PHÂN TÍCH các QUYỀN CON NGƯỜI cơ bản của CÔNG dân VIỆT NAM và đưa RA các vụ VIỆC THỰC TIỄN làm MINH CHỨNG BÌNH LUẬN về VIỆC đảm bảo QUYỀN CON NGƯỜI TRONG bối CẢNH đại DỊCH COVID 19 ở VIỆT NAM

Cùng với đó, Đảng và Nhà nước ta vẫn luôn bổ sung các quyền con người trong các bản Hiến pháp từ 1946 đến 2013 nhằm mục đích đảm bảo quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dâ

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO

KINH TẾ QUỐC TẾ

BÀI TIỂU LUẬN PHÂN TÍCH CÁC QUYỀN CON NGƯỜI CƠ BẢN CỦA CÔNG DÂN VIỆT NAM VÀ ĐƯA RA CÁC VỤ VIỆC THỰC TIỄN LÀM MINH CHỨNG BÌNH LUẬN VỀ VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID 19 Ở VIỆT NAM?

HÀ NỘI – 2021

1

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 3

I Cơ sở lý luận 4

1 Khái niệm về công dân và quốc tịch 4

2 Khái niệm về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân 4

II Các quyền cơ bản của công dân Việt Nam 5

1 Các nguyên tắc của chế định quyền con người và nghĩa vụ cơ bản của công dân 5

2 Các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân theo hiến pháp 5

2.1 Các quyền về chính trị 6

2.2 Các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa 6

2.3 Các quyền tự do dân chủ, tự do cá nhân 10

2.4 Các nghĩa vụ cơ bản 12

III Đảm bảo quyền con người trong bối cảnh đại dịch Covid 19 tại Việt Nam .13 PHẦN KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

2

PHẦN MỞ ĐẦU

Khi sinh ra, bất kì ai cũng đều được tạo hóa ban cho sự sống, ban cho ước mơ và hi vọng Từ đó, chúng ta đã cùng xây dựng nên quyền con người: quyền được sống, được ước mơ, được khát khao và được hi vọng Nhờ những quyền đó mà chúng ta có sự công bằng, bình đẳng Như chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nhấn mạnh hai chữ “đồng bào” trong bản “Tuyên ngôn độc lập” cũng nghĩa rằng tất cả mọi người ở nước Việt Nam này dù dàu hay nghèo, dù thuộc bất kì sắc tộc hay tôn giáo nào thì chúng ta cũng đều là một, đều là người dân nước Việt Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có và khách quan của con người Ở Việt Nam, chúng ta luôn tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân Cùng với đó, Đảng và Nhà nước ta vẫn luôn bổ sung các quyền con người trong các bản Hiến pháp từ 1946 đến 2013 nhằm mục đích đảm bảo quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân

Hơn nữa với tư cách là những sinh viên năm nhất ngành Kinh tế Quốc tế

- Học viện Ngoại giao, việc có những hiểu biết và kiến thức căn bản về quyền

cơ bản của công dân Việt Nam, em muốn đi sâu hơn vào việc phân tích và tìm hiểu về các quyền cơ bản cũng như thêm vào đó những ví dụ thực tiễn và kết hợp với bối cảnh hiện tại để có thể hoàn thiện bài tiểu luận một cách tốt nhất Song, vì chưa tích lũy đủ về kiến thức cũng như kinh nghiệm nên bài tiểu luận này của em chắc chắn sẽ không thể tránh khỏi nhiều thiếu sót và hạn chế trong cả mặt nội dung lẫn hình thức Em rất hy vọng sẽ nhận được những góp

ý từ cô để em có thể bổ sung và hoàn thiện kiến thức cũng như trau dồi kỹ năng một cách tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn cô,

Trân trọng!

3

I Cơ sở lý luận

1 Khái niệm về công dân và quốc tịch

Công dân Việt Nam là người mang quốc tịch Việt Nam Công dân là bộ phận dân cư chủ yếu của một Nhà nước bao gồm những người được xác định lệ thuộc pháp lý đối với Nhà nước đó Người là công dân của Nhà nước sở tại được hưởng đầy đủ những quyền và lợi ích tương xứng và đồng thời phải gánh vác các nghĩa vụ cơ bản do Nhà nước quy định

Khái niệm công dân được gắn liền với khái niệm quốc tịch Người là công dân của Nhà nước nào thì có quốc tịch của nước đó "Công dân nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam" Khái niệm quốc1

tịch được dùng để phân biệt công dân của một nước với công dân của nước khác

và với người không phải là công dân của bất cứ quốc gia nào trên thế giới

Như vậy, quốc tịch là trạng thái pháp lý xác định mối quan hệ lệ thuộc giữa một cá nhân với một Nhà nước nhất định Người có quốc tịch (là công dân)

sẽ chịu sự tài phán tuyệt đối của Nhà nước, đồng thời được hưởng đầy đủ mọi năng lực pháp lý với sự bảo hộ của Nhà nước cả trong đất nước cũng như ở nước ngoài

2 Khái niệm về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân

Về cơ bản, các quyền con người được hiểu là những quyền mà pháp luật thừa nhận đối với tất cả con người Đây là quyền tối thiểu mà các cá nhân từ khi sinh ra phải có – bất kì ai cũng không được phép xâm hại các quyền này

Quyền con người sinh ra nhằm mục đích bảo vệ con người khỏi những sự lạm dụng, xâm hại, vì thế loài người phải tạo ra một thể chế nhằm đảm bảo những quyền cơ bản này Vì vậy, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, là

1 Điều 17 Hiến pháp 2013

4

những quyền, nghĩa vụ được Nhà nước quy định trong Hiến pháp Những quyền

và nghĩa vụ này được hiến pháp quy định cho tất cả mọi công dân, cho cả một tầng lớp, một giai cấp, không quy định cho từng người trong từng điều kiện hoàn cảnh cụ thể Những quyền này thường được xuất phát từ quyền con người:

"Được sống, được tự do, được mưu cầu hạnh phúc, không ai có thể xâm phạm"

II Các quyền cơ bản của công dân Việt Nam

1 Các nguyên tắc của chế định quyền con người và nghĩa vụ cơ bản của công dân

Khi xây dựng Hiến pháp từng nhiệm kì, từng năm, nhằm đảm bảo lợi ích của công dân, vì thế cần phải làm ra những yêu cầu chung, theo thời gian, Nhà nước đã tạo ra một bộ nguyên tắc chung Vì vậy, bài tiểu luận này xin phép chỉ liệt kê các nguyên tắc cơ bản và đi sâu vào phân tích các quyền con người Nguyên tắc chung bao gồm: nguyên tắc tôn trọng quyền con người; nguyên tắc quyền công dân không tách rời với nghĩa vụ công dân; nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật; nguyên tắc nhân đạo và cuối cùng là nguyên tắc về tính hiện thực của quyền con người

2 Các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân theo hiến pháp

2.1 Các quyền về chính trị

Các quyền về chính trị bao gồm: quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với cơ quan Nhà nước, biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân2

Quyền

đó được thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau: Công dân có quyền bầu cử

2 Điều 53 Hiến pháp 2013

5

trong các kì đại hội đại biểu, có quyền ứng cử vào cơ quan quyền lực Nhà nước; đóng góp các ý kiến xây dựng và phát triển kinh tế, giáo dục, văn hóa, … của đất nước; công dân cũng có quyền tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Hiến pháp và phát luật, tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan, các tổ chức xã hội

Song, có thể nói quyền chính trị quan trọng nhất của công dân là quyền bầu cử và ứng cử vào các cơ quan quyền lực Nhà nước Nhờ quyền này mà công dân có thể lựa chọn người lãnh đạo ưu tú nhất, người đại diện cho những nguyện vọng, ý chí và người sẵn sàng nói lên quyền lợi của công dân, giải quyết các vấn

đề hệ trọng của đất nước

Bên cạnh việc có quyền tham gia trực tiếp vào các công việc quản lý Nhà nước, công dân có quyền khiếu nại, tố cáo những hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan Nhà nước Liên quan mật thiết đến quyền bầu cử và ứng cử vào các3

cơ quan Nhà nước của công dân là các quyền tự do dân chủ của công dân như quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do biểu tình 4

2.2 Các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa

- Quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật

Theo quy định của Hiến pháp, công dân có quyền sản xuất kinh doanh, có quyền sở hữu những thu thập hợp pháp, của cải để dành, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác Quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện cụ thể trong các nội dung bao gồm: Quyền tự do lựa chọn ngành nghề và mô kinh doanh; quyền

tự do lựa chọn hình thức, cách thức huy động vốn; quyền tự do hợp đồng; quyền

tự do lựa chọn hình thức, cách giải quyết tranh chấp; quyền tự do cạnh tranh lành mạnh

3 Điều 30 Hiến pháp 2013

4 Điều 25 Hiến pháp 2013

6

Từ đó, dựa trên cơ sở các quy định của Hiến pháp, những năm gần đây Quốc hội tăng cường công tác xây dựng pháp luật trong lĩnh vực kinh tế Từ đó, chính phủ có thể tạo ra một ‘bức tường pháp lý’ vững chắc, an toàn và đáng tin cậy cho các hoạt động sản xuất kinh doanh

- Quyền lao động

Lao động có thể được coi là hoạt động thiết yếu và quan trọng nhất của con người Để tạo nên sự phát triển của xã hội cả về vật chất và tinh thần, thì cần phải có sự lao động năng suất, chất lượng và hiệu quả Vì vậy, Nhà nước và xã hội đang tiến hành tạo nhiều cơ hội việc làm cho người lao động, chế độ lương thưởng, chế độ nghỉ ngơi,…Tuy nhiên, việc đảm bảo cơ hội việc làm cho toàn bộ mọi người là một điều vô cùng khó khăn ngay cả với các nước đã phát triển Song, nhà nước vẫn cố gắng tạo mọi điều kiện trên cơ sở giải phóng mọi năng lực sản xuất, phát huy mọi tiềm năng của thành phần kinh tế Điều đó đã góp phần cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn mình

- Quyền học tập

Giống như quyền lao động, quyền học tập vừa là quyền, cũng vừa là nghĩa

vụ của công dân Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay khi nhà nước mới giành được độc lập vẫn luôn trăn trở về việc xóa mù chữ cho dân tộc Việt Nam cũng như nâng cao dân trí Người đã xác định học tập là quyền của mỗi công dân, và cũng chính

là bổn phận của mỗi người Bác đã viết: “Muốn giữ nền độc lập, muốn cho dân mạnh, nước giàu; Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ”5

Tuy nhiên, hiện nay số trẻ em chưa được đến trường vẫn còn tồn tại Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Bộ giáo dục và đào tạo, Hội Liên hiệp thanh

5 Hồ Chí Minh – Tuyển tập, tập 1 NXB Sự Thật, tr 368.

7

niên và UNICEF tiến hành nghiên cứu “Nguyên nhân bỏ học của trẻ em Việt Nam” đã có tới 24% thanh niên được điều tra đã bỏ học khi chưa đến 15 tuổi Tỉ

lệ bỏ học từ lớp 1-5 là 12%, lớp 6-8 là 21% Và chỉ có 46.3% thanh niên Việt Nam được đi học trung học

Với các quy định này, hiện nay đất nước hầu như không để bất kì trẻ em nào chịu cảnh mù chữ, luôn đảm bảo rằng tất cả trẻ em sống ở đất nước Việt Nam sẽ luôn được đi học, đến trường và luôn nhân được quyền học tập Từ đó, quy định này đã tạo ra những thế hệ tiếp nối có tri thức, có kiến thức cũng như tạo ra nhiều nguồn nhân lực, phát huy những tiềm năng của các nhân tài đất nước

- Quyền bảo vệ sức khỏe

Muốn lao động, muốn học tập đều cần phải có một sức khỏe tốt Bởi đây

là thứ tạo hóa ban tặng, là thứ “trời cho”, cũng là vốn quý giá nhất của con người Có sức khỏe làm nên tất cả, vì thế chế độ nhà nước đều quan tâm đến vấn

đề chăm sóc sức khỏe con người

Trong đại dịch Covid 19 hoành hành mạnh mẽ, công dân được Nhà nước trả phí hoàn toàn cho việc tiêm vaccine 3 mũi với những loại thuốc tốt nhất nhằm đảm bảo sức khỏe cho công dân tại Việt Nam

- Quyền bình đẳng của nam nữ

Điều này được nêu rõ ràng trong Điều 26 Hiến pháp 2013: “Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt; Nhà nước có chính sách đảm bảo quyền và cơ hội bình đẳng giới” Lao động nam và nữ có việc làm như nhau thì hưởng chế độ lương thưởng như nhau, bên cạnh đó, lao động nữ có quyền hưởng chế độ thai sản Nhà nước cũng đảm bảo co sự phát triển của các nhà hộ sinh, khoa nhi, nhà trẻ và các cơ sở phúc lợi khác nhằm giảm bớt gánh nặng gia đình, tạo điều kiện cho phụ nữ sản xuất, công tác, học tập, chữa bệnh, nghỉ ngơi và làm tròn bổn phận người mẹ

8

Xã hội ngày càng phát triển và hiện đại hóa công nghiệp hóa, người phụ

nữ cũng có nhiều chỗ đứng trong xã hội, được quyền tham gia vào các việc chính trị và làm những công việc nam giới làm Có thể nhìn thấy rõ từ nhiệm kì 1920 đến nay, nước Việt Nam đã qua 6 đời phó chủ tịch nước và liên tiếp là nữ giới nắm quyền Bên cạnh đó, vẫn còn những nơi lạc hậu như miền núi, vẫn còn tư tưởng trọng nam khinh nữ, con gái sẽ chỉ ngồi mâm dưới, còn con trai sẽ được ngồi mâm trên Từ lâu tư tưởng này đã tồn tại, và mặc dù xã hội đang dần phát triển hiện đại hơn thì tư tưởng đó vẫn còn tồn tại nhưng đã bớt đi nhiều phần hơn

so với thời xưa

- Quyền được bảo hộ về hôn nhân gia đình

Gia đình là những nhánh cây hợp thành cây cổ thụ lớn đó là xã hội Vì thế, mục tiêu phấn đấu của chế độ chính trị Việt Nam chính là sự hạnh phúc và vẹn toàn đủ đầy của mọi gia đình Nhà nước bảo hộ chế độ hôn nhân theo nguyên tắc

tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng, cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con cái thành công dân tốt Con cháu có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông bà, cha mẹ Nhà nước và xã hội không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con

Đó cũng là truyền thống từ ngàn đời nay của người dân nước Việt, đó là

“ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, là “Uống nước nhớ nguồn” Các gia đình thường có truyền thống Tết sẽ trở về với đại gia đình, ấm cúng ngồi bên bếp lửa, ăn cùng nhau bữa cơm gia đình và cùng đón năm mới cùng nhau

Ngoài các quyền được nêu và phân tích ở trên, Hiến pháp 2013 còn có nhiều các quyền khác của một công dân: quyền sở hữu tư nhân và quyền tài sản; quyền được sống, quyền nghỉ ngơi; quyền xây dựng nhà ở; quyền được nhận bảo hiểm xã hội khi về hưu, già yếu bệnh tật hoặc mất sức lao động của công nhân, viên chức; quyền nghiên cứu khoa học kỹ thuật, phát minh sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất; quyền sáng tác, phê bình văn học, nghệ

9

thuật và tham gia các hoạt động văn hoá khác; quyền được Nhà nước bảo hộ quyền tác giả; quyền sở hữu công nghiệp; quyền được hưởng các chính sách ưu đãi của Nhà nước của thương binh, bệnh binh và gia đình liệt sỹ, quyền được Nhà nước và xã hội giúp đỡ của người già, người tàn tật, trẻ mồ côi

2.3 Các quyền tự do dân chủ, tự do cá nhân

- Quyền được thông tin

Quyền này bao gồm việc được tìm kiếm, thu thập, phổ biết và được nắm bắt thông tin Trong đó, quyền này nhằm đảm bảo rằng công chúng sẽ luôn nắm bắt thông tin của nhà nước, theo cách chủ động công khai từ phía nhà nước hoặc thực hiện quyền yêu cầu từ phía người dần, điều đó tạo được niềm tin với người dân, cũng như đảm bảo được nhu cầu thông tin của mình và bảo vệ, cũng như tạo

cơ sở cho người dân trong việc giám sát sự công khai, minh bạch trong hoạt động nhà nước Điều này trở thành một nhu cầu và một quyền cơ bản, cấp thiết cần phải đảm bảo thực hiện với mọi công dân – đây cũng là một yếu tố không thể tách rời của một nền dân chủ, biểu hiện của nhà nước “của dân, do dân và vì dân”

- Quyền được tự do tín ngưỡng

Đây là một trong những quyền cơ bản của con người Nó đề cao giá trị quyền con người, quyền công dân được khẳng định, tôn trọng và bảo vệ Song, Hiến pháp cũng phân biệt rõ về khái niệm tín ngưỡng và tôn giáo Tuy rằng hai khái niệm nay có cái chung nhưng cũng có cái riêng Tín ngưỡng sẽ trở thành tôn giáo khi có giáo lý, pháp luật, giáo hội Một vài ví dụ đó là người dân lập đền thờ, miếu, thờ cúng những người có công với làng, với đất nước Vì vậy, cả tín ngưỡng và tôn giáo đều được pháp luật bảo hộ Một mặt, Hiến pháp quy định không ai được phép xâm phạm tự do tín ngưỡng, mặt khác cũng quy định không

ai được lợi dụng để làm trái pháp luật và chính sách nhà nước

10

Ví dụ điển hình cho việc lợi dụng tự do tín ngưỡng và tôn giáo những ngày gần đây đó là ông Lê Tùng Vân được gọi là “thầy ông nội” ở Tịnh thất bồng lai lấy danh “chỉ đạo” cho những người tu hành để gán mác cho những hành động trái với luân thường đạo lý của mình

Hay đã từng một thời “Hội thánh đức chúa trời” mang danh tín ngưỡng song lại “tẩy não” những người đi theo đạo để rồi gây ra những tình trạng “tẩu hỏa nhập ma”, gây ra trạng thái bất bình thường cho cơ thể và tâm lý người theo đạo

- Quyền bất khả xâm phạm về thân thể

Quyền này đã tạo ra sự bảo vệ đối với thân thể của công dân, không cho phép bất kì hành động xâm phạm nào với người dân Điều này đã đảm bảo cũng như tôn trọng thân thể của bất kì ai Hơn nữa, việc hiến mô, bộ phần cơ thể người và hiến xác cũng cần phải có sự đồng ý của chủ thể Quyền này sinh ra nhằm bảo vệ, đề cao và tôn trọng tính mạng của bất kì công dân nào

- Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở

Quyền bất khả xâm phạm chỗ ở của công dân là Công dân có quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở Không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác khi chưa

có sự cho phép, đồng ý, trừ trường hợp pháp luật cho phép khi phải bắt tội phạm

- Quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của công dân

Để thực hiện quyền này, mỗi công dân cần phải có trách nghiệm trong việc tôn trọng bí mật, an toàn, điện thoại, thư tín, điện tín; không được xâm phạm, chiếm đoạt thư tín, điện thoại, điện tín Song, cũng cần lên án, phê phán, ngăn chặn, tố cáo những hành vi xâm phạm thư tín, điện thoại, điện tín

11