n phân chu ng m c dày kho ng

20-30 cm Bùn không l n s i đá vì s làm xây xát l n Trên l p bùn, tr i m t l p r m,

c m c hay thân cây chu i đã m c M c n c trong ao nuôi sâu t 0,5-1,2 m

Ð t o đi u ki n cho l n sinh s n trong ao, xung quanh b ao (ho c làm cù lao/gò

đ t gi a ao nuôi) b ng đ t sét đ l n làm t Trong ao nên th thêm l c bình, bèo, rau mu ng và trên b tr ng cây đ t o bóng mát cho l n

b Nuôi l n trong b xi m ng

Có th t n d ng b ch a n c, chu ng heo sau khi đã s a ch a l i đ nuôi l n

N u xây b nuôi m i thì nên xây n a n i, n a chìm v i chi u cao kho ng 1m v i

di n tích t 6-20 m2

B có d ng hình ch nh t chi u r ng 1m đ d dàng ch m sóc

T t nh t nên chia b thành 3 ng n: ng n cho l n sinh s ng (A) l n nh t, ng n th hai (B) nh h n cho l n đ và cho n và ng n th ba (C) dùng đ thu ho ch

Ng n A có ph m t l p bùn non và thân chu i nh đ i v i ao nuôi và cách đáy b

30 cm có l thoát n c X p g ch đáy trong ng n này thành nhi u ngách Ng n Bxây vách b ng g ch hình m t cáo cho l n chui ra vào và quanh bên có đ p đ t sét

và đ t th t thành b r ng 0.5 m đ l n làm t đ Ng n C kín và thông v i ng n B

b ng m t ng có đ ng kính 20 cm và có l thoát n c ra ngoài có l i ch n d ng

ch y tràn phòng khi m a to n c đ y, l n s thoát ra ngoài

Trong b nuôi th bèo, l c bình làm bóng mát kho ng 1/2 di n tích B đ t c ng

tr ng các lo i nh c , rau, khoai, môn đ che mát cho l n M c n c 0,4-0,5m

2 Gi ng l n nuôi.

Hi n nay, do nhi u nguyên nhân khác nhau nên l n gi ng nhân t o ch a cung c p

đ cho ng i nuôi, cho nên ng i nuôi l n v n ph i d a vào ngu n gi ng t nhiên

là chính Tuy nhiên mu n nuôi l n có k t qu thì l n gi ng ph i b o đ m:

Kích c t ng đ i đ ng đ u Th ng ch n l n gi ng có kích c 40-50 con/kg

Kh e m nh, không th ng tích hay b b nh

Chú ý không mua l n gi ng trôi n i trên th tr ng n u ch a bi t rõ th i gian thu gom l n, ph ng th c khai thác l n gi ng N u th i gian thu gom l n gi ng quá dài l n b m t s c, xây sát thì khi nuôi t l hao h t s cao

N u nuôi l n đ sinh s n thì m t đ th kho ng 6-8 con/m2

và sau khi nuôi vkho ng 1-2 tháng chúng s t đ Sau đ kho ng m t tu n thì tr ng n đi u ki n nhi t đ t 28-30o

C N u nuôi l n th t, th v i m t đ trung bình 50 con/m2

Kh u ph n n là 5-8% tr ng l ng thân Nên cho l n n vào chi u t i (16-17 gi ) Cho l n n trên sàn và đ t c đ nh m t n i Th ng xuyên theo dõi l ng th c

Sau kho ng 8-10 tháng nuôi có th thu ho ch, khi đó l n đ t kích c kho ng 200g

Ng ng cho l n n 2-3 ngày sau đó dùng cám, g o rang tr n v i cua, tép và giun làm m i và d l n vào ng n thu ho ch Khi th y l n t p trung nhi u trong ng n thu ho ch thì đóng nút thông v i ng n B và dùng v t b t l n

IV M T S KHÓ KH N KHI NUÔI L N

Khó kh n l n nh t trong ngh nuôi l n hi n nay là ngu n gi ng Do l n có s c sinh s n th p, th i gian phát tri n phôi dài (kho ng 200 gi ) nên vi c s n xu t l n

gi ng nhân t o v i s l ng l n g p r t nhi u khó kh n (trên th gi i ch a có qu c gia nào có quy trình s n xu t l n gi ng hoàn ch nh)

Hi n nay BSCL ng i nuôi l n v n ph i thu gom l n gi ng ngoài t nhiên

ây là khó kh n l n nh t cho ng i nuôi vì ch t l ng gi ng nuôi không b o đ m

nh t là khi nuôi v i di n tích l n, s l ng l ng gi ng c n nuôi nhi u Ngu n

gi ng nuôi không b o đ m có th do m t s nguyên nhân sau:

L n thu gom t nhi u ngu n khác nhau, th i gian l u gi l n dài

Ph ng ti n đánh b t (có th b t b ng dòng di n) làm nh h ng s c kho l n.Kích c l n không đ u

Ng i nuôi ch a đ c trang b đ y đ v k thu t nuôi và ch m sóc l n

Th c n không đ trong quá trình nuôi nên t l hao h t cao

Ch a có thu c đ c tr m t s b nh c a l n

ba ba thu c l p bò sát và phân b khá r ng trên th gi i Chúng ta có th g p ba ba

s ng ao, đ m, h và c ng có th g p chúng s ng trên c n Ba ba không nh ng là ngu n th c ph m có giá tr kinh t cao ( trong n c kho ng 150 000-180 000đ/kg)

II Ð C ÐI M SINH H C C A BA BA.

1 Ð c đi m phân lo i, hình thái c u t o

Ba ba là loài đ ng v t thu c l p bò sát (Reptilia); B Rùa (Chelonia); Phân b ba ba (Trionychoidei); H : Trionycidae

n c ta có 4 loài: Gi i ( Pelochelys bironi), Ba ba tr n (Trionyx sinensis), Ba ba gai (Trionyx stein dachneri) Mi n B c và Mi n Nam còn g i rùa đinh hay là cua đinh (Trionyx catilagineus)

“Ba ba tr n” trên mai không có nh ng n t s n, b ng có màu vàng và nh ng ch m nâu đen nh đ m hoa Loài này phân b các th y v c nh sông, ao, h đ ng

b ng mi n B c và đây c ng là loài đang đ c nuôi ph bi n

“Ba ba gai” trên mai có nh ng n t s n, càng v cu i mai n t s n càng to d n Chúng phân b mi n núi phía B c

“Cua đinh” c có vòng gai s n Trên đ u và mai có nh ng v ch tr ng Loài này phân

b các đ m l y mi n Nam

Da c a ba ba khô, t ng bì hoá s ng đ gi m s thoát n c Da không có vai trò hô

h p nh l ng thê

2 T p tính s ng c a ba ba

Ba ba có đ i s ng v a n c v a trên c n Trong t nhiên, chúng th ng phân b

nh ng n i có sông, su i, đ m l y, hay ao h Ba ba s ng đáy và thích chui rúc trong các hang h c Nh ng n i ti p giáp các dòng ch y là n i chúng t p trung nhi u

Ba ba v n th ng lên c n nh t là vào ban đêm Ban ngày, th nh tho ng chúng b i lên kh i m t n c đ th Ba ba có kh n ng v t b và bò đi xa

Do ba ba là loài đ ng v t bi n nhi t, nên ho t đ ng c a chúng c ng g n li n v i s thay đ i nhi t đ trong ngày và theo mùa Khi nhi t đ quá cao ho c quá th p, chúng s rúc vào h c cây, chui vào hang hay chúi xu ng đáy bùn đ trú n và ít n, khi nhi t đ cao (26-30o

C) thì bò ra tìm n i s i m và b t m i

Ba ba hô h p b ng ph i C đ ng hô h p đ c đi u hòa b ng s co giãn nh p nhàng

c a c bám vào m t trong c a da n i v i đ u, chi, và đuôi v i mai

H th n kinh: th giác và kh u giác phát tri n t t nh ng thính giác kém phát tri n

3 Ð c đi m dinh d ng và sinh tr ng

Trong đi u ki n t nhiên, ba ba th ng thích n các lo i đ ng v t nh cá, tép, cua, côn trùng Tuy nhiên, khi nuôi, ngoài th c n chính là đ ng v t, chúng c ng có kh

n ng n nhi u lo i th c n khác nhau Tuy ba ba và rùa nói chung có kh n ng n liên t c, nh ng chúng c ng có kh n ng nh n đói r t lâu ngày

Ba ba là loài ch m l n T c đ t ng tr ng c a chúng liên quan ch t ch v i đi u

ki n môi tr ng nh th i ti t, nhi t đ và th c n Ba ba con nuôi m t n m có th

đ t 500-600g/con, 2 n m đ t 800 1,200g/con Ba ba gi ng 0,5 kg sau m t n m nuôi

có th đ t 0,9 – 1,2 kg/con Ba ba l n nhanh khi nhi t đ trên 25o

đá vôi, và âm đ o

ba ba đã th tinh theo ph ng th c th tinh trong Tr ng ba ba và rùa có c u t o thích nghi v i đi u ki n s ng trên c n nh : Có v dai và v đá vôi, trên b m t v có nhi u l nh đ m b o cho s trao đ i khí và n c c a phôi L ng noãn hoàng chi m kho ng 2/3 th tích tr ng Khoang i ch a d ch đ m b o đi u ki n s ng và

gi m nh h ng c a tác đ ng c h c Túi ni u ch a ch t bài ti t c a phôi

Ba ba và l p bò sát nói chung có đ c tính th tinh trong Thông th ng ba ba 2 n m

tu i v i kích c nh nh t 400 – 500g s tham gia sinh s n

Vào mùa sinh s n, trong nh ng đêm tr ng sáng t tháng 4-9, ba ba th ng b t đ u

đ ng h n và đ vào nh ng ngày m a to, s m ch p Khi sinh s n có th nhi u con

đ c đu i theo m t con cái

Sau khi giao ph i 5 - 10 ngày nhi t đ không khí 20o

C, con cái b t đ u đ tr ng Khi đ tr ng, con cái bò lên b tìm n i đ t x p đ đào h đ tr ng, h có đ sâu 5–10cm Sau khi đ tr ng xong chúng dùng chân l p đ t l i đ b o v tr ng (l p đ t dày 2 - 3cm)

Vu t chân dài Vu t chân ng n h n

Kho ng cách gi a hai chân sau nh Kho ng cách gi a hai chân sau l n h n

Ho t đ ng m nh Hi n, nhút nhát

Tr ng m i đ ra v còn m m, đàn h i, sau đó c ng d n M i tr ng đ cách nhau kho ng 5-10 phút Kích c tr ng ph thu c vào kích c c a ba ba cái Tr ng c nh

đ ng kính kho ng 10–12 mm, n ng 2–3 g; c l n kho ng 18- 200mm, n ng 6g.Tùy vào kích c con cái mà s l ng tr ng m i l n đ khác nhau Ba ba m i đ l n

đ u (0,4–0,5kg) có th đ 4-6 tr ng C 2kg đ 10-15 tr ng Con l n h n có th đ 20- 30 tr ng M t n m ba ba có th đ 4 - 5 l a Sau khi đ 5-7 ngày chúng l i ti p

t c giao ph i đ chu n b cho l n đ ti p theo

Trong t nhiên, v i nhi t đ kho ng 30o

C, tr ng s n sau kho ng 45 - 60 ngày Ba

ba con m i n có kích c dài kho ng 3cm (tính theo chi u dài t đ u t i cu i c a mai), n ng 3 - 4g và đã có b n n ng tìm xu ng n c đ sinh s ng và phát tri n

Th c n cho ba ba b m là các lo i cá, tép, c, hay ph ph m lò sát sinh L ng

th c n hàng ngày chi m 5 - 10 % tr ng l ng thân

Ao nuôi nên có bóng mát, yên t nh Có th làm nhà hay tr ng cây che mát trên b

ao cho ba ba đ tr ng B ao c n có rào ch n cao 50 cm-70 cm, ho c có g tránh ba

ba t u thoát Ngoài ra trong ao c ng c n làm c u (b ng g ho c tre) sát m t n c cho ba ba lên ph i n ng khi c n thi t Ao có ngu n n c d i dào

Tùy theo đi u ki n c th mà ao nuôi ba ba b m có di n tích khác nhau (trung bình

) N i này c n có l i đi cho ba ba vào

đ tr ng Ngay tr c l i này có b c m t t m g xu ng ao nuôi làm c u cho chúng lên xu ng Trong tr ng h p p tr ng t nhiên, n i đ có rãnh n c r ng 30cm, sâu 5 - 10cm đ thu ba ba m i n và đ gi đ m n i ba ba đ

Ng n chu ng cho ba ba đ ch a cát dày kho ng 40-50cm đ ba ba đào t đ tr ng Sau khi ba ba đ xong kho ng 7-10 ngày thu tr ng đem p ho c đ t i ch đ tr ng

t n Trong ng n cho đ nên đ t nh ng thau n c nh đ đ m b o đ m 80-85%

2 p tr ng

a p tr ng t nhiên

Có th đ nguyên tr ng trong t đ c a ba ba và phôi n t nhiên T tr ng ba ba

c n đ m b o đ đ m cho tr ng phát tri n b ng cách t i n c (d ng phun s ng)

ho c tr ng nhi u cây bóng mát đ luôn gi m nhi t đ 28 - 30o

C, sau khi p 45

th tinh, v có màu ngà vàng và nhìn rõ túi h i trong tr ng Tr ng không đ c th tinh thì không rõ túi h i và trên v có nh ng ch m tr ng loang l

Khay p tr ng l n hay nh tùy đi u ki n, nh ng ph i có m t l p cát dày 15 - 20 cm

X p tr ng vào khay các tr ng qu cách nhau 2-5 cm Ði u quan tr ng c n chú ý là

ph i đ túi h i h ng lên trên nh tr ng đ c đ trong t nhiên, n u không tr ng s không phát tri n đ c Trên l p tr ng ph l p cát dày kho ng 5 cm Trong khay p,

đ t m t vài ch u n c nh đ ba ba con n ra tìm đ n sinh s ng N u không chúng

s b ch t do thi u n c

Trong quá trình p tr ng c n ph i gi m b ng cách phun n c cho khay và đi u quan tr ng là không nên đ o l n tr ng Thông th ng, nhi t đ t nhiên 28 - 30o

C,

tr ng s n trong vòng 45 - 60 ngày Tuy nhiên, n u gi nhi t đ n đ nh kho ng 30

- 34oC trong su t th i gian p tr ng b ng cách dùng bóng đèn và p trong phòng kín thì th i gian p s đ c rút ng n đáng k (35 - 40 ngày) và t l n c a tr ng có th

c u đ ba ba lên b ho c đi đ

bè đ ba ba ph i n ng

choì cho ba ba đ

H: 0,8-1,2m

n c cao đ n 25 – 35cm Th c n ch y u là cá tép, th t đ ng v t, và có th t p cho

ba ba n th c n t ng h p

Trong quá trình ng, vi c thay n c hàng ngày là r t c n thi t đ đ m b o môi

tr ng s ch s Sau khi ng 3 tháng thì có th thu ho ch đ làm gi ng nuôi th t

th l c bình đ v a t o bóng mát cho ba ba và l c s ch n c

Ð i v i nuôi trong b xi m ng, có th thi t k b nuôi tu theo đi u ki n c th (dao

đ ng t vài ch c mét vuông đ n vài tr m mét vuông) Hi n nay di n tích b nuôi ba

2 Th gi ng và ch m sóc

Hi n nay ba ba có 2 ngu n gi ng có th ch n nuôi: gi ng t nhiên và gi ng nhân

t o Tuy nhiên, đ i v i gi ng t nhiên, c n ch n c n th n Không nên mua ba ba b câu, gi t đi n, xây sát hay th ng tích, d t t Ba ba y u th ng có bi u hi n bò

ch m, c r t không h t, m t đ c, không chúi đ c xu ng bùn khi th xu ng ao

Nh ng con kh e khi b l t ng a s t l t s p l i

Ba ba làm gi ng nuôi nên có kích c đ ng đ u v i tr ng l ng trung bình 100-200g

Tr ng h p khác bi t l n v kích c thì nên tách nuôi riêng đ tránh c nh tranh th c

n ho c có th n l n nhau

Mùa v th gi ng t tháng 2 - 3 Tùy vào kích c gi ng mà m t đ th nh sau:

C gi ng (gam) M t đ (con/m2

)50-100

100-150150-200400-600

10-157-103-51-3

Th c n cho ba ba bao g m các lo i th t đ ng v t cá, tép, cua, c, giun đ t hay c các lo i ph ph m lò sát sinh C ng có th cho n b sung th c n ch bi n v i thành ph n bao g m: b t b p 30%, cám 30%, đ u nành 20%, b t cá 20%

Cho ba ba n m i ngày 2 - 3 l n vào sáng và chi u v i kh u ph n n 5 - 8% tr ng

l ng ba ba nuôi Có th cho ba ba n trên sàn đ t trên b ho c đ t sàn n ng p sâu trong n c 20 - 25 cm Hàng ngày tr c khi cho n c n v sinh k sàn n, và thông qua ki m tra th c n mà đi u ch nh l ng th c n thích h p, tránh quá d th a làm

b n n c mà d dàng gây b nh cho ba ba nuôi d ki m tra m c s d ng th c n

c a ba ba c n t p cho ba ba n c đ nh m t v trí và m t th i gian n đ nh

Hình 5 Mô hình nuôi ba ba th t

Ngoài ra, c ng có th th nuôi thêm các loài c, cá rô phi đ chúng sinh s n làm m i

tr c ti p cho ba ba ho c nuôi giun đ t trên b đ ch đ ng ngu n th c n cho chúng.Nhi t đ thích h p cho ba ba b t m i t 22 - 32o

C Ba ba s ng ng n khi nhi t đ quá cao (toC> 35oC) hay quá th p (to

C< 12oC)

c u đ ba ba lên b ho c đi đ

bè đ ba ba ph i n ng

H: 0,8-1,2m c

rào ch n trên b (h:0,5-0,6m

Trong quá trình nuôi, c n đ nh kì thay n c đ gi môi tr ng trong s ch và c ng

c n gi môi tr ng yên t nh, tránh gây ti ng đ ng

Khi đ t kích c th ng ph m thì có th thu ho ch C n c n th n khi b t, vì có th b

ba ba c n

Nên thu ho ch ba ba vào th i gian có nhi t đ t ng đ i th p (20-25o

C) tránh hao

h t Có th v n chuy n ba ba b ng bao b (v n chuy n g n) ho c b ng nh ng d ng

c khác nhau có lót rong, c m m đ gi đ đ m khi v n chuy n xa

- Phòng tr: Gi môi tr ng s ch s Dùng các lo i kháng sinh tr n vào th c n v i

l ng 0,2g/10kg th c n, cho n trong 3 ngày liên ti p Các lo i kháng sinh th ng dùng hi n nay là Streptomicin, Penicilin, Cloramphenicol

b B nh đ m tr ng:

- Nguyên nhân: do n m gây ra

- D u hi u: Các chân và vi n mép mai có đ m, lúc đ u xu t hi n vi n mai, sau lan

- Nguyên nhân: do n m th y mi gây ra

- D u hi u: Th ng x y ra ba ba gi ng vào đ u mùa Trên vùng da b th ng có các các s i n m d ng bông tr ng Nh ng b ph n trên c th ba ba d b m c b nh này là c , nách Khi ba ba b nh b i l i ch m ch p, n ít

- Cách phòng tr : Gi môi tr ng s ch s Khi ba ba b b nh dùng Malachite green 4mg/l ngâm trong 8 gi , ho c t m cho ba ba liên t c 2-3 ngày

Ch ng 3

I GI I THI U

T lâu ch đã đ c xem là đ i t ng h u ích đ i v i đ i s ng con ng i trong s n

xu t nông nghi p ch giúp tiêu di t côn trùng, sâu b phá ho i mùa màng Nhi u nghiên c u Trung Qu c cho th y khi nuôi ch trong ru ng lúa đã làm t ng n ng

su t luá rõ r t

ch đ ng phân b ch y u trong n c ng t, đ c bi t nh ng n i m t và yên t nh

ch có r t nhi u k thù nh r n, mèo, chu t, cáo…cho nên ban ngày ch th ng chui rúc trong hang, b i c

ch không nh ng là th c ph m có giá tr dinh d ng cao mà ch còn là đ i t ng dùng trong các thí nghi m và góp ph n quan tr ng trong vi c nghiên c u v l nh v c

th n kinh và sinh lý h c Ngoài ra th t ch c ng đ c dùng ch a tr m t s b nh nh

ch a t c kinh ph n , b nh đái d m tr em (Nguy n H u ng, 2004)

Nhu c u th t ch ngày càng cao (trong khi đó do nhi u nguyên nhân khác nhau ngu n l i ch ngoài t nhiên ngày càng c n ki t) Tr c tình hình đó m t s qu c gia nh M , Trung Qu c đã có ch ng trình nuôi ch cách nay kho ng 15 n m Ðài loan loài ch bò đ c nh p t Nh t b n vào n m 1924 và là đ i t ng nuôi chính đây n đ tuy không ph i là qu c gia yêu chu ng th t ch và xem vi c buôn bán là vô đ o đ c, song s n l ng đùi ch xu t kh u hàng n m kho ng 300

t n Ngoài ra Singapore c ng có d án nuôi ch r t qui mô Ð c, Ba lan và Anh

đ u có tr i nuôi ch T i Vi t nam, loài ch bò đ c di nh p t Cu ba vào mi n B c

t nh ng n m 1960, tuy nhiên, vi c nuôi loài ch này cho th y hi u qu không cao.Trong nh ng n m g n đây, các t nh phía nam c ng có m t s h nuôi ch nh C n

th , An giang Tuy hiên hi u q a kinh t c a mô hình nuôi ch này ch a cao vì ch a

ch đ ng đ c ngu n gi ng, h n n a ch Vi t Nam ch a đ c thu n d ng nên khi nuôi t l s ng không cao ó là nguyên nhân chính d n đ n vi c nuôi ch ch a phát tri n thành phong trào

N m 2001-2002, đã có m t s h thành ph H Chí Minh, An Giang, ng Tháp

nh p ch Thái Lan (Rana rugulosa) v nuôi ây là đ i t ng m i di nh p nên c n

có th i gian theo dõi Nh ng nh ng k t qu ban đ u cho th y ch Thái Lan có th phát tri n nuôi r ng rãi và có th nuôi v i quy mô công nghi p.

II Ð C ÐI M SINH H C C A CH

1 Phân lo i, hình thái, c u t o.

a Phân lo i

ch hay l p l ng thê nói chung là nhóm đ ng v t có x ng s ng đ u tiên s ng trên

c n m c dù chúng còn gi nhi u đ c đi m s ng n c

Hi n nay có kho ng 2500 loài ch nhái thu c l p l ng thê và đ c phân thành 3

b : b l ng thê có đuôi (280 loài), b l ng thê không chân (60 loài) và b l ng thê không đuôi (2100 loài) ch là loài l ng thê không đuôi, s ng đ c trên c n và trong môi tr ng n c

b Hình thái

ch có mình ng n và không phân cách v i đ u Chi u dài thân trung bình 7-13cm và

n ng 100-300g Chân tr c có 4 ngón r i, chân sau dài và kh e, có 5 ngón dính li n nhau b ng m t màng m ng

Mi ng ch r t r ng, m t l i, mi trên không c đ ng, mi d i có th che đ y c m t Hai l m i g n mõm Ph n l ng có màu đ t xám nâu nh t, ph n da b ng có màu

tr ng b c, hai đùi có các hoa v n s c t màu xanh pha tr ng b c

c C u t o

* Da ch m m, m t và đ c c u t o b i nhi u l p, l p th ng bì có nhi u l p t bào và có nhi u tuy n nh n L p h bì b tiêu gi m và ch dính v i c bên d i làm thành nh ng vách ng n gi a các tuí b ch huy t, vì th da ch ch dính v i c th theo m t s đ ng nh t đ nh

*H hô h p

Ph i ch v n ch a đ m nh n hoàn toàn ch c n ng hô h p Vì th da ch có vai trò

r t l n trong hô h p Có kho ng 51% oxy đ c l y t không khí và 86% cacbonic

đ c th i qua da Còn l i là ch c n ng c a ph i

Ph i có d ng túi đ n gi n v i nh ng ph nang hình thành kh p trong ph i Do thi u

l ng ng c nên tác đ ng hô ph p đ c th c hi n b ng c đ ng nu t khí c a mi ng Ngoài vi c trao đ i khí ch y u th c hi n qua da, ph i, ch còn có b máy hô h p riêng là thanh qu n

Vi c trao đ i n c gi a c th và môi tr ng c ng đ c th c hi n ch y u qua da

c ng gi m đi rõ r t, ch còn vài c ng c và c l ng

* H tiêu hóa

Khe mi ng cu ch r t r ng và khoang mi ng l n, vì th chúng có th đ p và nu t

đ c m i có lích c l n L i có h c riêng làm chúng có th c đ ng Ph n tr c

c a l i dính vào th m mi ng và ph n sau h ng v phía trong h ng Do đó, chúng

d dàng phóng l i đ b t m i Các tuy n nh n trong xoang mi ng có tác d ng làm

tr n th c n R ng ch nh , hình nón, đính trên x ng hàm tr c, x ng hàm trên,

x ng lá mía và có tác d ng gi m i

Th c qu n ng n, không phân bi t v i d dày Thành th c qu n có nhi u tuy n nh n

và tuy n v ti t acid và men pepsin D dày ch có h c kh e, và có các tuy n tiêu hoá

Ru t cu n l i thành nhi u vòng, không phân bi t rõ ru t tr c và gi a, nh ng ru t sau (tr c tràng) phân bi t rõ h n và là n i ch a phân

* H tu n hoàn

H tu n hoàn c a ch g m hai vòng tu n hoàn và tim 3 ng n: 2 tâm nh , 1 tâm th t

do đó ch a phân bi t máu đ ng m ch và t nh m ch, máu nuôi c th là máu pha

* H bài ti t

ch có hai th n n m sát x ng s ng v phía l ng trong có nhi u ng th n (2000 ng) Th n thi u kh n ng tái h p thu n c t n c ti u

* H th n kinh

Bán c u não ch đã có nh ng t bào th n kinh, có tác d ng phân tích, t ng h p thông tin đi qua th giác, thính giác và kh u giác Ti u não nh , vì th c đ ng c a

C

* H sinh d c

ch đ c có m t đôi tinh hoàn và hai ng Volf Tinh d ch đ c đ vào ng Volf r i

đ vào xoang huy t ch không có c quan giao c u Bu ng tr ng ch cái có hai nhánh và ph n cu i c a hai ng d n tr ng g p nhau và đ chung vào xoang huy t

Tr ng r ng theo ng d n tr ng đ vào xoang huy t sau đó m i đ ra ngoài qua l huy t

2 T p tính s ng c a ch.

Vòng đ i c a ch chia làm 4 giai đo n: tr ng- nòng n c- ch con- ch tr ng thành

Ð n mùa sinh s n, ch đ c, cái thành th c và b t c p đ tr ng trong môi tr ng

n c Tr ng dính v i nhau thành t ng m ng nh màng nhày c a tr ng Sau khi n , nòng n c s ng hoàn toàn trong n c và th b ng mang Khi nòng n c bi n thái thành ch con thì th b ng da, ph i và v a s ng trên c n v a s ng d i n c

ch có th b i nhanh, nh y liên t c và nh y cao kho ng 1m ch th ng đào hang

đ n n p tránh đ ch h i nh chu t, r n đ ng th i c ng đ gi m cho da

3 Tính n

Sau khi n 3 ngày đ u nòng n c s ng b ng noãn hoàng, sau đó b t đ u s d ng th c

n ngoài giai đo n nòng n c, th c n ch y u là đ ng v t phù du, cá b t các lo i Giai đo n ch con n m i là đ ng v t có kích th c l n h n nh giun, tép, c, cua ,

cá con và các côn trùng ch ít ho t đ ng vào ban ngày Chúng th ng ng i rình

m i và khi con m i di chuy n đ n t m ho t đ ng c a l i thì phóng l i cu n con

m i vào mi ng Hi n t ng n nhau c a nòng n c hay ch con ch có th x y ra khi thi u th c n.

4 Sinh s n và phát tri n c a ch

ch 1 n m tu i thì tham gia sinh s n ch 2-3 n m tu i có s c sinh s n cao nh t.Mùa sinh s n c a ch th ng b t đ u t tháng 3-8 Khi vào mùa sinh s n, ch đ c phát ra ti ng kêu báo hi u và ch đ c nào kêu to, kh e s đ c ch cái tìm đ n đ ghép đôi Th i đi m b t c p, đ tr ng t p trung nh t là lúc sau nh ng tr n m a rào, vào lúc n a đêm đ n g n sáng

Nh ng n i có m c n c 5-15cm, có nhi u th c v t th y sinh là n i ch t i đ tr ng Chúng b t c p t ng đôi m t và th i gian b t c p, đ tr ng có th kéo dài 2-3 gi

B ng 2 Phân bi t ch đ c và ch cái theo các tiêu chu n sau

Màng nh l n h n m t Màng nh nh h n m t

Có chai sinh d c g c ngón chi tr c Không có chai sinh d c

D i c m có 2 túi phát âm Không có túi phát âm

Tr ng ch phân c t ki u hoàn toàn và không đ u Tr ng có c c đ ng v t có màu đen

n a trên và c c th c v t có màu tr ng n a d i Trong đi u ki n nhi t đ

25-30oC, th i gian phát tri n phôi là 18-24 gi S bi n thái c a nòng n c thành ch con

có th đ c chia thành 2 th i k :

Th i k 1: Nòng n c m i ch có đ u, thân và đuôi

Khi m i n nòng n c ch a có m t, đuôi đ n gi n n m trong kh i ch t nhày Sau 3-4 ngày nòng n c xu t hi n mang ngoài Có đ ng bên, ch a có mi ng mà ch có giác bám hình ch V Chúng bám vào cây c th y sinh

Sau khi n 4-6 ngày thì mang ngoài tiêu bi n và mang trong hình thành C quan bám tiêu bi n và xu t hi n mi ng hình ph u có r ng môi, l th xu t hi n Ðuôi kéo

dài, l h u môn và m t xu t hi n Nòng n c b i l i d dàng trong n c Th c n ch

y u là đ ng v t th y sinh c nh

Th i k 2: Xu t hi n các chi

Chi tr c xu t hi n tr c và n d i da, ti p theo là chi sau Ðuôi và mang tiêu bi n

đ ng th i xu t hi n mi m t, l i, ph i, c H tu n hoàn, h tiêu hóa, da c ng đ c

bi n đ i Sau đó nòng n c tr thành ch con

Khi t i th i k bi n thái, các tuy n n i ti t ho t đ ng r t m nh Kích thích t giáp

tr ng có tác d ng quy t đ nh đ n s bi n thái c a ch Ngoài ra, nhi t đ c ng nh

h ng đ n quá trình này Nhi t đ th p h n 22o

Thành ph n th c n có hàm l ng đ m cao (35-40% ) s có tác d ng thúc đ y ch thành th c nhanh h n Kh u ph n n là 5-10% tr ng l ng thân T l đ c cái là 1:1

N u có đi u ki n nên nuôi riêng ch đ c và ch cái Khi ch cái thành th c có b ng phình to, m m

Theo dõi và ch m sóc M t đ th ch b m trung bình 5-6 c p/m2

Trong quá trình nuôi ch đ , n c ph i trong s ch C n l u ý tr c khi đ 3-4 ngày, ch đ c b t đ u kêu báo hi u

b Cho ch đ

* Ao cho ch đ Ao cho ch đ ph i ch n n i yên t nh, d dàng trong vi c c p thoát

n c Di n tích ch c n 10-15m2 Ao cho đ nên chia hai ph n: ph n có m c n c sâu 10-15cm là n i cho ch b t c p và đ , di n tích ph n này chi m kho ng 30%,

ph n còn l i sâu 30-40cm đ ch b i l i và g i đàn tr c khi b t c p Trong ao có

th th c v t th y sinh nh l c bình chi m 1/2 di n tích ao Xung quanh ven b ao nên t o bóng mát và nên làm nh ng r m r ven b cho ch vào trú n

* V n cho ch đ Các khu v n quanh nhà đ có th t n d ng đ cho ch sinh s n

C ng gi ng nh ao, di n tích v n kho ng 10-20m2

Trong v n c n đào m t rãnh

nh cho ch đ v i chi u r ng 50-60cm, sâu 30-40cm và m c n c sâu 10-15cm Trên khu v n c ng c n tr ng cây che mát và làm n i trú n cho chúng Xung quanh v n nên rào k b ng l i hay t ng tránh ch th t thoát Tuy nhiên c n chú

ý rào ph i tr n nh n tránh làm xây sát ch

Thông th ng sau nh ng tr n m a rào và vào lúc sau n a đêm là th i gian ch đ

t p trung nh t Trong th c t ng i ta có th t o m a nhân t o đ kích thích ch đ

s m b ng cách phun n c t 11 gi đêm đ n sáng Ð ch đ hi u qu c n gi môi

tr ng xung quanh th t yên t nh

Tr ng sau khi đ n m trong kh i ch t nhày n i lên m t n c Nh ng tr ng không có

c c đ ng v t màu đen là tr ng ung S l ng tr ng đ tùy thu c vào nhi u y u t

đ ng h ng lên trên M c n c trong các d ng c t 10-15cm và có n c l u thông liên t c M t đ p t 20000-30000 tr ng/m2

.Khi p trong giai b ng l i nilon m m, giai đ t ng p 15-20cm trong ao n c s ch

N c có th l u thông nh , n u không sau 3-4 gi c n đ o nh n c quanh giai m t

l n M t đ p tr ng trong giai c ng t 20.000-30.000 tr ng/m2

.Trong quá trình p c n b o đ m đi u ki n t i u cho tr ng phát tri n N c ph i trong s ch, không nhi m b n Không nên dùng n c máy tr c ti p mà nên s c khí 2-

3 ngày đ cho bay h t Chlorine

Ð m b o oxy đ y đ (3-5mg/l), pH t 7-8 và nhi t đ 25-30o

C Nhi t đ quá cao (trên 33oC) hay quá th p (d i 15o

C) tr ng s b ung hoàn toàn

Trong đi u ki n nhi t đ 25-30o

C, tr ng n sau 18-24 gi Sau khi n 4-8 gi v t

l p váng nhày ra kh i b p và sau 30 gi nên thay n c Nòng n c n ra còn y u và

có kh i noãn hoàng n ng nên bám d i đáy

3 ngày đ u (sau khi n ) nòng n c dinh d ng b ng noãn hoàng T ngày th 3-4 cho n lòng đ tr ng lu c chín v i l ng 2 tr ng/10.000 con/ngày Cho n 4-5

l n/ngày

Ngày th 5-6 l ng cho n t ng d n 4-5 tr ng/ngày Có th dùng c lòng đ và lòng

tr ng tr ng t i, cám n u, cá t i xay nhuy n ho c đ ng v t phù du cho n b sung Sau ngày th 7, nòng n c đã kho và chuy n sang ao ng

Sau 2 tu n, mang b t đ u thoái hóa, ph i hình thành và nòng n c b t đ u ngoi lên

m t n c đ đ p khí, chân c ng xu t hi n Lúc này nên th bèo hay l c bình vào ao (1/3 di n tích) làm giá th cho nòng n c

Cùng v i s bi n thái, đuôi b tiêu bi n d n Lúc này ch có th s d ng ngu n dinh

d ng t chính s thoái hoá c a đuôi Vì th có th gi m l ng th c n m t n a hay

có th ng ng h n ch con đ c đ nh hình t ngày 18-22 ngày sau khi ng và b t

đ u đ i s ng trên c n

C n l u ý ngu n n c s d ng ph i s ch B p cày, cá d và s n nhau là nguyên nhân chính làm gi m t l s ng c a nòng n c

e Nuôi ch con thành ch gi ng

Sau khi ch con đ c hình thành, t p tính s ng đã thay đ i vì th c n ph i chuy n

ch sang ao khác thích h p h n Lúc này ch có tr ng l ng trung bình 2-5 g/con

Ao nuôi có di n tích 10-20m2

v i m c n c sâu 30-50cm Ð t ao là đ t n n c ng

B ao nên thi t k có đ d c th p (i=20-30%) đ t o đi u ki n cho ch lên xu ng

Xung quanh b đ t các ng tre hay ng n c đ cho ch trú n và tr ng dây leo đ che mát cho ao Ngoài ra có th nuôi ch gi ng trong khu v n quanh nhà đ c rào

k và có nh ng rãnh n c nh

M t đ ch th 500-1.000 con/m2

Trong giai đo n này th c n cho ch bao g m các

m i di đ ng nh cá con, giáp xác nh , trùng ch , giun đ t, và có th k t h p v i th c

n h n h p (70% ng c c n u và 30% cá, c xay nhuy n) t p cho ch quen v i

m i t nh có th gi m d n t l m i đ ng và t ng d n t l m i t nh ( tu n l đ u 75% m i di đ ng và 25% th c n h n h p sau kho ng 2-3 tu n gi m d n th c n di

đ ng và và t ng d n th c n h n h p đ n t l 25% và 75%)

L ng th c n cho ch trung bình 7-10% tr ng l ng Tuy nhiên, tùy đi u ki n c

th mà đi u ch nh cho thích h p Nên cho ch n trên sàn đ t trên b đ t Cho n

m i ngày 2 l n vào bu i sáng và bu i chi u H ng ngày ph i v sinh sàn n Sau 1-2

tu n thay n c 1 l n

tránh hi n t ng chúng sát h i l n nhau c n phân c và san nuôi riêng V i đi u

ki n ch m sóc t t ch có th đ t tr ng l ng 25-30g/con sau m t tháng ng nuôi

ph m và thu ho ch

3 Thu ho ch, v n chuy n.

a Thu ho ch

Vi c đánh b t thu ho ch ch thông th ng b ng l i v i kích th c m c l i khác nhau tùy t ng giai đo n c a ch Ð i v i nòng n c có th dùng l i cá h ng, ch con dùng l i ni-lon m t l i 2a = 6-14mm và ch th t 2a = 16-30mm