Vấn đề sử dụng giáo viên ở một số nước trên thế giới (teacher employment in some countries

Các thông tin được tập hợp theo cấu trúc cơ bản: - Tuyển dụng vào ngạch giáo viên trường công - Quy chế làm việc của giáo viên trường công - Lương và các phúc lợi của giáo viên - Chế độ

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG GIÁO VIÊN Ở MỘT SỐ

NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

Viện Khoa học giáo dục Việt Nam

Để làm rõ vấn đề biên chế hay hợp đồng đối với giáo viên, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã chọn một số quốc gia có kết quả giáo dục được đánh giá tương đối tốt để tập hợp thông tin liên quan tới sử dụng giáo viên Các thông tin được tập hợp theo cấu trúc cơ bản:

- Tuyển dụng vào ngạch giáo viên trường công

- Quy chế làm việc của giáo viên trường công

- Lương và các phúc lợi của giáo viên

- Chế độ nghỉ hưu

Tất cả các thông tin đều được chọn lọc theo độ tin cậy (tính chính xác của thông tin/ mức độ cập nhật) và có nguồn thẩm tra được

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

1 Pháp 3

2 Áo 3

3 Bỉ (vùng nói tiếng Hà Lan) 4

4 Đan Mạch 5

5 Phần Lan 5

6 Đức 6

7 Hà Lan 7

8 Ba Lan 7

9 Anh (England) 8

10 Phillipines 9

11 Trung Quốc 9

12 Nhật Bản 10

13 Singapore 10

14 Indonesia 11

15 Khuyến cáo của ILO/UNESCO về địa vị giáo viên (1966) 11

16 Nhận định chung 12

Tài liệu tham khảo 13

1 Pháp

1.1 Tuyển dụng

Tuyển dụng giáo viên theo hình thức thi cạnh tranh theo công việc giáo viên:

- Giáo viên tiểu học và tiền tiểu học dạy chung/nhiều môn (tổng hợp)

- Giáo viên trung học dạy theo môn (tuyển dụng theo môn)

Giáo viên trường tư thi tuyển theo hình thức tương tự

1.2 Quy chế

Giáo viên thuộc về khối công chức, do đó quy chế đối với họ là các văn bản quy phạm về công vụ

Giáo viên tiểu học và trung học là nhân viên công vụ (State civil servants) có các quyền và nghĩa vụ được xác định trong Luật công vụ (public service code)

1.3 Lương

Lương giáo viên được xác định theo hệ thống ma trận (matrix system tương tự

hệ thống ngạch-bậc của Việt Nam

1.4 Nghỉ hưu

Giáo viên có chế độ hưu giống như công chức

Tuổi bắt đầu nghỉ hưu là 60 (sẽ được nâng lên 62) Nếu chưa đủ 40 năm làm việc giáo viên có thể làm đến 65 năm (sẽ nâng lên 67)

Nguồn (Eurydice, 2016c)

2 Áo

2.1 Tuyển dụng

Công dân các quốc gia có thỏa thuận tự do di chuyển với Áo đều có thể được tuyển dụng làm giáo viên hay hiệu trưởng theo chế độ hợp đồng hay biên chế Giáo viên khối giáo dục bắt buộc được coi là nhân sự của tỉnh trong khi giáo viên THPT là nhân sự trung ương

Giáo viên phải qua 1 năm tập sự, trong thời gian này có thể học chương trình Thạc sĩ

2.2 Quy chế

Từ 2015 mọi giáo viên mới tuyển sẽ được quy chế công chức theo hợp đồng, không phải công chức biên chế

Theo quy định loại hợp đồng làm việc của giáo viên được xác định lúc bắt đầu

là hợp đồng công việc có thời hạn hoặc không có thời hạn

2.3 Lương

Lương giáo viên được xếp thành 5 nhóm theo công việc Giáo viên hợp đồng cũng được trả lương theo nhóm tương ứng

Phân loại giáo viên như sau:

- Giáo viên không có bằng tốt nghiệp trung học

- Giáo viên có bằng trung học và chứng chỉ sư phạm

- Giáo viên có bằng đại học sư phạm

- Giáo viên có bằng đại học

- Giáo viên có bằng đại học và chứng nhận đào tạo giáo viên đặc biệt

Theo quy định mới từ tháng 9/2015 giáo viên tuyển mới được quyền lựa chọn hình thức tuyển dụng theo chế độ cũ hoặc mới

2.4 Nghỉ hưu

Giáo viên nghỉ hưu khi 65 tuổi, khi đến 61,5 tuổi có thể thôi quản lý (từ 2004

sẽ lên 65 năm 2017) Giáo viên hợp đồng nghỉ hưu khi có đủ 35 năm công tác hay 37,5 năm đóng bảo hiểm

Nguồn: (Eurydice, 2016a)

3 Bỉ (vùng nói tiếng Hà Lan)

3.1 Tuyển dụng

Công dân các nước thuộc Liên minh châu Âu đáp ứng các yêu cầu về chính trị, ngôn ngữ và sức khỏe đều có thể trở thành giáo viên

3.2 Quy chế

Giáo viên trường công là công chức Có giáo viên bổ nhiệm tạm thời, hợp đồng hay vĩnh viễn

3.3 Lương

Lương giáo viên phụ thuộc vào:

- Cương vị

- Hình thức tuyển dụng

- Trình độ chuyên môn

- Số năm công tác

- Hoàn cảnh gia đình

Mức lương được gắn liền với chứng nhận trình độ chuyên môn gồm có lương

cơ bản, tăng lương định kì và ngưỡng lương tối đa

3.4 Nghỉ hưu

Hưu trí của giáo viên theo quy định chung của chính quyền liên bang (Bỉ) Trước đây, giáo viên đến 60 tuổi có thể xin nghỉ hưu nếu đã đủ số năm công tác tối thiểu

Từ 1/9/2012, giáo viên có thể tiếp tục làm việc sau 65 tuổi (kéo dài từng năm) Nguồn (Eurydice, 2016b)

4 Đan Mạch

4.1 Tuyển dụng

Tuyển dụng mở giáo viên mầm non có thể được trả lương theo tháng hoặc theo giờ tùy chế độ làm việc Giáo viên phổ thông (Folkeskole) cũng có thể được tuyển dụng lâu dài (lương tháng) hay tạm thời (lương giờ) Giáo viên THPT nếu tuyển dụng trên 2 năm nhưng chưa từng dạy THPT cần qua tập sự sư phạm

4.2 Quy chế

Giáo viên mầm non được ký hợp đồng nhóm tương tự như công chức

Giáo viên phổ thông được ký hợp đồng nhóm Giáo viên THPT chỉ có 5% được hưởng quy chế công chức Giáo viên các trường trung học phân ban và các trường nghề có điều kiện hợp đồng tương tự công chức

4.3 Lương

Từ 1/4/2000, lương giáo viên mầm non và phổ thông bao gồm:

- Lương cơ bản

- Lương chức vụ

- Lương trình độ

Giáo viên THPT còn có thêm phần lương theo kết quả làm việc

4.4 Nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu là 65 nhưng có thể kéo dài đến 70 Nếu có lý do đặc biệt giáo viên có thể nghỉ ở tuổi 60

Nguồn (Eurydice, 2012)

5 Phần Lan

5.1 Tuyển dụng

Cơ quan cung cấp giáo dục chịu trách nhiệm tuyển dụng đội ngũ giáo viên (loại

và số lượng) Quá trình tuyển dụng là mở và có đăng báo về số chức danh còn khuyết Phần Lan không có cơ quan cụ thể chuyên trách về giáo viên

Tiêu chí tuyển dụng do đơn vị tuyển dụng đưa ra, chính quyền không có quyền

áp đặt

5.2 Quy chế

Phần lớn giáo viên được hưởng quy chế làm việc toàn phần thời gian trên cương vị công chức hoặc viên chức trung ương hay địa phương Nếu giáo viên làm việc dưới 16 giờ một tuần thì được tính là bán phần thời gian

Quy chế làm việc của giáo viên được điều tiết bởi Luật về bảo hộ lao động của nhân viên chính quyền địa phương, Luật công chức nhà nước hay Luật hợp đồng lao động

5.3 Lương

Lương được xác định theo thỏa ước lao động tập thể của công chức trong ngành giáo dục

Lương được xác định theo nhiệm vụ và yêu cầu cũng như kết quả thực hiện, thái độ làm việc chuyên nghiệp và kinh nghiệm của giáo viên Giáo viên có thể được thưởng thêm dựa trên thành tích của trường

5.4 Nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu là 65 cho những người đi làm sau 1/1/1993 Những người đi làm trước đó có tuổi nghỉ hưu giữa 60 và 65

Nguồn (Eurydice, 2015a)

6 Đức

6.1 Tuyển dụng

Giáo sinh sau khi hoàn thành quá trình tập sự (Vorbereitungsdienst) có thể xin làm việc trong khu vực công lập Tùy theo từng bang mà có thể là Bộ Văn hóa hay cơ quan giáo dục tuyển dụng Một số trường công bố tuyển dụng theo vị trí làm việc (trường học) cụ thể, một số trường chỉ công bố tiêu chí tuyển chọn Nếu trúng tuyển,

họ sẽ được làm công chức tập sự (khoảng 2,5 – 3 năm) Sau giai đoạn tập sự sẽ được công nhận là viên chức chính thức

6.2 Quy chế

Quy chế làm việc của giáo viên được quy định bởi pháp luật về công vụ của bang Lương và chế độ hưu theo Luật trả công công chức

(Beamtenbesoldungsgesetze) và luật hưu trí công chức (Beamtenversorgungsgesetze) của bang

Theo cấu trúc công vụ của hầu hết các bang miền Tây, giáo viên được xếp vào ngạch cao và cao cấp Trong khi đó, các bang miền Đông xếp giáo viên vào ngạch ăn lương theo hợp đồng

6.3 Lương

Giáo viên mầm non được hưởng lương theo thâm niên làm việc Giáo viên phổ thông được trả lương theo luật trả công công chức hay thỏa ước lao động tập thể nếu

là giáo viên ăn lương hợp đồng

Lương giáo viên công chức bao gồm lương cơ bản, phụ cấp gia đình và các phụ cấp khác Bên cạnh đó, bang có thể có khoản trả thêm

6.4 Nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu của giáo viên là 65 Nếu chứng minh được sức khỏe không cho phép có thể xin nghỉ sớm từ 60

Nguồn (Eurydice, 2015b)

7 Hà Lan

7.1 Tuyển dụng

Để trở thành giáo viên cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn đối với từng bậc học (thường là trình độ đại học) và chứng minh thân nhân tốt

Những người chưa đủ điều kiện có thể trở thành giáo viên tạm thời

7.2 Quy chế

Giáo viên của các trường công thường là nhân viên khối nhà nước hay có thể hiểu là công chức của chính quyền trung ương hay địa phương Từ 1995, giáo viên trường công được tuyển dụng bởi cơ quan chính quyền chứ không phải nhà trường, từ

đó cho phép giáo viên dễ dàng chuyển trường trong một địa phương

7.3 Lương

Lương được xác định theo nội dung và mức độ khó của công việc

7.4 Nghỉ hưu

Mọi người nghỉ hưu ở tuổi 65

Nguồn (Eurydice, 2011)

8 Ba Lan

8.1 Tuyển dụng

Tiểu chuẩn làm giáo viên:

- Có bằng đại học và chứng chỉ dạy học hay xác nhận tốt nghiệp chương trình đào tạo giáo viên

- Đáp ứng các tiêu chuẩn đạo đức, sức khỏe

8.2 Quy chế

Giáo viên có thể được tuyển dụng bằng hợp đồng lao động (umowa o pracę) hay bổ nhiệm (mianowanie), bổ nhiệm có được sự bảo đảm cao hơn về pháp lý

Giáo viên tập sự làm việc theo hợp đồng có thời hạn giáo viên chính thức có hợp đồng không xác định thời hạn (trừ khi ký hợp đồng có thời hạn) Khi giáo viên đáp ứng các yêu cầu của bổ nhiệm thì hợp đồng không thời hạn sẽ được chuyển thành

bổ nhiệm

Giáo viên bổ nhiệm không chịu sự điều tiết của luật công chức nhưng được bảo

vệ như công chức

8.3 Lương

Bộ Giáo dục xác định mức lương tối thiểu của giáo viên

Lương giáo viên bao gồm

- Lương cơ bản (theo ngạch bậc, trình độ và khối lượng dạy học, điều kiện làm việc độc hại)

- Các phụ cấp

o Thâm niên

o Khuyến khích

o Chức vụ và điều kiện làm việc

o Chất lượng dạy học

o Dạy ngoài giờ và dạy hộ

8.4 Nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu chính thức từ 2013 là 67 tuổi giáo viên dạy học từ 30 năm trở lên có thể nghỉ hưu theo yêu cầu cá nhân

Nguồn (Eurydice, 2017)

9 Anh (England)

9.1 Tuyển dụng

Thi tuyển công khai vào các vị trí dạy học cụ thể theo thông báo của hội đồng trường Quyết định tuyển dụng của các trường được cấp ngân sách công chủ yếu do hiệu trưởng quyết định Để trở thành giáo viên chính thức cần đảm bảo các điều kiện sau đây:

- Đạt chuẩn giáo viên

- Có xác nhận sức khỏe

- Đã được kiểm tra tư pháp

- Không bị cấm hành nghề dạy học

9.2 Quy chế

Giáo viên là viên chức không phải công chức Việclàm phải ứng đơn vào vị trí

cụ thể Bổ nhiệm chức danh có thể là không xác định thời hạn hay có thời hạn

9.3 Lương

Lương tối thiểu và tối đa của trường công do nhà nước xác định Có bốn nhóm lương chính:

- Giáo viên dưới chuẩn

- Giáo viên đạt chuẩn

- Giáo viên trên chuẩn

- Giáo viên chuyên gia

9.4 Nghỉ hưu

Các trường công phải tham gia quỹ hưu trí được quy định bởi Luật hưu trí công

vụ

Tuổi để xác định mức lương hưu là 65 Giáo viên có thể dạy học đến 75 tuổi Nguồn (Eurydice, 2016d)

10 Phillipines

10.1 Tuyển dụng

Tuyển dụng cạnh tranh Giáo viên chỉ được tuyển dụng theo các chuẩn đã quy định Nếu chưa đạt chuẩn chỉ được tuyển dụng tạm thời

10.2 Quy chế

Giáo viên được bảo hộ bởi quy chế công vụ Có thể được bổ nhiệm không xác định thời hạn nếu phục vụ trên 10 năm không có sai phạm

10.3 Lương

Giáo viên được xếp ngạch lương liên tục đến khi thôi dạy học

10.4 Nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu là 60 Nếu ai dạy đến 63 được thêm phụ cấp lương hưu

Nguồn (Congress of the Philippines, 1994, 2004; Superal, 2014)

11 Trung Quốc

11.1 Tuyển dụng

Theo chuẩn được quy định trong Luật nhà giáo Muốn làm giáo viên chính thức phải quagiai đoạn thử việc

11.2 Quy chế

Giáo viên là biên chế dài hạn (không sửa được luật) Sau giai đoạn thử việc

(3-5 năm) sẽ được biên chế

11.3 Lương

Có phụ cấp ưu đãi vùng khó

Nguồn (Ủy ban thường trực đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, 1993)

12 Nhật Bản

12.1 Tuyển dụng

Phải học qua chương trình đào tạo giáo viên được Bộ Giáo dục công nhận Sau khi thi tuyển thành công, giáo viên trải qua 1 năm tập sự Trong 10 năm đầu tiên phải tham gia đào tạo bổ sung

12.2 Quy chế

Giáo viên là viên chức

12.3 Lương

Thu nhập của giáo viên gồm:

- Lương cơ bản

- Phụ cấp theo thâm niên

- Thưởng thêm 2 lần/ năm

- Phụ cấp vùng

- Phụ cấp gia cảnh

- Phụ cấp đi lại

12.4 Nghỉ hưu

Tuôi nghỉ hưu là 60-65 (tùy theo thỏa ước tập thể) nhưng giáo viên có thể dạy đến 65 nếu có nguyện vọng theo hợp đồng vụ việc

Nguồn(Ashley Thompson, 2012; OECD, 2011a)

13 Singapore

13.1 Tuyển dụng

Phải qua chương trình đào tạo giáo viên (không học phí, được trợ cấp sinh hoạt) Muốn làm giáo viên chính thức phải trải qua giai đoạn thử việc

13.2 Quy chế

Giáo viên là nhân viên công vụ

13.3 Lương

Lương theo ngạch công vụ Bên cạnh lương khởi điểm có thêm:

- Thưởng thêm theo kinh nghiệm làm việc

- Phụ cấp theo hình thức lương tháng 13

- Thưởng thành tích

Nguồn(Ministry of Education Singapore, 2017; OECD, 2011b)

14 Indonesia

14.1 Tuyển dụng

Theo chuẩn được quy định trong Luật nhà giáo 2005 Muốn làm giáo viên chính thức phải được đào tạo tối thiểu 4 năm và được cấp phép hành nghề

Thời gian tập sự 1 năm tại trường Chỉ được dạy 1 môn duy nhất (môn được cấp chứng chỉ)

14.2 Quy chế

Có nhiều loại giáo viên:

- Công chức

- Trường tuyển

- Hợp đồng

Quy định mới 2014 chuyển giáo viên sang quy chế viên chức với hợp đồng (thỏa ước) cá nhân theo các điều kiện của Luật lao động 2004 (chỉ có hợp đồng có thời hạn và hợp đồng không thời hạn)

14.3 Lương

Thu nhập giáo viên bao gồm

- Lương cơ bản

- Phụ cấp mặc nhiên

- Phụ cấp chức vụ

- Phụ cấp chuyên môn (tương đương lương cơ bản)

- Phụ cấp đặc biệt

- Có phụ cấp ưu đãi vùng khó

Giáo viên được phân về vùng khó khăn được

- Tăng lương đúng kì

- Tăng lương đặc biệt

- Bảo vệ

- Được về lại vùng cũ sau 2 năm luân chuyển

Nguồn (Ragatz, 2015)

15 Khuyến cáo của ILO/UNESCO về địa vị giáo viên (1966)

Ngày 5/10/1966 tại Hội nghị liên chính phủ đặc biệt về địa vị giáo viên (The Special Intergovernmental Conference on the Status of Teachers) của UNESCO các bên tham dự đã ký văn bản chung ghi nhận những vấn đề quan trọng đối với người giáo viên trong giáo dục và xã hội

Khuyến cáo năm 1966 thiết lập chuẩn quốc tế liên quan tới các mối quan tâm

về chuyên môn, xã hội, đạo đức và vật chất của giáo viên Đó là:

- Đào tạo ban đầu và tiếp tục

- Tuyển dụng

- Cơ hội thăng tiến

- Bảo đảm biên chế (security of tenure)

- Các thủ tục kỉ luật

- Dịch vụ bán thời gian

- Tự do chuyên môn

- Giám sát và đánh giá

- Trách nhiệm và quyền hạn

- Tham gia vào việc hoạch định quyết định giáo dục

- Đàm phán

- Điều kiện dạy và học có hiệu quả

- An sinh xã hội

Đề cập đến việc làm của giáo viên ILO và UNESCO đã khuyến cáo “Tính ổn định của công việc và đảm bảo nghề nghiệp là điều cần thiết vì lợi ích của giáo dục và phải được đảm bảo kể cả khi thay đổi tổ chức Giáo viên phải được bảo vệ tránh các hành động tuỳ tiện ảnh hưởng đến địa vị nghề nghiệp” (ILO & UNESCO, 2015)

16 Nhận định chung

Các nước có nền giáo dục phát triển đều có các chế độ, chính sách để bảo vệ,

hỗ trợ và khuyến khích người giáo viên thực hiện hoạt động dạy học Tùy theo đặc điểm văn hóa và lịch sử mà các chế độ chính sách này có thể khác nhau

1 Giáo viên được coi là công việc cần được hợp đồng lâu dài Khá nhiều nước còn xếp giáo viên vào khu vực công vụ

2 Để trở thành giáo viên cần đáp ứng các chuẩn nghề nghiệp Trong quá trình công tác giáo viên phải nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu của công việc

3 Mọi giáo viên khi mới vào nghề dạy học đều phải qua giai đoạn tập sự/thử việc Giáo viên tập sự/thử việc chỉ được làm việc tạm thời hay có thời hạn Sau khi hoàn thành giai đoạn tập sự/thử việc giáo viên sẽ được ký hợp đồng

có thời hạn dài hơn hay không xác định thời hạn

4 Phương thức tuyển dụng của các nước đa dạng, có thể do trường, địa

phương hay cơ quan quản lý giáo dục trung ương tuyển dụng Mỗi cấp độ tuyển dụng có cách thức sử dụng và trả công khác nhau

Để đổi mới chế độ tuyển dụng giáo viên ở Việt Nam cần xem xét và cân nhắc