Còn nhớ, ngày 13/3/1954, ta bắt đầu tấn công Điện Biên Phủ, và “sau 56 ngày đêm khoét túi, ngủ hầm, mưa dầm, cơn oắt/ máu trộn bun non/ gan khéng nung, chí không mòn” Tố Hữu, trưa ngày 7
Trang 1Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách số [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
TTS - “VIỆT BẮC”
AN TINH MUON NEO DUONG DI
“xin tam biệt đời yêu quý nhất
Còn mấy van thơ, một nam tro
Thơ gửi bạn đường, tro bon dat Sống là cho uà chết cũng là cho”
"NGƯỜI VIẾT SỬ
DAN TOC TRONG THỜI ĐẠI"
Ai đó nói rằng những bài thơ hay
luôn có cách để tìm được nơi lưu trú trong trái tim con người Và
"Việt Bắc" kì thực, lại chính là một bài thơ như thế ®
Trang 2Z Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách 36 [Khoa hoc Van Chuyén sau Kién thttc 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
I TTS - Bức thư gửi các em, về “Việt Bắc”
“Việt Bắc” được ví như “khúc tình ca” của dân tộc mình giữa những ngày kháng
chiến chống Pháp thắng lợi vinh quang Sau tất cả những thăng trầm, sau gần 9
năm kiên cường đánh đuổi ngoại xâm, sau bao hi sinh, mất mát, những phận người nằm xuống, Việt Nam ta đã hoàn thành “sứ mệnh” thiêng liêng cao cả, trao
trả cho đồng bào một niềm hiển vinh to lớn Dù sau đó, dân ta phải đối mặt với
đế quốc Mĩ, nhưng những ngày chiến thắng Điện Biên Phủ là những ngày đáng
nhớ nhất trong trang sử dân tộc
Còn nhớ, ngày 13/3/1954, ta bắt đầu tấn công Điện Biên Phủ, và “sau 56 ngày
đêm khoét túi, ngủ hầm, mưa dầm, cơn oắt/ máu trộn bun non/ gan khéng nung, chí không mòn” (Tố Hữu), trưa ngày 7/5/1954, ta đã giành thắng lợi vẻ vang, kết thúc:
Chín năm làm một Điện Biên Nên uành hoa đỏ, nên thiên sử uùng
(Tố Hữu) Những nụ cười tươi hết cỡ, giọt nước mắt ngân dài trên má người Việt Nam, biết bao người mẹ vừa hạnh phúc, vừa nghẹn ngào vì con trai mình đã góp máu xương
để non sông được độc lập, biết bao người vợ nhớ chồng mỉm cười nhìn vào khoảng trống xa xôi của kí ức, biết bao đứa trẻ biết được và tự hảo vì cha mình đã
góp công làm nên hòa bình cho mảnh đất mình đang đứng Tất cả người ở lại đều khắc khoải về người ra đi Chiến tranh là thế! Và sau giây phút nghẹn lòng, trên
tất cả, ta vẫn tin cần nhìn về ngày mai, mừng vui với nỗi nhớ nhân dân, đồng đội, những con người cùng chung lý tưởng, cùng sát cánh, cùng vượt nguy nan:
“Đêm lịch sử, Điện Biên sáng rực Tên đất nước, như huân chương trên ngực
Trang 3Z Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách 36 [Khoa hoc Van Chuyén sau Kién thttc 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ Dan tộc ta, dân tộc anh hùng!”
(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên - Tố Hữu) Như một người thư ký trung thành, tận tụy của cách mạng, Tố Hữu luôn hướng
ngòi bút của mình bắt kịp mọi khoảnh khắc của cuộc kháng chiến chống Pháp,
bởi thế, thật không ngoa khi ông được mệnh danh là “lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam”, luôn hiên ngang giữa bầu trời Bác Hồ từng nói: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em nghệ sĩ cũng là chiến sĩ trên mặt trận ấy”,
nhắc tới thơ ca chính trị không thể nào không nhắc tới nhà thơ Tố Hữu, và nhắc
tới Tố Hữu, ta lại không thể quên “đứa con” Việt Bắc đã chạm vào tam kham bao thế hệ, sống cùng non sông cho đến hôm nay
Ta với mình, mình với ta, cùng lắng nghe một đoạn cảm nhận của Giáo sư Trần Đình Sử về nhà thơ Tố Hữu và tìm hiểu bài thơ “Việt Bắc” nhé!
“Trong cuốn Thì pháp thơ Tố Hữu viết năm 1985, xuất bản năm 1987, tôi có nhận xét rằng: Xét uê sức tác động trực tiếp đối uới công chúng thì thơ Tố Hữu có thể sánh với bất cú hiện tượng thơ kiệt xuất nào trên thế giới Đó là một sự thực mà không ai có thể phủ nhận khi chứng kiến sức thu hút của thơ Tố Hữu trong những năm kháng chiến chống Pháp uà chống Mĩ Hầu như mợi tầng lớp nhân dâm, từ cán
bộ đến chiến sĩ, từ thanh rên đến thiếu nhì trong kháng chiến không ai là không thuộc va không yêu một số bài thơ, câu thơ Tố Hữu Bản thâm tôi cũng yêu uà thuộc thơ Tố Hữu từ tấm bé Từ khi năm tuổi tôi đã nghe bố tôi đọc: “Hỡi những con khôn của giống noi, nhting chang trai quý gới yêu ơi Bâng khuâng đứng giữa hơi dòng nước, Chọn một dòng hay để nước trôi?” Trong cuốn số tay chép thơ của anh tôi, người da hi sinh trong khang chién chong Pháp, bên cạnh các bài Nhó của Hồng Nguyên, Viếng bạn của Hoàng Lộc, Bên kia sông Đuống của Hoàng Cẩm, có bài Bam ơi, Sáng tháng Năm của Tố Hữu Lớn lên tôi thích bài thơ : “Đi, bạm ơi đi sống
đủ đây, Sống trào sinh lực, bốc men say Sống tưng sóng gió, thanh cao mới, Sống mạnh, dù trong một phút giây ” “Đã uay dòng máu thơm thiên cổ, Phải trả ta cho mạch gidng noi ” Nhiing van tho ấy luôn luôn khích lệ tôi phấn đấu, sống cho có ích với đất nước Những năm hòa bình mới lập lại sau năm 54, các bài thơ Ta đi tới,
Trang 4Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách số [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ Việt Bắc thật sự làm say đắm lòng người Đến tập Gió Lộng Tố Hữu mổ ra những giòng thơ đẹp, sáng và lôi cuốn Có thể nới tôi thuộc hâu hết thơ Tố Hữu Khi tập Từ
ấy chưa n lại năm 1959 với bài Tựa nổi tiếng của Đặng Thai Mai, tôi đã chép day
đủ cuốn thơ Tố Hữu bản in nam 1946 Co thể nói hông ngoa rằng thơ Tố Hữu có tac dung giáo dục, động viên cả một thế hệ người lớn lên trong kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ uà ưóc mơ xây dựng chủ nghĩa xã hội trong những bước đầu tiên, trong đó có tôi”
[Những chặng đường tiếp nhận thơ Tố Hữu của tôi
Trần Đình Sử]
II Tác giả và phong cách sáng tác
Tố Hữu (1920-2002), tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê ở xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế - cứi nôi của oăn học dân giam
Tố Hữu là nhà thơ lớn, là người tiên phong của nền thơ ca cách mạng Việt Nam, thơ ông luôn gắn bó tới những chặng đường cách mạng của dân tộc Phong cách thơ mang tính trữ tình chính trị vô cùng sâu sắc, hướng đến những cái tôi chung
với lẽ sống lớn, tình cảm lớn, niềm vui lớn, cái tôi trong thơ của ông luôn nhân danh Đảng, cộng đồng dân tộc, những vân thơ ấy vừa giàu nhạc điệu lai mang
tính dân tộc đậm da
“Tố Hữu được mệnh danh là “ca sĩ” sớm nhất uà cũng là “ca sĩ” lớn nhất trong ban
“hợp ca” cach mang Stic hút lớn nhất của thơ Tố Hữu là chất men say của lí tưởng cách mạng, chất trĩ tình ngọt ngào thương mến qua những uân tho dam da tinh đâm tộc Bài thơ Việt Bắc (10/1954) là khúc tình ca tha thiết mặn nông của người can bộ uới quê hương cách mạng Việt Bac, la ban hùng ca uê cuộc kháng chiến chống Pháp”
Trang 5Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách số [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
Nhà thơ Tố Hữu lúc còn trẻ Thơ Tố Hữu là những vần thơ thể hiện tiếng nói của dân tộc, của tâm hồn những
con người gắn bó sâu sắc với sự nghiệp cách mạng, với quê hương, với đất nước Trong những vân thơ ấy ta sẽ bắt gặp những tình cảm mến thương sâu sắc, trữ
tình, xuất phát từ một trái tim trung thành với dân tộc với nhân dân và tiêu
biểu hơn cả là bài thơ Việt Bắc - một trong những bài thơ hay nhất của Tố Hữu
Thơ Tố Hữu chủ yếu mang khuynh hướng sử thì oà cảm hứng lãng mạn, màu sắc lịch sử được diễn tả bằng bút pháp lãng mạn, hình tượng thơ kì vĩ, trứng lệ Thơ
liền mạch, nhất khí tự nhiên, giọng tâm tình, ngọt ngào tha thiết
II Tác phẩm
1 Hoàn cảnh ra đời:
- Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (7-5-1954), Hiệp định Giơnevơ được kí kết, hoà bình được lập lại, một trang sử mới của đất nước và một giai đoạn mới
Trang 6Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách số [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ của cách mạng được mở ra Tháng 10 - 1954, các cơ quan của Trung ương Đảng
và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc, nơi đã che chở, nuôi dưỡng cho cách mạng trong suốt những năm trường kì chống thực dân Pháp trổ về Hà Nội
- Cuộc sống thay đổi có tính chất bước ngoặt: từ chiến tranh sang hoà bình, từ núi rừng về thành thị Biết bao lưu luyến ân tình với những nơi đã từng đồng cam cộng khổ, với những người đã từng “chia ngọt sẻ bùi” Người ra di khong khỏi bâng khuâng thương nhớ; người ở lại cũng không khỏi bin rin, trống trải, bùi ngui
Nhân sự kiện có tính chất thời sự và lịch sử ấy, Tố Hữu - một cán bộ của Đảng, một nhà thơ lớn của cách mạng đã sáng tác bài thơ “Việt Bắc” vào tháng 10-1954 Bài thơ đã có vinh dự được lấy làm tên chung cho cả tập thơ “Việt Bắc” (1946 -
1954) - một đỉnh cao của tho Tố Hữu oà cũng là một tác phẩm xuất sắc của tho Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp
Các em có thể tóm tắt hoàn cảnh ra đời 1 cách ngắn gọn như sau: Tố Hữu - một hồn thơ dân tộc, một nhà thơ lớn trong nền văn học Việt nam Có thể nói những
tác phẩm của ông không chỉ thể hiện tư tưởng, lẽ sống của bản thân mình mà
qua đó ta còn thấy được những sự kiện quan trọng của cách mạng nước nhà Tháng 10- 1954 sau chiến thẳng Điện Biên Phủ, bộ đội ta phải chuyển lực lượng thi: dé va chỉa tay tới chiến khu Việt Bắc Kê ö người đi lòng không khỏi nhớ
thương nuối tiếc tình quân dan trong mudi lăm năm khứng chiến, nhân sự kiện trọng đại này, cùng với tâm trạng nỗi niềm ấy, Tố Hữu đã viết bài thơ Việt bắc
- Hoặc: Ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử hào hùng của dân tộc, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, Thủ đô Hà Nội rợp đỏ bóng cờ trong ngày hội non sông (10 - 1954), bài thơ "Việt Bắc" là tiếng hát nghĩa tình sắt son thủy chung của mình với ta, của chiến sĩ, cán bộ, đồng bào đối với
chiến khu Việt Bắc với cách mạng và kháng chiến, đối với Đảng và Bác Hồ của
Trang 7Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách số [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ miền xuôi và miền ngược; là khúc tráng ca anh hùng của một dân tộc thắng trận sau hơn ba ngàn ngày máu lửa
ĐỊA DANH VIỆT BÁC Địa danh Việt Bắc, Liên khu Việt Bắc hơy Chiến khu Việt Bắc là một ving phía Bắc Hà Nội thời kháng chiến chống Pháp (1945-1954) bao trùm nhiêu tỉnh ở Bắc Bộ Ngày nay nó thường được hiểu là khu uực gồm 6 tỉnh: Cao Bang, Bac Kan, Lang Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên hay còn được gợi tắt là Cao - Bắc - Lạng - Hà - Tuyên - Thái
2 Đoạn trích trong SGK:
2.1 Vi tri:
Bài thơ Việt Bắc có 2 phan, gồm 150 câu thơ Phan tho trong sách giáo khoa là
đoạn mở đầu và phần một gồm 90 câu - phần đặc sắc hơn cả của bài thơ Việt Bắc Đoạn trích là đoạn hoài niệm vé một Việt Bắc gian khé, vé vang của cách mạng oà kháng chiến, nay đã trở thành kỉ niệm sâu nặng khôn ngưồi trong lòng người Toàn phần trích giảng thông qua nỗi nhớ da diết, thể hiện nghĩa tình cách mạng, tình cảm thủy chung son sắt của người cán bộ về xuôi đối với quê hương Việt Bắc
2.2 Thể thơ:
Bài thơ Việt Bắc được viết theo thể lục bát, tạo nên âm hưởng nhẹ nhàng, trầm bổng mà lắng sâu trong lòng người đọc Đây chính là một sự khéo léo tạo nên thành công của bài thơ chính trị mà trữ tình, dạt dào cảm xúc này.
Trang 8Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách šố [Khóa học Văn Chuyên sâu Kiến thức 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
Việt Bắc oận dụng lối hát giao duyên đối dap nam nữ của dân ca, vì vậy thường sử
dụng lối xưng hô than mật tình tứ rất quen thuộc là: ta, mình “Ta” thường dùng ở ngôi thứ nhất “Mình” thường dùng ở ngôi thứ hai Tuỳ theo văn cảnh, ta và mình
có thể là Việt Bắc hay người cán bộ về xuôi Nhưng nhiều lúc lẫn lộn, tuy hai mà
một vì mình hay ta cũng đều là người cách mạng cả, cũng đều là ân tình sâu nặng
với nhau "tuy hai mà một" cả
Dù là kết cấu đối đáp, nhưng ở Việt Bắc không chỉ là lời hỏi, lời đáp mà còn là sự
hô ứng, đồng vong cia cing một tâm trạng Lời đáp, ngoài việc trả lời cho những điều đặt ra của lời hỏi, còn là sự mở rộng, làm phong phú thêm cho những ý tình
đã được gợi ra trong lời hỏi Cũng có khi cả lời hỏi và lời đáp đã trở thành lời đồng vọng ngân vang lên những tình cảm chung
Nếu nhìn sâu hơn vào kết cấu của bài thơ, chúng ta thấy được đối thoại chỉ là lớp
vỏ ngoài còn ở chiều sâu bên trong chính là lời độc thoại Hình thức độc thoại là khả năng phân thân của cái "tôi" trữ tình để hoá thân ào đối tượng, khiến tâm
trạng được thể hiện sâu sắc dễ lay động lòng người hơn
2.3 Đại ý - ý nghĩa bài thơ Việt Bắc:
Việt Bắc là bài thơ trữ tình đằm thắm thiết tha thể hiện ân tình sâu nặng thuỷ chưng của tác giả - người cán bộ sắp rời Việt Bắc uê miền xuôi - đối uới căn cứ địa
cách mmợựng của cả nước Đây không chỉ là tình cảm riêng của nhà thơ mà đồng thời cũng là tâm trạng chung của mọi người Bài thơ này tiêu biểu cho những
nghĩ suy, tình cảm cao đẹp của những con người kháng chiến đối với miền đất quê hương cách mạng, với đất nước và nhân dân, với kháng chiến và cách mạng
Cũng có thể nói đây là khúc hát tâm tình thủy chưng không những của con người kháng chiến, của nhân dân ta mà còn của truyền thống ân nghĩa, thuỷ chung của dân tộc hoà vào, tiếp nối và khơi sâu thêm nét truyền thống cao đẹp đó
Việt Bắc dựng ra một hoàn cảnh đặc biệt để bộc lộ những cảm xúc trữ tình dào dạt Đó là một cuộc chia tay đây lưu luyến giữa kẻ ở với người đi, giữa Việt Bắc với
Trang 9họ cùng nhau gợi lại bao kỉ niệm về những ngày tháng đã qua Họ khẳng định
nghia tinh bén chat va hen uéc vé mét ngay mai tươi sang
IV Đọc - hiểu văn bản - Những điểm co bản cần nhớ
1 Cảm nhận chung về đoạn thơ
Doan tho đã tái hiện được không khí của cuộc chia tay day luu luyén bin rin sau
15 năm gắn bó ân tình giữa kẻ đi người ở Đó là không khí ân tình của hồi tưởng, hoài niệm của ước vọng và tin tưởng
Kết cấu: Theo lối đối đáp quen thuộc của ca dao dân ca Không đơn thuần là lời hỏi - đáp mà là sự hô ứng đồng vọng, là sự độc thoại của tâm trạng Đó là cách
"phan than", "hoá thân" để bộc lộ tâm trạng được đầy đủ hơn
Giọng điệu: Ngọt ngào êm ái, giọng tâm tình
2 Cuộc chia tay giữa người dân Việt Bắc và người cán bộ kháng chiến (8 câu
đầu)
- Đoạn thơ mỡ ra với cảnh chia tay lưu luyến day xúc động của những người đã từng gắn bó suốt mười lăm năm ấy, có biết bao kỉ niệm ân tình Bao trùm trong tâm trạng kẻ ở người đi là nỗi nhớ da diết mênh mang với nhiều sắc thái khác
nhau
2.1 Bốn câu thơ đầu là khúc dạo đầu ân tình chung thủy và niềm trăn trở nhớ thương của người ở lại với người ra đi
Trang 10Z Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách 36 [Khoa hoc Van Chuyén sau Kién thttc 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
Minh vé minh có nhó ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nông
Mình uê mình có nhó không
Nhin cây nhó trúi nhìn sông nhó nguồn?
+ Nhà thơ để cho người ở lại lên tiếng trước Hài đại từ mình - ta được lặp lại nhiều lần Đó là cách xưng hô thân mật lấy trong ca dao, dân ca, là lời xưng hô trong tình yêu lứa đôi, nghe thiết tha bâng khuâng được Tố Hữu sử dụng rất linh
hoạt Mình là người cán bộ về xuôi, ta là người Việt Bắc
+ Cụm từ mười lăm năm ấy gợi nhắc câu Kiều của Nguyễn Du: Mười lăm ấy biết bao nhiêu tình - đó là sự kế thừa thơ ca truyền thống của dân tộc của Tố Hữu Câu hỏi tu từ có nhớ ta, “có nhớ không nghe da diết, nhắn nhủ, tâm tình
- Õ bốn câu đầu này, người Việt Bắc hỏi người cán bộ có nhớ Việt Bắc không Nghĩa là có nhớ quê hương cách mạng, cội nguồn cách mạng không? Hỏi mà là nhắc nhở, nhắn gửi người về đừng quên Việt Bắc, đừng quên chính mình Lời hỏi cũng là lời nhắc nhở, nhắn gửi người về đừng quên Việt Bắc
2.2 Bốn câu tiếp là lời người cán bộ về xuôi trong cảnh tiễn đưa bâng khuâng cùng nỗi lưu luyến nhớ nhung của người đi kẻ ở
- Bốn câu thơ tiếp Đáp lại lời của người Việt Bắc, người cán bộ cất tiếng thiết tha:
Tiếng ai tha thiết bên con Bâng khuâng trong dạ bồn chon buóc đi
Ao chàm đưa buổi phâm ly
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
+ Ai là đại từ phiếm chỉ, chỉ người Việt Bắc
Trang 11Z Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách 36 [Khoa hoc Van Chuyén sau Kién thttc 2k3]
Tài liệu Lưu hành nội bộ
+ Cac tt lay: tha thiét, bang khudng, bon chôn đặc tả chính xác tâm trạng vấn vuong, luu luyén, bin rin
+ Áo chàm: Nghệ thuật hoán dụ để chỉ đồng bào Việt Bắc, vì người Việt Bắc thường mặc áo chàm Màu chàm là màu đơn sơ, chân thực, không lòe loẹt mà giản dị, chân thành, chung thủy Câu thơ Áo chàm đưa buổi phân li ngắt nhịp 3⁄3
tạo khoảng lặng lắng đọng cảm xúc Đó có thể là khoảnh khắc người dân Việt Bắc
không thốt nên lời hay đang buông tiếng nấc nghẹn ngào tha thiết
+ Câu hỏi tu từ và dấu chấm lửng ở cuối câu: Cẩm tay nhau biết nói gì hôm nay
thể hiện tình cảm tha thiết Ngôn ngữ bàn tay nóng ấm gắn với trái tim day xtc động Biết nới gì, không phải là không biết nói gì, không có gi để nói mà là biết
nói sao cho thỏa nỗi nhớ thương
=> Việt Bắc chỉ uới tám dòng tho mé dau, nguci đọc cảm nhận một cách khá đây đủ
âm hưởng chung của cả bài thơ, âm hưởng khúc hát đối đáp, khúc hát ru nhẹ nhàng sâu lắng Cùng với ngôn ngũ đậm mmàu sắc trữ tình của ca dao chúng ta có thể cẩm nhận một cách sâu sắc đặc trưng trữ tình chính trị của thơ Tố Hữu
2.3 Gợi ý dẫn chứng:
Người ở lại lên tiếng trước và gợi nhắc về những kỷ niệm gắn bó suốt 15 năm
"Mình uê mình có nhó ta Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nông
Minh vé minh co nhé không Nhin c@y nhé nui, nhin séng nhé nguon”
15 năm gợi ra hành trình từ những ngày đầu cách mạng với cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn 1940 và sự kiện năm 1941 sau mấy mươi năm bôn ba khắp năm châu bốn bể
Trang 12“Oi sang xuân nay, xuân 41 Trắng rừng biên giới nỗ hoa mơ Bác ve Im lang Con chim hot
Thanh thot bo lau vui ngan ngo”
(Theo chan Bac)
Người ra đi cũng cùng tâm trạng ấy nên nỗi nhớ không chỉ hướng về người khác
mà còn là nhớ chính mình
Lời hỏi đã khơi gợi cả một quá khứ đây ắp kỷ niệm khơi nguồn cho mạch cảm xúc
nhớ thương tuôn chảy
Nhà thơ đã sử dụng sáng tạo 2 đại từ nhân xưng “mình" và "ta"
+ Trong Tiếng Việt., từ "mình" và "ta" khi thì chỉ ngôi thứ nhất, và nhiều
khi lại để chỉ ngôi thứ hai hoặc chỉ chung cả 2 đối tượng tham gia giao tiếp (chúng ta, )
+ Trong đoạn thơ, Tố Hữu đã dùng cặp đại từ "mình-ta" với cả hai nghĩa
một cách sáng tạo (mình và ta có sự hoán đổi cho nhau) để dễ dàng bộc
lộ cảm xúc, tình cảm Õ bốn câu thơ đầu, “mình” tượng trưng cho người
ra đi, người ở lại đang nói với người ra đi
Nhà thơ sử dụng điệp ngữ tài tình: “mình về mình có ” với câu hỏi tu từ ý nhị
Câu thơ đầu tiên kết thúc với từ “ta” cùng âm “a” như kéo dài, ngần vang vào cõi
nhớ vô tận
Những tiếng “mình về” như lặp lại để khẳng định sự xa cách là chắc chắn, không
thể đổi thay, gợi lên niềm xót xa, xao xuyến