TIỂU LUẬN học PHẦN TIN học đại CƯƠNG đề tài CHẾ ĐỊNH THỪA kế TRONG bộ LUẬT dân sự

Việt Nam đã sớm nhận thức được vai trò đặc biệt quan trọng của thừa kế, nênngay trong những ngày đầu xây dựng XHCN các quy định về thừa kế đã được xâydựng và thực hiện trên thực tế tại c

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

-

-BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN TIN HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI:

CHẾ ĐỊNH THỪA KẾ TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ

Giảng viên phụ trách : Th.S Lê Thị Kim ThoaSinh viên thực hiện : Đồng Thị Mỹ Diệu

Mã số sinh viên : 2021003901Lớp học phần : 2021101063808

TP.HCM, tháng 07, năm 2021

Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi đến quý thầy cô Trường Đại học Tàichính – Marketing nói chung và quý thầy cô khoa Công nghệ thông tin nói riêng đãtạo cơ hội cho chúng em thi kết thúc học phần môn Tin học Đại cương trong tìnhhình dịch bệnh Covid –19 đang diễn ra phức tạp.

Em xin cảm ơn giảng viên Th.S Lê Thị Kim Thoa đã truyền đạt vốn kiến thứcquý báu cho chúng em Nhờ có những lời hướng dẫn, dạy bảo của cô nên bài tiểuluận của em mới có thể hoàn thiện tốt

Bài báo cáo của em được thực hiện trong khoảng thời gian gần 3 tuần Bước đầu

đi vào thực tế của em còn hạn chế, nhiều bỡ ngỡ nên sẽ không tránh khỏi những thiếusót Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chia sẻ của quý thầy cô để kiếnthức của em trong lĩnh vực này được hoàn thiện, đồng thời có điều kiện bổ sung,nâng cao ý thức của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG BIỂU v

DANH MỤC HÌNH ẢNH vi

A MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài: 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của tiểu luận: 2

3 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 Cơ cấu bài tiểu luận: 3

B NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG VỀ THỪA KẾ 4

1 Các khái niệm 4

1.1 Khái niệm thừa kế 4

1.2 Người để lại di sản thừa kế - Người thừa kế 4

1.3 Di sản thừa kế: 5

1.4 Thời điểm mở thừa kế 6

1.5 Địa điểm mở thừa kế 8

2 Quy định về những người không được quyền hưởng di sản 8

3 Từ chối nhận di sản 9

4 Tài sản không có người thừa kế 9

1 Đặc điểm 10

2 Hình thức di chúc (Điều 649 BLDS) 11

CHƯƠNG 3: THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT 14

1 Quy định chung về thừa kế theo pháp luật 14

1.1 Khái niệm 14

1.2 Các trường hợp thừa kế theo pháp luật (Điều 650 BLDS) 14

2 Diện và hàng thừa kế 16

2.1 Diện thừa kế 16

2.2 Hàng thừa kế 16

3 Thừa kế thế vị 18

CHƯƠNG 4: THANH TOÁN VÀ PHÂN CHIA TÀI SẢN 20

Điều 657 Người phân chia di sản 20

Điều 658 Thứ tự ưu tiên thanh toán 20

Điều 659 Phân chia di sản theo di chúc 21

Điều 661 Hạn chế phân chia di sản 22

Điều 662 Phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

Bảng: Di chúc bằng văn bản 11

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1: Hình ảnh về thừa kế 4

Hình 1.2: Hình ảnh về thừa kế 2 5

Hình 1.3: Thời điểm mở thừa kế 6

Hình 2: Di chúc 10

Hình 3.1: Thừa kế theo pháp luật 14

Hình 3.2: Thứ tự thừa kế theo pháp luật 17

Hình 3.3: Thừa kế thế vị 18

Hình 4: Thanh toán và phân chia di sản 20

vii

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Trong bất kỳ chế độ xã hội có giai cấp nào, vấn đề thừa kế cũng có vị trí quantrọng trong các chế định pháp luật, đó là hình thức pháp lý chủ yếu để bảo vệ cácquyền công dân Chính vì vậy, thừa kế đã trở thành một nhu cầu không thể thiếuđược đối với đời sống mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội Mỗi nhà nước dù

có các xu thế chính trị khác nhau, nhưng đều coi thừa kế là một quyền cơ bản củacông dân và được ghi nhận trong hiến pháp

Việt Nam đã sớm nhận thức được vai trò đặc biệt quan trọng của thừa kế, nênngay trong những ngày đầu xây dựng XHCN các quy định về thừa kế đã được xâydựng và thực hiện trên thực tế tại các điều 19 Hiến pháp 1959 “Nhà nước chiếu theopháp luật bảo vệ quyền thừa kế tài sản tư hữu của công dân” Điều 27 Hiến pháp

1980 “Nhà nước bảo hộ quyền thừa kế tài sản của công dân”, Điều 58 Hiến pháp

1992 “Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế công dân”… vàđặc biệt là sự ra đời của Bộ luật Dân sự 1995, sau đó Bộ luật Dân sự 2005 đã đánhdấu một bước phát triển của pháp luật Việt Nam nói chung và pháp luật về thừa kếnói riêng Bộ luật Dân sự 2005 được xem là kết quả cao của quá trình pháp điển hóanhững quy định của pháp luật về thừa kế Nó kế thừa và phát triển những quy địnhphù hợp với thực tiễn, không ngừng hoàn thiện để bảo vệ quyền lợi của người thừa

kế một cách có hiệu quả cao nhất

Tuy nhiên về thực tiễn, do sự phát triển mạnh mẽ từng ngày, từng giờ của đờisống KT - XH của đất nước, nên pháp luật về thừa kế hiện hành vẫn chưa thể trù liệuhết những trường hợp, tình huống xảy ra trên thực tế Còn một số quy định của phápluật về thừa kế chưa chi tiết, chưa rõ ràng Vì vậy, còn nhiều quan điểm trái ngượcnhau, nên khi áp dụng vào thực tế xảy ra tình trạng không nhất quán trong

viii

cách hiểu cũng như cách giải quyết Điều đó đã xâm phạm quyền thừa kế của côngdân, đôi khi còn gây bất ổn trong đời sống sinh hoạt của mỗi gia đình, cộng đồng và

hệ thống pháp luật đến năm 2011, Nghi quyết số 08 của Bộ Chính trị về một sốnhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới… đã xác định rõ nhiệm

vụ, mục tiêu,s ự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật trong thời kỳ đổi mới,trong đó có pháp luật và thừa kế Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn vấn đề:

“Chế định thừa kế trong Bộ Luật Dân sự” để làm đề tài tiểu luận Đây là một đề

tài có ý nghĩa quan trọng cấp bách cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của tiểu luận:

Tìm hiểu những quy định chung về thừa kế, đồng thời hiểu rõ hơn về thừa kế theo di chúc, theo pháp luật; cũng như là cách thanh toán và phân chia di sản

3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong phạm vi các quy phạm pháp luật về thừa kế ở Việt Nam qua các giai đoạnlịch sử Nhưng đặc biệt tập trung nghiên cứu các quy phạm pháp luật về thừa kế từnăm 1996 đến nay Qua đó chúng ta có thể so sánh đối chiếu với những quy địnhpháp luật trước khi Bộ luật dân sự được ban hành để làm nổi bật tính hiện đại củanhững quy định về thừa kế và thực tiễn áp dụng chúng trong quá trình thực thi phápluật

ix

4 Cơ cấu bài tiểu luận:

Bài tiểu luận gồm 4 chương:

Chương 1: Những quy định chung về thừa kế

Chương 2: Thừa kế theo di chúc

Chương 3: Thừa kế theo pháp luật

Chương 4: Thanh toán và phân chia di sản

x

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG VỀ THỪA KẾ

1 Các khái niệm

1.1 Khái niệm thừa kế

Hình 1.1: Hình ảnh về thừa kế

Là sự chuyển dịch tài sản của người chết cho những người còn sống, tài sản đó

có thể trong giai đoạn sản xuất, phân phối, lưu thông, sử dụng tài sản Quan hệ thừa

kế có trong mọi xã hội kể cả xã hội chưa có giai cấp, nhà nước, pháp luật Luôn vậnđộng phân phối và phát triển để phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội

1.2 Người để lại di sản thừa kế - Người thừa kế

Người để lại di sản thừa kế: người mà sau khi chết có tài sản để lại cho ngườikhác theo trình tự thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật

Người thừa kế: người được người chết để lại di sản theo di chúc hoặc theo phápluật

– Người thừa kế là cá nhân: phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kếhoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khingười để lại di sản chết

xi

– Người thừa kế không là cá nhân (có thể là cơ quan, tổ chức): được hưởng di sản thừa kế theo di chúc phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

Hình 1.2: Hình ảnh về thừa kế 2

Kể từ thời điểm mở thừa kế, những người thừa kế có các quyền, nghĩa vụ tàisản do người chết để lại Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định người thừa kế cóquyền từ chối nhận di sản thừa kế, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việcthực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác

VD: thừa kế quyền sở hữu nhà ở

– Phần tài sản riêng của người chết trong tài sản chung với người khác: Có nghĩa

là trong một khối tài sản sẽ có nhiều người cùng sở hữu và trong đó có cả phần sởhữu của người chết như tài sản chung giữa vợ với chồng; Bất động sản sở hữu chungvới nhiều người…

VD: Ông A có vợ là bà B và có 3 người con là C, D, E Trong thời gian chungsống với bà B, ông A có quan hệ tình cảm với bà H, có con là F Ông A có tàisản chung với bà B là 1 căn trị giá 1 tỷ đồng, một mảnh đất giá 800 triệu

xii

Ông A và bà H góp tiền để mua nhà với giá trị căn nhà là 500 triệu đồng (Ông Agóp 300 triệu - là tài sản ông A được tặng riêng) Năm 2015, ông A chết Di sảnthừa kế của ông A sẽ là 1 tỷ 200 triệu.

1.4 Thời điểm mở thừa kế

Hình 1.3: Thời điểm mở thừa kế

Thừa kế phát sinh tại thời điểm người có tài sản chết Trong trường hợp Tòa ántuyên bố một người là đã chết tùy từng trường hợp thời điểm mở thừa kế là ngày Tòa

án xác định ngày chết của người đó (Khoản 2 Điều 71 BLDS 2015)

Thời điểm mở thừa kế chia thành 02 trường hợp:

– TH1: Người có tài sản chết về mặt sinh học (chết thực tế):

Theo quy định của Luật Hộ tịch 2014, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày cóngười chết thì vợ, chồng hoặc con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác của ngườichết có trách nhiệm đi đăng ký khai tử; trường hợp người chết không có người thânthích thì đại diện của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm đi khai tửtại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết (khoản 1 Điều 33)

Khi đăng ký khai tử, nội dung khai tử phải bao gồm các thông tin: Họ, chữđệm, tên, năm sinh của người chết; số định danh cá nhân của người chết, nếu có; nơichết; nguyên nhân chết; giờ, ngày, tháng, năm chết theo Dương lịch; quốc tịch nếungười chết là người nước ngoài

xiii

Nội dung đăng ký khai tử được xác định theo Giấy báo tử hoặc giấy tờ thayGiấy báo tử do cơ quan có thẩm quyền sau đây cấp (khoản 2 Điều 4 Nghị định123/2015/NĐ – CP):

Đối với người chết tại cơ sở y tế thì Thủ trưởng cơ sở y tế cấp Giấy báo tử; Đối với người chết do thi hành án tử hình thì Chủ tịch Hội đồng thi hành án tửhình cấp giấy xác nhận việc thi hành án tử hình thay Giấy báo tử;

Đối với người bị Tòa án tuyên bố là đã chết thì Bản án, quyết định có hiệu lựccủa Tòa án thay Giấy báo tử;

Đối với người chết trên phương tiện giao thông, chết do tai nạn, bị giết, chếtđột ngột hoặc chết có nghi vấn thì văn bản xác nhận của cơ quan công an hoặc kếtquả giám định của Cơ quan giám định pháp y thay Giấy báo tử;

Đối với người chết không thuộc một trong các trường hợp quy định tại cácĐiểm a, b, c và d của Khoản này thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó chết cótrách nhiệm cấp Giấy báo tử

– TH2: Người có tài sản chết về mặt pháp lý (tuyên bố chết):

Theo quy định tại Bộ Luật Dân sự 2015, người có quyền, lợi ích liên quan cóthể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chết trong trường hợp sauđây:

Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lựcpháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫnkhông có tin tức xác thực là còn sống;

Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặcthảm hoạ, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trườnghợp pháp luật có quy định khác;

Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống Thời hạn

05 năm được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó; nếu không xácđịnh được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên củatháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; nếu không xác định được ngày, tháng

xiv

có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo

năm có tin tức cuối cùng

VD: Ông H có hai người con là E, F Trong đó F có hai người con là C, D

Còn anh E có một người con là X

Nếu ông H chết thì người thừa kế của ông H lúc này là E, F mỗi người 1 phần bằng nhau

Nếu F chết trước ông H thì sau khi ông H chết đi thì tài sản của H vẫn được chia đôi nhưng phần của F do C, D hưởng kế vị

Nếu cả E, F đều chết trước H thì lúc này di sản của H sẽ chia ba cho C, D, X

là người thừa kế ở hàng thứ 2

1.5 Địa điểm mở thừa kế

Là nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản Nếu không xác định được nơi

cư trú cuối cùng thì địa điểm mở thừa kế là nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản(Khoản 2 Điều 633 BLDS 2005)

Theo quy định thì địa điểm mở thừa kế được xác định là nơi cư trú cuối cùnghoặc nơi tập trung toàn bộ hay phần lớn tài sản của người chết

2 Quy định về những người không được quyền hưởng di sản

Những người không được quyền hưởng di sản là một trong những người thuộc các trường hợp quy định tại điều 643 BLDS 2005

– VPPL nghiêm trọng, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người để lại thừa kế.– Vi phạm nghĩa vụ đạo đức xâm hại tới quyền lợi của người để lại thừa kế

Tuy nhiên, nếu người để lại di sản biết hành vi của người đó mà vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc thì người này vẫn được hưởng di sản

Ví dụ: Theo di chúc, nếu ông T chết sẽ để lại tất cả tài sản cho anh H là con traicủa ông T Vì chơi bài bạc, anh H đã nợ một khoản tiền lớn nên đã mưu sát ông T

xv

Nhưng ông T không chết và được cứu kịp thời, sau đó ông T vẫn đồng ý để lại tài

– Việc từ chối di sản phải thể hiện trước thời điểm phân chia di sản

– Thời hạn từ chối di sản là 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế

4 Tài sản không có người thừa kế

Trường hợp không có người thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưngkhông được quyền thừa hưởng di sản, từ chối nhận di sản thì tài sản sau khi thực hiệnnghĩa vụ thì tài sản đã thực hiện nghĩa vụ tài sản mà không có người nhận thừa kếthuộc về Nhà nước

5 Thời hiệu thừa kế

– Để người thừa kế yêu cầu chia di sản, xác nahanj quyền thừa kế của mình hoặc bác

bỏ, tố cáo quyền thừa kế của người khác là mười năm (kể từ thời điểm mở thừa kế)

– Thời hiệu để khởi kiện để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ của người chết

để lại ba năm (kể từ thời điểm mở thừa kế)

xvi

CHƯƠNG 2: THỪA KẾ THEO DI CHÚC

Thừa kế theo di chúc là việc chuyển dịch di sản thừa kế của người đã chết chonhững người còn sống theo sự định đoạt của người có tài sản khi còn sống

Quyền của người lập di chúc:

– Chỉ định kế thừa, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế

– Phân định phần di sản cho từng người thừa kế

– Dành một phần tài sản trong khối di sản để thờ cúng

– Giao nghĩa vụ cho quyền thừa kế

– Giữ định người giữ di chúc, người quản lí di sản, phân chia di sản

Quy định về độ tuổi người lập di chúc:

xvii

– Người đã thành niên có quyền lập di chúc, trừ trường hợp người đó bị bệnh tâmthần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức và làm chủ được hành vi củamình.

– Người từ đủ 15 tuổi đến đủ 18 tuổi có thể lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc

người giám hộ đồng ý

Điều kiện để di chúc có hiệu lực (Điều 630 BLDS 2015):

– Người lập di chúc minh mẫn sáng suốt trong khi lập di chúc không bị lừa dối đe

dọa hoặc cưỡng ép

– Nội dung di chúc không trái pháp luật đạo đức xã hội hình thức không trái quy

định pháp luật

xviii

Điều kiện để di chúc có hiệu lực:

– Người lập di chúc minh mẫn sáng suốt trong khi lập di chúc không bị lừa dối đe

dọa hoặc cưỡng ép

– Nội dung di chúc không trái pháp luật đạo đức xã hội hình thức không trái quy

người lập di chúc tự tayviết và ký vào bản di chúc,nội dung phải tuân theoquy định của pháp luật

Di chúc có công chứngchứng thực: việc lập dichúc tại cơ quan côngchứng ở ủy ban nhân dân

xã phường thị trấn phảituân theo thủ tục do phápluật quy định

Trong thời hạn 5 ngày, di chúc miệng phải được công chứng, chứng thực xác nhận chữ ký của người làm chứng

xix