Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an.

HÀ NỘI - 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS LÃ THỊ THU THỦY

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, các kết quả nghiên cứutrong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nàokhác Việc sử dụng kết quả, trích dẫn tài liệu của các tác giả khác đảm bảo đượcthực hiện theo đúng quy định

Tác giả luận văn

Nguyễn Trọng Thế

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả học tập, nghiên cứu tại Khoa Khoa học Quản lý, Họcviện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam Qua đây, tácgiả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS TS Lã Thị Thu Thủy, người đã tận tìnhhướng dẫn, đồng hành và dẫn dắt tác giả để hoàn thành luận văn này

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến các Thầy, Cô giáo củaKhoa Khoa học Quản lý và các Thầy/Cô trong Học viện Khoa học xã hội đã tạo điềukiện cũng như trang bị những kiến thức cần thiết để tác giả thực hiện luận văn này.Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, lãnh đạo đơn vị, đồng nghiệp đã luôntạo điều kiện, quan tâm, động viên, chia sẻ để tác giả hoàn thành nghiên cứu này

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 12

1 Lý do lựa chọn đề tài 12

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 14

2.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Việt Nam 14 3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 15

3.1 Mục đích nghiên cứu 15

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 16

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 16

4.1 Khách thể nghiên cứu 16

4.2 Đối tượng nghiên cứu 16

4.3 Phạm vi, giới hạn nghiên cứu 16

4.4 Giả thuyết khoa học 16

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 16

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu 16

5.2 Phương pháp nghiên cứu 17

6 Những đóng góp mới của luận văn và ý nghĩa của đề tài 18

7 Kết cấu của luận văn 18

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH 19

1.1 Các khái niệm cơ bản 19

1.1.1 Quản lý 19

1.1.2 Hoạt động dạy học 20

1.1.3 Hoạt động dạy học thực hành 24

1.1.4 Quản lý hoạt động dạy học thực hành 24

1.2 Hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học 25

1.2.1 Hoạt động dạy học thực hành 25

1.3 Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 26 1.3.1 Quản lý kế hoạch, chương trình dạy học thực hành 26

1.3.2 Quản lý hoạt động dạy học thực hành của giảng viên 26

1.3.3 Quản lý hoạt động học tập thực hành của học viên 27

1.3.4 Quản lý cở sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học thực hành 28

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 29

1.4.1 Yếu tố khách quan 29

1.4.2 Các yếu tố chủ quan 29

Tiểu kết chương 1 30

Chương 2 THỰC TRẠNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY, BỘ CÔNG AN 31

2.1 Đặc điểm giáo dục và đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 31

2.1.1 Đặc điểm về giáo dục và đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 31

2.2 Tổ chức phương pháp nghiên cứu thực tiễn 32

2.2.1 Mục đích nghiên cứu thực tiễn 32

2.2.2 Nội dung nghiên cứu thực tiễn 33

2.2.3 Xây dựng mẫu phiếu khảo sát 33

2.2.4 Đối tượng khảo sát 33

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy và nguyên nhân 33

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học thực hành ở trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an 39

2.4.1 Thực trạng quản lý kế hoạch, chương trình dạy học thực hành 39

Bảng 2.6 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về quản lý kế hoạch, chương trình môn học 39

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học thực hành của giảng viên 41

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động học tập thực hành của học viên 44 2.4.4 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học thực hành.46 2.4.5 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học thực hành

47

2.5 Thực trạng các yếu tố tác động đến quản lý hoạt động dạy học thực hành 49

2.5.1 Nhận thức của cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên về hoạt động dạy học thực hành……… 49

của Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Công an, Trường Đại học PCCC đối với hoạt động dạy học thực hành 50

2.5.3 Năng lực quản lý của Hiệu trưởng Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 50

2.5.4 Chất lượng đội ngũ cán bộ, giảng viên 51

2.6 Nguyên nhân của những tồn tại 51

2.6.1 Nguyên nhân chủ quan 51

2.6.2 Nguyên nhân khách quan 52

Tiểu kết chương 2 53

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH .54

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY, BỘ CÔNG AN 54

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 54

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 54

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính kế thừa 54

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 55

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy, chữa cháy, Bộ Công an 55

3.2.1 Triển khai thực hiện hiệu quả kế hoạch, chương trình nội dung dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy, chữa cháy, Bộ Công an 55

3.2.2 Chỉ đạo đổi mới hình thức, phương pháp và kỹ thuật dạy học, nâng cao chất lượng dạy học thực hành của đội ngũ giảng viên 59

3.2.3 Xây dựng đội ngũ cán bộ giảng viên dạy học thực hành đủ về số lượng, đạt chuẩn về chất lượng với cơ cấu hợp lý 63

3.2.4 Xây dựng nề nếp tự học thực hành cho học viên 65

3.2.5 Tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ cho dạy học thực hành giáo dục 66

3.2.6 Chỉ đạo đổi mới công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập thực hành 68

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 70

Tiểu kết Chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77

1 Kết luận 77

2 Kiến nghị 78

2.1 Đối với Bộ Công an 78

2.2 Đối với các Trường Công an nhân dân 78

2.3 Đối với Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy 79

2.4 Đối với giảng viên dạy thực hành và sinh viên 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

11 PCCC&CNCH Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực trạng thực hiện mục tiêu môn học .29

chương trình .30

Bảng 2.3 Mức độ cần thiết của học viên về việc thực hiện nội dung chương trình 31

Bảng 2.4 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực hiện các phương pháp dạy

mới hình thức và phương pháp dạy học .40

Bảng 2.9 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực trạng quản lý hoạt động học tập thực hành của học viên .42

hành của học viên .43

Bảng 2.11 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang bị dạy học .45

động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên .46

động dạy học thực hành .47

Bảng 2.14 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố về cơ chế chính sách, các quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Công an, Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đối

với

hoạt động dạy học thực hành .48

Bảng 2.15 Mức độ ảnh hưởng về chất lượng của đội ngũ cán bộ, giảng viên đối với hoạt động dạy học thực hành .49

Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy .70

học Phòng cháy chữa cháy hiện nay .71

Bảng 3.3 Tổng hợp khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp72

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ các thành tố của quá trình dạy học trong quan hệ với môi trường15

Sơ đồ 3.1: Sơ đồ mối quan hệ của các biện pháp quản lý dạy học thực hành ở

Trường Đại học phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an 69Biểu đổ 3.1: Biểu đồ tính cấp thiết các biện pháp 71Biểu đổ 3.2: Biểu đồ tính khả thi của các biện pháp 73

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII của Đảng chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục, việc thi, kiểmtra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thực chất” [13] Vì vậy, chủ trương đổi mới căn bản vàtoàn diện giáo dục, đào tạo, Đảng ta xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy vàhọc, hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trungthực, khách quan” [13]

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2021 - 2030 đã cụ thể hoá mục tiêu là: Đẩy mạnhphát triển nhân lực có kỹ năng nghề, góp phần nâng cao năng suất lao động, tăng năng lực cạnhtranh quốc gia trong tình hình mới Đây là định hướng quan trọng để phát triển giáo dục nghềnghiệp trong thời gian tới; Chiến lược phát triển Giáo dục nghề nghiệp được coi là “sợi dây” xuyênsuốt, làm cơ sở, làm định hướng để thúc đẩy sự phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong thờigian 10 năm tới Đây là sự tiếp nối của Chiến lược dạy nghề, được thực hiện trong bối cảnh mới,đáp ứng yêu cầu mới của nền kinh tế và hội nhập quốc tế Mục tiêu hướng đến của Chiến lược làhình thành, phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp phù hợp theo hướng mở, linh hoạt, chấtlượng, hiệu quả, dễ tiếp cận, công bằng, bền vững; tạo chuyển biến mạnh mẽ chất lượng, hiệu quảcủa giáo dục nghề nghiệp, nhất là đào tạo chất lượng cao, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nhân lực có kỹnăng cả về số lượng, cơ cấu, chất lượng cho doanh nghiệp, thị trường lao động, gắn với chuyểndịch nhanh cơ cấu lao động, góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng, sứccạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhậpquốc tế Chiến lược cũng hướng đến mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 giáo dục nghề nghiệp ViệtNam tiếp cận trình độ các nước ASEAN - 4 (gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan và Philippines),

là các quốc gia đạt nhiều thành tích trong giáo dục nghề nghiệp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ hiện nay, mọi nguồn lực và sản phẩm ngày càng dễdàng vượt biên giới quốc gia Cuộc cạnh tranh toàn cầu đã và sẽ trở nên mạnh mẽ với qui mô vàphạm vi ngày càng lớn Hơn bao giờ hết, các tổ chức trong mọi quốc gia thuộc mọi loại hình đềuquan tâm đến chất lượng và đều có những nhận thức mới đúng đắn về chất lượng

Hoạt động giáo dục dạy học thực hành cũng không nằm ngoài trào lưu và qui luật nói trên Đốivới các nước đang phát triển, chất lượng vừa là một thách thức vừa là một cơ hội đối với hệ thốnggiáo dục quốc dân Là một cơ hội, vì hệ thống thông tin lại mang tínhchất toàn cầu, nên các tổ chức

có điều kiện thuận lợi trong việc học hỏi kinh nghiệm, rút ngắn quãng đường đi mà những người đitrước đã trải qua Là một thách thức, vì các tổ chức trong các quốc gia phát triển đã tiến rất xa trongviệc cung cấp dịch vụ có chất lượng tốt Thu hẹp được khoảng cách là một công việc khó khăn vì nóđòi hỏi các tổ chức phải thay đổi cách suy nghĩ, cung cách quản lý đã hình thành lâu đời

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, các chính sách của Nhà nước Bộ Công an đã cónhiều quyết sách nhằm củng cố hệ thống các trường, học viện Công an nhân dân để nâng tầm chấtlượng đào tạo, hòa nhập vào hệ thống giáo dục quốc dân Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

thuộc hệ thống các trường Công an nhân dân là cơ sở duy nhất ở Việt Nam đào tạo, bồi dưỡngnguồn nhân lực làm công tác phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, ngoài ra nhà trường còn làmột trong những trung tâm nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật về phòng cháy chữa cháy vàcứu nạn cứu hộ Là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao với trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, đạihọc và các trình độ trung thấp hơn; bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ Phòng cháy chữa cháy cholực lượng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy toàn quốc, các cơ sở kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước và

tư nhân, là trung tâm nghiên cứu khoa học ứng dụng chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực phòngcháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ phục vụ cho yêu cầu phát triển kinh tế xã hội

Trải qua 45 năm xây dựng và phát triển nhà trường đã đào tạo được một nguồn nhân lực lớncho đất nước phục vụ trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ đạt được nhữngthành tựu nhất định trong việc triển khai thực hiện các giải pháp quản lý chất lượng tổng thể,không ngừng cải tiến, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường Tuy nhiên do sự khókhăn chung của đất nước và của Ngành nói riêng Nhà trường chưa được sự quan tâm, đầu tư thíchđáng, chất lượng đào tạo chưa thực sự xứng tầm với vị thế là một trường đại học duy nhất của cảnước về lĩnh vực phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ đặc biệt là quá trình dạy học thực hànhliên quan đến nghề nghiệp và nghiệp vụ của học viên, sự phát triển của nhà trường còn bộc lộ một

số khó khăn nhất định về đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác học tập, huấnluyện

Quá trình dạy học thực hành bao gồm nhiều thành tố bao gồm: mục đích và nhiệm vụ dạy học,phương pháp và phương tiện dạy học, người thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học, kết quảhọc tập, kiểm tra đánh giá,… Quá trình dạy học thực hành diễn ra và tác động qua lại tới môi trườngkinh tế - xã hội, khoa học – công nghệ…

Quá trình dạy học ở trường Đại học Phòng cháy chữa cháy giữ vị trí quan trọng – vị trí trungtâm vì chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong năm học; nó là nền tảngquan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo nghề, đồng thời nó quyếtđịnh kết quả đào tạo của nhà trường Chính vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm của trường là phải dànhnhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng đàotạo nghề, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội

Từ những lí do trên, để quản lý hoạt động dạy học thực hành đảm bảo chất lượng giáo dục - đàotạo của nhà trường có những bước chuyển biến mạnh mẽ và đi vào chiều sâu, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục - đào tạo, tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín của nhà trường đối với các học viện, trườngđại học trong lực lượng Công an nhân dân và hệ thống giáo dục quốc dân, thì việc nghiên cứu, luận giải

về công tác quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công

an hiện nay là vấn đề có tính cấp thiết cả về phương diện lý luận và thực tiễn Đã có nhiều công trìnhnghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học thực hành ở cả trong nước và nước ngoài Tuy nhiên, nghiêncứu về quản lý hoạt động dạy học thực hành ở một cơ sở giáo dục của Bộ Công an, đào tạo những cán

bộ với nghề nghiệp đặc biệt, gắn với nguy hiểm và đảm bảo an toàn về tính mạng và tài sản của nhân

dân thì ít có công trình, tác giả nào đi sâu nghiên cứu Vì vậy, tác giả lựa chọn: “Quản lý hoạt động dạyhọc thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an” làm đề tài nghiên cứu luận vănthạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học thực hành ở nước ngoài

Ở nhiều quốc gia trên thế giới, hoạt động dạy học thực hành luôn đồng hành với công tácnghiên cứu khoa học ở các cơ sở giáo dục Dạy học thực hành bao gồm cơ sở vật chất như: hệthống hỗ trợ thiết bị dạy – học hiện đại, phòng thí nghiệm, bể bơi, thư viện, sân thể thao Nhiềunghiên cứu đã chỉ ra rằng, chất lượng sản phẩm giáo dục chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, chấtlượng đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, các trang thiết bị trường học và tổ chức các hoạt độnggiáo dục của nhà trường

Ở các nước phát triển hoạt động dạy học thực hành là một phần thiết yếu của các trường đạihọc để công nhận chất lượng của từng trường, tiêu biểu là Hoa Kỳ, Các nước Châu âu, Canađa,Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc Các nước này đã xây dựng được hệ thống giáo dục, cơ sở vậtchất đảm bảo chất lượng dạy và học thực hành chothầy và trò có được những điều kiện tốt nhấttrong quá trình dạy và học để có thể nâng cao chất lượng thực hành nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu

sử dụng lao động hiện nay

2.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Việt Nam

Bộ Giáo dục và đào tạo Tanzania (2007) trong nghiên cứu “Chiến lược phát triển và quản lýđào tạo giáo viên” (The teacher education development and management strategy) cho rằng: cầnphải có các chính sách hỗ trợ hoạt động phát triển của giáo viên thông qua chế độ lương hấp dẫn;các chương trình thu hút nhân tài; việc tuyển dụng và bổ nhiệm phải dựa trên cơ sở về phẩm chấtđạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn; cơ chế đánh giá hiệu quả [11]

Tác giả Đỗ Thanh Tùng (2015): “Quản lý hoạt động dạy học thực hành giáo dục quốc phòng

và an ninh ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội” đã đưa ra được 7 biện pháp về quản lý bao gồm:Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý hoạt động dạy học thực hànhgiáo dục quốc phòng và an ninh; Triển khai thực hiện hiệu quả kế hoạch, chương trình nội dungdạy học thực hành giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên; Chỉ đạo đổi mới hình thức,phương pháp và kỹ thuật dạy học, nâng cao chất lượng dạy học thực hành giáo dục quốc phòng và

an ninh của đội ngũ giảng viên; Xây dựng đội ngũ cán bộ giảng viên dạy học thực hành giáo dụcquốc phòng và an ninh đủ về số lượng, đạt chuẩn về chất lượng với cơ cấu hợp lý; Xây dựng nềnếp tự học thực hành giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên; Tăng cường cơ sở vật chất,phương tiện kỹ thuật phục vụ cho dạy học thực hành giáo dục quốc phòng và an ninh; Chỉ đạo đổimới công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập thực hành giáo dục quốc phòng và an ninh [36].Bùi Danh Tuấn (2019) trong bài viết “Phát triển đội ngũ giảng viên trường Đại học Phòngcháy chữa cháy đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong thời kỳ cách mạng 4.0” đã đề cập đến giải pháp

rà soát, đánh giá phân loại khả năng ngoại ngữ, tin học của đội ngũ giảng viên trường Đại học

Phòng cháy chữa cháy để tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, cử giảngviên ra nước ngoài học tập nâng cao trình độ, mời các chuyên gia đến cố vấn và trực tiếp đào tạobồi dưỡng cho giảng viên [35].

Tác giả Lê Minh Thảo (2012): “Quản lý hoạt động dạy học thực hành nhóm nghề công nghệthông tin ở trường Trung cấp nghề đồng hồ - điện tử - tin học Hà Nội giai đoạn hiện nay” đãnghiên cứu lý luận về hoạt động dạy học, dạy học thực hành; quản lý hoạt động dạy học, dạy họcthực hành và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình dạy học Đánh giá thực trạng công tác quản lýhoạt động dạy học thực hành nhóm nghềCông nghệ thông tin ở Trường Trung cấp Nghề Đồng hồ

- Điện tử - Tin học Hà Nội Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành nhóm nghềCông nghệ thông tin ở Trường Trung cấp Nghề Đồng hồ - Điện tử - Tin học Hà Nội Triển khaikhảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi các biện pháp [32]

Từ tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đế đề tài luận văn, có thể rút ra một sốvấn đề sau đây:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu lý thuyết về hoạt động và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn

về lĩnh vực này của một số trường đại học nước ta như trình bày trên, đã tạo nền tảng cho việc nghiêncứu cơ sở lý luận, kế thừa học tập kinh nghiệm để triển khai hoạt động dạy học thực hành ở TrườngĐại học Phòng cháy chữa cháy hiện nay

Thứ hai, các công trình đã làm rõ cơ sở lý luận về dạy học thực hành Một số công trìnhnghiên cứu đã đề cập đến dạy học thực hành và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn về lĩnh vực nàycủa một số trường đại học nước ta như đã trình bày ở trên đã tạo nền tảng cho việc nghiên cứu cơ

sở lý luận và thực tiễn kinh nghiệm để triển khai quản lý hoạt động dạy học thục hành ở các họcviện, nhà trường trong công an nhân dân hiện nay

Thứ ba, trong khuôn khổ luận văn này, quản lý hoạt động dạy học thực hành nói chung, ở cáchọc viện, nhà trường trong lực lượng công an nhân dân nói riêng chưa được tác giả nào nghiên cứuđầy đủ và có hệ thống Vì vậy, luận văn sẽ đi sâu hơn về cơ sở lý luận hoạt động dạy học thựchành, quản lý hoạt động dạy học thực hành đề tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học thựchành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an từ đó đề xuất các biện pháp quản lýhoạt động dạy học thực hành đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục đại học, góp phần đổi mớicăn bản, toàn diện về giáo dục đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy nói riêng, các cơ

sở giáo dục đại học của Bộ Công an nói chung

Từ những vấn đề đã được khái quát ở trên, để vận dụng vào thực tiễn một cách phù hợp và

sáng tạo nâng cao hiệu quả công tác của bản thân, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu "Quản lý hoạt

động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an".

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học thựchành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đề tài đề xuất các biện phápquản lý hoạt động dạy

học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an đáp ứng yêu cầu nâng caochất lượng đào tạo cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định sở lý luận quản lý hoạt động dạy học thực hành

- Khảo sát thực tiễn,đánh giá thực trạng hoạt động dạy học thực hành và quản lý hoạt độnghoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháychữa cháy đáp ứng yêu cầu về chất lượng giáo dục đào tạo hiện nay Tiến hành khảo nghiệm và thửnghiệm sư phạm nhằm chứng minh tính khoa học, phù hợp, khả thi của các biện pháp đề xuất trongthực tiễn

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

4.3 Phạm vi, giới hạn nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung, luận văn tập trung nghiên cứu, tiếp cận hoạt động dạy học thực hànhtrong quá trình đào tạo đại học hệ chính quy ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

- Phạm vi về khách thể khảo sát, luận văn sẽ tập trung khảo sát đội ngũ cán bộ quản lý,giảng viên và học viên hệ chính quy của Nhà trường

- Phạm vi về thời gian, các số liệu nghiên cứu sử dụng cho quá trình nghiên cứu luận văn đượckhảo sát, điều tra, tổng hợp từ năm 2015 đến nay

4.4 Giả thuyết khoa học

Trong thời gian qua, hoạt động dạy học thực hành nói chung và nhất là quản lý hoạt độngdạy học thực hành ở trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đã đạt được một số kết quả nhất địnhnhư: công tác tiếp nhận học viên, quản lý hồ sơ sổ sách, tổ chức hoạt động dạy học của giảng viên,hoạt động học tập của học viên, tổ chức thi và kiểm tra đánh giá kết quả học tập Tuy nhiên cònbộc lộ những hạn chế, bất cập do các nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân biện phápquản lý chưa phù hợp.Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hànhmột cách khoa học, đồng bộ, phù hợp hơn với thực tiễn của nhà trường và người học, cũng nhưđáp ứng được những yêu cầu, mục tiêu của dạy học, sẽ nâng cao được chất lượng hoạt động dạyhọc thực hành, nhờ đó nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; tư tưởng Hồ Chí Minh; các nghị quyết, chỉ thị, chủ trương,chính sách của Đảng, Nhà nước về đổi mới giáo dục và quản lý giáo dục Trong quá trình nghiên

cứu, đề tài vận dụng tiếp cận theo các quan điểm: Hệ thống

- cấu trúc; thực tiễn; lịch sử - lôgíc; mô hình hoá; khái quát hoá nhằm làm sáng tỏ những vấn đề

về lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp sau đây:

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản

+ Mục đích: thu thập và xây dựng hệ thống tài liệu phục vụ cho việc xây dựng cơ sở lý luậncủa luận văn;

+ Nội dung: Tìm hiểu, phân tích các nguồn tài liệu như sách, báo, đề tài luận văn, luận án, cácvăn có liên quan đến công tác dạy học nói chung và dạy học thực hành nói riêng

5.2.2 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Tác giả sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống hóa các tài liệu lýluận, chuyên khảo của các tác giả trong và ngoài nước, các bài báo khoa học về quản lý, quản lýgiáo dục và các tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu

+ Phân tích, tổng hợp các chỉ thị, nghị quyết về đổi mới giáo dục và đào tạo và quản lý giáodục của Đảng, Nhà nước

+ Nghiên cứu các văn bản tổng kết về giáo dục và đào tạo, nhất là về quản lý giáo dục của BộCông an và Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy; từ đó rút ra những kết luận có liên quan đến quản

lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an đáp ứng yêu cầuđổi mới giáo dục Qua đó, giúp tác giả khái quát, đánh giá và luận giải các quan điểm, tư tưởng có liênquan đến đề tài nghiên cứu

5.2.3 Phương pháp khao sát bằng bảng hỏi

Khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến khoảng 465 đồng chí: Ban Giám hiệu và Lãnh đạokhoa, Lãnh đạo phòng; Giảng viên là 80 đồng chí; và 385 học viên Phiếutrưng cầu ý kiến đặt ranhững câu hỏi và các phương án trả lời các vấn đề có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu Từ

đó tổng hợp kết quả đối chiếu với thực trạng, tính khả thi của các biện pháp mà nghiên cứu sinh đã

đề xuất trong luận văn

5.2.4 Phương pháp toạ đàm, phỏng vấn trực tiếp

Trò chuyện, trao đổi với cán bộ quản lý giáo dục (Ban Giám hiệu, giảng viên, cán bộ các cơquan chức năng như đào tạo, khảo thí và đảm bảo chất lượng đào tạo)

5.2.5 Phương pháp quan sát sư phạm

Tác giả tiến hành quan sát hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữacháy

5.2.6 Phương pháp khảo nghiệm

Tiến hành khảo nghiệm các biện đã đề xuất để khẳng định tính cần thiết, khả thi của các biệnpháp đó

5.2.7 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng toán thống kê và phần mềm SPSS để xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình điềutra thực trạng thực trạng hoạt động dạy học thực hành và quản lý hoạt động dạy học thực hành ởTrường Đại học Phòng cháy chữa cháy hiện nay, dưới dạng: Bảng số liệu, biểu đồ giúp cho các kếtquả nghiên cứu trở nên chính xác và đảm bảo độ tin cậy.

5.2.8 Phương pháp phỏng vấn sâu

Tiến hành phỏng vấn trực tiếp một số giảng viên để thu thập thông tin có chiều sâu, quanđiểm cá nhân về vấn đề dạy học thực hành trong Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

6 Những đóng góp mới của luận văn và ý nghĩa của đề tài

-Nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận quản lý hoạt động dạy học thực hành ở TrườngĐại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

- Phân tích thực trạng hoạt động dạy học thực hành và quản lý hoạt động hoạt động dạy họcthực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an qua đó phát hiện những tồn tại, khókhăn trong quá trình dạy học thực hành và đưa các biện pháp nhằm quản lý tốt hơn về dạy học thựchành tại Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

- Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần cung cấp những luận cứ thực tiễn cho việc đềxuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành chất lượng giáo dục, đào tạo ở Trường Đạihọc Phòng cháy chữa cháy đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và làm cơ sở để nghiên cứu nhữngvấn đề liên quan đến quá trình này trong đổi mới chất lượng giáo dục đào tạo hiện nay

- Ý nghĩa về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ đóng góp vào nghiên cứu khoahọc quản lý, quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động dạy học thực hành ở các cơ sở giáo dụcđại học thuộc Bộ Công an; đồng thời, bổ sung, phát triển lý luận quản lý giáo dục và có thể xâydựng thành tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác quản lý, giảng dạy ở các học viện, nhà trườngthuộc Bộ Công an hiện nay

- Ý nghĩa về mặt thực tiễn: Kết quả điều tra khảo sát sẽ cung cấp những nhận định và số liệutrung thực giúp cho các cấp lãnh đạo, chỉ huy nhà trường nhận rõ, đánh giá đúng chất lượng, hiệuquả hoạt động dạy học thực hành và quản lý hoạt động dạy học thực hành của nhà trường Cácbiện pháp luận văn đề xuất là những gợi ý để nhà trường tham khảo trong nghiên cứu, cho công tácquản lý, giảng dạy hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm: Ngoài phần mở đầu, tổng quan về vấn đề nghiên cứu, kết luận,kiến nghị, danh mục công trình khoa học của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luậnvăn có 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học thực hành;

Chương 2 Thực trạng kết quả nghiên cứu thực tiễn quản lý hoạt động dạy học thực hànhTrường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an;

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháychữa cháy, Bộ Công an

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH

1.1 Các khái niệm cơ bản

để phát triển kịp với quan hệ sản xuất mới Trong xã hội hiện nay hoạt động quản lý đã trở thànhmột hoạt động phổ biến, mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực và có liên quan đến mọi người và đó làphần sống còn trong sự phát triển cả cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để nhằm đạtđược mục tiêu chung

Trong mỗi lĩnh vực khác nhau thì hoạt động quản lý cũng có sự khác nhau với nhiều hìnhthức phong phú và đa dạng chính vì vậy dẫn đến sự phong phú về các quan niệm quản lý cũng nhưcách tiếp cận của các tác giả về khái niệm quản lý

Theo F.W.Taylor (1856 – 1915) cho rằng “ Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn ngườikhác làm, và sau đó hiểu rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”

Theo H.Koontz, quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp những nỗ lựccủa các cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức) Mục tiêu của quản lý là hình thành mộtmôi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất

và sự bất mãn cá nhân ít nhất [18]

Theo Henry Fayol (1841 – 1925 ) xuất phát từ nghiên cứu các loại hình quản lý, ông là ngườiđầu tiên phân biệt chúng thành 5 chức năng cơ bản “ kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phối hợp vàkiểm tra” Ông đã nhấn mạnh đến ý nghĩa của cấu trúc bộmáy tổ chức và khẳng định rằng khi conngười lao động hiệp tác thì quan trọng là họ phải xác định rõ công việc mà họ phải hoàn thành.M.T.Follet (1868 – 1933) cho rằng trong công việc quản lý cần chú trọng tới người lao độngvới toàn bộ đời sống của họ, cả yếu tố kinh tế lẫn yếu tố tinh thần và tình cảm Theo bà “ Quản lý

là nghệ thuật khiến cho công việc được thực hiện thông qua người khác”

Theo Kozlova O.V và Kuzenetsov I.N: Quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thểcon người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất

Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mụctiêu; quản lý là một hệ thống các quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất

định” [28].

Tác giả Nguyễn Minh Đạo: “ Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng củachủ thể quản lý về các mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chínhsách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiệncho sự phát triển của đối tượng” [12]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch củachủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (Nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiệnđược những mục tiêu dự kiến [30]

Theo tác giả Trần Kiểm: Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêucủa từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [23]

Từ các khái niệm trên của các tác giả trong nước cũng như ngoài nước chúng ta thấy rằngđứng trên góc độ và cách tiếp cận khác nhau thì có nhiều các quan niệm khác nhau về quản lý.Song các quan niệm trên đều đi đến thống nhất với quan điểm rằng khi nói đến quản lý bao giờcũng phải có chủ thể quản lý, là người tiến hành các công việc thông qua quản lý để đạt được mộtmục đích nhất định và đó chính là cái đích của quá trình quản lý Chủ thể quản lý bao giờ cũngphải là một con người cụ thể Còn “quản lý ai”, “quản lý cái gì”, ta gọi đó là khách thể quản lý.Bên cạnh đó vấn đề quản lí bao giờ cũng có mục đích rõ ràng cho cả chủ thể và khách thể quản lý,

nó là cơ sở để định hướng cho các nhà quản lý tiến hành các hoạt động quản lý, đảm bảo đem lạihiệu quả cao nhất trong công tác quản lý

Ngày nay hoạt động quản lý đã phát triển lên một tầm cao mới phù hợp hơn với quá trìnhphát triển của nhân loại Quản lý không chỉ còn là một hoạt động khoa học thông thường mà nócòn là một nghệ thuật quản lý

Quản lý dù đứng ở góc độ và phương diện nào thì nó cũng là quá trình tác động gây ảnhhưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung, sự tác động trênnhằm hướng tới thực hiện mục tiêu của quản lý đặt ra thông qua các công cụ và phương pháp củanhà quản lý

Từ các quan niệm của các học giả nêu trên, theo tác giả khái niệm quản lý được hiểu như

sau: Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lý thông qua kế hoạch hóa, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra để nhằm đạt đến những mục tiêu của tổ chức.

1.1.2 Hoạt động dạy học

Dạy học là một hoạt động và là một bộ phận của quá trình sư phạm được tiến hành dưới sựhướng dẫn của người thầy do nhà trường tổ chức nhằm hình thành hệ thống những kiến thức khoahọc và kỹ năng thực hành cho người học, để nâng cao trình độ kiến thức và năng lực thực hành cũngnhư việc phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách Dạy học là con đường cơ bản quan trọng để thựchiện mục đích giáo dục xã hội Học tập là cơ hội quan trọng nhất để giúp mỗi cá nhân hoàn thiện nhâncách của mình

Dạy học là một hoạt động đặc biệt diễn ra ở trong các nhà trường gồm hai hoạt động chủ yếu

đó là: hoạt động dạy của người thầy và hoạt động học của học sinh, các hoạt động đó được diễn rađồng thời và có sự gắn bó mật thiết với nhau Nếu thiếu một trong hai hoạt động đó thì hoạt động

dạy không được diễn ra với ý nghĩa đầy đủ nhất như là một hoạt động sư phạm Tuy nhiên hai hoạtđộng này đều chịu sự chi phối bởi mục tiêu dạy học cũng như là phương pháp, phương tiện, nội dungtrong quá trình dạy học…

Tác giả Phạm Minh Hạc: “ Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hộikiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức kinh nghiệm thành phẩm chất

và năng lực cá nhân”[17]

Như vậy, hoạt động dạy học là một trong những hoạt động giao tiếp sư phạm mang ý nghĩa

xã hội và chủ thể của hoạt động chính là người dạy và người học, họ tiến hành các hoạt động khácnhau, song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình không hề đối lập nhau mà có sự thốngnhất và hỗ trợ cho nhau Kết quả của người học được đánh giá thông qua việc truyền đạt kiến thứccủa người thầy và khả năng lĩnh hội chi thức của người trò

Giáo dục trong nhà trường được thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó con đường quantrọng là tổ chức dạy học Hoạt động dạy học là hoạt động mà trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển, lãnhđạo của người giáo viên làm cho người học tự giác, tích cực, chủ động nhận thức, học tập của mìnhnhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học

Hoạt động dạy học là tổng thể của quá trình toàn vẹn với hai thành tố cơ bản là hoạt độngdạy và hoạt động học Quá trình này có mối liên hệ và tương tác với nhau và cùng tuân theo nhữngquy luật nhất định, đồng thời đảm bảo được tính nguyên tắc trong quá trình dạy học

Dạy học, xuất phát từ nhu cầu dạy và nhu cầu học để có khái niệm dạy và học, là hai mặt củamột quá trình luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, thông qua hoạt động chung, thống nhất củathầy và trò, trong đó dưới tác động chủ đạo của thầy là truyền đạt tri thức và trò tiếp nhận tri thức.Được chia thành các giai đoạn phát triển tâm lý tương ứng với từng giai đoạn tâm lý lứa tuổi họctrò, để hoạt động dạy phù hợp với hoạt động học, đạt kết quả tốt, trong suốt quá trình dạy học.Quá trình dạy học nếu thiếu một trong hai thành tố trên đều không tạo thành với tư cách làmột quá trình mang tính hệ thống Kết quả của người học được tạo thành ở trong cả người dạy vàngười học Người dạy thông qua hoạt động chỉ đạo, điều khiển quá trình học và sự phản hồi kếtquả của người học để có những điều chỉnh, nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy, từ đó chấtlượng dạy học sẽ được nâng cao Ngoài hai thành tố chất lượng và hiệu quả thì chất lượng dạy họccòn phụ thuộc vào những thành tố khác như: Nội dung dạy học, hình thức tổ chức dạy học, phươngtiện, phương pháp dạy học…

Hoạt động dạy học chính là sự thống nhất giữa hoạt động nhận thức mang tính chủ độngsáng tạo của người học và sự chỉ đạo trong hoạt động nhận thức đó của người dạy thông qua quátrình dạy học Hoạt động nhận thức của người học thực chất là quá trình tái tạo những tri thức màcon người ta đã tìm hiểu, chứng minh và trở thành chân lí chứ không phải là hoạt động khám phá,tìm kiếm những chân lí mới mẻ, đó chỉ là hoạt động nhận thức những tri thức được đúc rút ra từkho tàng tri thức của nhân loại mà đối với họ còn mới mẻ Quá trình nhận thức này nó cũng tuântheo những quy luật nhận thức mà V.I Lênin đã chỉ ra đó là: “Từ trực quan sinh động đến tư duytrừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lý,nhận thức hiện thực khách quan” Quá trình nhận thức đó không phải bước đi những bước đi chập

Kết quả dạy học

chững, dò dẫm mà diễn ra theo con đường đã được khám phá dưới sự chỉ đạo của các nhà sư phạm.Chính vì vậy trong một thời gian ngắn người học đã lĩnh hội được một lượng chi thức lớn một cáchthuận lợi Quá trình dạy học thực chất là quá trình chuyển tải thông tin mà trung gian chính là hoạtđộng dạy của người thầy với rất nhiều khâu được tiến hành, nhằm biến những tri thức lĩnh hộiđược trở thành tài sản của cá nhân người học và lấy nhu cầu học để tạo điều kiện cho ngườihọchoàn thiện các phẩm chất tâm lý, từ năng lực nhận thức cảm tính đến năng lực nhận thức lý tính,đúc kết thành năng lực tự chủ, hình thành nhu cầu tự học, tự tìm tòi tri thức, để có đầy đủ năng lực

tư duy, tự phát hiện vấn đề, tự tìm ra giải pháp và từng bước tự giải quyết vấn đề Như vậy bản chấtcủa quá trình dạy học là quá trình nhận thức mang tính độc đáo của người học dưới vai trò chủ đạocủa người dạy Ngày nay hoạt động dạy học đã được phát triển lên một tầm cao mới với những khotàng tri thức đã được bổ sung cho nhân loại và đi kèm với nó là sự xuất hiện của những phươngtiện, phương pháp và hình thức dạy học mang tính tích cực đã góp phần không nhỏ vào việc nângcao nhận thức, tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và hình thành phát triển nhân cách cho người học Từnhững kết quả đó đã khẳng định tính đúng đắn của quá trình dạy học hiện nay là ngày càng hướngvào người học và lấy người học làm trung tâm của quá trình dạy học Chính vì những yếu tố đó đãkhảng định tính đúng đắn về bản chất của quá trình dạy học hiện nay là đảm bảo cho các thành tốhoạt động một cách chính xác và hiệu quả

Hoạt động dạy học của giảng viên nhằm cung cấp cho học viên hệ thống kiến thức khoa học,bồi dưỡng tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hiện, nâng cao trình độ học vấn, hình thành lối sốngvăn hoá Mục đích cuối cùng là làm cho mỗi học sinh trở thành những người tự chủ, năng động,sáng tạo Như vậy dạy học là con đường cơ bản để đạt tới mục đích giáo dục tổng thể Hoạt độngdạy học được thực hiện thông qua các thành tố sau đây:

-Mục tiêu dạy học: Là kết quả sư phạm mong đợi đạt được khi kết thúc quá trình dạy học, hìnhthành nhân cách người học tương thích yêu cầu của xã hội

- Nội dung dạy học: Là những kiến thức cơ bản, toàn diện, cập nhật, hiện đại thể hiện ở nộidung chương trình sách giáo khoa, giáo án và kế hoạch dạy học, bao gồm hệ thống tri thức, kỹnăng, kỹ xảo và hoạt động sáng tạo

- Phương pháp dạy học: Là cách thức phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học nhằmđạt được mục tiêu dạy học Việc sử dụng phương pháp dạy học phù hợp sẽ làm tăng hiệu quả hoạtđộng dạy học

- Phương tiện dạy học: Bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp được dùngtrong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo

- Kết quả: Là khả năng phát triển trí tuệ và hình thành các phẩm chất đạo đức cho học viên.Theo tiếp cận hệ thống thì quá trình dạy học là một hệ thống bao gồm các thành tố cơ bản:Mục tiêu dạy học, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học, giáo viên vớihoạt động dạy, học sinh với hoạt động học, kết quả dạy học Các thành tố trong quá trình dạy họctác động qua lại quan hệ biện chứng với nhau và đặt trong sự tương tác với môi trường tạo nên

“tính trồi” của hệ thống, đó chính là chất lượng của quá trình dạy học Điều đó có nghĩa là muốn

nâng cao chất lượng quá trình dạy học từng phải nâng cao chất lượng từng thành tố trong hệ thống,tạo sự gắn bó chặt chẽ các thành tố thành một khối thống nhất Trong đó nâng cao chất lượng haithành tố hoạt động dạy và hoạt động học là khâu có tính đột phá Ta có thể thấy rõ mối quan hệ củacác thành tố qua sơ đồ:

Mối liên hệ ngược ngoài Mối liên hệ ngược trong

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ các thành tố của quá trình dạy học trong quan hệ với môi trường

Nhìn vào sơ đồ ta thấy các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học quan hệ tương tác lẫnnhau, bổ sung, phối hợp với nhau trong tác động của môi trường tự nhiên và xã hội Việc tác độngtốt vào mối quan hệ đó là cơ sở và điều kiện làm tăng hiệu quả của hoạt động dạy học, nâng caochất lượng giáo dục Mối quan hệ giữa các thànhtố cấu trúc của hoạt động dạy học được phản ánhtrong quá trình dạy học, với vai trò điều khiển của thầy và tự điều khiển của trò

Hoạt động dạy học bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, đó là hai mặt không thể táchrời và tác động lẫn nhau một cách thống nhất Quá trình dạy học thực chất là sự thể hiện toàn bộhoạt động có chủ định, có kế hoạch của thầy và trò, làm cho học sinh nắm vững và có kiến thức về

tự nhiên và xã hội, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thói quen hành động

Hoạt động dạy của giáo viên gồm các chức năng: hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo, điều khiển,truyền đạt và tự điều khiển luôn tương tác với nhau và thống nhất với nhau Dạy phải xuất phát từlôgíc khoa học của khái niệm và lôgic sư phạm của tâm lý lĩnh hội

Hoạt động học của học sinh là bộ phận quan trọng của hoạt động dạy học, là quy định lôgiccủa quá trình dạy học về mặt lý luận dạy học Nghĩa là trình độ trí dục và quy định lĩnh hội của học

Môi trường chính trị xã hội

Phương pháp, phương tiện DH Nội dung dạy học

Giáo viên với hoạt động dạy

sinh có ảnh hưởng quyết định đến việc tổ chức hoạt động dạy học Nó bao gồm các chức năngthống nhất với nhau: tích cực, tự giác, chủ động, tự điều khiển

Nếu quá trình dạy học được tổ chức một cách khoa học, các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học được thực hiện và phối hợp một cách hợp lý, thì sẽ đạt được nhiều thuận lợi trong quá trình giáo dục đào tạo

Từ những khái niệm nêu trên theo tác giả hoạt động dạy học là tổng hòa của hai mặt giữahoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học viên Giữa hoạt động dạy và hoạt động họcphải logic, gắn kết, bổ sung và tác động lên nhau để cho kết quả tốt nhất nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục của một nhà trường

1.1.3 Hoạt động dạy học thực hành

Dạy học thực hành là giảng dạy trên cơ sở giảng viên làm mẫu và thực hiện thị phạm độngtác và sự tự lực của học viên dưới sự hướng dẫn của giảng viên nhằm hoàn thành các bài tập,chuyên ngành, từ đó hình thành các kỹ năng, kỹ xảo mà người học viên sẽ phải thực hiện tronghoạt động nghề nghiệp sau này

Hoạt động dạy học thực hành là hoạt động rèn luyện kỹ năng tay nghề cho người họcdưới sự hướng dẫn của giáo viên Đó là quá trình tổ chức các hoạt động dạy học nhằm hình thành

và phát triển hệ thống kiến thức và kỹ năng chuyên môn, năng lực thực hành nghề theo mục tiêuđào tạo nghề nghiệp tương ứng Đây là quá trình liên kết giữa lý thuyết và thực tế, được thựchiện đúng lịch trình kế hoạch dạyhọc thực hành theo chương trình chi tiết của môn học đã đượcphê duyệt Dạy học thực hành có thể được tiến hành trên lớp, ngoài thực địa, phòng thí nghiệm,xưởng trường, phòng học chuyên dùng, trung tâm huấn luyện thực hành

1.1.4 Quản lý hoạt động dạy học thực hành

Từ việc phân tích khái niệm quản lý, hoạt động dạy học thực hành đã nêu ở trên, trong phạm

vi nghiên cứu này, quản lý hoạt động dạy học thực hành được hiểu là sự tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí trong quá trình dạy học thực hành thông qua kế hoạch hóa, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra để nhằm đạt đến những mục tiêu của tổ chức.

Để quản lý hoạt động dạy thực hành học có hiệu quả cần lưu ý những vấn đề cơ bản sau:

- Quản lý xây dựng kế hoạch và thực hiện chương trình của tổ chuyên môn, của cá nhân

- Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị tiết dạy của giáo viên

- Quản lý công tác đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên

- Quản lý giờ dạy và hồ sơ chuyên môn của giáo viên

- Quản lý việc dự giờ và đánh giá giờ dạy của giáo viên

- Quản lý sinh hoạt của tổ chuyên môn

- Quản lý việc sử dụng trang thiết bị, đồ dùng dạy học của giáo viên

- Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học viên

- Quản lý công tác phụ đạo học viên yếu, kém, bồi dưỡng học viên giỏi

- Quản lý việc bồi dưỡng nâng cao nhận thức về mục tiêu giáo dục, hoạt động dạy học

1.2 Hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học

1.2.1 Hoạt động dạy học thực hành

Cũng giống như hoạt động dạy học thực hành nói chung, trong dạy học thực hành phóng cháychữa cháy người giáo viên giữ vai trò chủ đạo, lựa chọn nội dung chương trình, hình thức tổ chức,phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Người học phải tự giác,tích cực, chủ động và sáng tạo để tự tổ chức, tự điều khiển quá trình học tập của mình sao cho đạthiệu quả cao nhất Dạy học thực hành Phòng cháy chữa cháy thường đi sau dạy học lí thuyết và gópphần khắc sâu kết quả học lí thuyết và khả năng vận dụng lý thuyết trong thực tiễn

Nội dung thực hành là phương tiện để kiểm tra mức độ tự luyện tập của học viên, khôngđược biến bài giảng thực hành thành bài giảng lý thuyết Chủ nhiệm khoa và giảng viên dạy họcthực hành được phân công phải chịu trách nhiệm về nội dung và phương pháp tiến hành bài giảngthực hành để đạt được mục tiêu yêu cầu đã đề ra

Hình thức tổ chức dạy học thực hành Phòng cháy chữa cháy chủ yếu là các bài luyện tậphoặc các tình huống được giáo viên xây dựng mô phỏng sát với thực tế, được tổ chức hướng dẫncho học viên thực hiện trên các phương tiện thiết bị kỹ thuật với hình thức từ dễ đến khó, từ thấpđến cao, từ việc liên hệ tri thức với thực tế, vận dụng tri thức theo nội dung một bài hay mộtchương, mục đích của nó là hình thành cho học viên một hệ thống kỹ năng, kỹ xảo để đạt đượcnăng suất, chất lượng theo qui định

Phương pháp luyện tập trong dạy học thực hành Phòng cháy chữa cháy luyện tập theo babước, nghiên cứu, tập theo cử động; Luyện tập tổng hợp; Thao tác, xử lý nhanh, chính xác

Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở trường đại học là một hoạt động được thực hiện trên

cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời cũng có những nét đặc thù riêng của nó Quản

lý hoạt động dạy học thực hành thực chất là quá trình chủ thể quản lý phải hoạch định, tổ chức,điều khiển, kiểm tra - đánh giá hoạt động dạy học của giảng viên và sinh viên nhằm đạt được mụctiêu hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học thực hành cho sinh viên cũng là một nội dung, một bộ phận củaquản lý giáo dục, đào tạo của nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học và đưa hoạt động dạyhọc thực hành đi vào nền nếp; thông qua đó sinh viên nhanh chóng nắm bắt được các động tác kỹchiến thuật quân sự và góp phần từng bước hoàn thiện và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ mộtcách hợp lý, khoa học và hiệu quả

Chủ thể quản lý hoạt động dạy học thực hành ở trường đại học phòng cháy chữa cháy gồm:Ban Giám hiệu nhà trường; các phòng ban chức năng, cán bộ, giảng viên các khoa; cán bộ quản lý

và học viên với tư cách vừa là đối tượng, vừa là chủ thể của quá trình tự học tập, rèn luyện Cácchủ thể có chức năng, nhiệm vụ, phạm vi quyền hạn khác nhau nhưng luôn có quan hệ chặt chẽ,phối hợp nhịp nhàng cùng hướng tới mục tiêu trong quản lý dạy học thực hành cho học viên.Đối tượng quản lý dạy học thực hành ở các trường phòng cháy chữa cháy là toàn bộ hoạtđộng dạy học thực hành cho học viên của nhà trường, bao gồm từ việc xác định mục tiêu, xây

dựng chương trình nội dung, lựa chọn và sử dụng phương pháp,hình thức dạy học thực hành,huy động các nguồn lực đáp ứng yêu cầu đến hoạt động của đội ngũ giảng viên, học viên và quản

lý kết quả của nhà trường

Muốn thực hiện có hiệu quả công tác quản lý dạy học thực hành, người quản lý phải xem xétđến những điều kiện đặc thù của các trường đại học; phải chú trọng tới việc cải tiến công tác quản lýgiáo dục để quản lý có hiệu quả hoạt động dạy học thực hành cho học viên ở các trường đại học

Đặc trưng cơ bản của hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy,

Bộ Công an

Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy là một trường kỹ thuật chủ yếu đào tạo về chiến sĩCảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ Nhà trường đã tổ chức nhiều hình thức đào tạovới quy mô ngày càng tăng cho cả các đối tượng trong và ngoài ngành Công an ở tất cả các bậchọc: Thạc sĩ, đại học chính quy, Đại học vừa làm vừa học, Liên thông từ Trung cấp lên Đại học,Trung cấp chính quy, trung cấp vừa làm vừa học, Bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn hạn, Đào tạo hệ Đạihọc, Trung cấp cho các đối tượng ngoài ngành Công an Ngoài ra nhà trường còn tổ chức đào tạochuyên môn nghiệp vụ về Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ ngắn hạn cho lực lượng Cảnhsát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ và các cơ sở kinh tế trong cả nước Với đặc thù làmột trường chuyên về kỹ thật nên việc giảng dạy trên lớp thì việc giản dạy thực hành là một điềukhông thể thiếu trong hoạt động giáo dục đào tạo của nhà trường với các hình thức đào tạo như:Quân sự, võ thuật, thể dục thể thao; Chuyên ngành Tự động và phương tiện kỹ thuật Phòng cháychữa cháy và Cứu nạn cứu hộ; Chuyên ngành Phòng cháy; Chỉ huy chữa cháy ; Chuyên ngành cứunạn cứu hộ; Chuyên ngành lái xe chữa cháy là những đặc trưng cơ bản của hoạt động dạy học thựchành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

1.3 Quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

1.3.1 Quản lý kế hoạch, chương trình dạy học thực hành

Kế hoạch, chương trình dạy học thực hành là do các khoa tự xây dựng nhằm sử dụng có hiệuquả thời gian và các nguồn lực của nhà trường để đảm bảo đạt được mục đích đề ra Kế hoạch vềhoạt động dạy học thực hành phải được Lãnh đạo đơn vị duyệt và (Hiệu trưởng) phê chuẩn cuốicùng Trong kế hoạch dạy học phải thể hiện được mục đích, phạm vi, nội dung dạy học của môn họcđặc thù theo từng chuyên ngành của mỗi khoa

Nội dung đào tạo dựa vào chương trình khung và chương trình chi tiết dành cho học viên hệđại học trong ngành Công an với thời lượng là 4 năm đào tạo về cử nhân cảnh sát phòng cháy chữacháy và cứu nạn cứu hộ

1.3.2 Quản lý hoạt động dạy học thực hành của giảng viên

- Quản lý việc biên soạn giáo án và chuẩn bị lên lớp của giảng viên

Đây là một trong những hoạt động chủ đạo trong quá trình dạy học, bởi đội ngũ giảng viêntác động trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả môn học, do đó công tác quản lý hoạt động dạy học của

giảng viên có một vị trí vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đàotạo tại các khoa, từ đó đòi hỏi người chỉ huy cần nắm chắc chuyên môn của từng giảng viên, có sựphân công bố trí giảng dạy sao cho phù hợp với khả năng và năng lực của từng người Có biệnpháp quản lý chặt chẽ từ việc chuẩn bị giáo án bài giảng, xây dựng nội dung chương trình bàigiảng cho đến việc thục luyện và thông qua Đồng thời Ban lãnh đạo khoa hàng năm phối hợpcùng các bộ phận và các đơn vị chuyên môn có kế hoạch cử đi học tập và bồi dưỡng chuyên môncho các giảng viên trong khoa nhằm nâng cao trình độ và tiếp thu những tri thức mới phục vụ vàotrong quá trình dạy học, đảm bảo nghiêm túc, đúng quy định Bên cạnh đó khuyến khích các giảngviên tích cực nghiên cứu, tìm tòi và có những sáng kiến kinh nghiệm hay phục vụ trong quá trìnhgiảng dạy Từng bước xây dựng nề nếp giảng dạy và hoạt động chuyên môn cho đội ngũ giảngviên ngay từ đầu.

- Quản lý việc lựa chọn, sử dụng hình thức và phương pháp dạy học thực hành Lựa chọn, sửdụng hình thức và phương pháp dạy học thực là một yêu cầu đòi hỏi

cấp thiết đảm bảo đội ngũ giảng viên đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu cũng như sự phát triển củacác khoa Thực tế trong những năm qua đội ngũ giảng viên của các khoa luôn thiếu về học tập thực

tế, nâng cao trình độ để đáp ứng nhiệm vụ giảng dạy ngày càng lớn của các khoa, dẫn đến giảngviên phải luôn giảng dạy với cường độ cao, không có nhiều thời gian để tự học, tự nghiên cứu,nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của mình nên việc lựa chọn, sử dụng hình thức vàphương pháp dạy học thực hành còn chưa đổi mới chủ yếu dựa vào các trang thiết bị sẵn có, chưa

áp dụng công nghệ vào trong quá trình giảng dạy Từ đó đòi hỏi giảng viên phải tăng cường thực

tế, học tập nâng cao trình độ trong và ngoài nước, bảo đảm cho mọi hoạt động dạy học thực hànhđược tiến hành một cách đồng bộ, hiệu quả Để thực hiện quản lý nội dung này đòi hỏi Ban lãnhđạo khoa phải tạo điều kiện cho giảng viên, cơ cấu chuyên ngành đào tạo hợp lý, để từ đó có sựchuẩn bị phân công, bố trí đội ngũ giảng viên đủ về số lượng và chất lượng tốt phùhợp với cácchuyên ngành đào tạo, phát huy được hết khả năng và năng lực ở mỗi giảng viên Trên cơ sở đó có

kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, giảng viên cũng như kiến nghị với cơ quan cấp trên bổ sungđội ngũ cán bộ giảng viên bảo đảm thực hiện tốt mọi nhiệm vụ giảng dạy

Tổ chức thực hiện dạy học thực hành là một nội dung quan trọng, quyết định đến chất lượnggiáo dục và đào tạo của nhà trường Trong quá trình tổ chức thực hiện quản lý hoạt động dạy họcthực hành cần bám sát vào các quy định, quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an và củatrường

1.3.3 Quản lý hoạt động học tập thực hành của học viên

Việc học tập thực hành là hiện thực hóa chất lượng giảng dạy của giảng viên, chất lượng họccủa học viên chính là việc giảng viên có dạy tốt hay không Qua đó giúp nhà trường đánh giá đượcviệc tổ chức thực hiện giảng dạy, học tập thực hành để có thể có những điều chỉnh cần thiết nhằmnâng cao chất lượng giáo dục đào tạo

Quản lý hoạt động học tập thực hành của học viên là một trong những nội dung trong công

tác quản lý, giữ một vị trí vai trò quan trọng và mang tính đặc thù riêng đối với học viên của cáckhoa đồng thời nó cũng đáp ứng với khoa học giáo dục ngày nay đó là để nâng cao chất lượng họctập của người học, người dạy phải chuyển từ dạy học sang dạy tự học Quá trình dạy học hay dạy

tự học đều bao hàm hai hoạt động: hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của học viên.Tuy nhiên về mặt bản chất của quá trình dạy học và dạy tự học có khác nhau Trong hoạt động dạyhọc, hoạt động học của người học mang nặng tính thụ động, người học học theo những gì giảngviên dạy trên lớp, thiếu sự chủ động, sáng tạo Còn trong dạy tự học, người học chủ động tiếp thubài giảng của thầy, cô một cách chủ động, tích cực, người dạy hướng dẫn người học phương pháptiếp thu chi thức, không làm thay, làm sẵn cho người học Nội dung của công tác quản lý hoạt độnghọc tập thực hành của học viên được thể hiện từ việc quản lý tốt về thời gian lên xuống lớp, quátrình học tập cũng như tự học, tự nghiên cứu của học viên và học viên trong từng môn học, cókiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm đối với từng học viên trong quá trình học tập thực hành

1.3.4 Quản lý cở sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học thực hành

Đây là một nội dung quản lý quan trọng, bảo đảm trang thiết bị phục vụ cho quá trình dạy vàhọc của các khoa đảm bảo an toàn, tiết kiệm và hiệu quả Bởi thiết bị dạy học thực hành có tínhđặc thù riêng, do đó việc mua sắm trang thiết bị phục vụ dạy học cũng có những khó khăn nhấtđịnh, từ đó đòi hỏi Lãnh đạo các khoa cần có sự chỉ đạocác bộ phận trong công tác bảo quản, cấpphát, sử dụng vật chất với hiệu quả cao nhất góp phần nâng cao hiệu quả chất lượng các giờ giảng,tạo cho người học sự phấn khởi, nhiệt tình và tiếp thu bài nhanh hơn trong quá trình học tập Tăngcường hiệu quả công tác quản lý về số lượng và chất lượng, sự đồng bộ của các loại cơ sở vật chất,trang bị, phương tiện dạy học Trên cơ sở đó căn cứ vào tình hình thực tiễn để có kế hoạch muasắm, bảo quản, giữ gìn, sử dụng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả Bên cạnh đó cần có các chế độchính sách bồi dưỡng cho giảng viên trong việc nâng cao khả năng sử dụng công nghệ và phươngtiện dạy học hiệu quả, nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại các khoa

1.3.5 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học thực hành

Kiểm tra, kiểm soát là chức năng của hoạt động quản lý giáo dục nói chung, của tổ chức hoạtđộng đảm bảo chất lượng giáo dục, đào tạo ở các trường đại học nói riêng; đồng thời đây cũng làviệc làm thường xuyên của ban chỉ đạo, cơ quan chức năng và cán bộ quản lý giáo dục các cấp.Nội dung kiểm tra bao gồm toàn bộ hoạt động, các khâu, các bước trong quy trình của tổchức hoạt động dạy học thực hành tại các khoa

Trong quá trình đổi mới giáo dục, cần đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục theohướng tăng cường cả tri thức, kỹ năng và phẩm chất đạo đức người học Về nội dung, cần khôngngừng đổi mới quá trình đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, kết hợp giữa lý thuyết và ứngdụng, thực hành Về phương pháp, cần tăng cường các phương pháp giảng dạy tích cực, kết hợpvới phương tiện hiện đại nhằm nâng cao chất lượng bài giảng, tăng cường tính tích cực, chủ độngcủa người học Dạy người học biết cách học, tự học, tự nghiên cứu Tăng cường tính sáng tạo, tinhthần say mê, hứng thú của người học Về quản lí quá trình đào tạo, cần chuyển đổi mạnh mẽ theonhững mô hình quản lí hiện đại trên thế giới

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

1.4.1 Yếu tố khách quan

Thứ nhất, yêu cầu của Bộ Công an Với đặc thù là một Trường Công an nhân dân chuyên đào

tạo lính cứu hỏa chính quy, tinh nhuệ nên trong những năm qua được sự quan tâm của Đảng, Nhànước và Bộ Công an đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết cho nhà trường Phải đổi mới giáo dục cănbản, toàn diện phù hợp với nhu cầu hiện nay của đất nước do tình hình cháy nổ, thiên tai lũ lụt đòihỏi lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy phải vững về ý chí, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ

để đáp ứng đượctình hình hiện nay Cùng với đó là dịch bệnh Covid – 19 đang hoành hành nên lựclượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy luôn là tuyến đầu hỗ trợ, bảo vệ cho các lực lượng khác, bảo

vệ tính mạng, tài sản cho nhân dân, không màng gian khổ sẵn sàng hi sinh khi để bảo vệ Tổ quốc,bảo vệ đồng bào

Thứ hai, đặc điểm ngành nghề đào tạo Đặc thù nghề của đào tạo của nhà trường là Phòng

cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ nên ngoài phẩm chất chính trị, đạo đức của người chiến sĩCông an nhân dân thì phải giỏi về chuyên môn nghiệp vụ như: Tinh thông võ thuật, sử dụng thànhthạo các công cụ về an toàn cháy, phương tiện chữa cháy và các phương tiện cứu nạn cứu hộ, có sứkhỏe để có thể tham gia công tác chữa cháy và cưu nạn cứu hộ khi có cháy, thiên tai, lũ lụt xảy ra

Thứ ba, sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Giáo dục và đào tạo và Bộ Công an Được sự quan

tâm của Bộ Giáo dục và đào tạo và Bộ Công an nên Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy ngàycàng phát triển hơn nữa, đội ngũ cán bộ, giảng viên ngày càng được bồi dưỡng, được trau dồi kiến thức

để có thể giảng dạy và công tác qua đó nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học thực hành chohọc viên, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học đảm bảo cho học viên sau khi tốt nghiệp có thể tựtin bước ra xã hội phục vụ cho Đảng, Nhà nước và cho nhân dân

1.4.2 Các yếu tố chủ quan

Thứ nhất, vai trò của chủ thể quản lý Chủ thể là nhà quản lý ban hành ra những văn bản,

chỉ đạo hướng dẫn đến đội ngũ giảng viên, học viên thông qua việc dạy và học tại cơ sở đào tạoqua đó có thể đánh giá được chất lượng quản lý dạy học có chất lượng hay không có chất lượng

Thứ hai, phẩm chất đạo đức của cán bộ, giảng viên Phẩm chất đạo đức của cán bộ giảng

viên sẽ quyết định đến chất lượng quản lý và chất lượng dạy học thực hành, nếu có phẩm chất tốt

sẽ có thể yên tâm công tác và cống hiến tạo ra môi trường trong sạch, lành mạnh Giảng viên là lựclượng trực tiếp tổ chức cho sinh viên thực hiện nhiệm vụ học tập và rèn luyện, biến nội dung thựchành cho học viên thành kết quả trong thực tiễn Vì vậy, đòi hỏi đội ngũ giảng viên không chỉ đủ

về số lượng mà đòi hỏi cần phải có trình độ chuyên môn sâu, nghiệp vụ sư phạm vững vàng, nhậybén và linh hoạt trong công tác quản lý, giáo dục và rèn luyện học viên, đặc biệt là lòng nhiệt tình,tinh thần trách nhiệm, tình yêu đối với người học

Thứ ba, chất lượng đầu vào Là những người có phẩm chất đạo đức tốt, có sức khỏe tốt,

yêu ngành, yêu nghề và đáp ứng được các yêu cầu theo luật quy định của Bộ Công an

Thứ tư, ý chí và sự nỗ lực của học viên Đối với học viên khi học tập các môn thực hành

đòi hỏi và có thể lực tốt, có kỹ năng và tính tự giác khi học tập đảm bảo yêu cầu của các bài họcthực hành mà giảng viên đưa ra nhằm đáp ứng nhu cầu chuyên môn, nghiệp vụ đối với ngành học

Thứ năm, điều kiện cơ sở vật chất của Nhà trường Nhà trường phải có những điệu kiện cơ

sở vật chất tốt nhằm đảm bảo phục vụ cho việc dạy học thực hành để có thể đáp ứng được thực tếhọc tập cho học viên, giảng dạy cho giảng viên

Tiểu kết chương 1

Trong Chương 1, luận văn đã làm sáng tỏ khái niệm cơ bản như: quản lý, hoạt động dạy học,hoạt động dạy học thực hành, dạy học thực hành Phòng cháy chữa cháy và quản lý dạy học thựchành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an; đồng thời trình bày các nội dung quản

lý dạy học thực hành Phòng cháy chữa cháy cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình này.Trong đó, luận văn đã xác định và phân tích 5 nội dung quản lý hoạt động dạy học thực hành

ở các trường đại học phòng cháy chữa cháy hiện nay: Xây dựng kế hoạch hoạt động thực hành;Quản lý hoạt động dạy học thực hành của giảng viên; Quản lý hoạt động học tập thực hành của họcviên; Quản lý cở sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học thực hành; Quản lý hoạt động kiểm trađánh giá hoạt động dạy học thực hành

Do đặc thù ngành của Trường là cơ sở duy nhất trên cả nước đào tạo lính phòng cháy chữacháy và cứu nạn cứu hộ, nên các yếu tố ảnh hưởng đến việc đào tạo là rất lớn Do nhu cầu của xãhội cũng như hiện nay dịch bện Covid – 19 đang hoành hành nên đòi hỏi lực lượng cảnh sát Phòngcháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ là tuyến đầy để hỗ trợ công tác phòng chống dịch bệnh cũngnhư thiên tai, lũ lụt và cứu nạn cứu hộ

Đây là cơ sở khoa học hết sức quan trọng để nghiên cứu, đánh giá thực trạng, cũng như đềxuất các biện pháp quản lý tốt hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữacháy, Bộ Công an

Chương 2 THỰC TRẠNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN QUẢN

LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY, BỘ CÔNG AN

2.1 Đặc điểm giáo dục và đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

2.1.1 Đặc điểm về giáo dục và đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy thuộc hệ thống các trường Công an nhân dân, là cơ sởduy nhất ở Việt Nam đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạncứu hộ Ra đời và phát triển từ tiền thân là tổ PCCC thuộc Khoa Cảnh sát của trường Công antrung ương (nay là Học viện An ninh nhân dân) Ngày 2/9/1976 Bộ trưởng Bộ Nội vụ Trần QuốcHoàn đã ký Quyết định số 5062-NV/QĐ về việc tách Phân hiệu Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy vàthành lập Trường Hạ sĩ quan Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy để thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồidưỡng cán bộ chiến sĩ cảnh sát phòng cháy chữa cháy Ngày 19/6/1984 Chủ tịch Hội đồng Bộtrưởng ký quyết định số 90-HĐBT về việc thành lập 05 trường cao đẳng trong đó có Trường Caođẳng Phòng cháy chữa cháy Ngày 14/10/1999 Thủ tướng chính phủ ký Quyết định số203/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy trên cơ sở Trường Caođẳng Phòng cháy chữa cháy

Trải qua 45 năm xây dựng và phát triển đến nay nhà trường đã có 03 cơ sở đào tạo trong đó

cơ sở 1 đặt tại 243 Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội với diện tích 3,8281 ha; cơ sở 2 tại xãHòa Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình với diện tích 8,6706 ha; cơ sở 3 tại ấp 7 xã An Phước,huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai với diện tích 20ha Nhà trường đã đạt được nhiều thành tựu tolớn trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác phòng cháy chữa cháy cho lực lượngCông an nhân dân và các tổ chức kinh tế- xã hội khác và đã vinh dự được Đảng và Nhà nước traotặng 01 Huân chương kháng chiến hạng nhất, 02 Huân chương quân công hạng nhì, 01 Huânchương quân công hạng nhất, 08 cờ thi đua Bộ Công an

Trường Đại học PCCC có trách nhiệm đào tạo,bồi dưỡng cán bộ làm công tác Phòng cháychữa cháy và Cứu nạn cứu hộ có trình độ sau đại học, đại học và các trình độ thấp hơn, bồi dưỡngnghiệp vụ Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ cho cánbộ lãnh đạo, chỉ huy của lực lượngPhòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ của Bộ Công an, thực hiện công tác đối ngoại và hợp tácquốc tế theo quy định và là trung tâm nghiên cứu khoa học Phòng cháy chữa cháy của lực lượngCông an nhân dân

Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa TrườngĐại học Phòng cháy chữa cháy đã tổ chức nhiều hình thức đào tạo với quy mô ngày càng tăng chocác đối tượng trong và ngoài ngành công an với các bậc đào tạo: Tiến sĩ, thạc sĩ, đại học chính quy,

đại học vừa làm vừa học, văn bằng thứ hai, trung cấp chính quy, liên thông từ trung cấp lên đạihọc, bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn hạn, đại học, trung cấp ngoài ngành Công an Nhà trường còn tổchức các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộngắn hạn cho lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, các tổ chức, cơ sởkinh tế trong cả nước.

Năm học 2020 - 2021 tổng số học viên đào tạo ở tất cả các loại hình và bậc học (không kểcác lớp bồi dưỡng ngắn ngày) là 3.057 học viên Trong đó: Đào tạo tập trung tại trường 2.142 họcviên, đào tạo liên kết 915 học viên; số học viên trong ngành Công an: 2929 học viên, số học viênngoài ngành Công an: 128 học viên

Tổ chức bộ máy trường Đại học Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy được kiện toàn và củng cốvới 21 đơn vị trực thuộc: Phòng Chính trị, Phòng Hành chính tổng hợp, Phòng Quản lý đào tạo vàBồi dưỡng nâng cao, Phòng Quản lý học viên, Phòng Quản lý nghiên cứu khoa học, Phòng Hậucần, Phòng Khảo thí và đảm bảo chất lượng đào tạo, Khoa Lý luận chính trị và Khoa học xã hộinhân văn, Khoa Pháp luật, Khoa Nghiệp vụ cơ bản, Khoa Quân sự, võ thuật, thể dục, thể thao,Khoa học cơ bản và Ngoại ngữ, Khoa Tự động và phương tiện kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy,cứu nạn, cứu hộ, Khoa Cơ sở ngành Phòng cháy chữa cháy, , Khoa Phòng cháy, Khoa Chữa cháy,Khoa Cứu nạn, cứu hộ, Trung tâm Lưu trữ và Thư viện, Trung tâm Dạy nghề, đào tạo và sát hạchlái xe, Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ,Trung tâm Ngoại ngữ - Tin học Mỗi Khoa, Phòng, Trung tâm, do Trưởng khoa, Trưởng phòng;Giám đốc trung tâm phụ trách, có từ 02 đến 03 Phó Trưởng khoa, Phó Trưởng phòng; Phó Giámđốc trung tâm

Hiện nay, nhà trường đã có được đội ngũ đông đảo các cán bộ, giảng viên với trình độ họcvấn và chuyên môn ngày càng cao, phẩm chất chính trị vững vàng hếtlòng với sự nghiệp đào tạonguồn nhân lực làm công tác Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ cho ngành Công an và chođất nước Tính đến năm 2021 tổng số cán bộ chiến sĩ trong nhà trường là 615 đồng chí với đội ngũgiảng viên, cán bộ quản lý giáo dục là 297 đồng chí trong đó có 01 Giáo sư, 09 Phó giáo sư, 55Tiến sĩ, 201 Thạc sĩ, có 01 Nhà giáo nhân dân, 11 Nhà giáo ưu tú và có hàng trăm cán bộ, giáo viênđang nghiên cứu sinh, học cao học ở trong và ngoài nước

Bắt đầu từ năm 2000 trường Đại học Phòng cháy chữa cháy mà trực tiếp là Bộ Công an giaonhiệm vụ tuyển sinh và đào tạo chiêu sinh và đào tạo khóa Đại học Phòng cháy chữa cháy đầu tiênvới tổng số 93 học viên Đây là một nhiệm vụ hết sức nặng nề nhưng cũng là sự tin tưởng, vinh dựđối với nhà trường, đánh dấu sự trưởng thành cả về quy mô đào tạo, cả về số lượng và chất lượngđối với một cơ sở đào tạo trong quá trình xây dựng và phát triển

2.2 Tổ chức phương pháp nghiên cứu thực tiễn

2.2.1 Mục đích nghiên cứu thực tiễn

Đề tài tiến hành nghiên cứu thực tiễn thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học thựchành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an và phân tích nguyên nhân của thựctrạng làm cơ sở đề xuất biện pháp tăng cường quản lý hoạt động dạy thực hành nhằm nâng caochất giảng dạy góp phần nâng cao mục tiêu giáo dục và đào tạo của Nhà trường.

2.2.2 Nội dung nghiên cứu thực tiễn

Tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học thực hành tại trường, bao gồm các nội dung: Mục

tiêu dạy học thực hành; Nội dung, chương trình dạy học thực hành; Thực hiện các phương phápdạy học; Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học thực hành

Tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học thực hành, bao gồm các nội dung: Quản lý

kế hoạch, chương trình dạy học thực hành; Quản lý hoạt động dạy học thực hành của giảng viên(Quản lý việc biên soạn giáo án và chuẩn bị lên lớp của giảng viên); Quản lý việc lựa chọn, sửdụng hình thức và phương pháp dạy học thực hành; Quản lý hoạt động học tập thực hành của họcviên; Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học thực hành; Quản lý hoạt động kiểm trađánh giá hoạt động dạy học thực hành

2.2.3 Xây dựng mẫu phiếu khảo sát

Bộ công cụ sử dụng trong luận văn dùng để khảo sát thực trạng gồm: các biểu mẫu thống kê,báo cáo số liệu của bộ phận tổ chức cán bộ của Phòng Chính trị; mẫu phiếu khảo sát đánh giá thựctrạng quản lý hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

2.2.4 Đối tượng khảo sát

80 cán bộ, giảng viên và 385 học viên

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy và nguyên nhân

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu dạy học thực hành

Theo các Thông tư, hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Công an, mục tiêu dạy họcthực hành nhằm: Trang bị cho học viên kiến thức chung về Võ thuật, Quân sự, Phòng cháy, chữacháy và quản lý phương tiện Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, những kỹ năng thực hànhcần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố lực lượng vũ trang nhân dân, sẵn sàng tham gialực thực hiện nghĩa vụ giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ Tổ quốc Hiểu biết và sử dụng thành thạocác loại phương tiện, vũ khí; có kiến thức về chiến thuật đội hình chữa cháy, cứu nạn cứu hộ Đểtìm hiểu, đánh giá thực trạng thực hiện mục tiêu, chúng tôi tiến hành khảo sát 80 cán bộ, giảngviên, kết quả thu được như sau:

Bảng 2.1 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực trạng

thực hiện mục tiêu môn học

Rất cần thiết

Cần thiết

Trung bình

Không cần thiết

1 Học viên luyện tập thuần thục trong thao tác

các kỹ năng nghiệp vụ cần thiết 26,5 32 34,5 7

2 Sử dụng thành thạo một số trang thiết bị vàphương tiện Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn

cứu hộ

28 33 33,5 5.5

3 Xây dựng tác phong nhanh nhẹn, cẩn thận

và chu đáo trong công việc 24 31 34.5 10.5

Ở mục tiêu sử dụng thành thạo một số trang thiết bị và phương tiện Phòng cháy chữa cháy vàCứu nạn cứu hộ có kết quả tốt hơn, nhiều học viên thực hiện tốt mục tiêu này chiếm 61% tỉ lệ khá

và tốt và chỉ có 5,5 đánh giá mức yếu

Thông qua dạy học thực hành, xây dựng tác phong nhanh nhẹn, cẩn thận và chu đáo trongcông việc và hình thành nếp sống có kỷ luật trong sinh hoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp

và khi ra công tác cũng là mục tiêu, một đòi hỏi cần thiết hiện nay ở học viên Tuy nhiên khảo sát

sự đánh giá của cán bộ giảng viên và học viên hiện nay là chưa cao, với tỷ lệ tương ứng là: Có34,5% đánh giá ở mức trung bình và có tới 10,5% đánh giá ở mức yếu; 34% đánh giá mức trungbình và 13% đánh giá mức yếu

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung, chương trình dạy học thực hành

Theo quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Công an về giảng dạy các môn thực hànhgồm: Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng, Võ thuật, các môn học chuyên ngành về Quản lýphương tiện, phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ Nội dung dạy học thực hành cho học viêntập trung vào ba nhóm chính (các bài tập về phát triển thể lực, các động tác điều lệnh đội ngũ, bắnsúng, võ thuật và về thực hành các môn chuyên ngành về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứuhộ) Để tìm hiểu, đánh giá thực trạng thực hiện nội dung, chương trình dạy học thực hành, chúngtôi tiến hành khảo sát 80 cán bộ, giảng viên và 385 sinh viên kết quả như sau:

Bảng 2.2 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về việc thực hiện nội dung chương

trình

thiết

Cần thiết

Trung bình

Không cần thiết

1 Thực hiện giảng dạy đúng nội dung, đúng

thời lượng, tuân thủ lịch giảng và tiến độ 32,5 34 39,5 4

2 Các Khoa xây dựng đề cương môn học phù

hợp với yêu cầu thực tế 28 32 33,5 6.5

3 Giảng viên xây dựng đề cương và cập nhậtbài giảng và bổ sung kiến thức mới và những

yêu cầu với học viên cho từng bài giảng

27 30 34.5 8.5

Bảng 2.3 Mức độ cần thiết của học viên về việc thực hiện nội dung chương trình

Mức độ (%) Rất cần

thiết

Cần thiết

Trung bình

Không cần thiết

1 Thực hiện giảng dạy đúng nội dung, đúng

thời lượng, tuân thủ lịch giảng và tiến độ 28,5 29 37,5 5

2 Các Khoa xây dựng đề cương môn học phù

hợp với yêu cầu thực tế 26 33 31,5 9,5

3 Giảng viên xây dựng đề cương và cập nhậtbài giảng và bổ sung kiến thức mới và những yêu

cầu với học viên cho từng bài giảng

24 30 35.5 10,5

Kết quả khảo sát ở bảng 2.2 và 2.3 cho thấy đánh giá của cán bộ, giảng viên và học viên làtương đối thống nhất Trong ba tiêu chí đưa ra khảo sát, thì tiêu chí dạy đúng nội dung, đúng thờilượng, tuân thủ lịch giảng và tiến độ được đánh giá ở mức cao nhất: Về cán bộ, giảng viên có tới66,5% (sinh viên là 57,5%) đánh giá ở mức khá và tốt, chỉ có 4% (sinh viên là 5%) đánh giá mứcyếu Rõ ràng về cơ bản, trong thời gian qua, nội dung dạy học thực hành được thực hiện theo đúngnội dung, chương trình quy định Nội dung dạy học thực hành là một nhân tố cơ bản của hoạt độngdạy học, cùng với các nhân tố khác góp phần đạt tới mục tiêu và nhiệm vụ dạy học thực hành Dạyđúng, đủ nội dung trực tiếp góp phần hình thành ở học viên từng bước làm quen, hình thành hệthống kỹ năng kỹ xảo nghiệp vụ được cụ thể hóa cho phù hợp

Tuy nhiên, vẫn còn có nhiều ý kiến cho rằng, hoạt động dạy học thực hành ở Trường Đại họcPhòng cháy chữa cháy chưa thực sự phù hợp với yêu cầu thực tế: Có 33,5% đánh giá ở mức trungbình, có 6,5% đánh giá ở mức yếu

Đặc biệt, việc chưa thực sự làm tốt việc nâng cao trình độ, cập nhật những kiến thức mớitrong dạy học thực hành, nhiều giáo viên ngại tiếp cận, ít nắm bắt thông tin mới, nhất là cập nhật

bài giảng, bổ sung kiến thức mới và những yêu cầu với học viên cho từng bài giảng: Về cán bộ,giảng viên Có 34,5% (sinh viên là 34,5%) đánh giá ở mức trung bình, có tới 8,5% (sinh viên là10,5%) đánh giá ở mức yếu.

2.3.3 Thực trạng thực hiện các phương pháp dạy học thực hành

Phương pháp dạy học thực hành được lựa chọn xuất phát từ trình độ nhận thức, thể chất của họcviên, từ đặc điểm đặc thù của môn học, mục tiêu của từng khoa mục bài học và môi trường, thaotrường, phương tiện kỹ thuật Phương pháp dạy học thực hành tập trungvào một số phương pháp như:Phương pháp trình bày trực quan, làm mẫu, quan sát, luyện tập, thực hành … Nhằm tìm hiểu tính hiệuquả việc sử dụng các phương pháp trong dạy học các môn chuyên ngành, người nghiên cứu tiến hànhkhảo sát tính thường xuyên và tính hiệu quả của việc sử dụng các phương pháp qua bảng khảo sát sau:

Bảng 2.4 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về thực hiện các phương pháp dạy học

xuyên

Ít thường xuyên

Không bao giờ

sử dụng binh chữa cháy và

khí,

4 Phương pháp luyện tập, thực hành chức tránh,

nhiệm vụ chiến đấu, chỉ huy 35 43,5 21,5

5 Phương pháp thí nghiệm, thực nghiệm 12,5 16,5 71

Kết quả khảo sát trên cho thấy, trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đã sử dụng nhiềuphương pháp dạy học thực hành khác nhau, nhưng mức độ các phương pháp được sử dụng có sựkhác nhau

Trong đó, phương pháp trình bày trực quan, hạ khoa mục được sử dụng với mức độ thườngxuyên cao nhất: có 76,5% đánh giá là thường xuyên sử dụng Thực tế, dạy học trực quan, hạkhoa mục là phương pháp được dùng rất phổ biến trong dạy học các môn học thực hành, không chỉ

ở các nội dung huấn luyện kỹ, thể lực, kỹ thuật, chiến thuật mà còn được dùng rộng rãi trong cácnội dung về phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ Đây chính là các cách sử dụng phương tiện,

đồ dùng trực quan trong dạy học nhằm nâng cao hoạt động nhận thức của người học, giúp cho việclĩnh hội và vận dụng các nội dung thực hành một cách thuận lợi, vững chắc Trong dạy học thựchành có thể sử dụng các phương tiện trực quan như: các Đây là phương pháp sử dụng các phươngtiện trực quan ở các dạng khác nhau để minh họa, cụ thể hóa nội dung vật thể (vũ khí, ô tô, máybơm, xe chữa cháy, xe cứu nạn cứu hộ…); các vật tạo hình (mô hình, bàn cát, tranh vẽ…), các

vật tượng trưng (sơ đồ, đồ thị,bản đồ…); các phương tiện nghe, nhìn (phim ảnh, video, truyềnhình, máy tính, băng đĩa, ghi âm…) Ngoài ra, nên coi trọng việc sử dụng bảng, các số liệu dẫnchứng và cả ngôn ngữ giàu hình tượng của người dạy… Những phương tiện trực quan đó đặc biệt

có tác dụng tốt trong việc tạo ra điểm tựa thị giác cho người học, làm cho cái chưa biết trong nộidung học tập trở nên gần gũi, có thể “tri giác” trực tiếp qua lời giảng, chữ viết và cả cử chỉ, điệu bộcủa giáo viên

Tiếp theo là phương pháp quan sát có 72,5% được đánh giá là thường xuyên sử dụng Quansát với tư cách là một phương pháp dạy học là cách thức dùng các giác quan (có thể kết hợp với sửdụng phương tiện kỹ thuật), để tri giác các sự vật, hiện tượng, các tài liệu học tập trong những điềukiện tự nhiên của chúng Đây là sự tri giác có mục đích, có kế hoạch nhằm mục tiêu dạy học, dovậy khi thực hiện phương pháp này đòi hỏi phải tiến hành quan sát một cách có hệ thống, tài liệuquan sát phải được ghi chép một cách khách quan và đảm bảo tính tiêu biểu Tùy theo mục đích,tính chất học tập có thể cho người học quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp, quan sát khía cạnh haytoàn diện, quan sát số lượng hay chất lượng, quan sát giai đoạn hay cả quá trình… Trong dạy họcthực hành, tùy theo điều kiện có thể tổ chức cho người học thực hành quan sát ở các cơ sở kinhdoanh, các khu dân cư, các khu công nghiệp, các cơ quan công sở, v.v…

Phương pháp thực hành sử dụng sử dụng binh khí, phương tiện Phòng cháy chữa cháy và Cứunạn cứu hộ có 34,5% ý kiến đánh giá thường xuyên sử dụng Đây là phương pháp trực tiếp tiến hànhcác thao tác sử dụng binh khí, phương tiện Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ Thực hiệnphương pháp này, đòi hỏi người dạy phải soạn thảo được những cách thức thực hành theo đặc điểm,yêu cầu riêng của từng thiết bị, phương tiện; người học phải nắm vững lý thuyết, chấp hành nghiêmngặt quy trình, quy tắc tiến hành cũng như quy định đảm bảo an toàn cho người thiết bị, và phươngtiện

Phương pháp luyện tập có 66,5% ý kiến cho rằng thường xuyên được sử dụng Phương phápluyện tập trong dạy học thực hành là phương pháp lặp đi, lặp lại nhiều lần các thao tác, hành độngmột cách có ý thức nhằm hình thành, hoàn thiện các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết và rèn luyện phẩmchất tinh thần chiến đấu cho người học Phương pháp này được sử dụng nhiều trong dạy học chiếnthuật, kỹ thuật, thể thao, điều lệnh đội ngũ, sử dụng các trang thiết bị phòng cháy, chữa cháy và cứunạn cứu hộ Trong huấn luyệncác nội dung đó có thể sử dụng các hình thức: luyện tập cá nhân đểhoàn thành, phát triển các kỹ năng, kỹ xảo cho từng người; luyện tập nhóm, tập thể để hình thànhcác kỹ năng, kỹ xảo phối hợp các thao tác hành động trong sử dụng các binh khí, phương tiện kỹthuật hoặc phối hợp tập luyện, có thể sử dụng cách thức thao luyện nhằm kiểm tra, đánh giá và tạo

ra không khí thi đua trong huấn luyện chiến thuật, đội hình, đội ngũ… Luyện tập được phân biệt ở

ba mức độ: tái hiện, vận dụng và sáng tạo Xét theo tính phân đoạn, luyện tập được phân chia bagiai đoạn cơ bản sau đây: Giai đoạn bắt đầu: Là giai đoạn làm thử, làm quen với bài tập, đòi hỏi

phải làm chậm, đúng theo hướng dẫn, theo mẫu từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó Ở giaiđoạn này, các động tác phức tạp thường được tách thành các thao tác chi tiết để người học tậpluyện từng phần, sau đó mới chỉnh động tác Giai đoạn cơ bản: Lúc này người học đã đạt đượcđộng tác đúng về cơ bản, cho phép nâng dần nhịp độ luyện tập cho đến lúc đạt được đúng “mẫu”.Phương pháp thí nghiệm, thực nghiệm được đánh giá ít thường xuyên sử dụng nhất (có 71%

ý kiến) Phương pháp này thường được sử dụng trong học tập các môn học cơ sở, kỹ thuật chuyênngành… người ta thường tiến hành thí nghiệm, thực nghiệm các loại chất cháy, chất nổ hoặc tínhnăng, tác dụng của các loại chất cháy chất nổ với môi trường cháy nổ

2.3.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả dạy học thực hành

Bảng 2.5 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về kiểm tra đánh giá kết quả dạy học

thực hành

xuyên

Ít thường xuyên

Không bao giờ

1 Kiểm tra, thi hết môn theo hệ thống ngân

2 Kiểm tra, thi thường xuyên trong quá trình

học tập học (điểm tích lũy học phần) 42,5 34 23,5

3

Giảng viên dạy chọn và quyết định Phương

pháp và nội dung kiểm tra (vấn đáp, hay thực

hành nhóm, thực hành cá nhân; hoặc

lựa chọn bất cứ một nội dung nào….)

4 Khoa quyết định Phương pháp và hình thức

kiểm tra phù hợp với tính chất của môn học 45 24,5 30,5

Kiểm tra dạy học thực hành là kiểm tra học viên làm những bài tập thực hành trên thaotrường luyện tập, nhằm kiểm tra kỹ năng kỹ xảo thực hành, không chỉ đơn thuần chỉ kiểm tra kỹnăng biết làm một cái gì đó mà là kiểm tra việc thuần thục một thao tác trong mọi điều kiện hoàncảnh khác nhau Quá trình kiểm tra dạy học thực hành, giảng viên cần theo dõi trình tự, độ chínhxác trình độ thành thạo của các thao tác và khả năng kết hợp lý thuyết vào thực hành của các vậnđộng thao tác, đây là yêu cầu khó đối với học viên học môn học khác chuyên ngành nên đòi hỏiphải có sự quan tâm, hướng dẫn tốt trong thực hiện Để có cơ sở đánh giá thực trạng kiểm tra, đánhgiá dạy học thực hành, chúng tôi tiến hành khảo sát, kết quả thu được như sau:

Hình thức kiểm tra đánh giá dạy học thực hành được sử dụng nhiều nhất là kiểm tra, thi hếtmôn theo hệ thống ngân hàng, câu hỏi đề thi: Có 72,5% đánh giá là thường xuyên được sử dụng.Ngân hàng câu hỏi đề thi môn dạy học thực hành ở trường Đại học PCCC là tập hợp các câu hỏi,bài tập nằm trong phạm vị của từng học phần, môn học, đã được Hội đồng giáo dục nhà trường ra

đề thi nghiên cứu, chuẩn bị, được kiểm định về độ tin cậy, mức độ khó dễ, Hiệu trưởng trường

chuẩn y và đưa vào ngân hàng dữ liệu kèm theo đầy đủ đáp án, thang điểm, và được lưu giữ bảođảm an toàn tuyệt đối Thực tế, Phòng Khảo thí và đảm bảo chất lượng đào tạo và các khoa trongnhà trường đã tích cực sử dụng phương pháp này và có nhiều phương án lắp ghép các câu hỏi, bàitập để chuyển đổi thành các đề thi khác nhau, hoặc xây dựng các bài thi trắc nghiệm khách quan có

đủ nội dung lý thuyết, bài tập trải rộng khắp chương trình học phần, môn học và không quá chênhlệch về mức độ khó dễ của đề thi

Đứng thứ hai là hình thức kiểm tra, thi thường xuyên trong quá trình học tập (điểm tích lũyhọc phần): có 42,5% ý kiến đánh giá là thường xuyên sử dụng Nhà trường và các khoa đã chủđộng triển khai các hình thức kiểm tra trong quá trình học tập Đây là cơ sở để đánh giá chính xác,khách quan kết quả học tập của các môn học thực hành

Hình thức kiểm tra, đánh giá ít được sử dụng nhất là hình thức giảng viên được lựa chọn vàquyết định phương pháp và nội dung kiểm tra: có 24,5% đánh giá là ít sử dụng và 30,5% cho rằngkhông bao giờ sử dụng phương pháp này Trên thực tế, vì nhiều lý do khác nhau, giáo viên rất ítđược lựa chọn phương pháp, nhất là nội dungkiểm tra, tất cả theo một hệ thống chung Như vậycũng mất đi tính linh hoạt, thực tế học tập của học viên

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học thực hành ở trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

2.4.1 Thực trạng quản lý kế hoạch, chương trình dạy học thực hành

Kế hoạch, chương trình dạy học thực hành ở Trường Đại học PCCC đã trình bày nội dung,thời lượng dạy học cùng với những phương pháp mang tính nghiệp vụ, đó làm bản thiết kế hoạtđộng sư phạm kết nối mục tiêu giáo dục, phương tiện kỹ thuật dạy học với nội dung và phươngpháp dạy học và cách thức đánh giá kết quả học tập của học viên nhằm đảm bảo sự đồng bộ liêntục giữa các môn học với nhau và phải được Lãnh đạo đơn vị phê duyệt và (Hiệu trưởng) phêchuẩn cuối cùng Kế hoạch, chương trình đó thể hiện mục tiêu môn học, quan điểm chính của việcxây dựng kế hoạch, chương trình môn học, chuẩn kiến thức, kỹ năng môn học, gợi ý cần thiết vềphương pháp, phương tiện dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học viên

Dưới đây là kết quả khảo sát thực trạng quản lý kế hoạch, chương trình dạy học thực hành ởTrường Đại học Phòng cháy chữa cháy, Bộ Công an

Bảng 2.6 Mức độ cần thiết của cán bộ, giảng viên về quản lý kế hoạch, chương trình

môn học

Mức độ (%) Rất cần

thiết thiết Cần Trung bình cần thiết Không

1 Cán bộ quản lý, Giảng viên nắm vững

kế hoạch, chương trình đào tạo 41,5 50,5 6,5 1,5

2 Yêu cầu giảng viên lập kế hoạch giảng dạy

của học kỳ, năm học và kiểm tra

3 Đảm bảo thời gian thực hiện chương

4 Theo dõi việc thực hiện chương trình

hàng tuần, hàng tháng của giảng viên 30,5 24,5 27,5 17,5

5 Sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho

việc theo dõi (sổ sách, sổ dự giờ, sổ ghi

đầu bài, lịch kiểm tra học tập)

26,5 23,5 28,5 21,5

Kết quả khảo sát 80 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy, trong các nội dung khảo sát quản

lý kế hoạch, chương trình dạy học, các ý kiến đều đánh giá phần lớn ở mức trung bình trở lên, tuynhiên mức độ không đồng đều, cụ thể như sau:

Nội dung được đánh giá ở mức cao nhất là cán bộ quản lý, giảng viên nắm vững kế hoạch,chương trình đào tạo: Có 41,5% ý kiến đánh giá mức tốt, 50,5% đánh giá mức khá Nắm vững kếhoạch, chương trình đào tạo là yếu cầu bắt buộc của mỗi cán bộ, giảng viên Trong những năm vừaqua, cơ bản đội ngũ cán bộ, giảng viên dạy học thực hành đã nắm vững kế hoạch, chương trình dạyhọc ngay từ đầu năm, đầu học kỳ, từ đó có ý thức chủ động, soạn bài, sưu tầm tư liệu, sắp xếp thờigian thông qua và thực hành giảng bảo đảm chất lượng Tuy nhiên, cá biệt, vẫn còn có hiện tượnggiảng viên, cán bộ quản lý nắm chưa thực sự chắc kế hoạch, chương trình đào tạo, phải hỏi lạiđồng nghiệp, hoặc chậm giờ, bị động trong soạn bài (có 6,5% đánh giá ở mức trung bình và 1,5% ởmức yếu)

Nội dung được đánh giá mức cao thứ hai là bảo đảm thời gian thực hiện chương trình đàotạo: có 39,5% đánh giá mức tốt, 49,5% đánh giá mức khá Nhìn chung, cơ bản giảng viên trong quátrình dạy học thực hành đã bảo đảm đúng thời gian, chương trình đào tạo, ra vào lớp đúng giờ, duytrì nghiêm kế hoạch, chương trình dạy học đã được phê duyệt Theo số liệu khảo sát như trên thìcông tác này được giảng viên thực hiện rất tốt và đảm bảo đúng yêu cầu Thường xuyên đảm bảothời gian thực hiện chương trình đào tạo một mặt giúp cho chường trình đào tạo được thực hiệnđúng yêu cầu tiến độ mặt khác giúp cho học viên chủ động khi vào các tiết học thực hành Tuynhiên, mặc dù không nhiều, nhưng vẫn còn có hiện tượng bớt xén thời lượng chương trình, chưathực hiện theo đúng kế hoạch (7,5% đánh giá mức trung bình và 3,5% đánh giá mức yếu), thườngmột số giảng viên còn cho nghỉ giải lao sớm hoặc nghỉ sớm, nhất là những tiết thực hành rơi vàotiết cuối

Nội dung yêu cầu giảng viên lập kế hoạch giảng dạy của học kỳ, năm học và kiểm tra phêduyệt đứng ở mức thứ ba: có 38,5% đánh giá mức tốt, 41,5% đánh giá mức khá Cơ bản trên cơ sở

kế hoạch chung của nhà trường, của khoa, Phòng Đào tạo và bồi dưỡng nâng cao, lãnh đạo khoalàm khá tốt việc yêu cầu giảng viên lập kế hoạch giảng dạy của học kỳ, năm học của từng giảngviên Đây là cơ sở để giảng viên chủ động thực hiện một cách khoa học các nội dung dạy học thực