- Dựa vào khái niệm ta có thể giải thích tại sao một quốc gia phải tiến hành công nghiệp hóa: + Vì CNH thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, tạo điều kiện để biến đổi về chất lượng sản
Trang 1BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING
-o0o -MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN
GIẢNG VIÊN: LÊ VĂN THÔNG
CÂU HỎI:
TẠI SAO MỘT QUỐC GIA PHẢI TIẾN HÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA? PHÂN TÍCH CHIẾN LƯỢC CÔNG NGHIỆP HÓA CỦA HÀN QUỐC
VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM.
NHÓM 4: Thành viên
1 Lê Thị Thùy Dung
2 Lê Thị Kim Yến
3 Lê Thị Kim Ngân
4 La Thị Trúc Xuân
Trang 27 Nguyễn Châu Xuân Mai
8 Trần Thanh Thiện
9 Me Vân Hằng
BÀI LÀM
*Tại sao một quốc gia phải tiến hành công nghiệp hóa?
- Đầu tiên ta phải đề cập đến khái niệm công nghiệp hóa, đó là quá trình chuyển đổi nền sản xuất xã hội từ dựa trên lao động thủ công
là chính sang nền sản xuất xã hội dựa chủ yếu trên lao động bằng máy móc nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao
- Dựa vào khái niệm ta có thể giải thích tại sao một quốc gia phải tiến hành công nghiệp hóa:
+ Vì CNH thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, tạo điều kiện để biến đổi về chất lượng sản xuất, trang thiết bị từ đó tăng năng suất lao động, quy trình sản xuất được tối đa hóa hơn nhờ máy móc, tăng trưởng và phát triển kinh tế góp phần ổn định, nâng cao đời sống, giảm rủi ro, tai nạn lao động
+ Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang phát triển như vũ bão, nhiều công nghệ mới rất tiên tiến ra đời Và đặc biệt là công nghệ thông tin phát triển rất nhanh, trí tuệ nhân tạo (AI) là một ví dụ điển hình cho việc phát triển vượt bật đó Nếu bất kỳ đất nước nào không thực hiện quá trình công nghiệp hóa sẽ bị bỏ lại phía sau, lạc hậu Áp dụng các máy móc thông minh tự động, các công nghệ tiên tiến điều khiển quá trình sản xuất sẽ làm giảm sức người và sức của
Trang 3+ Ngành công nghiệp năng lượng (điện, than, dầu,…) hiện nay là yếu tố tất yếu đối với mọi người cũng như trong các ngành công nghiệp khác của một quốc gia nên nếu không có quá trình công nghiệp hóa thì
sẽ rất khó khăn thậm chí là chật vật với điều đó
+ Từ việc chuyển đổi sang lao động bằng máy móc đã tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Bên cạnh
đó các nước thực hiện công nghiệp hóa có thể tự sản xuất thêm nhiều
vũ khí trang thiết bị hiện đại tân tiến hơn vì thế không lệ thuộc qua nhiều vào việc mua vũ khí từ các nước khác như Anh, Mỹ,… từ đó góp phần tăng cường củng cố quốc phòng an ninh
=> Từ những điều trên ta nhận ra rằng không quốc gia nào
muốn đất nước mình lạc hậu tụt lại phía sau so với các cường quốc khác mà họ muốn đất nước của mình phải đứng đầu thế giới trở thành một quốc gia giàu mạnh Và công nghiệp hóa chính là giai đoạn để quốc gia đó thay một tấm áo mới vươn lên đạt được những tham vọng của họ Điều đó dẫn đến công nghiệp hóa trở thành một giai đoạn tất yếu của mỗi quốc gia
*Phân tích chiến lược công nghiệp hóa của Hàn Quốc.
I Thực trạng nền kinh tế Hàn Quốc trước và sau khi thực
hiện công nghiệp hóa:
- Hàn Quốc bắt đầu quá trình công nghiệp hóa và phát triển kinh tế
từ khi còn rất sớm, cụ thể là từ những năm đầu thập kỷ 60 nhưng chỉ với một quy mô nhỏ và trình độ công nghệ lẫn vốn đầu tư vẫn còn rất thấp
Trang 4- Đến đầu những năm 60, vẫn là một quốc gia phụ thuộc vào viện trợ từ nước ngoài, thu nhập bình quân trên đầu người thấp (dưới 100 USD), thấp hơn cả các nước châu Phi và Mỹ Latinh
- Đến thời điểm hiện tại, Hàn Quốc là một trong số rất ít quốc gia thành công đi lên từ một nền kinh tế nghèo nàn thành một nước công nghiệp với trình độ phát triển sánh ngang những nước tiên tiến nhất của khối OECD (Organization for Economic Cooperation and Development – Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế)
- Giá trị xuất khẩu của Hàn Quốc tăng trung bình 20% năm trong
ba thập kỷ liên tiếp Có nền kinh tế đứng thứ 13 thế giới và thứ 7 về xuất khẩu
- Hàn Quốc đã khẳng định trình độ và quy mô phát triển rất cao của mình thông qua các ngành công nghiệp mũi nhọn như: công nghiệp đóng tàu, linh kiện bán dẫn DRAM, thiết bị điện tử, sản xuất ô tô và thép
II Các giai đoạn công nghiệp hóa:
1 Giai đoạn 1962-1971: Quá độ chuyển từ hướng nội sang hướng ngoại.
a Bối cảnh kinh tế - xã hội: Hàn Quốc đã lấy quan điểm
công nghiệp hóa nhanh, hướng ngoại thay cho quan điểm phát triển tự lực và ổn định
b Chính sách và giải pháp công nghiệp hóa:
- Về huy động vốn: huy động tối đa các nguồn vốn trong nước và ngoài nước Huy động vốn trong nước cũng đã có sự thay đổi: tăng lãi suất tiền gửi, đa dạng hóa hệ thống tài chính, có sự gia tăng ngân sách Nhà
Trang 5nước từ thuế đồng thời giảm bớt chi phí quân sự và dân sự.
- Về đầu tư và hỗ trợ công nghiệp, xuất khẩu:
+ Đầu tư phát triển: khuyến khích các nhà công thương trong nước phát triển công nghiệp
+ Hỗ trợ xuất khẩu: phá giá đồng Won, giảm lãi suất vay, khấu trừ hao hụt cho nguyên liệu nhập khẩu phục vụ xuất khẩu, giữ mức lương
và giá lương thực thấp
- Về phát triển nguồn nhân lực: đa dạng hóa các loại hình đào tạo, khuyến khích các xí nghiệp tư nhân tham gia dạy nghề, gắn đào tạo nhân lực với nhu cầu thị trường
2 Giai đoạn 1972-1980: Phát triển kinh tế hướng về xuất khẩu với sự hình thành các tập đoàn công nghiệp nặng và hóa chất.
a Bối cảnh kinh tế - xã hội:
Thế giới có những biến động sâu sắc: hệ thống Bretton Woods sụp đổ, khủng hoảng dầu lửa 1973-1974 và khuynh hướng bảo
hộ mậu dịch ở các nước -> Hàn Quốc đẩy mạnh phát triển
công nghiệp nặng và hóa chất.
b Chính sách và giải pháp công nghiệp hóa:
- Về huy động vốn:
+ Quỹ đầu tư quốc gia có nhiệm vụ huy động các nguồn vốn trong nước để chuyển vào các dự án công nghiệp ưu tiên, thành lập các quỹ cho vay với lãi suất thấp
Trang 6+ Tích cực khai thác nguồn vốn bên ngoài dưới các hình thức đầu
tư và tín dụng
- Về đầu tư và hỗ trợ phát triển công nghiệp:
+ Đầu tư phát triển: Các doanh nghiệp lớn được Nhà nước hỗ trợ phát triển: Samsung, Hyundai, Posco, chú trọng phát triển các loại hình kinh doanh vừa và nhỏ để nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm Không có sự cạnh tranh giữa Nhà nước và tư nhân trong kinh doanh ở Hàn Quốc
+ Hỗ trợ phát triển công nghiệp: tham gia quá trình quyết định đầu
tư và giúp đỡ xây dựng cơ sở cho các các ngành công nghiệp thông qua các quỹ của Nhà nước
- Về khoa học công nghệ:
+ Tạo điều kiện cho nhập công nghệ, cử chuyên gia kỹ thuật cùng các kỹ sư ra quốc tế học hỏi
+ Việc sử dụng công nghệ nước ngoài phải tuân theo những tiêu chuẩn và quy chế giám sát nhất định
+ Tự do hóa công nghệ đã được từng bước tiến hành
- Về đa dạng hóa sản phẩm hướng về xuất khẩu:
+ Mở rộng kinh doanh nhiều mặt hàng mới (điện tử, máy móc và đóng tàu) và cải thiện chất lượng các mặt hàng hiện có
+ Khuyến khích đa dạng hóa thị trường
+ Thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân tham gia hội nhập kinh tế + Cải tiến hệ thống hỗ trợ xuất khẩu
Trang 7- Về phát triển nông nghiệp, nông thôn: Phong trào nông thôn mới (Saema'eul) được phát động:
+ Mở rộng lưu thông vận tải và điện khí hóa nông thôn
+ Phân bổ lại ruộng đất, cơ giới hóa nông nghiệp, tăng cường phổ biến kỹ thuật, các giống lúa mới
- Về phát triển nguồn nhân lực:
+ Các chương trình đào tạo chính thức được triển khai ở cả hai hình thức là Nhà nước và tư nhân
+ Ban hành Luật cơ bản về dạy nghề, một số xí nghiệp tư nhân phải đóng góp kinh phí cho dạy nghề
3 Giai đoạn từ 1980-1995: Điều chỉnh chiến lược và nâng cấp công nghiệp.
a Bối cảnh kinh tế - xã hội:
Hàn Quốc tham gia APEC (Asia - Pacific Economic Cooperation – Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương), thông qua APEC mở rộng hơn nữa quan hệ và lợi ích kinh tế Tích cực hiện đại hóa chuyển sang những ngành đòi hỏi quy mô vốn lớn, kỹ thuật cao
b Chính sách và giải pháp công nghiệp hóa:
- Về huy động vốn cho đầu tư phát triển và tự do hóa đầu tư:
+ Thực thi kiểm chế lạm phát, giảm can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh của tư nhân
+ Thúc đẩy quá trình tự do hoá nền kinh tế và hội nhập
+ Hình thành cơ cấu ngành công nghiệp trên cơ sở phát triển thị trường, xoá bỏ trợ cấp, tránh đầu tư không hiệu quả
Trang 8+ Khuyến khích sự cạnh tranh ngay trong lĩnh vực phân bổ vốn để tăng thêm tính hiệu quả sử dụng vốn
- Khuyến khích phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ:
+ Đẩy mạnh sự hợp tác trong sản xuất giữa xí nghiệp có qui mô lớn và xí nghiệp có qui mô vừa và nhỏ
+ Khuyến khích các đơn vị công nghiệp tư nhân nhỏ
+ Hỗ trợ về tài chính: thành lập quỹ, ngân hàng phục vụ doanh nghiệp vừa và nhỏ
- Về phát triển khoa học công nghệ:
+ Tăng cường đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn
+ Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
+ Phân bổ hoạt động của các trường đại học, viên nghiên cứu quốc gia, trung tâm nghiên cứu doanh nghiệp và tư nhân
- Về phát triển nguồn nhân lực: + Đa dạng hóa hình thức đào tạo + Ngân sách cho giáo dục tăng nhanh
+ Nâng cao đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật
4 Giai đoạn bổ sung (hiện nay): Ngành công nghiệp K-pop lên ngôi và hứa hẹn sẽ giữ một vai trò quan trọng trong tương lai.
- Nhờ sức ảnh hưởng của K-Pop mà nền kinh tế Hàn Quốc thời gian qua đã tăng trưởng một cách đáng kể
- K-Pop đã trở thành một hiện tượng mới ở các nước phương Tây
Trang 9- Năm 2019, làn sóng văn hóa Hàn Quốc như K-Pop, phim truyền hình đã đóng góp khoảng 12,3 tỷ USD cho nền kinh tế nước này
- Vào cuối những năm 1990, các nhà lãnh đạo Hàn Quốc quyết định sử dụng âm nhạc và điện ảnh để xây dựng hình ảnh văn hóa riêng Chính phủ Hàn Quốc khi đó đã lập một ban chuyên về K-Pop và thực hiện nhiều chính sách phổ biến (đổi mới công nghệ hình ảnh, ) và
cổ vũ yêu thích K-Pop
- Nhờ K-Pop, hình ảnh thương hiệu quốc gia của Hàn Quốc đã được phổ biến hơn nhiều K-Pop còn khai thác rất nhiều hướng đi mới
để đóng góp phát triển cho nền công nghiệp Hàn Quốc
III Những kết quả đạt được và những hạn chế:
1 Những kết quả đạt được:
- Từ 1962-1971, xuất khẩu của Hàn Quốc tăng khoảng 30%/năm Hoàn thành việc xây dựng các ngành công nghiệp cơ bản và cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật Tỷ trọng công nghiệp tăng, nông nghiệp giảm
- 1972-1980, đạt được một số thành tựu quan trọng Tỷ trọng công nghiệp nặng và hóa chất tăng nhanh
- 1980-1995, tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc đã phát triển cao hơn so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới; công nghiệp phát triển nhanh, liên tục và vững chắc
2 Những hạn chế:
Trang 10- 1962-1971, ưu thế cạnh tranh của mặt hàng công nghiệp nhẹ đã giảm bớt và gặp phải hàng rào bảo hộ mậu dịch tại các nước phát triển; mất cân đối giữa công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ; phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập
- 1972-1980, tăng trưởng kinh tế chậm, cơ cấu phát triển kinh tế mất cân đối, lạm phát gia tăng; nợ nước ngoài ngày một nhiều, nhiều hàng hóa mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế
- 1980-1995, mở rộng quy mô đầu tư trong khi thị trường chưa kịp phát triển dẫn đến không ít nhà tài phiệt bị thua lỗ; Chính phủ đã mất khả năng điều khiển thị trường cạnh tranh và đầu tư dẫn đến nợ quốc
tế ngày càng tăng; phụ thuộc quá lớn về vốn, công nghệ và thị trường vào các siêu cường như Mỹ, Tây Âu, Nhật; sự thiếu hụt về đội ngũ nhân lực, đặc biệt là thiếu chuyên gia kỹ thuật trong các ngành công nghệ cao
*Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
1 Vận dụng kinh nghiệm từ mặt tích cực:
- Lựa chọn các chiến lược phát triển công nghiệp hóa phù hợp với đất nước
- Đa dạng hóa các loại hình doanh nghiệp:
+ Nước ta có 5 loại hình doanh nghiệp chính đó là: Công ty cổ phần; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên; Công ty hợp danh; Doanh nghiệp
tư nhân
+ Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng, điều tiết và thúc đẩy nền kinh tế
Trang 11+ Kinh tế Nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân
+ Kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng
- Ứng dụng và nắm bắt công nghệ mới phục vụ cho công nghiệp hóa
- Mở rộng thị trường cả nội địa và ngoai nước, lấy thị trường nước ngoài làm trọng tâm
- Huy động tối đa các nguồn vốn
+ Huy động nguồn vốn trong nước: Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ:
Chú trọng kiềm chế lạm phát, thực hiện tốt luật khuyến
khích đầu tư trong nước, tiết kiệm và đầu tư trong nhân
dân, tăng tích luỹ của các doanh nghiệp để tái đầu tư
Đẩy mạnh hơn nữa cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà
nước để xã hội hoá tư liệu sản xuất
Mở rộng và phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán
Thực hiện triệt để chủ trương cần kiệm, chống lãng phí
+ Huy động vốn nước ngoài:
Hoàn hiện môi trường đầu tư, thực hiện đơn giản thủ tục
đầu tư, đưa ra các ưu đãi tốt về thuế, tín dụng, cơ sở hạ
tầng
cho đầu tư phát triển
Chính sách đất đai phù hợp hấp dẫn đầu tư nước ngoài
Trang 12- Coi trọng phát triển nguồn nhân lực
- Xác định rõ vai trò của Nhà nước trong việc định hướng, triển khai chiến lược và điều hành đất nước trong quá trinh công nghiệp hóa
- Đẩy mạnh phát triển những ngành công nghiệp trọng điểm,
những ngành mũi nhọn
2 Vận dụng kinh nghiệm từ mặt hạn chế:
- Nhà nước cần phân bổ và kiểm soát nguồn vốn đầu tư để tạo sự cân đối giữa các ngành và các khu vực kinh tế
- Nhà nước phải hỗ trợ các doanh nghiệp công nghiệp lớn phát triển, để làm nòng cốt cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhưng phải đảm bảo sự bình đẳng của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế
- Nhà nước cần phải tăng cường kiểm soát việc vay và sử dụng vốn (vì quá trình công nghiệp hóa cần hỗ trợ vay vốn),… để nâng cao năng lực quản lý của nhà nước
- Hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa là điều cần thiết nhưng phải có tính cân đối của nền kinh tế, tính hiệu quả Phải cho các doanh nghiệp tiếp cận thị trường và chấp nhận sự cạnh tranh