tiểu luận giá trị nhân đạo trong faust của j w goethe

Khái niám giá trß nhân đ¿o lòng tốt, bảo vệ con ngưßi, là sự trợ giúp đầy tình ngưßi về vật chất, tinh thần, sức khỏe, trí tuệ cho những ngưßi kém may mắn trong xã hội, là chỉ số, thước

TR¯àNG Đ¾I HàC TÂY NGUYÊN

KHOA S¯ PH¾M -

TI àU LUÀN GIÁ TRÞ NHÂN Đ¾O TRONG <FAUST= CĀA J W GOETHE

H á và tên: Nguyßn Thß Bích Du

MSSV: 20607004

L ßp: Văn hác K20

Ng°ái h°ßng d¿n: TS Thái Thß Hoài An

Đăk Lăk, tháng 1 năm 2022

M þC LþC

M â ĐẦU 3

1.1 Lý do chán đß tài 3

1.2 Mÿc đích nghiên cứu 3

1.3 Ph°¡ng pháp nghiên cứu 3

N ÞI DUNG GIÁ TRÞ NHÂN Đ¾O TRONG <FAUST= 4

2.1 Vài nét vß tác giÁ Johann Wolfgang Goethe 4

2.1.1 Cußc đái 4

2.1.2 Sự nghiáp 5

2.2 Vài nét vß giá trß nhân đ¿o và biáu hián cāa giá trß nhân đ¿o trong văn hác 5

2.2.1 Khái niám giá trß nhân đ¿o 5

2.2.2 Giá trß nhân đ¿o trong văn hác 5

2.2.3 Biáu hián cāa giá trß nhân đ¿o trong văn hác 6

2.3 Giá trß nhân đ¿o trong <Faust= cāa Goethe 7

2.3.1 Số phÁn, bi kßch cāa con ng°ái trong Xã hßi phong ki¿n 7

2.3.2 Khẳng đßnh giá trß con ng°ái và tri¿t lý hành đßng 9

2.3.2 Tri¿t lý hành đßng 11

K ¾T LUÀN 13

TÀI LIàU THAM KHÀO 14

M â ĐẦU 1.1 Lý do chán đß tài

<Faust= là tác phẩm của thi sĩ, nhà soạn kịch, tiểu thuyết gia, nhà khoa

của tác phẩm là Faust, một học giả thông minh tài giỏi trong chế độ phong kiến,

là một ngưßi luôn miệt mài nghiên cứu khoa học Faust ẩn chứa trong mình

sách vá chất đầy trần nhà Giá trị nhân đạo luôn là một đề tài quan trọng nhất đối với một tác phẩm triết lí như Faust Faust là một trong những nhân vật có thực được truyền thuyết hóa nhiều bậc nhất, rồi đi vào đủ loại hình cũng như

Nhận thức được giá trị nhân đạo trong tác phẩm nên em quyết định lựa chọn đề tài <Giá trị nhân đạo trong <Faust= của J W Goethe= làm bài bài tiểu

1.2 Mÿc đích nghiên cứu

Tìm hiểu giá trị nhân đạo trong tác phẩm <Faust= của J W Goethe

1.3 Ph°¡ng pháp nghiên cứu

Sinh viên: Nguyễn Thị Bích Du

N ÞI DUNG GIÁ TRÞ NHÂN Đ¾O TRONG <FAUST=

2.1 Vài nét vß tác giÁ Johann Wolfgang Goethe

2.1.1 Cu ßc đái

Goethe tên đầy đủ là Johann Wolfgang Goethe, sinh năm 1749 mất năm

1832 Ông sinh ra trong một gia đình giàu có tại thành phố Fankfurt trên sông Maine Điều kiện khá giả sung túc đã giúp cho Goethe có được sự giáo dục toàn diện Ông nổi tiếng thông minh từ nhỏ, 7 tuổi ông học tiếng La tinh và Hy

Do Thái Vói vốn ngoại ngữ phong phú này và thư viện của ngưßi cha đã giúp nhà thơ có điều kiện tiếp thu tinh hoa của nền văn học cổ kim á châu Âu một cách dễ dàng và sâu sắc

Năm 1765, Goethe được gửi đi học luật tại trưßng đại học Leipzig, một thành phố thành phố lớn nổi tiếng và là trung tâm thương mại quan trọng của châu Âu thßi đó Trong thßi gian này, các tác phẩm của Lessing như Laocoon

đã ảnh hưáng đến Goethe một cách sâu sắc và có tác động thực sự đến cuộc đßi sáng tác của ông sau này Năm 1768, Goethe ốm nặng, bị ho ra máu Ông

và được bổ nhiệm làm bồi thẩm á Vetxla, rồi làm luật sư tại thành phố quê hương Những tháng năm á Xtraxbuôc là một cột mốc quan trọng trong cuộc đßi của Goethe vì đây là trung tâm của phong trào Bão táp và xung kích, và là nơi đang diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt ủa khuynh hướng dân tộc chống lại ảnh hưáng Pháp trong lĩnh vực văn học nghệ thuật Goethe đã tham gia vào

Bão táp và xung kích và đã trá thành một trong những ngưßi dẫn đầu phong

trào, viết ra hàng loạt tác phẩm chứa chan nhiệt tình sôi nổi và tinh thần phản kháng Năm 1775, Goethe nhận lßi mßi của công tước Cac Auguxt đến triều đình Vaima và quyết định á đây Năm 1786, Goethe bí mật rßi triều đình Vaima, đi khắp nơi để nghiên cứu văn học cổ đại, học vẽ và du ngoạn những

di tích thß cổ, thực hiện điều ước mơ mưßi sáu năm về trước khi ông là một chàng thanh niên sôi nổi Năm 1788, Goethe quay lại Vaima và sống á đấy đến khi qua đßi năm 1832

2.1.2 S ự nghiáp

Goethe là ngôi sao sáng trong văn học Đức , ông là niềm tự hào của nhân dân Đức nố riêng, của nhân loại tiến bộ nối chung Ông là nhà thơ, nhà tiểu thuyết, nhà soạn kịch giàu chất sáng tạo mà chỉ riêng vá kịch Faust đã khiến ông trá nên bất tử Goethe còn là một nhà bác học có nhiều công trình nghiên

sân khấu, văn xuôi, tiểu luận, phê bình, dịch thuật, Những tác phẩm ấy đã góp phần đưa văn học Đức lên đỉnh cao cổ điển Các tác phẩm như: Goetz von

Egmont, Torquato Tasso, Faust…

2.2 Vài nét vß giá trß nhân đ¿o và biáu hián cāa giá trß nhân đ¿o trong văn

h ác

2.2.1 Khái niám giá trß nhân đ¿o

lòng tốt, bảo vệ con ngưßi, là sự trợ giúp đầy tình ngưßi về vật chất, tinh thần, sức khỏe, trí tuệ cho những ngưßi kém may mắn trong xã hội, là chỉ số, thước

đo của văn minh và sự tiến bộ xã hội qua các giai đoạn lịch sử

2.2.2 Giá trß nhân đ¿o trong văn hác

Giá trị nhân đạo là một tác phẩm văn học chân chính được tạo nên bái niềm cảm thông sâu sắc của nhà văn với nỗi đau của những con ngưßi, những

trân trọng với những nét đẹp trong tâm hồn và niềm tin khả năng vươn dậy của con ngưßi dw trong bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc đßi Và hơn thế nữa là sản

phẩm kết tinh từ quá trình văn học, đáp ứng những nhu cầu khác nhau của cuộc

2.2.3 Biáu hián cāa giá trß nhân đ¿o trong văn hác

Biểu hiện của chủ nghĩa nhân đạo rất đa dạng, có thể phân ra bốn biểu

hiện chính, đó là: thông cảm, thấu hiểu cho số phận con người, khám phá và tôn vinh vẻ đẹp con người, tố cáo, phê phán những thế lực chà đạp lên con người, nâng niu ước mơ của con người hay mở ra một tương lai tươi sáng cho con người.

- Thông cảm, thương xót cho số phận đau khổ của con ngưßi:

Chủ nghĩa nhân đạo trước hết bắt đầu tự sự thương yêu con ngưßi, biểu hiện trước tiên của chủ nghĩa nhân đạo chính là sự thông cảm, thấu hiểu cho số phận con ngưßi Chủ nghĩa nhân đạo không chỉ là những tư tưáng, quan điểm tôn vinh cái đẹp của con ngưßi, mà hơn hết, chủ nghĩa nhân đạo chính là sự tạo dựng nên cái đẹp trong tâm hồn của con ngưßi, mà á trong trưßng hợp này, chính là ngưßi đọc

- Trân trọng, tôn vinh vẻ đẹp của con ngưßi:

Văn học quan tâm đến con ngưßi trên phương diện xã hội, văn học, thông qua các mối quan hệ xã hội để dựng nên hình tượng con ngưßi như những tính cách, đó là con ngưßi đạo đức, con ngưßi chính trị, con ngưßi tâm trạng, con ngưßi hành động

- Tố cáo, phê phán các thế lực chà đạp lên con ngưßi:

Văn học đồng cảm, xót xa cho số phận của con ngưßi, văn học trân trọng, tôn vinh vẻ đẹp của con ngưßi, thì văn học cũng tố cáo, phê phán những thế lực chà đạp lên con ngưßi Càng đồng cảm, xót xa cho số phận con ngưßi, sẽ càng căm ghét, phẫn nộ với những thế lực đày đọa con ngưßi Do vậy, không chỉ là

sự nâng niu trân trọng những vẻ đẹp của con ngưßi, mà còn muốn biến văn học thành một thứ vũ khí đấu tranh cho quyền sống của con ngưßi

- Thấu hiểu, nâng niu ước mơ của con ngưßi:

Đó là tác phẩm phải làm con ngưßi trá nên tốt đẹp hơn, phải thông qua mỗi con ngưßi để <dwng lực lượng vật chất đánh đổ lực lượng vật chất=, để cải tạo

và làm cuộc sống tươi đẹp hơn, đáng sống hơn

Qua tác phẩm của mình, nhà văn phải bày tỏ quan điểm của mình về một vấn đề nào đó trong cuộc sống, đóng góp một giải pháp, hoặc chí ít, phải gợi ra được những vấn đề cấp thiết của xã hội và khiến chúng ám ảnh ngưßi đọc, lôi kéo ngưßi đọc vào quá trình suy nghĩ trăn trá của nhà văn, đối thoại cwng nhà văn để xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn

2.3 Giá trß nhân đ¿o trong <Faust= cāa Goethe

2.3.1 S ố phÁn, bi kßch cāa con ng°ái trong Xã hßi phong ki¿n

2.3.1.1 Nhân vật Margarete

Margarete là một cô bé 14 tuổi, xuất thân từ một gia đình nghèo, ngây thơ, trong trắng và e thẹn Cô gặp Faust là một sự sắp xếp của quỷ Mephisto, đây là sự cám dỗ đầu tiên của Faust Đến với Faust cô đã trải qua những phút giây suy nghĩ, do dự Bái sự chênh lệch về tuổi tác, gia cảnh, thân thế khác nhau Hơn nữa là sự khác biệt về đức tin, Margarete là một ngưßi ngoan đạo, Faust lại theo thuyết phiếm thần Với những sự sai khác đó cộng với những lần đi dạo trong vưßn nhà chị hàng xóm Macthơ, đủ để cô nhận biết trá ngại khi hai ngưßi đến

biệt từ hai ngưßi Chúng ta có thể khẳng định rằng đây là tình yêu chân chính, trong sáng, Tuy nhiên, á một khía cạnh khác đây là một mối tình mang tính

<thách thức= Bái nó đi ngược lại với trật tự và đạo lí trong xã hội phong kiến đương thßi Cô có lẽ đã dự cảm được những khó khăn và đắng cay sau này

Cuộc tình của Faust và Margarete là một bi kịch Được sự giúp đỡ của quỷ, Faust đã đưa cho cô một lọ thuốc mê dành cho mẹ mình Để hai ngưßi có thể tình tự, không bị làm phiền nhưng thật đau lòng vì quá liều nên mẹ của cô

đã ra đi mãi mãi, một cú sốc lớn dành cho cô Nghe tin mẹ mất, anh của Margarete đang đi lính vội quay về Nhưng về đến nhà, anh đã bị Faust dwng

gươm của Mephisto đâm chết Bi kịch chồng chất bi kịch Khi ấy, cô đã có thai với Faust Sau khi sinh vì sợ bị xã hội chê cưßi sỉ nhục, cô đã lén quẳng con của mình xuống vũng nước trong rừng Việc ấy đã không thể qua mắt bọn thống trị trong vwng Cô bị bắt giam vào ngục chß ngày hành hình Tình yêu chân thành của nàng được đáp lại bằng cái chết của mẹ, của anh và cả của con mình

Cô cũng rơi vào vòng lao lý, cái chết treo lơ lửng chưa biết ngày giß nào Dw được Faust đến giải cứu nhưng cô cự tuyệt và chọn cái chết Một cái kết thật cay đắng dành cho một ngưßi con gái mạnh mẽ, luôn đấu tranh cho hạnh phúc của mình

2.3.1.2 Xã hội là một <nhà tù= rộng lớn

Câu chuyện của Margarete cho ta thấy bản chất xã hội đầy độc ác và khắc nghiệt Chính vì thành kiến về tội lỗi của ngưßi phụ nữ có con hoang đã đẩy Margarete đến sự bế tắc, không lối thoát à xã hội, tình yêu chân chính là thứ không có đất để tồn tại, để sống Xung quanh sự cự tuyệt của cô trước sự giúp đỡ của Faust còn có nhiều ý kiến Nhưng á đây cô không rßi nhà tw vì xã hội phong kiến ngoài kia còn ghê rợn hơn, một nhà tw rộng lớn hơn, chứ không

vì cô á lại để đền tội Qua sự lựa chọn này, ta cảm nhận được sự tố cáo đầy đanh thép đối với xã hội đầy tàn ác kia

Faust I được sáng tác vào thế kỉ XVIII, toát lên sự sục sôi trong tâm trí ngưßi trẻ đó là sự chán ghét, muốn lật đổ <sự cwng khổ Đức= của thế hệ tham gia Bão táp và xung kích Nhà thơ cảm thấy chán ghét cuộc sống tw túng, chật hẹp trong cái xã hội đầy rẫy những cái xấu xa ấy Hình ảnh ấy đưuọc dàn cảnh rất cụ thể sinh động qua phòng làm việc của Faust Căn phòng kiểu Gotique có vòm cao, kính màn như nhà thß và nặng nề như nhà ngục, lại có chai lọ ngổn ngang, khói mw, mốc ẩm đây là hình ảnh ẩn dụ cho chế độ phong kiến đương thßi Hệ thống giáo dục thối nát Ông đỗ đại học, tiến sĩ được phong làm tôn sư nhưng khối kiến thức ấy nghèo nàn, chả có tích sự gì Vượt qua không gian trưßng học, là một xã hội phong kiến bất công, những kẻ bất tài thì quyền cao chức trọng đè đầu cưỡi cổ ngưßi khác …

Trong tác phẩm hệ thống giáo dục phong kiến, những quan điểm triết học kinh viện lỗi thßi và quan điểm thần học phản động là những điều bị phê phán đầu tiên Đó là những vũ khí đắc lực của Nhà nước phong kiến, dwng để làm cơ sá lí luận biện hộ cho sự mục ruỗng thối nát của xã hội bấy giß và hơn hết là bảo vệ cho sự tồn tại của mình Bên cạnh đó, Nhà thß và Giáo hội cũng không nằm ngoài sự phê phán và tố cáo đó Bản chất của Nhà thß là xấu xa, thối nát và phản động Nhưng đây lại là chỗ tựa lưng cho sự tồn tại của Nhà nước phong kiến Khi hoàng đế thắng trận, có thêm đất đai thì Nhà thß được

ưu tiên ban đất trước hết Vì củng cố thế lực của nhà thß cũng là củng cố chỗ dựa của mình Qua ba phạm trw giáo dục, đạo đức và Nhà thß, Goethe đã phê phán toàn diện xã hội phong kiến đương thßi

<Xã hội phong kiến đó đã vwi dập con ngưßi và tình cảm cao đẹp của họ Các luật pháp mà chế độ xã hội ấy đề ra thực sự trá thành xiềng xích trói buộc con ngưßi Những luật pháp đó tồn tại từ đßi này qua đßi khác như một căn bệnh di truyền, nó chỉ làm cho xã hội thêm ốm yếu và suy vong.= (Văn học phương Tây, Lê Huy Bắc, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2019, tr.110)

2.3.2 Khẳng đßnh giá trß con ng°ái và tri¿t lý hành đßng

2.3.2.1 Cu ộc hành trình của Faust – hành trình khẳng định giá trị con người

- Quán rượu Aoebac

Faust và quỷ Mephisto phải làm cho Faust thỏa mãn Nơi đầu tiên con quỷ thực

quán rượu là dwng những thú vui ăn chơi, nhậu nhẹt, dìm ý chí của Faust bằng

thßi của Goethe, có rất nhiều thanh niên đã tiêu tan sự nghiệp bái lối ăn chơi này Tuy nhiên, có lẽ Mephisto đã đánh giá Faust quá kém Ông ngồi nhìn một cách dửng dưng rồi bắt con quỷ đưa mình đi chỗ khác

Màn cám dỗ đầu tiên thất bại

- Tình yêu

Hắn khiến Faust cải lão hoàn đồng trong bếp luyện gang của mụ phw thủy Khi

Mọi chuyện không như những gì Mephisto suy tính Khi gặp nàng Margarete, nhìn thấy vẻ đẹp trinh trong của nàng, trong cái nghèo nàn và vẫn mang trên mình nét thanh cao như thần tiên, thì đam mê sắc dục trong Faust đã nhưßng chỗ cho tình yêu Đây đúng nghĩa là một tình yêu chân thành xuất phát

với nhau đi chăng nữa, Mephisto cũng không thể chiếm lấy linh hồn của ông

Tình yêu nhỏ bé giữa hai con ngưßi chưa phải là điều Faust hướng tới, tình yêu ấy có thể sẽ giữ chân ông trên con đưßng tìm kiếm những khát vọng cao

Vì vậy mà bi kịch bắt buộc phải xảy ra Faust sẽ không thể thỏa mãn với tình yêu êm đềm, phẳng lặng trong tình yêu với Margarete

- Vẻ đẹp của Hellen: cái đẹp của nghệ thuật

vào triều đình Nhưng tác dụng của danh vọng, tiền bạc chẳng thấy mà lại xảy

ra chuyện gặp gỡ nàng Hellen Hellen không có trong kế hoạch của Mephisto nhưng cũng là một thử thách đối với Faust

Hellen là một biểu tượng của cái đẹp Trong thần thoại Hi Lạp, Hellen được miêu tả là ngưßi phụ nữ đẹp nhất thế giới: <mái tóc vàng óng như ánh mặt trßi, đôi mad ửng đỏ, đôi môi nồng nàn mwi mận chín.=

Kết thúc cho cuộc tình của Faust và nàng Hellen là đứa con trai của hai ngưßi thích bay nhảy, một hôm vì bay cao quá mà ngã chết Hellen ôm xác con

11

và con quỷ về cõi dương

Hellen là biểu tượng cái đẹp nghệ thuật Nghệ thuật cao quý, nhưng có lẽ

tưáng cao đẹp về nghệ thuật Tuy nhiên, Goethe không muốn ý chí của Faust dừng lại á mối tình này Nghệ thuật thuần túy không phải là mục đích cao nhất

mà chỉ nên xem nó là phương tiện để đạt tới chân lý

- Lao động

bãi đất hoang bên bß biển Ông sai Mephisto chiêu mộ nhân dân đến đắp đê, đào kênh khai phá đất hoang thành đồng ruộng phì nhiêu, tươi tốt Quỷ tìm cách phá hoại, làm Faust bị mw Nghe tiếng dân cầm xẻng quốc đi đào huyệt theo lßi

Mephisto, Faust tưáng nhân dân đang kéo nhau đi lao động liên reo lên: <Đẹp

quá thời gian ơi dừng lại= rồi lăn ra chết Mephisto định đêm linh hồn Faus đi

nhưng thiên thần đã đến đón linh hồn Faust lên thiên đưßng

<Hành động là tất cả, danh vọng không nghĩa lý gì= Sự nghiệp khai khẩn đất hoang đã giúp Faust tìm ra chân lý cao cả của cuộc đßi là hành động thực

2.3.2 Tri ¿t lý hành đßng

2.3.2.1 <Faust= là sự trăn trở cả cuộc đời của Goethe

Bản thân Goethe suốt đßi tận tụy với sự nghiệp sáng tác, đã từng bỏ triều đình Vaima sang Itali hai năm để trực tiếp nghiên cứu nghệ thuật cổ đại Ngay

Hình tượng Faust là một biểu tượng văn học, bắt nguồn từ dân gian và được rất nhiều tác giả sử dụng làm đề tài, cảm hứng sáng tác Nhưng cuối cwng, hình tượng Faust của Goethe hoàn thiện và mang tầm vóc nhất