ĐỀ TÀI:TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH VĂN HÓA Ở VÙNG MIỀN NÚI LÀO CAI pot

Đến với Lào Cai, ngoài việc tham quan các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử nổi tiếng, các du khách còn có mong muốn được hòa nhập và sống trong không khí cộng đồng của các dân tộc

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

Trang 2

Du lịch văn hóa tại vùng miền núi Lào Cai SVNCKH 2010

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I:KHÁI QUÁT CHUNG 3

1.1 Du lịch văn hóa 3

1.1.1 Khái niệm du lịch văn hóa 3

1.1.2 Đặc điểm của du lịch văn hóa 5

1.2 Đặc điểm của vùng miền núi Lào Cai phù hợp với loại hình du lịch văn hóa 7

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên 7

1.2.2 Đặc điểm văn hóa 10

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TẠI LÀO CAI 15 2.1 Tình hình du lịch văn hóa tại Lào Cai 15

2.1.1 Mô hình “Du lịch lễ hội” tại Lào Cai 16

2.1.2 Mô hình du lịch “Homestay” (Du lịch cộng đồng) tại Lào Cai 23

2.2 Những khó khăn, tồn tại và tiềm năng của du lịch văn tại Lào Cai 27

2.2.1 Tiềm năng phát triển các mô hình du lịch văn hóa tại Lào Cai 27

2.2.2 Những khó khăn, tồn tại của du lịch văn hóa tại Lào Cai 31

2.3 Ảnh hưởng của du lịch văn hóa đối với tỉnh Lào Cai 39

2.3.1 Ảnh hưởng tích cực của du lịch văn hóa đối với Lào Cai 39

2.3.2 Ảnh hưởng tiêu cực của du lịch văn hóa đối với Lào Cai 43

CHƯƠNG IIIGIẢI PHÁP VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN CHO LOẠI HÌNH DU LỊCH VĂN HÓA TẠI LÀO CAI 49

3.1 Chính sách của UBND tỉnh Lào Cai về dịch vụ du lịch tại địa phương 49

3.1.1 Định hướng phát tại Lào Cai của UBND tỉnh Lào Cai nhằm phát triển dịch vụ du lịch tại Lào Cai 49

3.1.2 Nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch tại Lào Cai 50

Trang 3

3.2 Hướng phát triển cho loại hình du lịch văn hóa tại Lào Cai 51

3.2.1 Du lịch làng nghề truyền thống 51

3.2.2 Du lịch lễ hội 53

3.2.3 Du lịch cộng đồng 54

3.3 Giải pháp khắc phục những khó khăn và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của loại hình du lịch văn hóa tại Lào Cai 56

3.3.1 Các giải pháp khắc phục những khó khăn 56

3.3.2 Các giải pháp hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực 62

KẾT LUẬN 69

PHỤ LỤC 1: PHONG TỤC - LỄ HỘI Ở TỈNH LÀO CAI i

PHỤ LỤC 2: CÁC CHỢ VĂN HÓA Ở TỈNH LÀO CAI vii

TÀI LIỆU THAM KHẢO xii

Trang 4

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nội dung hoàn chỉnh

CTDLVCN Chương Trình du lịch về cội nguồn

FEI Chương trình “Khám phá Fansipan”

MICE Meeting (hội họp), Incentive (khen thưởng), Convention (hội

nghị, hội thảo) và Exhibition (triển lãm) SVNCKH Sinh viên nghiên cứu khoa học

TT&TT Thông tin và Truyền thông

UBND Ủy Ban Nhân Dân

VHTTDL Văn hóa – Thể thao – Du lịch

Trang 5

phía Bắc không chỉ được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu ôn hòa và nhiều thắng cảnh đẹp

mà còn là nơi tập trung nhiều nền văn hóa đặc sắc của 25 dân tộc anh em Đến với Lào Cai, ngoài việc tham quan các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử nổi tiếng, các du khách còn có mong muốn được hòa nhập và sống trong không khí cộng đồng của các dân tộc vùng cao, được ăn những món ăn của người vùng cao, được mặc những trang phục truyền thống của các dân tộc, được nhảy trong những giai điệu của núi rừng hay được tham gia vào các phong tục, lễ hội độc đáo của các dân tộc thiểu số Họ muốn cảm nhận

sự thay đổi về văn hóa khi du lịch qua từng thị trấn của tỉnh Lào Cai

Tuy nhiên hiện nay còn thiếu các loại hình

du lịch có thể đáp ứng được mong muốn tìm hiểu sâu về văn hóa của các dân tộc vùng cao Thực tế này đòi hỏi cần có một nghiên cứu toàn diện về thực trạng của loại hình du lịch văn hóa và những tiềm năng hiện có ở Lào Cai để tìm ra hướng phát triển toàn diện hơn cho loại hình du lịch này tại địa phương Chính vì những lý do và yêu cầu kể trên, nhóm chúng tôi đã quyết định lựa chọn thực

hiện nghiên cứu đề tài: “Tiềm năng phát

triển loại hình du lịch văn hóa ở vùng miền núi Lào Cai”

Trang 6

văn hóa và tiềm năng phát triển của loại hình này ở các huyện thuộc tỉnh Lào Cai Việc nghiên cứu được thực hiện dựa trên hai phương pháp nghiên cứu: một là, phương pháp phân tích tổng hợp các thông tin, số liệu trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các nguồn báo in và Internet; hai là, phương pháp khảo sát thực tế tại địa phương (huyện Sa Pa, Bắc Hà thuộc tỉnh Lào Cai) về các loại hình du lịch hiện có và những tiềm năng đã được khai thác

Đề tài được triển khai theo kết cấu gồm ba phần chính: Chương I nêu lên những cơ sở lý thuyết về du lịch văn hóa và những đặc điểm của Lào Cai phù hợp với việc phát triển loại hình du lịch này; Chương II tập trung đánh giá thực trạng phát triển đồng thời nêu lên những những khó khăn tồn tại và tiềm năng chưa được khai thác của du lịch văn hóa tại Lào Cai; Chương III trình bày những chính sách của UBND Tỉnh Lào vào, định hướng phát triển, các giải pháp khắc phục khó khăn và phát huy những tiềm năng phát triển du lịch của Lào Cai

Trang 7

CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG

1.1 Du lịch văn hóa

1.1.1 Khái niệm Du lịch văn hóa

1.1.1.1.Du lịch

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về du lịch Vào năm 1963, Hội nghị Liên

Hợp Quốc tế về Du lịch ở Roma đã định nghĩa “Du lịch là tổng hòa các mối quan

hệ, hiện tượng, các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước của

họ với mục đích hòa bình Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ.”

Hay định nghĩa theo Hội nghị Quốc tế về thống kê du lịch ở Otawa, Cannada tháng

06/1991 “Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường

thường xuyên (nơi ở của mình), trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian

đã được các tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải là

để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm” Hoặc “Du lịch

là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghĩ dưỡng trong khoảng thời gian nhất định”

(theo Điều 10 Pháp lệnh Du lịch của Việt Nam)

Theo Bộ Văn hóa thông tin và du lịch, Tổng cục du lịch Việt Nam: “Du lịch

là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định” Khu du lịch là nơi có tài nguyên du lịch hấp

dẫn với ưu thế về tài nguyên du lịch tự nhiên, được quy hoạch, đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch

Trang 8

1.1.1.2 Văn hóa

Văn hóa được hiểu và sử dụng theo nhiều nghĩa khác nhau như để chỉ học thức (trình độ văn hóa); lối sống (nếp sống văn hóa) trình độ phát triển của một giai đoạn Văn hóa còn được hiểu theo một nghĩa rộng hơn bao gồm tất cả những phong tục, tín ngưỡng, hiện vật, lối sống… ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của khu vực dân cư đó

Theo các định nghĩa trên thế giới, E.B.Taylor – một nhà nhân loại phương

Tây cho rằng “Văn hóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ

thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục, những khả năng và tập quán khác nhau mà con người có được với tư cách là một thành viên của xã hội” Ở Việt Nam, tác giả

Trần Ngọc Thêm trong tác phẩm “Cơ sở văn hóa Việt Nam” đã định nghĩa: “Văn

hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo

và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với mội trường tự nhiên xã hội”

1.1.1.3 Du lịch văn hóa

Hiện nay, du lịch bao gồm rất nhiều hình thức đa dạng và phong phú như du lịch sinh thái, du lịch bền vững, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục, du lịch MICE (viết tắt của Meeting (hội họp), Incentive (khen thưởng), Convention (hội nghị, hội thảo) và Exhibition (triển lãm))… và du lịch văn hóa Đối với các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế và trong nước, cần đẩy mạnh phát triển ngành nghề du lịch, du lịch văn hóa được coi là một trong những sản phẩm chủ đạo Vậy, du lịch văn hóa là gì ?

Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Những yếu tố thu hút khách du lịch đến với loại hình này chủ yếu là các bản sắc văn hóa, nét đặc trưng khác biệt của nền văn hóa đó ví dụ như những lễ hội truyền thống, những phong tục tín ngưỡng, tôn giáo, lối sống, lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc… hình thành nên nền văn hóa của người dân nơi mà khách du lịch đến thăm

Trang 9

quan Khách du lịch tìm đến du lịch văn hóa để thu nhập thông tin mới, tìm hiểu và trải nghiệm những nền văn hóa khác nhau mọi nơi trên thế giới Do vậy, du lịch văn hóa không chỉ đơn thuần là du lịch mà còn gắn liền với các loại hình văn hóa của địa phương nơi có hoạt động du lịch đang diễn ra

Loại hình này hiện nay đang rất phổ biến trên thế giới và theo báo cáo gần đây của OECD đã nhấn mạng tầm quan trọng của du lịch văn hóa trong khu vực phát triển trên thế giới Hiện nay, ở nước ta văn hóa truyền thống nói chung và văn hóa dân tộc nói riêng ở các dân tộc thiểu số vùng cao đang bị phai mờ do sự du nhập của các loại hình văn hóa ở các nước đã phát triển và hiện đại hơn vào nước ta Phần lớn các nơi thu hút khách du lịch văn hóa ở nước ta đều là những nơi còn khó khăn, đói kém Bởi thế, thu hút khách du lịch văn hóa đồng nghĩa với việc phát triển được kinh tế, giảm thiểu đói nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân

1.1.2 Đặc điểm của du lịch văn hóa:

Điểm đến của du lịch văn hóa thường bao gồm những di tích lịch sử, những

thành phố lớn với các cơ sở văn hóa như bảo tàng, nhà hát hoặc những vùng nông thôn nơi trưng bày hiện vật truyền thống văn hóa của cộng đồng dân cư như các lễ hội, các nghi thức thể hiện lối sống, giá trị và văn hóa của họ

Các điểm đến bao gồm các di tích lịch sử, thành phố hiện đại, công viên, các câu lạc bộ, các hệ sinh thái ven biển, hải đảo và đất liền, các kỳ quan trên thế giới

để khám phá nên văn hóa nơi đó Hàng nghìn du khách trên thế giới thường xuyên tham gia vào các chuyến du lịch mỗi năm để đi tham quan các địa điểm như thế này

Một trong những điểm đến thu hút khá nhiều khách du lịch là khu vực sinh sống văn hóa của người dân nơi khách du lịch có thể trải nghiệm được cuộc sống sinh hoạt bình thường của người dân địa phương, so sánh với với cuộc sống của chính vùng dân cư nơi khách du lịch sinh sống

Trang 10

Di sản văn hóa bao gồm hai loại chính là di sản văn hóa vật thể và di sản

văn hóa phi vật thể Theo điều 4 của Luật di sản văn hoá sửa đổi bổ sung, “Di sản

văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, bao gồm

di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia”(2)

“Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá

nhân, vật thể và không gian văn hoá liên quan, có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác”(1),

Đặc trưng cơ bản của du lịch văn hóa: du lịch văn hóa gắn liền với các

họat động du lịch và hoạt động văn hóa

- Tính đa dạng: du lịch văn hóa với chất lượng cao được tạo nên bởi sự đa

dạng trong đối tượng phục vụ, mục đích phục vụ hay điểm đến của du lịch văn hóa như các cảnh quan thiên nhiên, kỳ quan thế giới, các di tích lịch sử - văn hóa cho đến các lễ hội truyền thống, các phong tục tập quán lâu đời, các loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian mang đậm đà bản sắc dân tộc Ngoài ra, cần kể đến các cơ sở vật chất và các dịch vụ kèm theo

- Tính đa thành phần: không hề có một giới hạn nào cho những đối tượng

liên quan đến du lịch văn hóa Du khách tham gia vào du lịch văn hóa, các tổ chức Nhà nước và tư nhân, các doanh nhân trong và ngoài nuớc đầu tư, hoạt động trong lĩnh vực du lịch, những nhân viên, hướng dẫn viên du lịch, cộng đồng địa phương đều rất đa dạng, gồm nhiều thành phần khác nhau trong xã hội, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào các hoạt động du lịch văn hóa Vì vậy, tính đa thành phần còn bao hàm trong đó cả tính xã hội hóa cao

- Tính đa mục tiêu: Du lịch văn hóa mang lại lợi ích nhiều mặt như bảo tồn

các tài nguyên thiên nhiên, môi trường, di tích lịch sử – văn hóa, duy trì và phát triển văn hóa phi vật thể, nâng cao chất lượng phục vụ du khách, nâng cao chất lượng đời sống của người phục vụ du lịch, mở rộng học hỏi và giao lưu văn hóa, kinh tế, nâng cao ý thức trách nhiệm cho cộng đồng

Trang 11

- Tính liên vùng: Du lịch văn hóa nâng cao ý thức của du khách về văn hóa,

thẩm mỹ,…Vì vậy nên có sự liên kết giữa các cơ sở du lịch, các vùng văn hóa với nhau trong việc hoạch định các tuyến, điểm du lịch văn hóa phục vụ cho du khách

- Tính mùa vụ: đối với bầt kỳ loại hình du lịch nào cũng có đặc trưng này, đối

với du lịch nói chung thể hiện ở số lượng du khách thường tập trung rất đông ở những tuyến,điểm du lịch văn hóa vào những ngày nghỉ cuối tuần, nghỉ hè, nghỉ đông (du khách nước ngoài), nghỉ lễ Du lịch văn hóa còn thể hiện riêng ở những thời gian có những lễ hội, những sự kiện đặc biệt xảy ra như Hà Nội với sự kiện

1000 năm Thăng Long; đền Hùng vào những ngày giỗ Tổ

1.2 Đặc điểm của vùng miền núi Lào Cai phù hợp với loại hình du lịch văn hóa

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên

Vị trí địa lý: Lào Cai là một tỉnh mới thành lập từ năm 1991 vùng cao biên

giới giáp với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc với 203km đường biên giới, nằm chính giữa khu vực Đông Bắc và Tây bắc Việt Nam, cách Hà Nội 296 km đường sắt và

345 km đường bộ Do đó, Lào Cai hiện nay thuận lợi về mặt giao thông – một trong những điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch Riêng đối với đường thủy, do Sông Hồng – một tuyến giao thông huyết mạch nối từ Vân Nam, Trung Quốc chạy qua Lào Cao tới vùng trung du đồng bằng Bắc Bộ nên thuận lợi rất lớn của địa hình Lào Cai khi con sông Hồng chảy qua có ý nghĩa lớn về mọi mặt kinh

tế, chính trị, văn hóa và quân sự Hơn thế nữa, con sông này còn góp phần quan trọng tạo nên sắc thái văn hóa cho Lào Cai Sông Hồng là con đường chuyên chở văn hóa Đông Sơn qua trạm trung chuyển Lào Cai lên Vân Nam, là cửa ngõ giao lưu văn hóa du mục Tuyến giao thông huyết mạch này cũng khiến Lào Cai sớm trở thành một trung tâm giao lưu văn hóa Một khối lượng lớn các hiện vật Đông Sơn thời kỳ trước Công Nguyên được tìm thấy ở Lào Cai như các loại trống đồng (gồm

31 chiếc với các loại như trồng đồng truyền thống, trống đồng lưng choãi), rìu lưỡi

Trang 12

xén, mũi lao Đông Sơn, các loại bát bằng bạc, đĩa thủy tinh, những dụng cụ mà được coi là sản phẩm của cư dân du mục vùng Trung Á đã chứng minh Lào Cai là một trung tâm chính trị - xã hội lớn, cửa ngõ giao lưu văn hóa du mục với văn hóa Điền ở Vân Nam, Trung Quốc và một số nền văn hóa vùng thảo nguyên Trung Á đã

du mục vào Lào Cai

Địa hình Lào Cai khá phức tạp với hai dãy núi chính là Hoàng Liên Sơn và

Con vui cùng có hướng Tây Bắc – Đông Nam tạo nên các vùng đất thấp và trung bình cùng với nhiều núi nhỏ hơn phân bố đa dạng tạo ra các vùng khí hậu khác nhau Vùng núi cao Lào Cai với các dân tộc miền núi có những văn hóa dân tộc khá đặc biệt như tục thờ mía của người Giáy, lẽ vượt biển của người Tày càng đa dạng hơn hơn cho văn hóa ở vùng miền này

Thiên nhiên Lào Cai cũng tạo nên các thắng cảnh đẹp như khu Hàm Rồng -

một “tiểu Thạch Lâm” ở Sa Pa có bãi đá cổ hàng vạn năm với hàng trăm phiến đá muôn hình muôn vẻ Nổi bật nhất ở Lào Cai là đỉnh Phăng – Xi – Păng cao 3143m

so với mặt nước biển, Rả Giàng Phìng cao 3090m với cánh đồng Mường Thanh một trong 4 cánh đồng lớn nhất vùng Tây Bắc (nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc) gắn liền với chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta

Dải đất dọc theo sông Hồng và sông Chảy gồm thành phố Lào Cai - Cam Đường - Bảo Thắng - Bảo Yên và phần phía đông huyện Văn Bàn thuộc các đai độ cao thấp hơn (điểm thấp nhất là 80 m thuộc địa phận huyện Bảo Thắng), địa hình ít hiểm trở hơn, có nhiều vùng đất đồi thoải, thung lũng ruộng nước ruộng, là địa bàn thuận lợi cho sản xuất nông lâm nghiệp hoặc xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng

Khí hậu ở đây là khí hậu nhiệt đới gió mùa nhưng do đặc điểm địa hình nằm

sâu trong lục địa, chi phối bởi nhiều dãy núi cao nên diễn biết thời tiết khá đa dạng

và khác biệt theo không gian, thời gian, phân theo đai cao, có vùng nhiệt đới, có vùng mang tính chất Á Nhiệt đới Nhiệt độ đặc biệt vùng Sapa rất đa dạng, trong cùng một ngày nhiệt độ có thể lên cao sau đó xuống thấp Có những lúc, vùng sapa

có nhiệt độ dưới 00C và có tuyết rơi Khí hậu Lào Cai chia làm hai mùa rõ rệt: mùa

Trang 13

mưa và mùa khô Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10 trong khi đó mùa khô lại kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau Lượng mưa ở mức độ trung bình từ 1.400mm đến 1.700mm, dẫn đến hệ thống động, thực vật cũng phong phú gồm nhiều loại khác nhau

Dân tộc: Lào Cai có 27 dân tộc anh em sinh sống Dân tộc kinh có 194.666

người, dân tộc H’Mông có 122.825 người, dân tộc Tày có 82.516 người, dân tộc Dao có 72.543 người, dân tộc Thái có 51.061 người, dân tộc Giáy có 24.360 người, dân tộc Nùng có 23.156 người, dân tộc Phù Lá có 6.763 người, dân tộc Hà Nhì có 3.099 người, dân tộc Lào có 2.134 ngưòi, dân tộc Kháng có 1.691 người, dân tộc LaHa có 1.572 người, dân tộc Mường 1263 người, dân tộc Bố Y có 1.148 người, dân tộc Hoa có 770 người , dân tộc La Chí có 446 người , và 11 dân tộc có số dân ít dưới 70 người như các dân tộc Sán Chay, Sán Dìu, Khmer, Lô Lô, Kà Doong, Pa

Cô , Ê Đê, Giẻ Triêng , Gia Rai, Chăm, Kà Tu

Lào Cai có số dân tộc chiếm 50% tổng số dân tộc toàn quốc nên đặc điểm nổi bật trong văn hóa các dân tộc Lào Cai là văn hoá đa dân tộc, giàu bản sắc Ở vùng thấp, người Tày, Thái, Giáy, Nùng, khai khẩn các thung lũng ven sông, ven suối, sáng tạo truyền thống văn hoá lúa nước Ở rẻo giữa, người Kháng, La Ha, Phù Lá tạo nên văn hoá nương rẫy với nhiều tri thức bản địa phù hợp với kinh tế đồi rừng Ở vùng cao, người H’Mông, Hà Nhì, Dao khai khẩn các sườn núi thành ruộng bậc thang bắc lên trời hùng vĩ Tính đa dạng, phong phú của văn hoá thể hiện cả ở văn hoá vật thể và phi vật thể

Cùng với sự đa dạng dân tộc là sự đa dạng trong các yếu tố văn hóa ở Lào Cai, có tới ba trông bốn hệ ngôn ngữ lớn nhất của Việt Nam có mặt ở Lào Cai: Ngữ

hệ Nam Á có các tộc người Kinh, Mường, Kháng, H’Mông, Dao, La Chí, La ha; ngữ hệ Hán – Tạng có các tộc người: Hoa (Xạ Phang), Hà nhì, Phù Há; ngữ hệ Thái

có nhiều tộc người như Tày (cả nhóm Pa Dí), Thái, Nùng, Giáy, Lào, Lự, Bố Y Lào Cai đã trờ thành điểm hội lưu văn hoá tộc người vùng văn hoá Việt Bắc mà cả dân tộc Tày Nùng được coi là cư dân đa số thì ở Lào Cai người Tày cũng chiếm một

tỷ lệ lớn (13,36%) dân số Lào Cai

Trang 14

Tất cả các đặc điểm tự nhiên kể trên đã cùng nhau tạo nên sự đa dạng, phong phú và độc đáo cho văn hoá Lào Cai Đây cũng là những điều kiện thuận lợi để phát triển loại hình du lịch văn hóa tại khu vực này

1.2.2 Đặc điểm văn hóa

Tỉnh Lào Cai có 86.290 hộ gia đình đạt tiêu chuẩn văn hoá; 1.017 làng, bản,

tổ dân phố văn hoá; 1.163 cơ quan, đơn vị, trường học văn hoá; 19% dân số toàn tỉnh thường xuyên luyện tập thể thao; 100% số trường học đảm bảo chương trình giáo dục thể chất Khách du lịch đến Lào Cai đạt 700.451 lượt người, vượt 8% kế hoạch, doanh thu đạt: 513,422 tỷ đồng (tăng 18,3% so cùng kỳ)

Với sự đa dạng trong dân tộc đã tạo nên sự đa dạng trong văn hóa của Lào Cai Lào Cai là một tỉnh đa dân tộc, đa văn hóa Văn hóa của Lào Cai bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể

1.2.2.1.Văn hóa vật thể của Lào Cai

Với các hiện vật được tìm thấy như trống đồng, bát đĩa, sản phẩm của dân du mục (đã được đề cập ở trên) đã cho thấy yếu tố văn hóa vùng Lào Cai khá đa dạng

và phong phú Lào Cai còn phát hiện ra nhiều đồ gốm cổ bên cạnh đồ của Lý, Trần, gốm Chu Đậu còn tìm thấy gốm thời nhà Minh, nhà Thanh bên Trung Quốc và rõ ràng nhất là các dấu tích kiến trúc đan xen giữa Việt Nam và Trung Quốc ở một số

di tích đình chùa còn lại đến ngày nay Các dân tộc Lào Cai đã sáng tạo, lưu giữ hàng trăm di tích lịch sử văn hoá Nổi bật là các di tích về khu trạm khắc đá cổ, với các hình khắc về bản đồ, chữ viết, hình người có niên đại cách ngày nay hàng nghìn năm ở thung lũng Mường Hoa (Sa Pa)

Di tích thờ ông Hoàng Bảy một vị tướng có công bảo vệ biên giới thời Hậu

Lê được tôn thờ là “Thần vệ Quốc”, di tích Đền Thượng - thờ Quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng với niên hiệu Chính Hoà (1680-1705), di tích chiến thắng Phố Ràng đặc biệt Lào Cai còn có hệ thống các hang động kỳ ảo trở thành các danh thắng tuyệt đẹp, thu hút đông đảo khách du lịch

Trang 15

tham quan như động Thuỷ Tiên (Bát Xát), động Tả Phời (Cam Đường), hang Tiên- Trung Đô (Bắc Hà), động Xuân Quang (Bảo Thắng)

Người dân tộc chủ yếu sống trên nhà sàn nhưng vì sự đa dạng cũng như hội nhập ở Lào Cai nên nhà cửa ở đây được chia làm ba loại hình nhà chính: nhà nền đất của các dân tộc Kinh, H’Mông, Hoa, người Hà Nhì ; nhà nửa sàn nửa đất của các dân tộc Dao (nhóm Dao đỏ ); nhà sàn (người Tày, Thái ) với các kiểu nhà sàn mái tròn của người Thái đen hoặc nhà sàn tường trình (tên một loại nhà sàn) của người Tày, Bắc Hà Về mùa đông, cho dù trời rét xuống độ âm, trong nhà đồng bào vẫn ấm Còn về mùa hè, nếu nắng nóng đến 37-38oC, ngồi trong nhà đồng bào vẫn mát mẻ Bên trong nhà của người Hà Nhì, đồng bào còn làm thêm một bức tường phụ cũng bằng đất nện chạy song song với tường chính ở cách cửa ra vào khoảng 1,5 m Sau bức tường phụ này là bếp và giường ngủ của người làm chủ gia đình Nhà của người Hà Nhì đa số là hình vuông, khác với nhà hình chữ nhật của người Mông Trước khi làm nhà trình tường, các gia đình người Mông phải xem ngày giờ tốt, chọn miếng đất lành bằng phẳng, rộng cỡ 40 - 50 m2, rồi mổ gà nấu xôi cúng tế, cầu mong cho ngôi nhà mình sắp làm sẽ bền vững, thọ tới trăm năm

Trang phục của người dân tộc ở Lào Cai luôn sặc sỡ sắc màu, phong phú về chủng loại Mỗi dân tộc lại có một kiểu trang phục đặc trưng riêng cho dân tộc mình Trang phục người Hmông hoa, Hmông xanh, Hmông đen, Hmông trắng cũng

có kiểu cách, màu sắc khác hẳn nhau Phụ nữ Hmông ở các huyện khác mặc váy

Trang 16

nhưng phụ nữ Hmông ở Sa Pa lại mặc quần cộc Đặc biệt là người Tày, người Tày ở Văn Bàn, Bảo Yên mặc áo ngắn, váy ngắn, còn người Tày ở Bắc Hà lại mặc áo dài

và quần dài Dụng cụ chủ yếu hình thành nên bộ trang phục là chiếc khung dệt, vật cần thiết trong mỗi gia đình người Dao Chỉ với hai thoi dệt chính, phụ; người phụ

nữ Dao có biệt tài dệt được vải trắng lẫn vải màu.Một bộ trang phục hoàn chỉnh của người Dao gồm: Áo, yếm, xà cạp, cùng đồ trang sức vàng bạc, khăn vấn đầu Các loại trang phục khác nhau được thể hiện rõ nhất trong các phiên chợ vùng Lào Cai

Đặc biệt, do vị trí Lào Cai rất quan trọng nên nhân dân đã rước đức thánh Trần, người anh hùng dân tộc thờ ở đền Thượng, xây dựng đền thờ Mẫu ngay ở vùng ven sông Hồng, giáp biên giới Đền thờ Trần Hưng Đạo và thờ Mẫu Liễu Hạnh trấn ải ở biên cương thực sự trở thành những cột mốc văn hoá bên cạnh cột mốc địa giới, nhằm khẳng định chủ quyền thiêng liêng của người dân Việt Nam về mặt văn hoá

1.2.2.2.Văn hóa phi vật thể của Lào Cai

Lễ hội của các dân tộc ở đây rất đặc sắc, in đậm nhiều yếu tố tín ngưỡng cổ

Tuy nhiên không còn mang nặng sự lạc hậu như ngày xưa Lễ hội diễn ra trong những tháng đầu xuân và chủ yếu trong phạm vi một làng Tuy nhiên ở Mường Hoa, một số lễ hội có phạm vi mở rộng cả một vùng, một mường xưa Người Mông

có lễ ''Nào Sồng'' (ăn thề đầu năm) được tổ chức vào ngày thìn tháng giêng tại khu rừng cấm của cả làng Sau khi cúng thần, mọi người trong làng đều bàn bạc xây dựng hương ước Một năm người Mông có tới l1 lễ, trong đó có lễ ''Tu su'' cúng rồng xanh rất hấp dẫn Lễ ''Nhặn Sồng'' của người Dao tổ chức vào ngày mùng một hoặc mùng hai tết với tổng hợp các loại hình nghệ thuật dân gian, đó là: nghệ thuật múa nhảy đan xen với nghệ thuật âm nhạc (các bài thiên binh, hành quân, trừ tà ), nghệ thuật ngôn từ kể về sự tích của dòng họ Bàn, Triệu, Đặng , kể về công lao tổ tiên, về sự tích một số thần thánh trong miếu vạn thần của người Dao

Trong số lễ hội của của các dân tộc ở Sa Pa, lễ hội ''Gioóng boọc'' của người Giáy có quy mô lớn, thu hút hàng nghìn người Giáy, Mông, Dao ở thung lũng Mường Hoa tham gia Người Xá Phó ở Nậm Sang lại tổ chức lễ hội ''quét làng'' vào

Trang 17

ngày 2/2 âm lịch với nhiều nghi thức nhằm trừ tà, cầu an Hiện nay, quy mô lễ hội truyền thống của các dân tộc càng được mở rộng để thu hút được nhiều khách du lịch

Tiết mục văn nghệ của bà con dân tộc Xa Phó (xã Nậm Sài) biểu

diễn trên khu du lịch Hàm Rồng

Người H’mông ăn tết trước một tháng theo lịch cổ truyền của đồng bào Trong tôn giáo, bên cạnh tôn giáo tín ngưỡng bản địa (thờ cúng tổ tiên, thần bản mệnh…) chiếm địa vị quan trọng, còn xuất hiện một số tôn giáo mới du nhập Các tín ngưỡng dân gian đã chịu sự ảnh hưởng của tam giáo, ảnh hưởng này diễn ra khá mạnh ở vùng người Dao, Tày, Nùng, Giáy… nhưng nổi bật nhất là người Dao Trong miếu Vạn Thần của người Dao, bên cạnh Ngọc Hoàng còn có Phật là quân

sư Dưới trướng của Ngọc Hoàng và Phật còn có Thuỷ Nguyên, Linh Bảo, Đạo Đức Dưới các vị này còn có Tam Thanh, Tam Bảo, Tam Nguyên Sự đan xen giữa Tam giáo với tín ngưỡng dân gian đã tạo ra diện mạo mới trong đời sống tinh thần của các dân tộc Lào Cai

Trong văn học dân gian, mỗi dân tộc có đầy đủ cả hệ thống các loại hình

văn học từ truyện thần thoại, cổ tích, ngụ ngôn đến dân ca, truyện thơ Mỗi một loại hình văn học dân gian lại có các tiểu loại hình phong phú Các truyền thuyết chống

Trang 18

ngoại xâm, bảo vệ biên giới xuất hiện khá phong phú, nhất là truyền thuyết, truyện

cổ kể về sự tích các địa danh như Đản Khao, Pha Long, Trung Đô, Nghĩa Đô, núi Đại Thần… Trong tín ngưỡng dân gian, các danh tướng chống giặc ngoại xâm, chống giặc cướp trở thành những thần linh được nhân dân tôn thờ như Cầm Ngọc Hánh, Hoàng Dìn Thùng, Giàng Chỉn Hùng v.v Ông Hoàng Bảy - một viên tướng bảo vệ biên cương đã đi vào điện thần Đạo Mẫu, được thờ trang trọng ở đền Bảo

Hà

Có thể nhắc đến các nghệ thuật dân

gian đặc biệt là nghệ thuật âm nhạc Chỉ tính

riêng nhạc khí Lào Cai đã có đủ 10 họ với 10

chi khác nhau Chi nhạc cụ dây động có hưn

mạy (Thái), đao (Kháng)…Nhạc cụ hơi có chi

nhạc hơi hình vòm như cặm rưng (Khơ Mú,

Kháng), ống khảo của người Mường, pí thiu,

phí khui của người Thái… Chi nhạc cụ hơi

lưỡi gà có khá nhiều, gồm cả loại đơn giản

nhất như pí phương (Thái) bằng ống dạ đến

loại có cấu tạo phức tạp như khèn H’Mông,

khèn Thái, chi nhạc cụ hơi chỉ dùng hơi thổi

như tù và, kèn đồng H’ Mông… Nhạc cụ họ màng rung có nhiều loại trống bịt da của các dân tộc… Nhạc cụ các dân tộc ở Lào Cai còn bao gồm cả loại chuyên dùng hoà tấu với chuyên dùng độc tấu v.v

Lào Cai có hơn ba mươi điệu múa khác nhau Có những điệu múa dùng trong sinh hoạt (như xoè vòng, xoè chiêng) nhưng cũng có điệu múa chỉ dùng trong các nghi lễ tôn giáo hoặc lễ hội Chỉ riêng nhóm Dao họ (Dao quần trắng) ở Bảo Thắng, Bảo Yên đã có 7 điệu múa khác nhau (như múa kiếm, múa sạp, múa chuông, múa khăn, múa mặt nạ, múa trống, múa gà) Nghệ thuật âm nhạc cũng rất đa dạng

Như vậy, tính đa dạng văn hóa tộc người đã tạo thành nguồn lực cho Lào Cai phát triển, tạo thành sắc thái riêng của Lào Cai

Khèn của người H’Mông

Trang 19

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

TẠI LÀO CAI

2.1 Tình hình du lịch văn hóa tại Lào Cai

Thời gian qua, ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch Lào Cai triển khai đề án

“Phát triển kinh tế du lịch giai đoạn 2006 - 2010” đã thu hút nhiều nguồn vốn đầu

tư xây dựng hạ tầng, nâng cấp, phân vùng các tuyến, điểm du lịch và hình thành mô hình nhà du lịch, các quầy thông tin thu hút khách du lịch

Qua 3 năm thực hiện đề án, các sản phẩm du lịch được đưa vào khai thác như: du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm qua các tour du lịch trên sông Chảy, chinh phục Phan Xi Păng, khám phá những hang động, thác nước… Du lịch văn hoá cộng đồng chủ yếu tại Sa Pa, Bắc Hà là mô hình làng văn hoá du lịch, chợ văn hoá vùng cao, du lịch tâm linh (thăm đền, chùa, lễ hội ), du lịch mua sắm hàng hoá thông qua hệ thống các siêu thị, chợ và các làng nghề, câu lạc bộ thổ cẩm, các quầy hàng lưu niệm…

Các tour, tuyến du lịch được phân vùng khai thác đã phát huy tác dụng, thúc đẩy sự hợp tác tạo nguồn lực để du lịch Lào Cai phát triển, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xoá đói, giảm nghèo bền vững Cùng với du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa cũng đang phát triển mạnh Theo số liệu thống kê từ Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch tỉnh Lào Cai, hiện toàn tỉnh có 2.500 người lao động trực tiếp và 5.000 người lao động gián tiếp trong ngành du lịch, riêng Sa Pa có 240 hướng dẫn viên, trong đó 95 hướng dẫn viên là người dân tộc thiểu số

Trong giai đoạn 2006 -2009, các hoạt động đã thu hút 28 doanh nghiệp tài trợ cho các sự kiện lớn gắn với du lịch hàng tỷ đồng Đặc biệt là việc hình thành Trung tâm thông tin du lịch Lào Cai và kiện toàn hệ thống các nhà du lịch, quầy

Trang 20

thông tin ga Lào Cai phát huy hiệu quả, hướng công tác xúc tiến du lịch vào chuyên nghiệp và đẩy mạnh kêu gọi các dự án đầu tư

Thực hiện đề án “Phát triển kinh tế du lịch giai đoạn 2006 - 2010” đã đem lại hiệu quả rõ rệt trong thực hiện thu hút khách du lịch, tăng doanh thu, tạo việc làm cho người lao động Từ kết quả đó, Lào Cai phấn đấu đến năm 2010 đón 730.000 lượt khách du lịch, doanh thu đạt 470 tỷ đồng là điều có thể trở thành hiện thực

2.1.1 Mô hình “Du lịch lễ hội” tại Lào Cai:

Mô hình “Du lịch lễ hội” đang phát triển ở Lào Cai trong những năm gần đây

được phát triển dựa trên những lễ hội rất độc đáo và phong phú của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây Bên cạnh rất nhiều những nét văn hóa độc đáo khác thì những lễ hội truyền thống của các dân tộc chính là điểm nhấn quan trọng đã và đang thu hút một lượng lớn khách du lịch yêu thích tìm hiểu văn hóa đến với Lào Cai

Với mục đích gắn việc bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững góp phần xóa đói giảm nghèo cho nhân dân, từ trước năm 2005, ngành Văn hóa - Thông tin (nay là Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lào Cai đã tổ chức khảo sát, lập hồ sơ khoa học cho 51 làng và toàn bộ 25 dân tộc, thống kê các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể để lập danh sách các di sản văn hóa đặc biệt có giá trị cần bảo tồn và khai thác

Đến nay, theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai, Lào Cai đã sưu tầm 8.128 hiện vật thể khối và hình ảnh; trong đó có nhiều cổ vật giá trị như: trống đồng, vò gốm, gương đồng Sưu tầm 200 mẫu hoa văn cổ của người Mông, 1.264 hiện vật dân tộc học của 13 nhóm, ngành dân tộc ở Lào Cai cùng 92 phong tục tập quán của các nhóm, ngành dân tộc, 50 lễ-tết-hội; 1800 bài dân ca, 40 bản nhạc khí,

85 điệu múa, 2000 địa danh và 838 cuốn sách cổ của các dân tộc Dao, Giáy, Bố Y Kho tàng văn hóa dân gian của 7 nhóm, ngành dân tộc có số dân ít, nguy cơ mai một di sản văn hóa cao như: Bố Y, Kháng, La Ha, ngành Mông Xanh, Xá Phó, La Chí, Pa Dí, được sưu tầm có hệ thống

Trang 21

Trên cơ sở, khảo sát, thống kê, Lào Cai lựa chọn bảo tồn một số di sản văn hóa tiêu biểu phục vụ nghiên cứu và phát triển du lịch Đến nay, tỉnh đã bảo tồn và xây dựng được một số làng văn hóa du lịch và chợ văn hóa vùng cao phục vụ phát triển du lịch và bảo tồn văn hóa Đồng thời, trong những năm gần đây, Lào Cai đã

có sự kết hợp hiệu quả với các tỉnh thành lân cận nhiều tiềm năng về du lịch như Yên Bái và Phú Thọ với nhiều chương trình du lịch hấp dẫn với không gian mở rộng trên địa bàn các tỉnh cùng những thắng cảnh, những di tích và những nét văn hóa độc đáo riêng của từng tỉnh

2.1.1.1 “Du lịch lễ hội” tại một số bản làng tại Lào Cai:

Nổi bật lên trong số những bản làng văn hóa đã được bảo tồn và xây dựng

hiện nay ở Lào Cai là làng thổ cẩm Tà Phìn và làng chạm khắc bạc Cát Cát Với

những nét độc đáo về con người, cảnh vật, những sản phẩm truyền thống và những

lễ hội độc đáo, nơi đây đang hứa hẹn là chốn dừng chân yêu thích của phần lớn du khách khi đến với mô hình du lịch văn hóa tại Lào Cai

Làng thổ cẩm Tả Phìn thuộc huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, cách trung tâm thị

trấn Sa Pa khoảng 17km về hướng đông Nơi đây có cảnh quan thiên nhiên tươi

đẹp, nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc thông qua các lễ hội như tết nhảy của

được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến bởi ở đó có một làng nghề thổ

cẩm nổi tiếng

Những năm gần đây, du lịch Sa Pa phát triển đã làm xuất hiện một thị trường mua bán các đồ thổ cẩm với nhu cầu mua sắm của khách du lịch ngày càng tăng cao Sản phẩm của làng dệt thổ cẩm Tả Phìn đủ kiểu dáng và sắc màu trông thật bắt mắt Một vài sản phẩm chính có thể kể đến là: những chiếc ba lô, túi khoác du lịch, những chiếc khăn, túi xách tay, ví đựng tiền, các tấm áo choàng thổ cẩm với đủ sắc màu rực rỡ

Trang 22

Đồng bào bày bán các sản phẩm thổ cẩm

Những sản phẩm này hoàn toàn do bàn tay khéo léo tài hoa của các chị em người Mông, người Dao tạo nên với những đường nét hoa văn được thể hiện qua các họa tiết cây cỏ hoa lá, chim muông thật tinh tế luôn gây được sự tò mò hiếu kỳ

và đặc biệt hấp dẫn các khách du lịch đến với Sa Pa Các sản phẩm hàng hoá làm ra

ở đây được "xuất khẩu tại chỗ" bằng cách bán trực tiếp cho khách hoặc có thể bán gián tiếp cho du khách thông qua việc cung cấp các mặt hàng này cho các quầy thổ cẩm ở chợ văn hoá dân tộc, các cửa hàng bán đồ lưu niệm của thị trấn Sa Pa

Thổ cẩm là một món quà không thể thiếu được cho du khách mỗi lần đặt chân tới Sa Pa Ðối với người dân tộc vùng cao, thổ cẩm không chỉ để dùng trang trí, tô điểm thêm cho sắc đẹp mà còn là vật kỷ niệm của tình yêu hay trong ngày cưới của các đôi trai gái Những đường nét hoa văn thể hiện trên tấm thổ cẩm là những tinh hoa của nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc làm cho thổ cẩm Sa Pa không thể hoà lẫn được với bất cứ sản phẩm thổ cẩm của vùng nào

Làng chạm khắc bạc Cát Cát thuộc huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, cách trung

tâm thị trấn Sa Pa 2 km Làng Cát Cát là bản lâu đời của người Mông, còn lưu giữ

nhiều nghề thủ công truyền thống như trồng bông, lanh, dệt vải và chế tác đồ trang

sức Đặc biệt nơi đây còn giữ được khá nhiều phong tục độc đáo mà ở các vùng

khác không có, hoặc không còn tồn tại nguyên gốc

Trang 23

Qua những khung dệt, người Mông tạo nên những tấm thổ cẩm nhiều màu sắc và hoa văn mô phỏng cây, lá, hoa, muông thú Gắn liền với công đoạn dệt vải bông, vải lanh là khâu nhuộm và in thêu hoa văn, phổ biến là kỹ thuật nhuộm chàm, nhuộm nước tro thảo mộc và cây lá rừng Vải nhuộm xong được đánh bóng bằng cách lăn vải với khúc gỗ tròn trên phiến đá phẳng có bôi sáp ong

Ở làng Cát Cát, nghề chế tác đồ trang sức bằng bạc, đồng đã có từ lâu đời

và tạo ra những sản phẩm tinh xảo Quy trình chế tác bạc gồm nhiều công đoạn Trước hết, họ cho bạc vào nồi trên bễ lò đun đến khi nóng chảy thì rót vào máng Chờ khi bạc nguội lấy ra dùng búa đập, rèn sao cho thanh bạc có kích cỡ to, nhỏ, dài, ngắn, vuông, tam giác, tròn, dẹt hay kéo thành sợi Tiếp đó, họ giũa cho thật nhẵn và nếu cần trang trí thì dùng đinh để chạm khắc, tạo hoa văn nổi hoặc chìm rồi mới uốn hình sản phẩm Cuối cùng là bước đánh nhẵn, làm trắng và bóng Sản phẩm chạm bạc ở Cát Cát rất phong phú, tinh xảo nhất là đồ trang sức của phụ nữ như: vòng cổ, vòng tay, dây xà tích, nhẫn

Đường xuống bản Cát Cát

Một điều hấp dẫn du khách khi đến Cát Cát là người Mông ở đây còn giữ

được khá nhiều phong tục tập quán độc đáo, chẳng hạn như tục kéo vợ Khi người

con trai quen biết và đem lòng yêu một cô gái, anh ta sẽ tổ chức làm cỗ mời bạn bè

và nhờ các bạn lập kế hoạch "kéo" cô gái về nhà một cách bất ngờ, giữ cô trong ba ngày Sau đó, nếu cô gái đồng ý làm vợ chàng trai thì sẽ tiến hành lễ cưới chính

Trang 24

thức Nếu cô từ chối thì họ cùng nhau uống bát rượu kết bạn và mọi việc trở lại bình thường như chưa có điều gì xảy ra Lễ cưới người Mông ở Cát Cát thường được tổ chức từ 2 đến 7 ngày

Kiến trúc nhà cửa người Mông làng Cát Cát còn nhiều nét cổ: nhà ba gian

lợp ván gỗ pơmu Bộ khung nhà có vì kèo ba cột ngang Các cột đều được kê trên phiến đá tròn hoặc vuông Vách được lợp bằng gỗ xẻ, có 3 cửa ra vào: cửa chính ở gian giữa, 2 cửa phụ ở hai đầu nhà Cửa chính luôn được đóng kín, chỉ mở khi có việc lớn như đám cưới, tang ma, cúng ma vào dịp lễ Tết Trong nhà có không gian thờ, sàn gác lương thực dự trữ, nơi ngủ, bếp và nơi tiếp khách

Nhà người H’Mông (hình ảnh mô phỏng tại Bảo tàng Dân tộc học)

Làng Cát Cát được hình thành từ giữa thế kỷ 19, các hộ gia đình cư trú theo phương thức mật tập: dựa vào sườn núi và quây quần bên nhau, các nóc nhà cách nhau chừng vài chục mét Họ trồng lúa trên ruộng bậc thang, trồng ngô trên núi theo phương pháp canh tác thủ công, sản lượng thấp Phần lớn nhà cửa đều đơn giản, chỉ

có một cái bàn, cái giường và bếp lửa nấu nướng

Trang 25

2.1.1.2 Mô hình “Du lịch lễ hội” liên kết cùng các tỉnh Yên Bái và Phú Thọ

Mô hình “Du lịch lễ hội” ở Lào Cai trong hai năm qua khi mở rộng kết hợp với các tỉnh bạn đã được tổ chức ngày càng hấp dẫn hơn với tên gọi “Chương Trình

du lịch về cội nguồn” (CTDLVCN) Trong mấy năm thực hiện CTDLVCN đã tạo chuyển biến trong nhận thức của lãnh đạo cả 3 tỉnh cũng như của các doanh nghiệp, người dân tự nguyện tham gia, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch Hình thức du lịch cộng đồng đã phát triển mạnh ở cả Yên Bái, Lào Cai và Phú Thọ, góp phần xóa đói giảm nghèo cho các địa phương này Chương trình được tổ chức với nhiều hoạt động sôi động, phong phú, nhận thức về giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống phục vụ phát triển du lịch được nâng lên

Chương trình đã kết nối xây dựng được nhiều tour, tuyến du lịch trên địa bàn

3 tỉnh như “Cội nguồn đất Tổ”, “Đất ngọc Lục Yên”, “Cội nguồn Tây Bắc”, “Sắc màu vùng cao” Ba tỉnh đã tập trung tu bổ hệ thống di tích lịch sử; sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới các cơ sở lưu trú, khách sạn, tăng cường các dịch vụ bổ trợ; phát triển sản xuất các sản phẩm, hàng lưu niệm để phục vụ nhu cầu du khách… Nhiều sản phẩm du lịch đặc trưng đã được tạo ra thu hút du khách đến tham quan, thưởng lãm, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống của nhân dân… Năm 2009, đã có trên 1,3 triệu lượt du khách đến tham quan,

du lịch tại 3 tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, tăng 6% so với năm 2008; tổng doanh thu từ du lịch đạt 1.128 tỷ đồng, tăng 8,3% (theo Sở VHTTDL lịch tỉnh Lào Cai)

CTDLVCN của 3 tỉnh Lào Cai - Yên Bái - Phú Thọ là một trong 10 sự kiện

du lịch các tỉnh Tây Bắc hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội Các hoạt động văn hóa - du lịch chủ yếu tại Lào Cai năm 2010 bao gồm:

 Lễ hội đền Thượng – TP Lào Cai (tháng 2)

 Lễ hội trên mây Sapa (cuối tháng 4, đầu tháng 5),

 Hội đua ngựa truyền thống Bắc Hà mở rộng (tháng 6),

 Giải leo núi chinh phục Fanxipan và Ngày hội Du lịch TP Lào Cai

(tháng 10)

Trang 26

Nội dung CTDLVNC của Lào Cai, Yên Bái và Phú Thọ

Một trong những điểm nhấn của CTDLVCN năm 2010 là chương trình du lịch quốc tế leo núi cắm cờ “Thăng Long - Hà Nội 1.000 năm tuổi” lên đỉnh Fanxipan vào tháng 10/2010 Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ kỷ niệm sự kiện 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội của Sở VHTTDL Cùng với các hoạt động trong CTDLVCN, 3 tỉnh cũng tích cực chỉ đạo các doanh nghiệp khai thác các tuyến điểm du lịch mới kết nối tới nhiều tỉnh Tây Bắc (đặc biệt tỉnh Hà Giang) và tỉnh Vân Nam - Trung Quốc, khai thác sản phẩm cho khách du lịch nội địa với tuyến đi các đền đài linh thiêng dọc sông Hồng, du lịch chợ nhằm thu hút du khách

và tạo sự liên kết chặt chẽ trong hoạt động hợp tác giữa 3 tỉnh, tích cực hưởng ứng CTDLVCN năm 2010

Trong chương trình “Khám phá Fansipan 2009” (Viết tắt là chương trình FEI), tổ chức phát triển Hà Lan SNV đã hỗ trợ kinh phí cho phát động thu gom rác thải trên tuyến Fansipan, UBND huyện Sa Pa cũng chủ trì hoạt động trồng cây bảo

vệ môi trường du lịch tại xã San Sải Hồ Đặc biệt, chương trình FEI còn tổ chức một hội thảo đầy ý nghĩa chuyên bàn về “Giải pháp quản lý, khai thác và phát triển

du lịch trong vườn quốc gia Hoàng Liên” được lấy ý kiến tham luận bởi các chuyên

Trang 27

gia hàng đầu về du lịch và bảo vệ môi trường từ các Bộ, ngành Trung ương, tổ chức phát triển Hà Lan SNV, Hiệp hội các Vườn quốc gia, Hiệp hội leo núi Côn Minh (Trung Quốc) và các đại biểu đến từ doanh nghiệp lữ hành…

Với một loạt nội dung trong hoạt động của chương trình “Khám phá Fansipan” năm 2009, gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, cùng với sự vào cuộc thực sự của các doanh nghiệp lữ hành, Hiệp hội leo núi Côn Minh, sự đồng thuận của cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và sự đồng hành tài trợ của nhà tài trợ chính Việt Nam Airlines, chắc chắn chương trình FEI năm 2010 sẽ thành công

và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách về một Sa Pa tươi đẹp, mến khách

2.1.2 Mô hình du lịch “Homestay” (Du lịch cộng đồng) tại Lào Cai

Homestay là đến ở nhà của người bản xứ trong một mối quan hệ thân thiết giống như gia đình Đa phần khách du lịch đều thông qua các công ty tour, hoặc khách sạn để được sống kiểu "homestay" ngay giữa núi rừng Đến bữa, họ nấu nướng và ăn cơm cùng gia đình

Ở Sapa mô hình Homestay còn hấp dẫn khách du lịch hơn bởi những ngôi nhà làm bằng gỗ pơ mu quý hiếm mọc lên giữa núi rừng hay khung cảnh bình yên của thung lũng Mường Hoa thơ mộng và đại ngàn Hoàng Liên xanh thẳm Tại thôn

Tả Van Giáy nằm lưng chừng thung lũng Mường Hoa, với 40 hộ dân thì tất cả đều lấy nhà mình "làm du lịch", theo mô hình "homestay" (khách nghỉ lại qua đêm, ăn uống, thưởng thức các đặc sản văn hoá địa phương ) Những ngôi nhà ở đây là kiểu nhà truyền thống của dân tộc Giáy, trước đây gia đình sinh sống nhưng khi khách có nhu cầu thì gia đình đón họ vào ăn ở cùng Đặc biệt, được làm nên từ loại

gỗ pơ mu, nên giá trị của mỗi ngôi nhà lên đến hàng chục tỉ đồng

Thống kê của UBND huyện Sapa cho thấy, mô hình "homestay" bình quân mỗi tháng đón hàng nghìn khách du lịch đến lưu trú qua đêm Ngoài món ăn thôn bản mà du khách được thưởng thức, ban đêm chủ nhà cũng tổ chức đốt lửa, thực hiện các màn múa quạt, nhảy sạp, thổi kèn phục vụ Khách có nhu cầu chỉ phải

Trang 28

thanh toán 40.000đ cho một đêm ngủ lại nhà dân Chỉ từng ấy chi phí, nhưng khách được khám phá phong tục văn hoá, hoà mình vào cuộc sống cộng đồng, được tắm lá thuốc, thưởng thức ẩm thực truyền thống của người bản địa

Để hiểu rõ hơn về loại hình du lịch mới mẻ này, hãy cùng xét một điển hình

trong mô hình du lịch văn “Homestay” tại Lào Cai là Bản Hồ thuộc huyện Sa Pa

Bản Hồ, thuộc xã Bản Hồ, cách Thị trấn Sapa chừng 20 km Bản Hồ là bản của người Tày, nằm phía Đông Nam Sa Pa, cao hơn 435 m so với mặt nước biển, có nghĩa du khách sẽ luôn phải xuống dốc khi đi từ Sa Pa Trên đường đến với Bản

Hồ, du khách sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng những hình ảnh kỳ vĩ của núi rừng Tây Bắc khi đoàn xe chạy trên con đường ngoằn ngoèo uốn lượn giữa một bên là núi cao sừng sững, một bên là vực thẳm hun hút bao trùm màu xanh thẫm của rừng núi, màu xanh tươi mát của đám mạ xen kẽ màu nâu đỏ của đất và màu trắng bạc của thửa ruộng mới thuôn nước cày ải

Bản Hồ đẹp với những mái nhà sàn gỗ thâm nâu nổi bật giữa vườn ngô, vườn đào xanh mát Nhà sàn của người Tày rất sạch sẽ, thoáng mát và tiện nghi Người Tày có biệt tài đan lát, nên mỗi tấm phên nhà, rào vườn dường như là những tác phẩm nghệ thuật với cách phối màu của tre tươi, tre ngâm, tre cật, tre ruột, tạo nên những nét hoa văn độc đáo, không thể nhầm lẫn Người Tày ở Bản Hồ vẫn lưu giữ được phong tục tập quán lâu đời, người dân nơi đây còn vô cùng thân thiện, nhiệt tình và mến khách Ngay từ đầu bản, có thể thấy ngay không khí làm du lịch với những tấm biển “Homestay” nằm rải rác dọc con trục chính xuyên bản

Du khách sẽ có cơ hội được sống trong những ngôi nhà gỗ của người dân địa phương, cùng sống và sinh hoạt cùng gia đình dân bản địa Những ngôi nhà trong

mô hình homestay thường được thiết kế rộng rãi, với nguyên tầng trên với 2 phòng nhỏ và khoảng không mở dành để làm du lịch Tầng dưới là nơi sinh hoạt của gia đình, khu bếp và khu vệ sinh Điểm đặc biệt đầu tiên khi bắt đầu du lịch homestay

là du khách sẽ được thưởng thức những sản vật bình dị nhưng cũng không kém phần độc đáo của địa phương như gà bản, rau bản và xôi nếp nương

Trang 29

Bản Hồ chia làm ba thôn: Tả Trung Hồ, Xéo Trung Hồ và Hoàng Liên; là nơi sinh sống của ba dân tộc Mông, Dao, Tày nhưng người Tày chiếm đa số Ông Hoàng Văn Minh, phó chủ tịch xã Bản Hồ, cho biết: “Từ hai hộ đi tiên phong trong việc phát triển du lịch cộng đồng cuối năm 2000, năm 2001 tăng lên 10 hộ và đến nay đã

có gần 50 hộ chính thức tham gia (có văn bản ký kết hẳn hoi), có thể đón được khoảng 500 du khách/ngày Nếu cần, hầu hết các hộ gia đình ở bản Hồ đều có thể đón khách ”

Đến bản Hồ, du khách sẽ được sống và sinh hoạt trong không khí ấm cúng và thân mật cùng gia đình Buổi sáng, bạn sẽ được hướng dẫn tham quan vườn quốc gia Hoàng Liên, nơi có chủng thực vật, động vật vô cùng phong phú Vì khí hậu ở bản Hồ ấm hơn Sa Pa (trung bình từ 18 – 25 độ C) nên buổi trưa từ trong rừng ra du khách đã có thể hòa mình vào dòng suối Lave, ngắm thác Đá Nhảy hùng vĩ, bọt tung trắng xóa

Cơm nước buổi trưa xong, người chủ nhà mến khách sẽ đưa bạn đến thôn của người Dao Đỏ trên núi cao tắm lá thuốc Lá thuốc có 18 vị, người Dao phải đi lấy tận trên rừng Sau khi phơi khô, sao vàng rồi hạ thổ mới có thể dùng được Nước thuốc sẽ được đổ vào chiếc thùng làm bằng gỗ pơmu thơm ngát, nóng hay

Khung cảnh Bản Hồ

Trang 30

lạnh tùy thuộc sức chịu đựng của mỗi người (nhưng theo những người dân ở đây thì càng nóng càng tốt)

Du khách sẽ được ngâm mình vào thùng nước ít nhất khoảng một giờ đồng

hồ, nhưng cứ 15 phút một lần lại có người rút nước ra đổ thêm nước mới vào Khi đứng lên bạn sẽ thấy người lảo đảo như say rượu nhưng chỉ chừng nửa tiếng sau đã thấy có tác dụng rõ rệt: người khỏe khoắn và sảng khoái Đây là bài thuốc gia truyền chỉ có người Dao mới biết và đã được Viện Y học cổ truyền Việt Nam thẩm định

Một ngôi nhà trong mô hình “Homestay” tại Bản Hồ

Khi mặt trời bắt đầu xuống núi là lúc các du khách đi dạo một vòng quanh bản, đến những nhà dân xem dệt thổ cẩm và có thể mua cho mình một tấm với giá chỉ khoảng 20.000 đồng mà rộng đủ quấn quanh người thành một cái váy Vào những tối cuối tuần ở bản Hồ, bạn có thể đến các nhà sàn văn hóa vui chơi ca hát cùng người dân bản địa Mỗi dân tộc sẽ mang đến những trò chơi, điệu múa và những món ăn độc đáo của mình ra mời du khách

Trang 31

2.2 Những khó khăn, tồn tại và tiềm năng của du lịch văn tại Lào Cai

2.2.1 Tiềm năng phát triển các mô hình du lịch văn hóa tại Lào Cai

2.2.1.1 Tiềm năng phát triển mô hình “Du lịch lễ hội” tại Lào Cai

Lào Cai ngoài việc được thiên nhiên ưu đãi với những khủng cảnh thiên nhiên vừa nên thơ, vừa hùng vĩ còn là nơi cu trú của 25 dân tộc anh em với nhiều phong tục, tập quán, lễ hội và những nét hóa đặc sắc khác nhau Hiện nay, trong công tác bảo tồn và xây dựng phục vụ phát triển mô hình “Du lịch lễ hội” mới chỉ tìm hiểu và khai thác các phong tục và lễ hội của những dân tộc có số lượng đồng bào cư trú lớn tại địa phương như các dân tộc Kinh, H'Mông, Tày, Dao… Trong khi khi đó, còn rất nhiều dân tộc anh em, dù số lượng đồng bào ít hơn nhưng cũng có những phong tục tập quán vô cùng độc đáo như các dân tộc Phù Lá, Kháng, La Ha,

Hà Nhì, Bố Y… mà nếu được khai thác và bảo tồn đúng cách sẽ góp phần làm phong phú và đặc sắc thêm cho các sản phẩm du lịch văn hóa tại địa phương

Bên cạnh đó, những lễ hội cổ truyền độc đáo của các đồng bào dân tộc thiểu

số ở đây vẫn chưa được phổ cập rộng rãi; còn nhiều dân tộc, nhiều bản làng vẫn giữ phong tục không cho phép người lạ tham gia vào các tập tục riêng của mình Bên cạnh đó, với những tiềm năng và thế mạnh độc đáo của mình, Lào Cai còn có thể có những chương trình du lịch văn hóa kết hợp các đặc điểm văn hóa của nhiều dân tộc trong địa phương, giúp du khách sẽ có những trải nghiệm sâu sắc hơn và thú vị hơn

về những nét văn hóa độc đáo riêng của từng khu vực và của từng dân tộc

Mặt khác, Lào Cai mới chỉ khai thác được một phần nhỏ các giá trị văn hóa

để đưa vào các sản phẩm du lịch của mình Hiện nay, các chương trình du lịch văn hóa mới chỉ chú trọng đến những lễ hội và những sản phẩm thổ cẩm của địa phương Trong khi đó, rất nhiều những nét văn hóa đặc sắc khác như: các nhạc cụ truyền thống (khèn môi, kèn lá, sáo mèo…), những trang phục đặc trưng của từng dân tộc với những nét họa tiết độc đáo mang những ý nghĩa và tín ngưỡng khác nhau; lĩnh vực ẩm thực truyền thống của các dân tộc với nguồn nguyên liệu cũng

Trang 32

như cách chế biến mới lạ cũng chưa được tìm tòi, chọn lọc để trở thành một nét chủ đạo trong du lịch văn hóa tại địa phương Tại địa phương, riêng về trang phục có 34 kiểu loại với sắc màu, chất liệu khác nhau và theo khảo sát sơ bộ của Tổng cục Du lịch Việt Nam hiện nay Lào Cai có gần 100 điệu múa, có đủ 10 họ với 11 chi khác nhau của các nhạc khí

Tìm hiểu về lịch sử, nguồn gốc của các dân tộc cũng là một mảng văn hóa độc đáo chưa được khai thác trong các mô hình du lịch văn hóa hiện có tại Lào Cai Những tri thức văn học, các bài thuốc dân gian, các trò chơi dân gian của các dân tộc cũng là một nét văn hóa độc đáo và mới mẻ chưa được khai thác để làm phong phú thêm cho du lịch văn hóa tại địa phương Du lịch văn hóa hiện tại mới chỉ dừng lại ở tên gọi và hình thức chứ chưa thực sự đi sâu vào việc tìm hiểu và cảm nhận các giá trị văn hóa ở nhiều mặt, nhiều phương diện khác nhau

2.2.1.2 Tiềm năng phát triển mô hình “Du lịch cộng đồng” tại Lào Cai

Hầu hết các bản làng ở địa phương đều được bao quanh bởi khung cảnh thiên nhiên núi rừng hùng vĩ, với những ruộng bậc thang xanh mướt và khí hậu mát mẻ của vùng núi cao – là địa điểm vô cùng lý tưởng cho các hoạt động nghỉ dưỡng và tìm hiểu văn hóa Mặt khác, với bản chất hiền lành, chất phác, những người dân địa phương luôn để lại trong lòng du khách ấn tượng về một miền đất tươi đẹp với những con người tốt bụng và hiếu khách

Nhiệm vụ cơ bản của những người trực tiếp hoạt động du lịch cộng đồng là giới thiệu cho du khách về nếp sống, văn hóa và các phong tục tập quán của nhân dân các dân tộc; phát huy và khai thác các điều kiện tự nhiên cơ sở vật chất, nguồn lực của nhân dân, tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa do dân bản sản xuất ra phục vụ khách du lịch, qua đó tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho dân bản; bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật

Trang 33

thể cũng như tài nguyên du lịch, hướng đến phát triển du lịch cộng đồng nhằm xóa đói, giảm nghèo mà chủ thể là cộng đồng các dân tộc bản địa

Đối tượng chủ yếu của loại hình du lịch này là các du khách nước ngoài Họ đến từ những đất nước có trình độ phát triển hơn nhưng lại bị thu hút bởi những phong tục, bởi truyền thống, bởi không khí gia đình và cộng đồng của đồng bào nơi đây Chính vì vậy, mô hình du lịch này hứa hẹn những nguồn lợi lớn nếu được đầu

tư và khai thác đúng cách Nếu công tác bảo tồn và phát triển được thực hiện một cách có định hướng thì tiềm năng về mô hình du lịch cộng đồng sẽ còn phát triển hơn nữa trong tương lai

Mô hình du lịch cộng đồng hiện nay cũng đang là xu thế phát triển chung ở rất nhiều quốc gia Phần đông du khách hiện nay hướng nhiều sự tò mò và thích thú đối với việc tìm hiểu văn hóa hơn là việc thưởng thức những cảnh đẹp thiên nhiên Việc phát triển mô hình du lịch này tại địa phương đã bắt kịp với xu hướng du lịch mới này và phần nào đáp ứng được một lượng lớn nhu cầu của khách du lịch Tuy nhiên, sự thành công của mô hình này còn đòi hỏi nhiều nỗ lực trong việc nâng cao

cơ sở hạ tầng, nâng cao dân trí để có thể làm hài lòng lượng khách du lịch đang ngày một tăng

Hình thức du lịch cộng đồng mới chỉ được xây dựng và phát triển ở một vài địa điểm đơn lẻ, chưa được phổ biến và nhân rộng trong toàn tỉnh tao thành một lựa chọn mới cho khách du lịch khi đến với tất cả các địa danh du lịch của Lào Cai Hình thức này đang phát triển hoàn toàn tự phát do nhu cầu của những khách du lịch tự do không đi theo tour mà chưa hề có bất kỳ sự quản lý, quy hoạch cũng như liên kết với các mô hình khác của du lịch văn hóa để tạo hiệu quả tốt hơn cho du lịch địa phương

2.2.1.3 Tiềm năng phát triển mô hình “Du lịch làng nghề” tại Lào Cai

Lào Cai nổi tiếng bởi các địa danh du lịch Sa Pa, Bắc Hà… Nơi đây còn được du khách biết đến bởi các làng nghề truyền thống: dệt thổ cẩm, chạm khắc

Trang 34

bạc, rèn đúc, nấu rượu… mang đậm bản sắc dân tộc Người Xá Phó có nghề dệt vải, thêu trang phục, đan lát Người Dao có nghề thêu hoa văn thổ cẩm, nấu rượu, làm giấy Người Tày có nghề làm chăn đệm Người Mông có nghề rèn đúc

Một làng nghề thổ cẩm của Lào Cai

Tại các xã vùng cao Lào Cai, các cấp quản lý và lãnh đạo luôn quan tâm tới việc bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề truyền thống tại địa phương Rất nhiều bản làng có nhiều tiềm năng để phát triển các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch, đặc biệt là ở Sa Pa và Bắc Hà Nơi đây, các sản phẩm thêu, dệt thổ cẩm, chạm khắc bạc, mây tre đan, rèn đúc, nấu rượu… được nhiều du khách tìm đến khám phá và tìm hiểu Du khách đến với Lào Cai sẽ không chỉ được tham quan thắng cảnh, được sống trong không khí cộng đồng mà còn có cơ hội tham gia vào công việc sản xuất những mặt hàng thổ cẩm truyền thống của người dân địa phương Việc được tham gia trực tiếp và những công đoạn sản xuất dù là rất nhỏ này cũng đều để lại những cảm xúc và những tìm tòi vô cùng mới mẻ đối với du khách Họ sẽ có cơ hội được hiểu thêm về con người và văn hóa nơi đây

Mỗi khi đến với Sa Pa, Bắc Hà, khách du lịch không quên mua cho mình những sản phẩm thổ cẩm, đồ trang sức, rượu… được sản xuất từ những làng nghề truyền thống Tả Phìn, Cát Cát, Sa Pả, San Sả Hồ (Sa Pa); Bản Phô, Na Hối (Bắc Hà)… để làm quà

Trang 35

Với mục tiêu bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch, hầu hết các làng nghề đã tạo được những nét riêng để thu hút khách du lịch Đặc biệt, nghề dệt thổ cẩm đang dần vươn lên chiếm ưu thế, phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong gia đình và làm quà cho khách du lịch Hàng năm có hàng vạn mét vải thổ cẩm được sản xuất và tiêu thụ Bên cạnh khu du lịch Sa Pa đã được biết đến với các sản phẩm thổ cẩm độc đáo, các huyện Văn Bàn, Bắc Hà… cũng đã hình thành nhiều làng nghề thêu, dệt thổ cẩm, thu hút hàng nghìn lao động nhàn rỗi

Các làng nghề truyền thống ở Lào Cai còn được biết đến bởi các sản phẩm: rượu San Lùng, rượu ngô Bản Phố được nhân dân thôn San Lùng (Bát Xát) và thôn Bản Phố (Bắc Hà) sản xuất theo những bí quyết lâu đời Rượu nổi tiếng trong nước được khách du lịch tin dùng

Lào Cai không chỉ có vẻ đẹp được thiên nhiên ban tặng, các làng nghề truyền thống sẽ là điểm đến hấp dẫn của du khách trong hành trình khám phá bản sắc văn hoá dân tộc đa dạng trong những năm tới

2.2.2 Những khó khăn, tồn tại của du lịch văn hóa tại Lào Cai

2.2.2.1 Các dự án thủy điện đang đe dọa du lịch Lào Cai

Trước khi các dự án thủy điện được xây dựng tại Lao Chải, Sử Pán… các điểm du lịch cộng đồng nằm trên tuyến du lịch làng bản xuống khu vực hạ huyện Sa

Pa tỉnh Lào Cai đã đón lượng lớn du khách đến tham và lưu trú, chủ yếu là khách quốc tế Tuy nhiên, khi các dự án thủy điện khởi công và có tác động rõ nét đến môi trường và cảnh quan du lịch thì lượng khách đến tham quan và lưu trú tại các điểm này giảm mạnh Số lượng khách lưu trú ở các điểm du lịch cộng đồng trên giảm đồng nghĩa với thời gian lưu trú giảm, khách chỉ đi tham quan trong ngày, vì vậy chi tiêu dành cho du lịch thấp dẫn đến thu nhập của người dân hầu như không được cải thiện

Trang 36

Con suối Mường Hoa cạn khô, bị tàn phá bởi các công trình

Cảnh quan tự nhiên bị xâm hại làm mất đi cảnh quan du lịch cụ thể như dọc thung lũng Mường Hoa với thảm thực vật chân núi; suối Mường Hoa, La Ve và các tràn ruộng bậc thang hầu như bị hủy hoại do tác động của quá trình thi công, san gạt mặt bằng, làm đường dẫn cho các công trình Cảnh quan tự nhiên hoang sơ, gắn với rừng, suối, bản làng và hệ thống ruộng bậc thang vốn được coi là cảnh quan du lịch hấp dẫn của Sa Pa hiện đã bị xâm hại rõ nét tại các điểm thi công thủy điện

Những cảnh quan du lịch hấp dẫn, vốn là “linh hồn” của loại hình du lịch làng bản, du lịch cộng đồng có nguy cơ biến dạng hoặc mất hẳn: Ruộng bậc thang, một di sản văn hóa bị giảm diện tích do nhường đất cho thủy điện, hoặc không có nước tưới phải bỏ hoang Suối Mường Hoa, mạch nước nóng vốn là những điểm du lịch hấp dẫn gần như bị xóa xổ bởi tác động của quá trình xây dựng thủy điện, làm mất đi tiềm năng thu hút khách du lịch đến với Bản Hồ và Sa Pa

Năm 2009, ruộng bậc thang Sa Pa được Tạp chí du lịch Travel and Leisure (Mỹ) bình chọn là một trong 7 ruộng bậc thang đẹp nhất thế giới, nhưng nay do tác động của quá trình thi công thủy điện hệ thống ruộng bậc thang này có nguy cơ bị thu hẹp và phá vỡ cấu trúc

Tất cả những yếu tố tác động đó đã làm nguồn thu từ dịch vụ nhà nghỉ tại gia và các dịch vụ khách giảm do lượng khách đến cộng đồng giảm hẳn

Trang 37

Với cảnh quan môi trường bị phá vỡ thì những bản du lịch cộng đồng này

làm sao có thể thu hút du khách.

Nếu như năm 2006 Bản Hồ đón 8.158 lượt khách lưu trú qua đêm, thì đến năm 2008 giảm xuống còn 5.339 lượt, năm 2009 chỉ còn 2.991 lượt, ba tháng đầu năm 2010 chỉ đón được 80 lượt Tổng doanh thu từ dịch vụ nhà nghỉ của xã Bản Hồ năm 2009 giảm 82.186.000 đồng so với năm 2008 Ước tính, con số này còn giảm mạnh hơn nhiều lần ở năm 2010 (đến tháng 3 năm 2010 tổng doanh thu từ nhà nghỉ của xã Bản Hồ mới đạt 2.280.000 đồng trong khi từ tháng 01 – 03 hàng năm là mùa cao điểm của khách quốc tế, khách có nhu cầu đi du lịch làng bản và du lịch cộng đồng)

Bên cạnh đó, sự thay đổi nhanh chóng của cảnh quan môi trường khiến việc ứng xử của cư dân bản địa gặp lúng túng (có hiện tượng “sốc”) Đặc biệt ứng xử trước sự thay đổi của rừng và nguồn nước Rừng bị đốn hạ khiến cạn kiệt rau rừng,

suối bị ô nhiễm nguồn nước do đất đá bồi lấp khiến mất đi nguồn cá suối… Những

loại ẩm thực đặc sản bản địa vốn có thể thu hút du khách và nâng cao thu nhập người dân hiện cũng không còn

Song song với đó là việc mất đất canh tác và suy giảm các nguồn tài

nguyên ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế trong đó có du lịch Nguồn nước giảm

không đủ cung cấp nước sạch cho ăn uống sinh hoạt cho con người và nước tưới

Trang 38

cho các diện tích đất canh tác còn lại Đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhu cầu

sử dụng nước sạch của khách du lịch

Sự biến đổi của môi trường sinh thái, cảnh quan du lịch và sự xuất hiện quá nhiều các công trường khiến người dân cảm thấy lúng túng trong ứng xử với các tác nhân này Việc quá nhiều khói, bụi, tiếng ồn – đặc biệt tiếng phá đá, nổ mìn đã ảnh hưởng khá nặng đối với đời sống nhân dân và sinh hoạt của du khách nếu lưu trú tại các điểm này Đồng thời, Bản Dền hiện có khoảng 10 hộ gia đình có nhà gần suối Mường Hoa có nguy cơ mùa lũ tới sẽ thiệt hại nặng nề

Những du khách được hỏi đã có những đánh giá cho thấy các dự án thủy điện

đã thực sự làm nản lòng du khách tới tham quan, mang lại cảm giác thất vọng và tiếc nuối cho du khách khi thấy cảnh quan và môi trường du lịch bị phá vỡ Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới các doanh nghiệp mà còn ảnh hướng nặng nền đến hình ảnh và sức hấp dẫn của du lịch Lào Cai đối với khách quốc tế

Nếu năm 2006 Bản Hồ đón 18.313 lượt khách lưu trú, Tả Van 8.158 lượt, Thanh Phú 1.626 lượt thì đến năm 2009 Bản Hồ chỉ đón được 3.197 lượt (giảm 83,6%), Tả Van 2.991 lượt (giảm 63,4%), Thanh Phú 41 lượt (giảm 60,4%) Đến thời điểm khảo sát (ngày 17.3.2010) tại Bản Hồ, theo báo cáo của Ban quản lý du lịch cộng đồng Bản Hồ, lượng du khách đến tham quan và lưu trú còn giảm mạnh, chỉ đạt 80 lượt giảm 92,3% so cùng kỳ năm 2009 (1.027 lượt)

2.2.2.2 Cơ sở hạ tầng chưa phát triển đáp ứng nhu cầu của phát triển du lịch

Với những nỗ lực của cả lãnh đạo và người dân địa phương, Lào Cai đang trở thành một điểm đến lý tưởng cho những du khách yêu thích thiên nhiên núi rừng

và ham tìm tòi về những nét văn hóa của đồng bào dân tộc vùng cao Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của các chương trình du lịch và lễ hội đã dẫn đến sự quá tải do

cơ sở hạ tầng chưa được quy hoạch và xây dựng đáp ứng phù hợp với nhu cầu ngày càng cao của du lịch

Trang 39

Trong “Lễ hội trên mây Sa Pa” diễn ra vào ngày 30/4 và 1/5 vừa qua, lượng

du khách đổ về Sa Pa đã tặng đột biến dẫn đến tình trạng tắc nghẽn giao thông và

“cháy” phòng trọ cho khách du lịch Dù tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội trên toàn địa bàn huyện Sa Pa trong dịp lễ này vẫn được đảm bảo nhưng do thị trấn Sa Pa chưa có bãi đỗ xe và nhà thầu thi công cầu cạn chống lún đoạn đường

Sa Pa - Lào Cai không có phương án điều tiết giao thông trong những ngày diễn

ra lễ hội nên đã để xảy ra tắc đường cục bộ

Mặt khác, do địa hình chủ yếu là núi cao, nhiều ghềnh đá nên việc phát triển các loại hình dịch vụ ở địa phương còn gặp phải nhiều khó khăn Giao thông giữa Lào Cai với các tỉnh lân cận và trung ương vẫn còn gặp nhiều khó khăn do tình hình đường xá hiện tại của Lào Cai chưa đáp ứng được những xe có trọng tải lớn Chính nhược điểm này đã và đang là trở ngại chính trên con đường phát triển kinh tế của tỉnh Lào Cai Và một khi nền kinh tế chưa có những khởi sắc, chưa thu hút được vốn đầu tư để phát triển thì chưa thể tạo được những điều kiện tốt nhất phục vụ cho việc phát triển du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng tại địa phương

Tình trạng thiếu nước, không có điện và công nghệ thông tin vẫn còn đang diễn ra tại nhiều bản làng thuộc tỉnh Lào Cai Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng và cải thiện đời sống cho người dân là những việc làm vô cùng cần thiết để tạo nền tảng

Tây Bắc với ước mơ những con đường

Trang 40

cho du lịch phát triển nhưng lại đòi hỏi nhiều thời gian và tâm huyết của những người làm chính sách Chính vì lẽ đó, lãnh đạo của tỉnh cần có những chính sách phát triển du lịch phù hợp với tình hình hiện tại của địa phương và có kế hoạch nâng cao dần trong tương lai, tránh những tình trạng lễ hội tổ ra những không đủ sức quản lý, làm xấu đi hình ảnh du lịch Lào Cai trong con mắt du khách trong và ngoài nước

2.2.2.3 Trình độ nhân lực chưa phát triển đáp ứng nhu cầu của phát triển du lịch

Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2009, tỉnh Lào Cai có 556 biên chế lao động thuộc lĩnh vực hoạt động của ngành Trong đó cấp tỉnh có 274 biên chế và cấp huyện, thành phố,

xã phường, thị trấn có 282 biên chế

Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng thì chất lượng nguồn nhân lực còn khá thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu Đó là chất lượng lao động nghiệp vụ còn nhiều hạn chế; trình độ ngoại ngữ còn thấp, tính chuyên nghiệp chưa cao… Đến nay toàn ngành có 01 tiến sĩ (0,18%); thạc sĩ: 05 người (0,9%); đại học: 224 người (40,28%); cao đẳng: 33 người (5,94%); trung cấp: 170 người (30,57%) nên chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của công việc Đặc biệt hiện nay đội ngũ cán bộ giỏi, các nghệ sỹ, nhà nghiên cứu có uy tín, mang tính chuyên gia quá ít chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao của ngành Đây chính là thách thức lớn cho ngành văn hoá, thể thao và du lịch Lào Cai trong tiến trình hội nhập Hiện nay Lào Cai có 01 trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực cho ngành nhưng thực tế công tác đào tạo còn rất nhiều hạn chế về quy

mô, số lượng và chất lượng

Trước thực trạng đó, mấy năm gần đây Sở đã đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao phát triển nguồn nhân lực toàn ngành Chú trọng mở các lớp tập huấn về công tác quản lý; tổ chức các hoạt động văn hoá, thể thao và du

Tiêu đề	Tiềm Năng Phát Triển Loại Hình Du Lịch Văn Hóa Ở Vùng Miền Núi Lào Cai
Trường học	Trường Đại Học Ngoại Thương
Chuyên ngành	Du lịch văn hóa
Thể loại	Dự Án Thiết Kế
Năm xuất bản	2010
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	84
Dung lượng	20,68 MB