Khái niệm Bản chất là phạm trù chỉ tổng thể các mối liên hệ khách quan, tất nhiên, tương đối ổn định bên trong, quy định sự vận động, phát triển của đối tượng và được thể hiện qua các hi
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
Đề tài: Quan điểm biện chứng duy vật
về mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên
cứu, học tập của sinh viên.
Họ và tên : Nguyễn Thúy Quỳnh
Mã số sinh viên: 11215106 (STT: 42) Lớp tín chỉ: Triết học Mác – Lênin (221)_14
GV hướng dẫn: TS Lê Thị Hồng
0 0
Trang 2Hà Nội, tháng 5 năm 2022
Đề tài: Quan điểm biện chứng duy vật
về mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.
0 0
Trang 3MỤC LỤC
MỞ
ĐẦU……… 3
PHẦN A: Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan
hệ biện chứng giữa bản chất và hiện
tượng……….3
I Định nghĩa bản chất và hiện
tượng………3
1 Khái
niệm……… 3
2 Phân biệt bản chất của cái chung với cái quy
luật……… 4
II Mối liên hệ biện chứng giữa bản chất và hiện
tượng……….5
1 Bản chất và hiện tượng đều tồn tại một cách khách quan trong mối liên hệ hữu cơ, cái này không thể tồn tại thiếu cái kia……….5
2 Bản chất và hiện tượng về cơ bản có xu hướng phù hợp với nhau, thống nhất với nhau, “Bản chất được ánh lên nhờ hiện tượng”- Hêghen………… 6
3 Sự đối lập của bản chất và hiện
tượng……….7
III Ý nghĩa phương pháp
luận……….8
0 0
Trang 4PHẦN B: Vận dụng ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm trên trong nghiên cứu, học tập của sinh
viên……….9
KẾT LUẬN……… 12
MỞ ĐẦU
Thực tế trong cuộc sống, chúng ta thấy rằng khi xem xét bất
kỳ sự vật, hiện tượng nào xảy ra trong tự nhiên và xã hội đều
có những khía cạnh bên ngoài mà giác quan con người có thể nhận thức và đánh giá chính xác được Nhưng bên cạnh đó cũng có những khía cạnh, những mối liên hệ bên trong bị ẩn
đi đằng sau sự vật mà chỉ có thể dùng nhận thức lý tính hay còn gọi là tư duy trừu tượng để phân tích thật kĩ mới có thể kết luận chính xác được
Các khía cạnh xuất hiện bên ngoài được gọi là hiện tượng, và những khía cạnh bên trong được gọi là bản chất Trên thực tế, mọi sự vật và mọi quá trình luôn tồn tại hai khía cạnh này và chúng luôn vận động và phát triển cùng nhau Vì vậy, khi xem xét các sự vật, quá trình trong tự nhiên và xã hội, chúng ta
0 0
Trang 5cần phân biệt được đâu là bản chất, đâu là hiện tượng để tránh nhầm lẫn dẫn đến nhìn nhận sai về sự vật và quá trình
đó Quá trình từ bản chất đến hiện tượng giúp con người rút ra những kết luận đúng đắn nhất Vì vậy muốn nhận thức một cánh chính xác về đối tượng thì không nên dừng lại ở vài hiện tượng đơn lẻ mà cần phải phân tích, tổng hợp nhiều hiện tượng một cách chặt chẽ để tìm ra bản chất thực sự của nó
Và khi đã hiểu được định nghĩa về bản chất và hiện tượng, chúng ta lại đặt ra một câu hỏi: Nó có ý nghĩa như thế nào khi vận dụng vào thực tế ? Đó là lí do của đề tài sau: “Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan hệ biện chứng giữa bản chất
và hiện tượng và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên”
PHẦN A: Quan điểm biện chứng duy vật về mối
quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng
I Định nghĩa bản chất và hiện tượng
1 Khái niệm
Bản chất là phạm trù chỉ tổng thể các mối liên hệ khách quan, tất nhiên, tương đối ổn định bên trong, quy định sự vận động, phát triển của đối tượng và được thể hiện qua các hiện tượng tương ứng của đối tượng
Hiện tượng là phạm trù chỉ những biểu hiện của các mặt, các mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên ngoài; là mặt
dễ biến đổi hơn và là hình thức thể hiện bản chất của đối tượng
Ví dụ: a) Bản chất của 1 sinh viên A là chăm chỉ và siêng năng thì có thể biểu hiện ra bên ngoài những hiện tượng như: luôn
0 0
Trang 6đi học đầy đủ, luôn chăm chú tiếp thu kiến thức và đóng góp xây dựng bài giảng cùng giáo viên hay luôn đến thư viện học tập chăm chỉ nỗ lực
b) Bản chất của trao đổi khí ở phổi là sự khuếch tán của oxi từ không khí ở phế nang vào máu và của C02 từ máu vào không khí phế nang Hiện tượng biểu hiện bên ngoài của trao đổi khí ở phổi là hoạt động hô hấp của con người
c) Bản chất của gió là sự chuyển động của không khí từ nơi khí áp cao về nơi khí áp thấp Bản chất của gió được biểu hiện qua những hiện tượng như: sóng trên biển, lá cây đung đưa theo gió, chúng ta thấy mát khi có luồng gió mát mẻ thổi qua
2 Phân biệt bản chất của cái chung với cái quy luật
Bản chất gắn bó chặt chẽ với cái phổ biến (là 1 trong số
những mối liên hệ cơ bản nhất tạo thành cơ sở cho sự thống nhất về 1 hệ thống chỉnh thể tất cả các cái riêng, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, xâu chuỗi tất cả chúng về 1 mối), phản ánh cái chung tất yếu, cái chung quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật hiện tượng Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng nhất với cái chung Có cái chung là bản chất, nhưng có cái chung không phải là bản chất
Ví dụ như: Nhiều đất nước trên thế giới đều có trung tâm chính trị, kinh tế như ở Việt Nam đó là thủ đô Hà Nội hay ở Mỹ
đó là thủ đô New York hay ở Anh đó là thủ đô London… Việc nhiều quốc gia có trung tâm kinh tế, chính trị là điểm chung của các đất nước nhưng không phải bản chất của nhà nước Bản chất của nhà nước là tính xã hội và tính giai cấp Vậy tính giai cấp và tính xã hội vừa là điểm chung vừa là bản chất của các nhà nước hiện nay
0 0
Trang 7Phạm trù bản chất và phạm trù quy luật là cùng loại, hay cùng một bậc Bản chất cũng là tính quy luật, bởi nói đến bản chất là nói đến tổng số các quy luật quyết định sự vận động
và phát triển của sự vật, hiện tượng Tuy nhiên bản chất và quy luật không đồng nhất với nhau Mỗi quy luật thường chỉ biểu hiện một mặt, một khía cạnh nhất định của bản chất Bản chất là tổng hợp của nhiều quy luật Vì vậy phạm trù bản chất rộng hơn và phong phú hơn quy luật
Ví dụ như: Quy luật cung cầu là lý thuyết giải thích sự tương tác giữa người bán tài nguyên và người mua tài nguyên
đó.Quy luật cung cầu thể hiện 1 mặt bản chất của nền kinh tế thị trường
II Mối liên hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng
1 Bản chất và hiện tượng đều tồn tại một cách khách quan trong mối liên hệ hữu cơ, cái này không thể tồn tại thiếu cái kia
Theo chủ nghĩa Mác – Lenin thì quan điểm duy tâm không thừa nhận hoặc không hiểu đúng sự tồn tại khách quan của bản chất và hiện tượng, họ cho rằng, bản chất không tồn tại thật sự, bản chất chỉ là tên gọi trống rỗng do con người bịa đặt ra, còn hiện tượng dù có tồn tại nhưng đó chỉ là tổng hợp những cảm giác của con người, chỉ tồn tại trong chủ quan con người Những người theo chủ nghĩa duy tâm khách quan tuy thừa nhận sự tồn tại thực sự của bản chất nhưng đó không phải là của bản thân sự vật mà theo họ đó chỉ là những thực thể tinh thần
Còn chủ nghĩa duy vật biện chứng của triết học Mác – Lenin cho rằng cả hai phạm trù bản chất và hiện tượng đều có thực, tồn tại khách quan, tự có, tự phát bất kể con người chúng ta
có nhận thức được chúng hay không Lí do là vì bất kì sự vật
0 0
Trang 8nào cũng đều được tạo nên từ những yếu tố xác định Các yếu
tố này tham gia vào những mối quan hệ qua lại khách quan, đan xen chằng chịt và gắn bó với nhau Trong đó có những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định Những mối liên hệ tất nhiên này tạo nên bản chất của sự vật Vậy, bản chất là cái tồn tại khách quan gắn liền với sự vật Còn hiện tượng là biểu hiện ra bên ngoài của bản chất để con người chúng ta nhận thức, cũng là cái khách quan và không phải cái do cảm giác chủ quan của con người có thể quyết định
Ví dụ như: a) Bản chất của tiền tệ là vật trung gian môi giới trong trao đổi hàng hóa, dịch vụ, là phương tiện giúp cho quá trình trao đổi của co người được thực hiện dễ dàng hơn Vì vậy, tiền tệ là phạm trù kinh tế tồn tại khách quan, tiền tệ ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền kinh tế hàng hóa
b) Cầu vồng là hiện tượng tán sắc của các ánh
sáng từ Mặt Trời khi khúc xạ và phản xạ qua các giọt nước mưa Vì thế, cầu vồng là hiện tượng biểu hiện ra bên ngoài của sự tán sắc nói trên để con người nhận thức và tồn tại khách quan theo quy luật của tự nhiên
2 Bản chất và hiện tượng về cơ bản có xu hướng phù hợp với nhau, thống nhất với nhau “Bản chất được ánh lên nhờ hiện tượng”- Hêghen
Mọi sự vật đều là một thể thống nhất giữa bản chất và hiện tượng Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan, giữa chúng
có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ, chằng chịt, đan xen nhau, không thể tách rời Không có bản chất nào tồn tại thuần tuý tách rời hiện tượng, ngược lại không có hiện tượng nào lại không là sự biểu hiện của một bản chất nhất định
“Bản chất hiện ra Hiện tượng là có tính bản chất” — V.I.Lenin
0 0
Trang 9Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng biểu hiện ở những điểm sau đây:
Thứ nhất, bản chất luôn được bộc lộ ra thông qua hiện tượng, còn hiện tượng bao giờ cũng là sự biểu hiện của bản chất
“Bản chất “được ánh lên” nhờ hiện tượng” — G.V.P Hêghen
Thứ hai, bản chất và hiện tượng có xu hướng phù hợp với nhau Bất kỳ bản chất nào cũng được biểu hiện thông qua nhiều hiện tượng tương ứng, bất kỳ hiện tượng nào cũng là sự biểu hiện của bản chất ở một mức độ nhất định, hoặc nhiều hoặc ít Bản chất nào thì sẽ thể hiện ra qua hiện tượng ấy Bản chất khác nhau sẽ bộc lộ ra qua các hiện tượng khác nhau Khi bản chất thay đổi thì hiện tượng sẽ thay đổi theo Khi bản chất mất đi thì hiện tượng biểu hiện nó sẽ mất đi theo Và, nếu có một bản chất mới xuất hiện thì cũng sẽ xuất hiện
những hiện tượng mới phản ánh bản chất mới
Ví dụ như: Bản chất của một nền nông nghiệp sản xuất nhỏ
và lạc hậu sẽ được biểu hiện qua những hiện tượng như:
những người nông dân sẽ gieo mạ, cấy lúa, phun thuốc trừ sâu, nhổ cỏ, gặt lúa, thu hoạch bằng các phương pháp thủ công truyền thống dùng hoàn toàn bằng sức lực của những người nông dân Những hiện tượng nêu trên sẽ luôn là biểu hiện của bản chất một nền nồng nghiệp sản xuất nhỏ và lạc hậu Và nếu như một khi nền nông nghiệp sản xuất nhỏ và lạc hậu này thay đổi hoặc mất đi thì những hiện tượng của nó cũng sẽ thay đổi hoặc mất đi vì bản chất và hiện tượng luôn gắn bó và thống nhất với nhau Ví dụ như ở đây nền nông nghiệp sản xuất nhỏ và lạc hậu phát triển lên một nền nông nghiệp sản xuất lớn và tiên tiến, hiện đại thì những hiện tượng trên cũng sẽ được thay thế bằng những hiện tượng mới như: những người nông dân sẽ sử dụng máy gieo mạ, máy cày, máy cấy, máy gặt lúa… có
0 0
Trang 10quy mô lớn hiện đại và tối tân để sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn để tăng năng suất cũng như sản xuất hiệu quả hơn
3 Sự đối lập của bản chất và hiện tượng
Bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, nhưng đây là sự thống nhất biện chứng, nghĩa là chúng vừa thống nhất vừa mâu thuẫn Nói cách khác, không phải bản chất và hiện tượng phù hợp nhau hoàn toàn mà còn bao hàm cả sự mâu thuẫn lẫn nhau
“Nếu hiện tượng và bản chất của sự vật là nhất trí với nhau thì tất thảy khoa học sẽ trở nên thừa” — Các Mác
Tính chất mâu thuẫn của sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng thể hiện ở chỗ:
Thứ nhất, bản chất là cái ẩn dấu sâu kín ở bên trong hiện thực khách quan, còn hiện tượng là cái bộc lộ ra bên ngoài của hiện thực ấy Chúng thống nhất với nhau ở chỗ bản chất chỉ
có thể bộc lộ ra thông qua hiện tượng và hiện tượng là biểu hiện của một bản chất nhất định Về cơ bản chúng phù hợp với nhau, tuy nhiên, không bao giờ phù hợp hoàn toàn
Thứ hai, bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu quyết định
sự tồn tại và phát triển của sự vật, còn hiện tượng chỉ phản ánh một khía cạnh cá biệt Vậy nên bản chất không biểu hiện hoàn toàn ở một hiện tượng nhất định mà biểu hiện thông qua nhiều hiện tượng khác nhau Ngược lại, mỗi hiện tượng chỉ phản ánh một khía cạnh của bản chất trong một trường hợp xác định Nhiều khi hiện tượng phản ánh không đúng hoặc xuyên tạc bản chất thực sự ban đầu Thứ ba, bản chất là cái tương đối ổn định, ít biến đổi, còn hiện tượng là cái thường xuyên biến đổi Bởi vì những nội dung mà hiện tượng phản ánh không chỉ được quyết định bởi bản chất mà còn được
0 0
Trang 11quyết định bởi điều kiện môi trường bên ngoài nó Điều kiện bên ngoài biến đổi thì hiện tượng được bộc lộ ra cũng biến đổi
Ví dụ như: Bản chất mối quan hệ giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân là quan hệ bóc lột Theo điều kiện hoàn cảnh lịch sử ngày xưa thì bản chất bóc lột được biểu hiện ra là những người ở giai cấp công nhân luôn phải làm những công việc chân tay cực khổ dưới thời tiết khắc nghiệt và giai cấp tư sản chỉ việc ngồi lãnh đạo một cách nhà hạ và thu về nguồn tiền khổng lồ sống cuộc sống sung sướng Còn tới hiện nay thì quan hệ này đã và đang được biểu hiện ra một bình đẳng hơn Những người ở giai cấp công nhân có quyền lựa chọn làm việc cho giai cấp tư sản thông qua việc quyết định có ký hợp đồng lao động hay không và khi giai cấp công nhân quyết định ký hợp đồng lao động thì giai cấp tư sản sẽ lo về đời sống vật chất và tinh thần cho họ Tuy hiện tượng biểu hiện ra bên ngoài luôn thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh nhưng bản chất của mối quan hệ này vẫn luôn là mối quan hệ bóc lột thông qua giá trị thặng dư
Cái không bản chất, cái bề ngoài, cái trên mặt, thường biến mất, không bám "chắc", không "ngồi vững" bằng "bản chất"
— V.I.Lenin
Sự mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng chung quy là do những gì hiện tượng bộc lộ ra không hoàn toàn chính xác với bản chất Hiện tượng không biểu hiện ra bên ngoài dưới dạng
y nguyên như bản chất ban đầu mà đã bị tác động hoặc ít hoặc nhiều, bị cải biến, bóp méo bởi điều kiện môi trường, đôi khi còn xuyên tạc nội dung, sự thật của bản chất bên trong Vì vậy, muốn nhận thức chính xác bản chất sự vật chúng ta không nên chỉ dừng lại ở một hoặc một số hiện tượng đơn lẻ
0 0
Trang 12mà phải thông qua phân tích kĩ càng, tổng hợp đầy đủ các hiện tượng
Ví dụ như: Bản chất của một người là xấu xa nhưng khi họ biểu hiện ra hiện tượng bên ngoài là luôn đối xử tốt bụng, hòa nhã, rộng lượng, vị tha với những người xung quanh Khi này hiện tượng được thể hiện ra bên ngoài không phản ánh đúng bản chất và thậm chí đã bóp méo bản chất thật của người này Vì thế nên muốn hiểu rõ bản chất của con người này cần phân tích kĩ càng, tổng hợp đầy đủ các hiện tượng họ biểu hiện từ nhỏ nhất để có thể đánh giá chính xác đâu là hiện tượng phản ánh đúng bản chất thật để hiểu rõ được bản chất thật sự của người này
III Ý nghĩa phương pháp luận
Thứ nhất, bản chất chỉ thể hiện mình thông qua hiện tượng và hiện tượng lại thường biểu hiện bản chất dưới hình thức đã bị cải biến nên trong mọi hoạt động, không thể chỉ nhận biết sự biểu hiện bên ngoài (hiện tượng), mà cần đi sâu vào bên
trong để tìm hiểu và làm sáng tỏ bản chất thường giấu mình sau hiện tượng; dựa vào các quy luật khách quan quy định sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng
Thứ hai, bản chất là sự thống nhất giữa các mặt, các mối liên
hệ tất nhiên vốn có của sự vật, hiện tượng, bản chất là địa bàn thống lĩnh các mâu thuẫn biện chứng và chúng được giải quyết trong quá trình phát triển dẫn đến sự biến đổi của bản chất, tạo ra sự chuyển hóa của đối tượng từ dạng này sang dạng khác nên các phương pháp đã được áp dụng vào hoạt động cũ trước đây cũng phải thay đổi bằng các phương pháp khác, phù hợp với bản chất đã thay đổi của đối tượng
0 0