QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HÀ ĐÔNG, HÀ NỘI

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên: do nhu cầu, hứng thú học tập của học sinh; do nội dung, phương pháp giảng dạy của giáo viên; do xu thế xã hội… Tuy nhiên, một trong những ng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN KHÁNH LOAN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

QUẬN HÀ ĐÔNG, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Nguyễn Khánh Loan, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục, đợt 2 - 2019.Tôi xin cam đoan rằng các số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là trung thực Những kết luận khoa học của Luận văn chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Khánh Loan

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, tôi đã hoàn thành Luận văn với đề tài Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học

cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn và lòng kính trọng, biết ơn sâu sắc tới GS.TS Vũ Dũng, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành bản Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Tâm lý - Giáo dục, Học viện Khoa học xã hội và các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn

Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân và bạn bè đã chia

sẻ, động viên để tôi hoàn thành Luận văn này

Vì thời gian có hạn, bản Luận văn chắc chắn còn những thiếu sót.Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lượng vấn đề được nghiên cứu

Tác giả luận văn

Nguyễn Khánh Loan

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 15

1.1 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 15 1.2 Lý luận về hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở 16 1.3 Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở 23 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở 32

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HÀ ĐÔNG, HÀ NỘI 38

2.1 Khái quát về tình hình giáo dục trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội 38 2.2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thực trạng 40 2.3 Thực trạng hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội 42 2.4 Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội 47 2.5 Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội 52 2.6 Đánh giá chung về thực trạng hoạt động học tập, quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội 53

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HÀ ĐÔNG, HÀ NỘI 57

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 57 3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội 58

3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp 73

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 74

Tiểu kết chương 3 78

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

Phụ lục 1 87

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ

Điểm trung bình Giáo dục và Đào tạo Nhà xuất bản

Trung học cơ sở Trung học phổ thông

Chữ viết tắt

ĐTB GD&ĐT Nxb THCS THPT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh cấp THCS Năm học

2020 - 2021 38

Bảng 2.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu học tập môn Hóa học của học sinh 42

Bảng 2.3 Thực trạng thực hiện nội dung học tập môn Hóa học của học sinh 43

Bảng 2.4 Thực trạng thực hiện hình thức học tập môn Hóa học của học sinh 44

Bảng 2.5 Thực trạng thực hiện phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh 45

Bảng 2.6 Thực trạng cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 46

Bảng 2.7 Đánh giá chung hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 46

Bảng 2.8 Quản lý thực hiện mục tiêu hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 47

Bảng 2.9 Quản lý thực hiện nội dung học tập môn Hóa học của học sinh 48

Bảng 2.10 Thực trạng quản lý hình thức học tập môn Hóa học của học sinh 49

Bảng 2.11 Thực trạng quản lý phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh 50

Bảng 2.12 Thực trạng mức độ quản lý cơ sở vật chất và điều kiện đảm bảo cho hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 51

Bảng 2.13 Đánh giá chung quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 52

Bảng 2.14 Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh 53

Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 75

Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 76

Bảng 3.3 So sánh giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 77

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quản lý hoạt động dạy và học ở các cơ sở giáo dục là một tất yếu khách quan, được diễn ra ở tất cả các cấp học, bậc học, diễn ra ở tất cả các khâu các bước của quá trình giáo dục, đào tạo; được quy định trong luật giáo dục và trong quy chế, quy định của các cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân

Trung học cơ sở là một bậc học rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Các kiến thức, kỹ năng được trang bị ở bậc học này là nền tảng vững chắc cho việc hình thành và phát triển toàn diện của con người cả về phẩm chất, năng lực cơ bản và thái độ để hòa nhập xã hội hiện đại Đây là giai đoạn để học sinh có thể xác định khả năng, năng lực của mình để xây dựng cho mình một vị trí trong xã hội phù hợp bản thân Trong Chương trình Giáo dục phổ thông, Hoá học là môn học thuộc nhóm môn khoa học tự nhiên, giúp học sinh có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực giáo dục khác Cùng với Toán học, Vật lý, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy giáo dục STEM, một trong những xu hướng giáo dục đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới

Trong thời gian qua trên địa bàn quận Hà Đông, thành phố Hà Nội việc quản

lý hoạt động học tập nói chung, quản lý hoạt động học tập môn Hóa học ở các trường trung học cơ sở nói riêng đã được coi trọng và đạt được những kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, gần đây sự yêu thích môn Hóa học của các em còn khá thấp, đa

số các em chỉ học theo yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông Nhiều học sinh học môn Hóa học một cách máy móc, rập khuôn, chưa hiểu thấu đáo các kiến thức trọng tâm, yêu cầu cơ bản của bài học, chưa vận dụng được những kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng hóa học trong tự nhiên và cuộc sống hàng ngày

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên: do nhu cầu, hứng thú học tập của học sinh; do nội dung, phương pháp giảng dạy của giáo viên; do xu thế xã hội… Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân then chốt chính là các trường THCS chưa

có biện pháp hữu hiệu để quản lý tốt hoạt động học tập của học sinh như: công tác kế hoạch hóa hoạt động học tập còn chưa thật khoa học; chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức học tập môn Hóa học của học sinh chưa thường xuyên; sự phối hợp các lực

lượng trong chỉ đạo các hoạt động học tập cho học sinh chưa thật tốt; công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập còn có những bất cập; cơ sở vật chất, phương tiện dạy học chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học Những nguyên nhân trên dẫn đến hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh còn

có những hạn chế, chất lượng học tập có phần chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Vì vậy, đòi hỏi cần phải có những nghiên cứu đưa ra những luận giải khoa học, đề xuất biện pháp hợp lý trong quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội

Trong thời gian qua, đã có những công trình nghiên cứu khoa học như: đề tài các cấp, luận văn, luận án, bài báo khoa học nghiên cứu về giảng dạy, học tập môn Hóa học trên nhiều góc độ, đối tượng, ở từng trường cụ thể Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống, chuyên sâu về quản

lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông,

Hà Nội Do vậy, việc lựa chọn nghiên cứu: “Quản lý hoạt động học tập môn Hóa

học của học sinh các trường trung học cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội” là vấn đề

có tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động học tập của học sinh

Từ lâu, các tư tưởng về giáo dục của nhiều nhà giáo dục lỗi lạc đã đề cập đến hoạt động học tập của người học Những tư tưởng về giáo dục này phần lớn đều nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động học tập đối với sự phát triển tư duy cũng như hình thành thói quen học tập và nghiên cứu suốt đời cho người học

Ở nước ngoài, tiêu biểu là tư tưởng của một số nhà giáo dục:

Khổng Tử (551 - 479 TCN) - Nhà giáo dục kiệt xuất thời Trung Hoa cổ đại cho rằng học mà không nghĩ thì mờ tối, nghĩ mà không học thì khó nhọc, mất công Ông luôn nhấn mạnh mối quan hệ tác động giữa việc học tập và tư duy trong học tập: “Học nhi bất tư tắc võng, tư nhi bất học tất đãi” (học mà không suy tư tất sẽ sai lầm, suy tư mà không học tất sẽ bế tắc) Với ông, việc học tập và tự học là cần thiết

và gắn bó mật thiết với nhau Về phương pháp giáo dục, ông đề cao việc tự học, tự rèn luyện, tu thân; phát huy mặt tích cực sáng tạo, năng lực nội sinh; kết hợp học với hành, lý thuyết với thực tiễn; phát triển hứng thú, động cơ, ý chí của người học

Như vậy người học được xem xét như là đối tượng và là mục đích của quá trình dạy học, đó là bài học lớn cho các nhà trường hiện đại [42, tr.26]

Socrate (469 - 399 TCN) với “Phương pháp bà đỡ” nổi tiếng mà thực chất là phương pháp vấn đáp trao đổi giữa người dạy và người học, một phương pháp mà hiện nay vẫn được đánh giá cao Trong phương pháp này, người dạy và người học được xem là hai yếu tố trung tâm, sự tác động qua lại giữa thầy - trò tạo nên sự vận động và phát triển của quá trình dạy nói chung, của người học nói riêng [42, tr 44, 45]

Nhà giáo dục Tiệp Khắc J.A Comenxki - ông tổ của nền giáo dục cận đại, đã nhấn mạnh vai trò tích cực chủ động của người học, xem người học là chủ thể của

quá trình học tập Ông đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy

cảm, phán đoán, phát triển nhân cách hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” Ông cũng cho rằng: “Không có khát vọng học tập thì không thể trở thành tài năng, cần phải làm thức tỉnh và duy trì khát vọng học

tập trong học sinh” Lý luận dạy học của ông đã đi vào lịch sử như một dấu mốc

quan trọng, khẳng định sự ra đời của lý luận giáo dục hiện đại [11]

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, các nước Tây Âu và Mỹ đã quan tâm tìm phương pháp giáo dục mới dựa trên cơ sở cách tiếp cận “Lấy học sinh làm nhân vật trung tâm” bắt đầu từ một tư tưởng nhân văn, tiến bộ mong muốn giải phóng năng lực sáng tạo của người học do John Dewey (1859 - 1952) nhà sư phạm người Mỹ nổi tiếng đầu thế kỷ XX đề xướng: Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục Điều này đã tạo nên một đối trọng với các phương pháp dạy học truyền thống lúc đó vốn coi “Giáo viên là nhân vật trung tâm”, chỉ chú ý tới sự ghi nhớ thụ động của người học Kể từ đây, một loạt các phương pháp dạy học theo

tư tưởng “Học sinh là nhân vật trung tâm” đã được đưa vào thử nghiệm như

“Phương pháp tích cực”, “Phương pháp hợp tác”, “Phương pháp cá thể hóa” Trong

đó, phương pháp tích cực và phương pháp hợp tác được chú ý nhiều hơn cả

Hoạt động học tập cũng được đề cập trong các công trình nghiên cứu về giáo dục hiện đại Tiêu biểu như: Raja Roy Singh, nhà giáo dục Ấn Độ trong tác phẩm

“Giáo dục cho thế kỷ XXI, những triển vọng của Châu Á - Thái Bình Dương” đã đưa ra quan điểm về quá trình “Nhận biết dạy - học” [41]; Công trình “Cách mạng học tập” của hai tác giả Cordon Dryden và Jeannette Vos đã đề ra công thức

MASTER để hướng dẫn người học phát huy năng lực học tập của bản thân (M Mind set Forsuccess, A: Acquyre knowledge, S: Search out the meanig, T Trigger the memory, E Exhibit, OR Reflect how to learn) [10]; James H Stronge với tác phẩm “Những phẩm chất của người giáo viên hiệu quả” thông qua việc phân tích những điều kiện tiên quyết giúp cho việc giảng dạy hiệu quả, tác giả đã chỉ ra những yếu tố cần thiết để nâng cao chất lượng hoạt động học tập của học sinh [26]

Ở nước ta, từ lâu, quan niệm về học tập đã được các nhà trí thức, học giả Việt Nam quan tâm, bàn luận Trước hết phải nói đến Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969) và tư tưởng về giáo dục của Người Dù ở những thời điểm, hoàn cảnh lịch sử khác nhau nhưng bao giờ Bác cũng nhấn mạnh đến tác dụng và hiệu quả của việc học tập Quan điểm của Bác là người học phải xác định được mục đích học tập:

“Học để làm gì”, từ đó mà tìm ra phương thức và môi trường để học tập: “Học ở đâu” Vì coi trọng hoạt động học tập nên quan điểm dạy học của Bác là phải hướng

vào đối tượng người học: “Huấn luyện ai”, vào nội dung và mục đích dạy học:

“Huấn luyện gì”, vào phương pháp và hình thức dạy học: “Huấn luyện thế nào”

Đặc biệt, Bác nhấn mạnh đến tác dụng của tự học Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập khai mạc ngày 06 tháng 5 năm 1950, Bác

khuyên học viên: “Không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa Phải biết tự

động học tập” Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947), khi nói về công tác huấn

luyện cán bộ, Bác cũng nhắc nhở về cách học tập: “Lấy tự học làm cốt, do thảo

luận và chỉ đạo giúp vào” [25]

Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: “Học và dạy cách học” của Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Lê Khánh Bằng, Vũ Văn Tảo [44]; “Tự học - Một

chìa khóa vàng của giáo dục” của Phan Trọng Luận [30]; “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” của Thái Duy Tuyên [47]; “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” của Phan Trọng Ngọ [32]

Các công trình trên đã làm rõ nhiều vấn đề về lý luận hoạt động dạy và học; vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trong tổ chức hoạt động dạy và học, đề cập đến nhiều lĩnh vực liên quan đến công tác tổ chức hoạt động học, quản lý hoạt động học nhằm không ngừng phát huy tính sáng tạo, chủ động; nâng cao chất lượng hoạt động học tập của người học Về tổng thể các nhà khoa học đều thống nhất cho

rằng để nâng cao chất lượng hoạt động dạy học cần phải tăng cường quản lý hoạt động học tập của người học Đây là một nhiệm vụ, một nội dung quan trọng khẳng định và bảo đảm chất lượng giáo dục hiện nay

2.2 Các nghiên cứu liên quan đến quản lý hoạt động học tập của học sinh

Nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của người học ở các đối tượng và phạm vi khác nhau, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như:

Năm 2004, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát hành cuốn sách “Phương

pháp lãnh đạo và quản lý nhà trường hiệu quả” bao gồm tập hợp bài viết của nhiều

nhà khoa học thuộc các Viện nghiên cứu giáo dục, các trường đại học danh tiếng trên thế giới Nhiều bài viết đã tiếp cận công tác lãnh đạo quản lý nhà trường từ nhiều góc độ, trong đó có quản lý hoạt động học tập của học sinh; các tác giả đã đưa

ra nhiều giải pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh trước yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục trong thế kỷ XXI [46]

Cùng năm, nhà xuất bản chính trị Quốc gia tiếp tục cho xuất bản cuốn “Dành

cho Hiệu trưởng, chiến lược và lời khuyên thực tế giúp công việc hiệu quả hơn” của

tác giả Pam Robbins và Harvey B Alvy Đây được xem là một cẩm nang dành cho Hiệu trưởng, cuốn sách gồm có 7 phần với 23 chương, luận bàn khá sâu sắc về cách thức điều hành và quản lý trong nhà trường Đặc biệt, tác giả cuốn sách đã dành hẳn phần thứ tư để nghiên cứu và đưa ra nhiều giải pháp để xây dựng tổ chức quản lý hoạt động học tập Đây là một công trình tương đối công phu về quản lý hoạt động học tập của học sinh [34]

Tác giả Brent Davies và Linda Ellison (2005) với cuốn sách”Quản lý các

trường học trong thế kỷ XXI” Tuy không đi sâu vào các giải pháp nhưng những bàn

luận về quản lý hoạt động học tập của học sinh vừa mang tính lý luận vừa mang tính thực tiễn cao cũng hết sức quan trọng Đặc biệt, các quan điểm về quản lý luôn được trình bày khá cụ thể và tường minh [6]

Một số giáo trình, tài liệu tiêu biểu của các tác giả trong nước như: “Quản lý nhà

trường” của tác giả Đặng Quốc Bảo; “Quản lý giáo dục” của tập thể tác giả Bùi Minh

Hiền, Đặng Quốc Bảo, Vũ Ngọc Hải; Khi phân tích về quản lý dạy học trong các công trình trên đây, các tác giả chú trọng việc quản lý hoạt động học tập của học sinh, xem đây là một khâu quan trọng cấu thành nên hoạt động dạy học Nội dung các công

trình trên đây đã được nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi và mang lại một số hiệu quả trong quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động học tập của người học nói riêng

Nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của người học cũng là vấn đề nghiên cứu của nhiều luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ Tiêu biểu như:

Đề tài luận án “Quản lý hoạt động học tập của sinh viên theo hệ thống tín chỉ

ở trường đại học Việt Nam” của tác giả Phạm Thị Thanh Hải (2013) đã hệ thống

hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý hoạt động học tập của sinh viên và quá trình

áp dụng quy trình đào tạo theo hệ thống tín chỉ góp phần đổi mới công tác đào tạo

và quản lý tại các trường đại học Việt Nam Từ kết quả khảo sát thực tiễn về quản

lý hoạt động học tập của sinh viên theo hệ thống tín chỉ ở trường đại học Việt Nam, luận án đã đề xuất 5 giải pháp quản lý hoạt động học tập của sinh viên theo hệ thống tín chỉ, đó là: Đổi mới cơ bản nhận thức hoạt động học tập của sinh viên đại học từ

hệ thống niên chế sang tín chỉ; Xây dựng bộ máy và hệ thống quản lý hoạt động học tập, quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học theo hệ thống tín chỉ; Hoàn thiện quy chế hướng dẫn hoạt động học tập của sinh viên đại học theo

hệ thống tín chỉ; Quản lý kế hoạch hoạt động học tập của sinh viên đại học theo hệ thống tín chỉ; Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động học tập của sinh viên đại học theo hệ thống tín chỉ [21]

Qua nghiên cứu luận án tiến sĩ quản lý giáo dục của tác giả Trần Trung Dũng

(2016) về “Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo định hướng phát triển

năng lực học sinh” cho thấy quản lý hoạt động học tập theo hướng phát triển năng lực

là giúp người học thấu hiểu “Học để làm gì - Học cái gì” để có năng lực đích thực, đồng thời bồi dưỡng cho người học cách “Học hiệu quả” để có năng lực bền vững [13]

Đề tài luận án tiến sĩ “Quản lý hoạt động học tập của học sinh trường Dự bị

đại học dân tộc đáp ứng yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi” của tác giả

Đặng Xuân Cảnh (2016) đã chỉ ra rằng, có thể khắc phục những hạn chế, bất cập trong quản lý hoạt động học tập của học sinh trường Dự bị đại học Dân tộc nhờ vận dụng mô hình CIPO Trên cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập, những đặc thù trong hoạt động học tập của học sinh trường Dự bị đại học Dân tộc và mô hình CIPO, luận án đề xuất và thiết lập được mô hình CIPO trong quản lý hoạt động học tập của học sinh trường Dự bị đại học Dân tộc đáp ứng yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho

trình; quản lý kết quả đầu ra; tác động của bối cảnh đến quản lý hoạt động học tập của học sinh Mô hình này sẽ góp phần tích cực vào tri thức lý luận trong việc đổi mới quản lý hoạt động học tập của học sinh trường Dự bị đại học Dân tộc [7]

Tác giả Trương Thị Dung (2016) với đề tài luận án: “Tổ chức hoạt động học

tập môn Toán cho học sinh THPT theo hướng bồi dưỡng năng lực phát hiện các quy luật toán học” đã đưa ra một cách hiểu về quy luật Toán học trong Chương

trình môn Toán THPT; xác định và làm sáng tỏ một số biểu hiện của học sinh có năng lực phát hiện các quy luật Toán học; xác định và trình bày những vấn đề về vai trò của việc bồi dưỡng cho học sinh năng lực phát hiện các quy luật Toán học trong dạy học môn Toán và các yêu cầu của việc tổ chức hoạt động học tập theo hướng bồi dưỡng năng lực phát hiện Luận án đã đề xuất 6 biện pháp dạy học nhằm góp phần bồi dưỡng năng lực phát hiện quy luật Toán học cho học sinh trong dạy học toán ở trường THPT [12]

Bàn về nội dung quản lý hoạt động học tập của học sinh, tác giả Cao Thanh Tuấn (2013) với đề tài nghiên cứu “Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh ở các trường tỉnh Đồng Nai” (Trường Đại học Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng: Hiện nay có rất nhiều quan điểm quản lý khác nhau, tùy theo cách tiếp cận mà nội dung quản lý sẽ khác nhau Với cách tiếp cận theo các thành tố trong cấu trúc của hoạt động dạy học, nội dung quản lý hoạt động học tập của học sinh trường TCCN bao gồm: Quản lý mục tiêu, nhiệm vụ học tập của học sinh; Quản lý chương trình, nội dung học tập của học sinh; Quản lý phương pháp học tập của học sinh; Quản lý hình thức tổ chức học tập của học sinh; Quản lý về thời gian học tập của học sinh; Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh; Quản lý bảo đảm các điều kiện hỗ trợ hoạt động học tập

Cũng bàn về vấn đề này, tác giả Đoàn Út Bẩy (2017) với đề tài luận văn thạc sĩ

“Quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú ở các trường THPT trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang” (Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội), trên cơ sở tiếp cận chức năng quản lý, tác giả cho rằng: nội dung quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú bao gồm: Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú; Tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú; Lãnh đạo,chỉ đạo thực hiện kế hoạch quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú; Kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh bán trú

Tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (2017) với đề tài luận văn: “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh Trường THPT Tân Trào thành phố Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học” (Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội), trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường THPT Tân Trào - Tuyên Quang, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo quan điểm tiếp cận năng lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới PPDH nói chung và môn tiếng Anh nói riêng

Tác giả cho rằng: Quản lý hoạt động học của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực cần căn cứ quản lý tốt hoạt động học tập trên lớp, học tập ở nhà và khen thưởng - kỷ luật trong thực hiện nền nếp học tập môn tiếng Anh Ngoài ra, giáo viên cần tạo sân chơi cho các em học sinh qua hình thức các câu lạc bộ mà các em yêu thích như: câu lạc bộ thơ, câu lạc bộ phóng viên nhỏ, câu lạc bộ HS yêu thích văn học, … qua đó, giúp học sinh tìm hiểu kiến thức, phát triển trí tuệ phù hợp năng lực trí tuệ của học sinh, làm tốt sẽ kích thích hoạt động học tập của học sinh

Đề tài “Quản lý hoạt động học tập môn Ngữ văn của học sinh ở các trường

THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội” của tác giả Trần Thị Lệ Hà (2018) đã làm

rõ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Ngữ văn của học sinh ở các trường THCS; khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động học tập môn Ngữ văn của học sinh, quản lý hoạt động học tập môn Ngữ văn của học sinh ở các trường THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Từ đó đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Ngữ văn của học sinh ở các trường THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội [20]

Tác giả Nguyễn Thế Vinh (2018) đã nghiên cứu về “Quản lý hoạt động học

tập của học viên ở các trường sĩ quan quân đội theo hướng phát triển năng lực”

Luận án đã xây dựng khung lý luận về hoạt động học tập và quản lý hoạt động học tập của học viên ở các trường sĩ quan quân đội theo hướng phát triển năng lực (theo năng lực đầu ra); chỉ ra các yếu tố tác động đến quản lý hoạt động học tập theo năng lực đầu ra của học viên ở các trường sĩ quan quân đội; khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động học tập và quản lý hoạt động học tập theo năng lực đầu ra của học viên ở các trường sĩ quan quân đội Từ đó, luận án đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý hoạt động học tập theo năng lực đầu ra của học viên ở các trường sĩ quan quân đội [49]

2.3 Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động dạy học môn Hóa học và quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Luận án của tác giả Đinh Thị Hồng Minh (2013) với đề tài “Phát triển năng

lực độc lập sáng tạo cho sinh viên Đại học Kỹ thuật thông qua dạy học Hóa học hữu cơ” đã hệ thống hóa, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến việc phát

triển năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên Đại học Kỹ thuật; Trình bày bản chất, đặc điểm, ưu nhược điểm của một số phương pháp dạy học tích cực có thể vận dụng

để phát triển năng lực độc lập sáng tạo cho sinh viên trong dạy học Hóa học hữu cơ; Tiến hành nghiên cứu, điều tra phân tích một số vấn đề thực tiễn có liên quan đến việc phát triển năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên Đại học Kỹ thuật thông qua dạy học Hóa học hữu cơ Từ đó, đề xuất 4 định hướng, 5 nguyên tắc, 4 biện pháp phát triển năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên ngành kỹ thuật thông qua dạy học môn Hóa học hữu cơ [31]

Luận văn của tác giả Trần Thị Thu (2014) nghiên cứu vấn đề “Quản lý hoạt

động dạy học môn Hóa học ở trường THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh”

đã chỉ ra các biện pháp quản lý: phân cấp trong công tác quản lý, chú trọng phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học; chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên Hóa học nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học bộ môn; quản lý việc khai thác và sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động dạy môn Hóa học; chỉ đạo xây dựng kế hoạch, bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học nhằm nâng cao kết quả đạt được trong các kỳ thi; chỉ đạo và quản lý việc hướng dẫn cách học môn Hóa học cho học sinh; tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giảng dạy môn Hóa học nhằm thực hiện tốt quy chế chuyên môn [43]

Luận văn của tác giả Phạm Cao Sang (2016) về “Biện pháp quản lý hoạt

động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Hóa học theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại các trường THPT tỉnh Kon Tum” đã đưa ra những biện pháp

bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về hoạt động kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh; bồi dưỡng giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh; xây dựng và quản lý quy trình kiểm tra đánh giá môn Hóa học theo hướng đổi mới nhằm phát triển năng lực của học sinh [40]

Bài viết của tác giả Phạm Vũ Nhật Uyên đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học

Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh với tiêu đề “ Dạy học tình huống và một số biện

pháp sử dụng tình huống trong dạy học Hóa học ở trường THPT” nhấn mạnh: Dạy

học tình huống là một hình thức dạy học gây hứng thú và có tính thực tiễn cao Tuy nhiên, việc sử dụng tình huống trong dạy học ở trường THPT nói chung và bộ môn Hóa học nói riêng hiện nay vẫn còn gặp không ít khó khăn Bài viết đã trình bày những vấn đề cơ bản của dạy học tình huống:khái niệm, những khó khăn trong dạy học tình huống và một số biện pháp sử dụng tình huống trong dạy học Hóa học ở trường THPT có hiệu quả [48]

Tóm lại, đã có một số sách, tài liệu dạy học, đề tài khoa học nghiên cứu về

quản lý hoạt động dạy học nói chung, quản lý hoạt động học tập của học sinh nói riêng Một số công trình đi sâu nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động học tập của học sinh gắn với từng môn học cụ thể Đó là cơ sở để tác giả nghiên cứu, tham khảo, kế thừa và tiếp tục nghiên cứu trong quá trình xây dựng luận văn của mình

Thông qua tổng quan cho thấy: đến nay, chưa có công trình khoa học nào trực tiếp nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện, cụ thể về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội Như vậy, việc

đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội là rất cần thiết, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

1) Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

2) Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội hiện nay và các yếu tố ảnh hưởng tới quản

lý hoạt động này

3) Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội và khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường trung học

cơ sở quận Hà Đông, Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về phạm vi nội dung: nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS công lập quận Hà Đông, Hà Nội tiếp cận theo chức năng quản lý, bao gồm: lập kế hoạch, quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS; kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

- Giới hạn về chủ thể quản lý: Trong nghiên cứu này có nhiều chủ thể tham gia vào vấn đề quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội như: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, tổ trưởng, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn Hóa học, ban cán sự lớp, cha mẹ học sinh Chủ thể chính quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh là Hiệu trưởng các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội

- Giới hạn địa bàn và khách thể khảo sát thực trạng: Địa bàn quận Hà Đông

có 25 trường THCS, trong đó có 20 trường công lập, 05 trường tư thục Trong nghiên cứu này sẽ thực hiện khảo sát thực trạng trên cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh của 15 trường THCS

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài

- Tiếp cận hoạt động: Khi nghiên cứu hoạt động học tập môn Hóa học của

học sinh các trường THCS cần nghiên cứu về quản lý của Hiệu trưởng và hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS để làm bộc lộ rõ biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

- Tiếp cận năng lực: Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường

THCS là hoạt động hướng tới sự hình thành và phát triển các năng lực cơ bản cho học sinh THCS về học tập bộ môn Hóa học Tiếp cận năng lực sẽ tạo cơ sở phương pháp luận để luận giải một số các vấn đề lý luận cơ bản như: khái niệm, mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện, kiểm tra, đánh giá, các điều kiện thực hiện kế hoạch hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS Đồng thời đề xuất nội dung, cách thức tác động các biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

- Tiếp cận chức năng quản lý: Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của

học sinh các trường THCS cần dựa trên các chức năng cơ bản của hoạt động quản lý

đó là: Lập kế hoạch, tổ chức, kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS Các chức năng này cần phải được thể hiện xuyên suốt trong quá trình quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS của chủ thể Chủ thể quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS cần biết phối hợp một cách đồng bộ, hài hoà và chặt chẽ các chức năng quản lý trên trong quá trình quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu văn bản tài liệu

5.2.1.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu các tài liệu và văn bản nhằm xây dựng cơ sở lý luận của luận văn, xác định cách tiếp cận nghiên cứu và xây dựng công cụ khảo sát thực tiễn quản

lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

5.2.1.2 Nội dung nghiên cứu

Luận văn đã tiến hành nghiên cứu các văn bản quy định của Nhà nước (Luật giáo dục), các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hà Đông về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

Nghiên cứu các công trình trong và ngoài nước về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

5.2.1.3 Cách thức tiến hành

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các tài liệu từ đó xác định cơ sở lý luận, phương pháp tiếp cận và xây dựng công cụ nghiên cứu

5.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Bảng hỏi thực hiện bằng phiếu trưng cầu ý kiến đối với các cán bộ quản lý thuộc phòng giáo dục và cán bộ quản lý, giáo viên của các trường THCS

5.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Luận văn tiến hành phỏng vấn trực tiếp các cán bộ quản lý và giáo viên của

15 trường THCS xung quanh về vấn đề quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

5.2.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các phép toán thống kê để xử lý số liệu khảo sát định lượng, xây dựng các bảng số liệu, tìm các mối tương quan giữa các biến số

Các phương pháp từ 5.2.2 đến 5.2.2.4 được trình bày cụ thể ở chương 2 của luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài luận văn đã xây dựng được cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS Trong đó, bao gồm có các khái niệm liên quan đến đề tài, nội dung quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS và các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS quận Hà Đông Kết quả này góp phần làm phong phú thêm lý luận về quản lý hoạt động học tập môn học của học sinh ở các trường THCS

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đã đánh giá được thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý có tính khả thi, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh nói riêng, chất lượng dạy học môn Hóa học nói chung đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học cho các Hiệu trưởng, cán bộ quản lý và đội

ngũ giáo viên ở các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, mục lục, phần nội dung chính của luận văn được chia làm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh các trường THCS quận Hà Đông, Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC

CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.1.1 Khái niệm trường trung học cơ sở

Trung học cơ sở là một bậc học trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay Giáo dục THCS được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9; học sinh thông thường có độ tuổi tuổi từ 11 tới 14 Học sinh vào học lớp 6 phải hoàn thành chương trình tiểu học có độ tuổi là 11 tuổi Điều 2: Điều lệ trường trung học

quy định: “Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng”[5]

Trường THCS được sự quản lý trực tiếp của Phòng GD&ĐT (Quận, huyện), quy chế hoạt động do Bộ GD&ĐT ban hành; các môn học được dạy trong trường mang tính phổ thông, cơ bản nhưng ngày nay bên trong một số trường còn tổ chức các lớp chuyên; một số trường THCS là trường Chuyên, chỉ đào tạo các học sinh năng khiếu

Trong luận văn này khái niệm trường THCS được xác định như sau:

Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân, giáo dục cho học sinh từ từ lớp 6 đến lớp 9, học sinh thông thường có độ tuổi từ 11 tới 14 tuổi

1.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học cơ sở

Theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/6/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Điều lệ trường THCS, trường trung học phổ thông

và trường phổ thông có nhiều cấp học, trường THCS có nhiệm vụ và quyền hạn như sau: 1) Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển nhà trường gắn với điều kiện kinh

tế - xã hội của địa phương; xác định tầm nhìn, sứ mệnh, các giá trị cốt lõi về giáo dục, văn hóa, lịch sử và truyền thống của nhà trường 2) Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường theo Chương trình Giáo dục phổ thông do

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành 3) Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh, quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo 4)Thực hiện kế hoạch

phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công 5)Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia các hoạt động xã hội 6) Quản lý giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật 7) Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật…v.v

1.1.3 Mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở

Giáo dục THCS nhằm củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học; bảo đảm cho học sinh có học vấn phổ thông nền tảng, hiểu biết cần thiết tối thiểu về

kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông hoặc chương trình giáo dục nghề nghiệp

1.2 Lý luận về hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học

cơ sở

1.2.1 Hoạt động học tập của học sinh trường trung học cơ sở

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ “Học là quá trình tương tác giữa cá thể với môi trường, kết quả là dẫn đến sự biến đổi bền vững về nhận thức, thái độ hay hành vi của

cá thể đó Học tập là việc học có chủ ý, có mục đích trước, được tiến hành bởi một hoạt động đặc thù - hoạt động học, nhằm thỏa mãn nhu cầu học của cá nhân” [30,

tr.16] Quan niệm của tác giả đề cập đến những hoạt động của cá nhân người học diễn

ra trong sự tương tác với môi trường và điều kiện cần thiết để lĩnh hội kiến thức, phát triển năng lực thỏa mãn nhu cầu nhất định của người học ở các trình độ khác nhau

Đối với học sinh ở các trường THCS, học tập là hoạt động cơ bản nhằm hướng vào việc nghiên cứu và tìm hiểu các quy luật của thế giới và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội Bản chất của hoạt động học tập là nhận thức độc đáo của người học

để mang lại những kết quả cho người học Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS mang tính hướng đích, có giá trị; thông qua đó làm cho kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của người học có sự phát triển, làm thay đổi nhận thức về hiện thực, có những thay đổi trong thái độ, hành vi Những thay đổi này giúp học sinh phát triển kiến thức, năng lực, thái độ của mình để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của một trình độ giáo dục nhất định và thích ứng với cộng đồng, dân tộc và nhân loại Theo quan điểm của UNESCO, mục đích hoạt động học tập nói chung và của học sinh nói riêng là học để biết, để làm, để chung sống và để tự khẳng định mình

Từ cách tiếp cận trên có thể xác định khái niệm hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS như sau:

Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS là tổng hợp các thao

tác có mục đích, có kế hoạch, với sự tích cực, tự giác cao của học sinh để lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng, nhằm hình thành phát triển tư duy, năng lực nhận thức và hoạt động, phẩm chất theo mục tiêu, yêu cầu giáo dục THCS đã xác định

Về bản chất, hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS nhằm thỏa mãn một nhu cầu học nhất định, được kích thích bởi động cơ học và được thực hiện bởi một hoạt động chuyên biệt - hoạt động học với nội dung, phương pháp, phương tiện học tập Học tập của học sinh ở các trường THCS là hoạt động chuyển hướng vào sự tái tạo lại tri thức ở người học, đó là sự phát hiện lại tri thức

Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, cả chính khóa, ngoại khóa,… dưới sự chỉ đạo của giáo viên Dù dưới hình thức nào người học cũng luôn là chủ thể của hoạt động học tập Người học là chủ thể của hoạt động học tập, là chủ thể có ý thức chủ động, tích cực sáng tạo trong nhận thức và rèn luyện nhân cách Người học cũng là đối tượng giảng dạy và giáo dục của thầy giáo; người học quyết định chất lượng học tập của mình

1.2.2 Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

1.2.2.1 Hoạt động dạy học môn Hóa Học ở trường trung học cơ sở

Dạy học là một quá trình toàn vẹn có sự thống nhất giữa hai mặt của các chức năng hoạt động dạy và hoạt động học Đó là quá trình vận động và phát triển của các thành tố tạo nên hoạt động dạy học Hiệu quả của hoạt động dạy học phụ thuộc vào mối quan hệ tương tác, sự hỗ trợ của hoạt động dạy và hoạt động học, hoạt động dạy học “là một quá trình bộ phận, một phương tiện trao đổi học vấn, phát triển năng lực

và giáo dục phẩm chất nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng nhận thức và thực hành” Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợp giữa hai tiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học Bản chất của hoạt động dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt động dạy và hoạt động học, sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạt động dạy học trong quá trình triển khai hoạt động dạy học

Hoá học là ngành khoa học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, nghiên cứu về thành phần cấu trúc, tính chất và sự biến đổi của các đơn chất và hợp chất Hoá học

kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực nghiệm, trên cơ sở thực nghiệm mà khái quát thành các học thuyết, định luật rồi vận động các nội dung kiến thức lý thuyết đó để giải thích các hiện tượng trong thực tiễn và thực nghiệm khoa học Thông qua hiện tượng của thực nghiệm mà tìm ra những điều chưa phù hợp của lý thuyết đó và một quan điểm mới lại được đưa ra, cứ như vậy mà Hóa học phát triển không ngừng Hóa học là cầu nối các ngành khoa học tự nhiên khác như vật lí, sinh học, y dược và địa chất học Những tiến bộ trong lĩnh vực hoá học gắn liền với sự phát triển của những phát hiện mới trong các lĩnh vực của các ngành sinh học, y học và vật lí Hoá học đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế

- xã hội Những thành tựu của hoá học được ứng dụng vào các ngành vật liệu, năng lượng, y dược, công nghệ sinh học, nông - lâm - ngư nghiệp và nhiều lĩnh vực khác

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Hoá học giúp học sinh có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực giáo dục khác Mỗi môn học đều có đặc thù riêng và có thế mạnh để hình thành và phát triển năng lực đặc thù của môn học Trong các môn học đó, Hóa học là môn học có điều kiện thuận lợi để triển khai đổi mới dạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy giáo dục STEM, một trong những xu hướng giáo dục đang được coi trọng

ở nhiều quốc gia trên thế giới

Dạy học môn Hóa học ở trường THCS là quá trình có mục đích, có tổ chức, phối hợp thống nhất giữa hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm trang bị kiến thức, hình thành và phát triển kỹ năng, năng lực thực hành Hóa học cho học sinh, đáp ứng mục tiêu yêu cầu của môn học, bậc học đề ra

Như vậy, hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường THCS là sự thống nhất giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Trong đó, hoạt động dạy là hoạt động nhằm tổ chức, điều khiển người học nắm vững hệ thống tri thức của môn Hóa học và hệ thống kỹ năng, năng lực thực hành Hóa học và năng lực tư duy sáng tạo Cụ thể, môn Hóa học ở bậc THCS giúp học sinh có được một

hệ thống kiến thức phổ thông, cơ - bản, thiết thực đầu tiên về Hóa học bao gồm những khái niệm cơ bản, định luật, học thuyết, một số chất Hóa học quan trọng;

hình thành một số kĩ năng thao tác với chất Hóa học, với thiết bị Hóa học đơn giản; biết quan sát và giải thích một số hiện tượng Hóa học trong tự nhiên; biết giải bài toán Hóa học theo công thức và phương trình Hóa học; hình thành cho học sinh phương pháp nghiên cứu Hóa - học (phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, cách suy luận từ hiện tượng quan sát đi đến bản chất của đối tượng nghiên cứu ….)

Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh là hoạt động tự giác, tích cực,

tự lực chiếm lĩnh ý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ, từ đó có được tri thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với mục tiêu của môn học và bậc học Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh có hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội

(tiếp thu thông tin dạy học của giáo viên) và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh

kiến thức Hóa học và phát triển năng lực Hóa học của mình (độc lập, tự giác, tích

cực)

1.2.2.2 Khái niệm hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

Dưới góc độ tâm lý học sư phạm, có thể hiểu: Hoạt động học tập là hoạt động lĩnh hội của người học sinh; học sinh tự giác, tích cực dưới sự điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnh khái niệm khoa học

Hoạt động học tập cũng có chức năng kép là lĩnh hội và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học một cách tự giác, tích cực nhằm biến tri thức của nhân loại thành học vấn của bản thân Có thể hiểu hoạt động học tập của học sinh là hoạt động tiếp thu những tri thức lý luận, khoa học Nghĩa là việc học không chỉ dừng lại ở việc nắm bắt những khái niệm đời thường mà học phải tiến đến những tri thức khoa học, những tri thức có tính chọn lựa cao, đã được khái quát hoá,

hệ thống hoá Hoạt động học tập không chỉ hướng vào việc tiếp thu những tri thức,

kĩ năng, kĩ xảo mà còn hướng vào việc tiếp thu cả những tri thức của chính bản thân hoạt động học Hoạt động học muốn đạt kết quả cao, người học phải biết cách học, phương pháp học, nghĩa là phải có những tri thức về chính bản thân hoạt động học

Như vậy hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo của các lứa tuổi học sinh, do

đó nó giữ vai trò quyết định trong việc hình thành và phát triển tâm lý của người học ở từng lứa tuổi tương ứng

Cũng như các môn học khác trong chương trình giáo dục THCS, hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh được tiến hành dưới sự chỉ đạo của người dạy và

được tổ chức trong điều kiện sư phạm nhất định Giáo viên giữ vai trò chủ đạo, trực tiếp định hướng hoạt động nhận thức của học sinh; đồng thời, người học phát huy tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong tự tổ chức mọi hành động học tập của mình Thời gian học tập bao gồm cả thời gian lên lớp chính khoá, ngoại khoá, tham quan, thực hành, tự học, thi, kiểm tra…

Nội dung môn Hoá học được thiết kế thành các chủ đề vừa bảo đảm củng cố các mạch nội dung, phát triển kiến thức và kĩ năng thực hành đã hình thành từ cấp học dưới, vừa giúp học sinh có hiểu biết sâu sắc hơn về các kiến thức cơ sở chung của hoá học, làm cơ sở để học tập, làm việc, nghiên cứu

Từ những phân tích trên đây, có thể khái niệm hoạt động học tập môn Hóa

học của học sinh ở các trường THCS như sau:

Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS là tổng thể các hành động nhận thức có mục đích, tích cực, sáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức, định hướng của giáo viên nhằm lĩnh hội những kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển trí tuệ theo mục tiêu yêu cầu của môn học; góp phần hình thành, phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục bậc THCS

1.2.2.3 Một số vấn đề lý luận về hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

1) Mục tiêu hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

+ Học sinh hiểu và nắm vững được một số chất hữu cơ và vô cơ quan trọng, gần gũi với đời sống và sản xuất như oxi, khôngkhí, H2, H2O, kim loại, phi kim, hidrocacbon, hợp chất hữu cơ có oxi, polyme

- Học sinh có được một số kiến thức cơ bản, kỹ thuật tổng hợp về nguyên liệu, sản phẩm, quá trình hóa học, thiết bị sản xuất hóa học và môi trường

b Về kĩ năng: Học sinh có những kỹ năng cơ bản sau:

- Học sinh biết cách làm việc khoa học, biết cách hoạt động để chiếm lĩnh kiến thức, biết thu thập, phân loại, tra cứu và sử dụng thông tin tư liệu, biết phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, có thói quen học tập và tự học

- Học sinh có kĩ năng cơ bản và tối thiểu làm việc với các chất hóa học và dụng cụ thí nghiệm như quan sát, thực nghiệm

- Học sinh có kĩ năng giải bài tập hóa học và tính toán

- Học sinh có biết vận dụng kiến thức để giải quyết một số vấn đề đơn giản của cuộc sống và thực tiễn

- Học sinh có ý thức tuyên truyền và vận dụng tiến bộ khoa học nói chung và Hóa học nói riêng vào đời sống, sản xuất ở gia đình và ở địa phương

- Có những phẩm chất, thái độ cần thiết như cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ

mỉ, chính xác, yêu chân lý khoa học, có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và

xã hội để có thể hòa nhập với môi trường thiên nhiên và cộng đồng

2) Nội dung hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

- Học sinh học, nắm vững các khái niệm hóa học cơ bản ban đầu về chất, nguyên

tử, nguyên tố hóa học, phản ứng hóa học, các định luật lý thuyết mở đầu về Hóa học

- Học sinh học và nắm vững các kiến thức cơ bản về các loại hợp chất vô cơ, kim loại, phi kim thông dụng, quan trọng và mối liên hệ giữa chúng Học sinh học

và nắm vững các khái niệm cơ bản về hóa học hữu cơ và một số hợp chất hữu cơ cơ bản có nhiều ứng dụng trong thực tế

- Đối với hóa vô cơ: Vận dụng lý thuyết chủ đạo để tìm hiểu các chất cụ thể như một vài nhóm nguyên tố, một số điển hình và các hợp chất có nhiều ứng dụng quan trọng, gần gũi trong thực tế đời sống, sản xuất hóa học Nội dung gồm: Tính chất vật

lý, tính chất hóa học đặc trưng, ứng dụng và điều chế các nguyên tố như: Clo, oxi, lưu

huỳnh, nhôm, sắt Cấu tạo phân tử, tính chất vật lý, tính chất hóa học, ứng dụng, điều chế của một số hợp chất vô cơ tiêu biểu, ví dụ như : HCl, CaO, SO2, Ca(OH)2…

- Đối với hóa hữu cơ: Vận dụng lý thuyết chủ đạo ở mức độ thích hợp để tìm hiểu chất hữu cơ cụ thể, một số chất hữu cơ tiêu biểu, có nhiều ứng dụng, gần gũi trong đời sống sản xuất Nội dung gồm: Công thức cấu thức, tính chất vật lý,tính chất hóa học, điều chế, ứng dụng của Hidrocacbon như: Metan, Etilen, Axetilen… Nắm vững các kiến thức cơ bản về tổng hợp mang tính hướng nghiệp, giáo dục môi trường

- Học sinh học và nắm vững các kiến thức cơ bản về tổng hợp mang tính hướng nghiệp, giáo dục môi trường

3) Hình thức hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Học tập môn Hóa học của học sinh được tổ chức dưới 2 hình thức: hoạt động học tập trên lớp và hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp Hoạt động học tập trên lớp (học chính khóa, ngoại khóa) và hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp (bao gồm: Tự học, trải nghiệm sáng tạo, hoạt động đoàn đội), các hoạt động này chủ yếu diễn ra trong nhà trường

Học sinh tham gia hoạt động học tập trên lớp theo tổ chức và hướng dẫn của giáo viên Học sinh thực hiện hoạt động học tập trên lớp theo thời khóa biểu đúng quy định và tham gia đầy đủ các buổi thực hành, thí nghiệm

Đối với hình thức học tập ngoài giờ lên lớp, học sinh có thể tham gia các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo, tham gia Câu lạc bộ hóa học hoặc thực hiện tự học ở ngoài nhà trường Trong đó, tự học giữ vai trò quan trọng trong hoạt động học tập của học sinh

4) Phương pháp hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Các phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh bao gồm: Nghe giảng, quan sát, đàm thoại, thực hành, giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, hợp tác, thí nghiệm, thực nghiệm Học sinh cần đọc và học thuộc kiến thức trong phạm vi bài giảng Lập sơ đồ hệ thống hóa bài học Học hết vở ghi kết hợp đọc sách, tài liệu tham khảo Đọc tài liệu trước khi nghe thầy cô giảng bài Học sinh cần nghiên cứu học tập theo dự án thầy cô giao Đọc sách kết hợp thu thập thông tin qua internet Học liên

hệ với thực tiễn Học tập thông qua trải nghiệm (thực hành, thí nghiệm) Trao đổi thông tin về môn học với thầy cô, bạn bè Tự giác làm bài tập kiểm tra, đánh giá mà thầy cô đã xây dựng

Phương pháp đặc trưng trong dạy học môn Hóa học ở trường THCS là các phương pháp thí nghiệm, thực nghiệm Phương pháp dạy học môn Hóa học đòi hỏi thầy và trò phải có sự phối hợp chặt chẽ trong các khâu, các bước thí nghiệm, thực nghiệm, phải chuẩn bị phương tiện và điều kiện vật chất đảm bảo cho hoạt động của thầy và hoạt động của trò

5) Nguồn lực và điều kiện phục vụ hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Nguồn lực về con người phục vụ, đảm bảo hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh THCS là tổ (nhóm) giáo viên Hóa học Đây là yếu tố không thể thiếu được đối với hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh Giáo viên cung cấp kiến thức, hướng dẫn học sinh thực hành và tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Một yếu tố quan trọng khác không thể thiếu được đối với học tập môn Hóa học của học sinh là cơ sở vật chất, thiết bị dạy học môn Hóa học Bên cạnh đó các yếu tó quan trọng như: Tài liệu, sách tham khảo phục vụ học tập môn Hóa học Kinh phí dành cho tổ chức hoạt động học tập môn Hóa học Nhà trường phải bố trí đầy đủ các phòng học chức năng như: phòng thí nghiệm, phòng máy vi tính và các

đồ dùng dạy học môn Hóa học mang tính trực quan để phục vụ cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và học tập của giáo viên, học sinh Bên cạnh đó, thư viện nhà trường cũng phải đảm bảo đầy đủ, phong phú, đa dạng các loại tài liệu, sách tham khảo phục vụ cho hoạt động học tập môn Hóa học Thông qua các hoạt động trong phòng thí nghiệm, phòng máy vi tính, đồ dùng học tập tính trực quan sẽ thúc đẩy động cơ học tập, kích thích hứng thú học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức

Một điều kiện cơ bản khác phục vụ cho học tập môn Hóa học của học sinh là

sự phối hợp của giáo viên chủ nhiệm, phối hợp của gia đình học sinh Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên môn Hóa học và gia đình học sinh phải phối hợp chặt chẽ trong chỉ đạo, hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch và thực hiện tốt nền nếp học tập

1.3 Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

1.3.1 Quản lý và các chức năng quản lý

1.3.1.1 Khái niệm quản lý

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức

Có thể đưa ra khái niệm chung nhất về quản lý như sau:

Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích, có hệ thống của chủ thể quản

lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm đạt được mục đích của tổ chức 1.3.1.2 Các chức năng quản lý

Chức năng quản lý là một dạng hoạt động quản lý đặc biệt thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm đạt được một mục tiêu nhất định Quản lý có bốn chức năng: Lập kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra

- Chức năng lập kế hoạch: Đây là chức năng đầu tiên của quản lý giáo dục,

giúp trù liệu các yếu tố cho việc thực hiện Lập kế hoạch là hoạch định những công việc cần thực hiện một cách chủ động và khoa học Lập kế hoạch gồm xây dựng mục tiêu, chương trình hành động, tính toán nguồn lực, phương tiện cần thiết và thời gian (tiến hành, hoàn thành)

- Chức năng tổ chức : Tổ chức là việc thiết kế cơ cấu các bộ phận sao cho

phù hợp với mục tiêu của tổ chức; thực hiện chức năng tổ chức trong quản lý phải chú ý đến phương thức hoạt động, đến quyền hạn của từng bộ phận, tạo điều kiện cho sự liên kết ngang, dọc và đặc biệt chú ý đến việc bố trí cán bộ - người vận hành các bộ phận của tổ chức

- Chức năng chỉ đạo: là quá trình sử dụng quyền lực quản lý để tác động đến

các đối tượng bị quản lý một cách có chủ đích nhằm phát huy hết tiềm năng của họ hướng vào việc đạt mục tiêu chung của hệ thống Đây là chức năng thể hiện năng lực của người quản lý Sau khi hoạch định kế hoạch và sắp xếp tổ chức, người cán

bộ quản lý phải điều khiển cho hệ thống hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu đã đề

ra Người điều khiển hệ thống phải là người có tri thức và kỹ năng ra quyết định và

tổ chức thực hiện quyết định

- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là một quá trình, bao gồm các bước: xây

dựng các tiêu chuẩn, đo đạc việc thực hiện, điều chỉnh các sai lệch nhằm làm cho toàn bộ hệ thống đạt mục tiêu đã định Mục đích cuối cùng của kiểm tra là điều chỉnh quyết định quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu quản lý đã đề ra Ngoài mục đích này, kiểm tra còn phải gắn với mục đích phát triển tổ chức và cá nhân

Các chức năng quản lý có mối liên hệ chặt chẽ, tác động và chi phối lẫn nhau tạo thành một chu trình quản lý của người quản lý

1.3.2 Lý luận về quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

1.3.2.1 Khái niệm quản lý hoạt động học tập môn Hóa học

Trong hoạt động quản lý ở các THCS, quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh là một trong những nội dung quan trọng nhằm hướng tới giúp cho học sinh lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng tư duy, hình thành thái độ cần thiết đáp ứng yêu cầu bậc học Trong đó, đối tượng quản lý ở đây là học sinh, quá trình học tập môn Hóa học của học sinh Phương tiện quản lý là các quy định, kế hoạch được

cụ thể hoá thành công cụ quản lý Quản lý là một khoa học, vừa có tính khách quan (theo quy luật), vừa mang tính chủ quan của chủ thể quản lý

Từ những phân tích ở trên có thể xác định khái niệm quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS như sau:

Quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS là những tác động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh nhằm giúp cho học sinh đạt được mục tiêu, yêu cầu của học tập môn học tại trường THCS

Từ khái niệm chúng ta nhận thấy, quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS bao gồm các dấu hiệu đặc trưng sau:

Thực chất quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS là những tác động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh trong tìm tòi, nghiên cứu, lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng môn học, qua đó hình thành, phát triển, hoàn thiện phẩm chất nhân cách toàn diện theo mục tiêu yêu cầu giáo dục

Mục đích quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS là nhằm phát huy tối đa tiềm năng, trí tuệ, sự năng động, sáng tạo, tính “tích cực hoá” của chủ thể quản lý đối với hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh, với mục đích cuối cùng là không ngừng nâng cao chất lượng học tập môn Hóa học, góp phần thực hiện tốt mục tiêu quản lý và nhiệm vụ giáo dục toàn diện của nhà trường

Chủ thể quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh ở các trường THCS là Ban Giám hiệu nhà trường mà đứng đầu là Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên môn Hóa học và chính bản thân mỗi học sinh

1.3.2.2 Nội dung quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trung học cơ sở

a Quản lý việc thực hiện mục tiêu hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Nội dung quản lý thực hiện mục tiêu học tập bao gồm:

1) Xác định rõ mục tiêu học tập môn Hóa học: Nhà trường, giáo viên phải xác định rõ mục tiêu, thể hiện trong kế hoạch dạy học môn Hóa học Chú trong mục tiêu trang bị hệ thống kiến thức, kỹ năng Hóa học sát với thực tế; góp phần phát triển năng lực trí tuệ, tư duy trừu tượng, tư duy logic và ngôn ngữ chính xác, đồng thời rèn luyện các phẩm chất của tư duy cho học sinh

2) Quá trình thực hiện mục tiêu học tập: Giáo viên môn Hóa học cần cụ thể hóa mục tiêu học tập của từng từng phần học, bài học (Hóa vô cơ và Hóa hữu cơ); đảm bảo tính thống nhất giữa mục tiêu hoạt động học tập nói chung với mục tiêu học tập môn Hóa học; đồng thời hướng dẫn, giám sát học sinh biết xác định mục tiêu học tập, xây dựng kế hoạch học tập và thực hiện kế hoạch để đạt được mục tiêu học tập Trong quản lý, hiệu trưởng cần có biện pháp tạo điều kiện hỗ trợ để giáo viên và học sinh thực hiện mục tiêu học tập, như thời gian, cơ sở vật chất, trang thiết bị; phối hợp giữa nhà trường, tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh trong việc

tổ chức thực hiện mục tiêu học tập;

3) Tổ chức chỉ đạo giám sát, kiểm tra, điều chỉnh việc thực hiện mục tiêu học tập môn Hóa học của học sinh: Hiệu trưởng, tổ chuyên môn Hóa học trong mỗi nhà trường giám sát, kiểm tra định kỳ, đột xuất đối với giáo viên Hóa học trong thực hiện mục tiêu dạy học; thông qua giáo viên giám sát, kiểm tra thường xuyên, liên tục việc thực hiện mục tiêu học tập của học sinh; hướng dẫn học sinh tự giám sát, tự kiểm tra việc thực hiện mục tiêu học tập môn Hóa học theo từng giai đoạn Trong quá trình kiểm tra, giám sát nếu việc thực hiện mục tiêu dạy và học môn Hóa học còn chưa đúng hướng, các chủ thể quản lý cần có kế hoạch điều chỉnh kịp thời, nhằm đảm bảo cho mục tiêu học tập môn Hóa học được thực hiện hiệu quả

b Quản lý thực hiện nội dung học tập môn Hóa học của học sinh

Quản lý thực hiện nội dung học tập môn Hóa học của học sinh là nội dung

cơ bản trong quản lý hoạt động học tập môn Hóa học Một số khía cạnh cơ bản của quản lý nội dung học tập môn Hóa học của học sinh gồm:

- Tổ chức hoạt động học tập để học sinh học, nắm vững các khái niệm hóa học cơ bản ban đầu về chất, nguyên tử, nguyên tố hóa học, phản ứng hóa học, các định luật lý thuyết mở đầu về hóa học

- Tổ chức hoạt động học tập để học sinh học và nắm vững các kiến thức cơ bản về các loại hợp chất vô cơ, kim loại, phi kim thông dụng, quan trọng và mối liên hệ giữa chúng

- Tổ chức hoạt động học tập để học sinh học và nắm vững các khái niệm cơ bản

về hóa học hữu cơ và một số hợp chất hữu cơ cơ bản có nhiều ứng dụng trong thực tế

- Tổ chức hoạt động học tập để học sinh học và nắm vững các kiến thức cơ bản về tổng hợp mang tính hướng nghiệp, giáo dục môi trường

Việc quản lý thực hiện nội dung học tập môn Hóa học bao gồm các nội dung

cơ bản như: Hiệu trưởng phổ biến cho tổ chuyên môn, giáo viên môn Hóa học những sửa đổi trong nội dung chương trình dạy học theo quy định của Bộ GD&ĐT, theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới Chỉ đạo tổ chức cho giáo viên nghiên cứu thảo luận những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình dạy học môn Hóa học và tìm biện pháp thực hiện Hướng dẫn giáo viên môn Hóa học xây dựng, đổi mới, thực hiện

và phát triển chương trình môn Hóa học theo tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông, hướng vào việc phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học, chú trọng phát triển trí tuệ, rèn luyện kỹ năng tư duy cho học sinh thông qua học tập môn Hóa học

Hiệu trưởng chỉ đạo xây dựng lịch trình giảng dạy phù hợp, đúng quy định trên cơ sở của nội dung học tập; xây dựng thời khóa biểu học tập môn Hóa học cho từng khối, lớp học; tạo điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ học tập để giáo viên và học sinh thực hiện tốt nội dung học tập Đối với giáo viên môn Hóa học, giảng dạy các nội dung học tập cho học sinh theo lịch trình đã xây dựng; tổ chức các hoạt động học tập môn Hóa học phù hợp với đối tượng học sinh theo quan điểm dạy học phân hóa; hướng dẫn học sinh phương pháp học tập phù hợp với nội dung học tập Đối với học sinh, xác định nội dung học tập của từng bài học; thực hiện nội dung học tập môn Hóa học theo hướng dẫn của giáo viên

Chỉ đạo các giáo viên kiểm tra, giám sát việc thực hiện nội dung học tập môn Hóa học Để đảm bảo việc thực hiện nội dung học tập môn Hóa học, hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên và tổ chuyên môn Hóa học cân đối thời gian giảng dạy, không

cắt xén, dồn ép chương trình; giám sát, kiểm tra nền nếp học tập môn Hóa học của học sinh, đảm bảo việc lên lớp học tập đúng quy định; chỉ đạo giáo viên thường xuyên kiểm tra nội dung học tập đối với học sinh theo từng phần học, bài học

Sau mỗi lần kiểm tra, giám sát, Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn Hóa học họp, nhận xét, đánh giá những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình thực hiện nội dung học tập, điều chỉnh nội dung học tập theo định hướng phát triển năng lực, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, kích thích khả năng chủ động, sáng tạo và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh THCS

c Quản lý thực hiện hình thức học tập môn Hóa học của học sinh

Quản lý thực hiện hình thức học tập môn Hóa học của học sinh có một số khía cạnh cơ bản sau:

Tổ chức hoạt động học tập để học sinh thực hiện hoạt động học tập trên lớp theo thời khóa biểu đúng quy định Tổ chức để sinh tham gia hoạt động học tập trên lớp theo tổ chức và hướng dẫn của giáo viên

Tổ chức để học sinh tham gia đầy đủ các buổi thực hành, thí nghiệm Tổ chức

để sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo tại nhà trường

Tổ chức để học sinh học sinh thực hiện tự học ở ngoài nhà trường Tổ chức

để sinh học sinh tham gia Câu lạc bộ hóa học của nhà trường.

Mỗi nội dung học tập môn Hóa học cần có hình thức tổ chức hoạt động học tập tương ứng Do đó, Hiệu trưởng các trường THCS chỉ đạo xây dựng kế hoạch tổ chức các hình thức học tập môn Hóa học, phân công giáo viên giảng dạy, sắp xếp thời khóa biểu, thời gian biểu học tập, chỉ đạo giáo viên nghiên cứu nội dung và phương pháp phù hợp với từng hình thức học tập, chỉ đạo học sinh thực hiện đầy đủ các hình thức học tập môn Hóa học Cụ thể: Tổ chức hoạt động học tập để học sinh thực hiện hoạt động học tập trên lớp theo thời khóa biểu đúng quy định; tổ chức để học sinh tham gia đầy đủ các buổi thực hành, thí nghiệm; tổ chức để sinh tham gia hoạt động học tập trên lớp theo tổ chức và hướng dẫn của giáo viên; tổ chức để sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, Câu lạc bộ Hóa học, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại nhà trường; đồng thời, tổ chức tốt hoạt động tự học của học sinh

Trong quá trình thực hiện các hình thức tổ chức học tập môn Hóa học, các chủ thể quản lý cần quan tâm đến các nội dung như: Lập kế hoạch bài học để cụ thể hóa

nội dung học tập môn Hóa học cho từng nhóm đối tượng học sinh (chú trọng bồi dưỡng 2 đầu là nâng khá và đẩy yếu); xác định mức độ nội dung bài học cho phù hợp với năng lực của học sinh; giao nhiệm vụ và hướng dẫn nội dung học tập cho học sinh phù hợp với năng lực học tập của học sinh; tổ chức cho học sinh vận dụng các phương pháp học tập; thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng tự học trên lớp cho học sinh; khuyến khích học Hóa học tập bằng phương pháp tích cực; tổ chức phụ đạo cho học sinh yếu, kém và bồi dưỡng, nâng cao kiến thức cho học sinh khá, giỏi; tổ chức các phong trào thi đua học tập trong học sinh bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú

Để quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp môn Hóa học, Hiệu trưởng các trường THCS xây dựng các quy định về nội quy, nền nếp tự học, sau đó thực hiện chính quy hóa hoạt động tự học Bên cạnh đó, định kỳ hoặc đột xuất, Hiệu trưởng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hình thức tổ chức học tập môn Hóa học cho học sinh; chỉ đạo giáo viên môn Hóa học, giáo viên chủ nhiệm giám sát thời khóa biểu, giám sát việc thực hiện nền nếp học tập môn Hóa học, đảm bảo học sinh

sử dụng thời gian tự học trong ngày hiệu quả

d Quản lý thực hiện phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh

Khi đã có kế hoạch và nội dung học tập môn Hóa học thì phương pháp học tập sẽ đóng vai trò quyết định chất lượng hoạt động học tập môn Hóa học Vì thế, học sinh phải có những phương pháp học tập phù hợp với phương pháp giảng dạy của giáo viên, với nội dung học tập thì hoạt động học tập mới đạt hiệu quả cao

Một số khía cạnh cơ bản của quản lý thực hiện phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh gồm:

Tổ chức để cho học sinh đọc và học thuộc kiến thức trong phạm vi bài giảng

Tổ chức để cho học sinh lập sơ đồ hệ thống hóa bài học.Tổ chức để cho học sinh học hết vở ghi kết hợp đọc sách, tài liệu tham khảo

Tổ chức để cho học sinh đọc tài liệu trước khi nghe thầy cô giảng bài Tổ chức để cho học sinh học lý thuyết liên hệ với thực tiễn thực nghiệm và hoạt động trải nghiệm

Tổ chức để cho học sinh nghiên cứu học tập theo dự án thầy cô giao Hướng dẫn học sinh đọc sách kết hợp thu thập thông tin qua internet

Tổ chức để cho học sinh học tập thông qua trải nghiệm (thực hành, thí nghiệm) Tổ chức để cho học sinh trao đổi thông tin về môn học với thầy cô, bạn bè

Tổ chức để cho học sinh tự giác làm bài tập kiểm tra, đánh giá mà thầy cô đã xây dựng

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên môn Hóa học có kế hoạch hướng dẫn học sinh các phương pháp học tập phù hợp với từng hình thức học tập; giáo viên chỉ đạo học sinh chủ động tìm tòi các phương pháp học tập phù hợp với năng lực cá nhân và nội dung học tập Giúp học sinh tìm ra phương pháp học tập theo hướng chủ động tìm tòi kiến thức, nâng cao sự tự học; hình thành các phương pháp học tập trên lớp (nghe giảng, ghi chép, hiểu và vận dụng, trình bày vấn đề, thảo luận ); phương pháp tự học (củng cố, ghi nhớ kiến thức học trên lớp, hoàn thành bài tập được giao, nghiên cứu tài liệu, thảo luận, trao đổi nhóm); phương pháp học tập đặc trưng của môn Hóa học Theo quan điểm dạy học phân hóa ở bậc THCS, việc tổ chức các hoạt động học tập môn Hóa học phải dựa trên năng lực, hứng thú, nhu cầu, sở thích của người học Do vậy, giáo viên cần nắm bắt cụ thể từng đối tượng học sinh, hướng dẫn học sinh sử dụng phương pháp học tập môn Hóa học phù hợp với năng lực, trình độ cá nhân; phân hóa mức độ sử dụng phương pháp học tập của học sinh;

có kế hoạch bồi dưỡng phương pháp học tập cho học sinh

Trong quá trình tổ chức hoạt động học tập môn Hóa học cho học sinh, giáo viên cần thường xuyên kiểm tra, giám sát các phương pháp học sinh đã thực hiện Hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả của các phương pháp học tập mà học sinh sử dụng Giáo viên giúp học sinh biết phân tích, tìm ra những ưu điểm và hạn chế của mỗi phương pháp, từ đó, học sinh chủ động điều chỉnh, cải tiến phương pháp học tập cho phù hợp và hiệu quả

đ Quản lý nguồn lực, cơ sở vật chất và điều kiện đảm bảo cho hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Nguồn lực về con người phục vụ, đảm bảo hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh THCS là tổ (nhóm) giáo viên Hóa học Đây là yếu tố không thể thiếu đối với học tập môn Hóa học của học sinh Giáo viên cung cấp kiến thức, hướng dẫn học sinh thực hành và tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Vì vậy, quản lý nguồn lực này là rất cần thiết của Hiệu trưởng các trường THCS

Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học giúp giáo viên tổ chức và thực hiện tốt các hoạt động giảng dạy, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và nắm vững kiến thức Thông

qua các hoạt động trong phòng thí nghiệm, phòng máy vi tính, đồ dùng học tập môn Hóa học mang tính trực quan đáp ứng đầy đủ hoạt động học tập môn Hóa học sẽ thúc đẩy động cơ học tập, kích thích hứng thú học sinh trong quá trình tiếp nhận kiến thức Vì vậy, các nhà trường phải đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị học tập, Hiệu trưởng các trường THCS cần khai thác triệt để các nguồn lực, huy động sự đầu tư, đóng góp của cộng đồng; huy động, động viên giáo viên, học sinh làm đồ dùng học tập và có

kế hoạch bổ sung hằng năm Việc tăng cường mua sắm thiết bị học tập phải đi đôi với quản lý và sử dụng hiệu quả, gắn liền với việc kiểm tra, giám sát thường xuyên trang thiết bị Để khai thác có hiệu quả các thiết bị hiện có, hiệu trưởng chỉ đạo các

Tổ chuyên môn Hóa học, cán bộ kỹ thuật hướng dẫn giáo viên, chỉ đạo giáo viên hướng dẫn học sinh cách thức sử dụng thiết bị học tập, có ý thức bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường

1.3.3 Chủ thể quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trung học cơ sở

1.3.3.1 Hiệu trưởng và cán bộ quản lý nhà trường

Hiệu trưởng là chủ thể chính trong học tập môn Hóa học của học sinh trung học

cơ sở Căn cứ vào hướng dẫn, quy định của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT Hà Nội và Phòng GD&ĐT quận/huyện, Hiệu trưởng ra quyết định về tổ chức trong nhà trường: về mục đích, nội dung, hình thức và phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh

Hiệu trưởng cũng là người quyết định về kinh phí, điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cho học tập môn Hóa học của học sinh, quyết định về thời gian và lực lượng tham gia quản lý học tập môn Hóa học của học sinh

Cùng với Hiệu trưởng, các phó Hiệu trưởng giúp Hiệu trưởng triển khai, tổ chức hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh của nhà trường Hiệu trưởng có thể phân công cho một phó Hiệu trưởng trực tiếp phụ trách quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Ngoài Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng còn có các trưởng, phó phòng chức năng của nhà trường tham gia quản lý học tập môn Hóa học của học sinh Các phòng chức năng đảm bảo về kinh phí, cơ sở vật chất (phòng học, máy chiếu, bảng, bút, không gian tổ chức, các phương tiện đi lại…) cho quản lý và tiến hành học tập

môn Hóa học của học sinh

1.3.3.2 Tổ bộ môn và giáo viên

Tổ bộ môn là người tổ chức triển khai các quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trong nhà trường theo kế hoạch đã được Hiệu trưởng phê duyệt, là người chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng triển khai học tập môn Hóa học của học sinh

Tổ bộ môn chỉ đạo trực tiếp các giáo viên trong bộ môn của mình tổ chức thực hiện hoạt động dạy và hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Giáo viên là người trực tiếp triển khai hoạt động dạy và học tập môn Hóa học của học sinh theo sự chỉ đạo của tổ bộ môn và theo quyết định của Hiệu trưởng trường THCS Giáo viên tổ chức thực hiện mục đích, nội dung, hình thức và phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh

1.3.3.3 Các tổ chức chính trị, đoàn thể trong trường

Cùng với Ban Giám hiệu, các phòng ban của nhà trường, các tổ chức chính trị, đoàn thể trong trường như chi bộ, đội thiếu niên, công đoàn cũng là những chủ thể tham gia quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

Chi bộ là tổ chức lãnh đạo về chủ trương, đường lối thực hiện hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh Công đoàn là tổ chức động viên cán bộ, công nhân

viên, giáo viên thực hiện quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở

1.4.1 Năng lực và kinh nghiệm quản lý của cán bộ quản lý giáo dục ở các trường trung học cơ sở

Phẩm chất, năng lực của cán bộ quản lý nhà trường mà đứng đầu là người hiệu trưởng ở các nhà trường có vai trò đặc biệt quan trọng đến chất lượng, hiệu quả quản

lý hoạt động học tập môn Hóa học Các chủ thể quản lý là những người chịu trách nhiệm về chất lượng và hiệu quả mọi hoạt động của trường thuộc quyền quản lý

Việc quản lý hoạt động học tập của học sinh có hiệu quả hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức và năng lực triển khai trong thực tiễn của các chủ thể quản lý Sự am hiểu sâu sắc về lĩnh vực chuyên môn, về tâm lý, nguyện vọng của từng học sinh của các chủ thể quản lý, để có thể làm mẫu, hướng dẫn người dưới quyền thực hiện có ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động học tập của học sinh