Bản sao của TTS RỪNG xà NU 2k3

Qua hình tượng nhân vật Tnú và câu chuyện bi tráng về cuộc đời anh, tác phẩm đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa lịch sử lớn lao của dân tộc và thời đại: để cho sự sống của đất nước và nhâ

Trang 1

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách Si

[Khoa hoc Van Chuyén sau] Tài liệu lưu hành nội bộ

“mãi mãi xanh bất tận oà chạy tít tắp đến chân trời”

*“Dẫu chưa đóng góp được gì nhiều thì cuộc đời mỗi chúng ta cũng là một giọt rước trong biển cả mênh mông 0à giọt rước không phải chỉ có chua tới chát mà cững có nhiéu phan ngot, phan trong Va dén ngay nao đó chúng mình ra đi thì chúng

mình cũng có thể nhẹ nhàng ra đi với ý nghĩa ấy”

(Nhà phê bình văn học Hoài Thanh)

- Văn chương Nguyễn Ngọc - Nguyễn Trung Thành đạt với tầm vóc của những

khúc sử thi hào hùng và mang đến rất nhiều vẻ đẹp lãng mạn trữ tình

- Tác phẩm tiêu biểu trong thời kì chống Pháp: “Đất nước đứng lên"

-_ Tác phẩm tiêu biểu trong thời kì chống Mỹ: “Rừng xà nu”

Trang 2

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách š⁄

[Khóa học Văn Chuyên sâu] Tài liệu lưu hành nội bộ

II TÌM HIỂU VỀ TÁC PHẨM

1 Hoàn cảnh sáng tác:

- Mùa hè năm 1965, đế quốc Mĩ đổ quân ào ạt vào miền Nam nước ta Trong hoàn cảnh ấy Nguyễn Trung Thành muốn viết một bản “Hịch tướng sĩ” thời đánh Mĩ -

Truyện ngắn “Rừng Xà Nư"” ra đời như một biểu tượng cho tỉnh thần bất khuất

kiên cường của nhân dân Tây Nguyên nói riêng và đồng bảo ta nói chung

- Truyện đăng lần đầu tiên trên tạp chí Quân giải phóng Trung Trung bộ (số

2/1965), sau đó được in trong tập “Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc”

2 Tóm tắt:

Truyện kể về cuộc đời của Tnú và sự nổi dậy , quyết tâm đánh giặc giữ làng của dân làng Xô Man trong thời kì cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước bước vào giai đoạn gay go, quyết liệt nhất

Sau ba năm xa làng, tham gia bộ đội chủ lực miền - Tnú về thăm lại làng Xô Man

Đêm hôm đó, dân làng tụ họp mừng anh về và nghe cụ Mết kể lại trang sử bi hùng của làng, gắn bó chặt chẽ với cuộc đời của Tnú

Những năm ấy, giặc Mỹ và tay sai khủng bố dã man phong trào Cách mạng,

nhưng dân làng Xô Man vẫn bí mật nuôi dưỡng cán bộ - Người lớn bị bắt, bị giết,

trẻ em tiếp nối Tnú là đứa bé mồ côi, được dân làng Xô Man cưu mang Được cán

bộ Quyết dìu dắt, anh đi làm liên lạc, bị bắt, bị giam Thoát tù, anh trở về cùng

dân làng chuẩn bị vũ khí chờ thời cơ nổi dậy Tin làng Xô Man mai giao, mai rua

đến tai bọn giặc, chúng vây làng quyết bắt cho được người cầm đầu dân làng là

Tnú - Cụ Mết Tnú cùng nhiều thanh niên thoát được ra rừng - bọn giặc liền bắt

Mai (vợ Tnú) và đứa con mới một tháng tuổi để tra tấn Núp trong rừng, chứng

kiến cảnh đó, Tnú không chịu đựng được, anh nhảy xô vào lũ giặc, nhưng không cứu được vợ con Giặc bắt trói anh, tẩm nhựa xà nu đốt mười đầu ngón tay anh

trước mặt dân làng để tiêu diệt cái mộng cầm giáo của họ Tội ác của kẻ thù đã

thúc đẩy lòng căm thù của dân làng Bọn ác ôn gục ngã dưới lưỡi giáo, mác của

cụ Mết và dân làng Xô Man

Sáng hôm sau (đêm cụ Mết kể chuyện), Tnú lại lên đường mang theo niềm kiêu

hãnh của quê hương - làng Xô Man kiên cường, bất khuất như rừng xà nu không

bom đạn nào tiêu diệt được

3 Giá trị tác phẩm

a Nội dung

Trang 3

Dé tài: Cuộc kháng chiến chống Mĩ của đồng bào Tây Nguyên, của nhân dân miền Nam

Qua hình tượng rừng xà nu, tác giả phản ánh cuộc sống đau thương nhưng kiên

cường, bất diệt của thiên nhiên, con người Tây Nguyên Tác phẩm đã tái hiện và

ca ngợi vẻ đẹp tráng lệ hào hùng của núi rừng và con người, truyền thống văn hoá Tây Nguyên

Qua hình tượng nhân vật Tnú và câu chuyện bi tráng về cuộc đời anh, tác phẩm

đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa lịch sử lớn lao của dân tộc và thời đại: để cho sự

sống của đất nước và nhân dân mãi trường tồn, không có cách nào khác hơn là phải cùng nhau đứng lên, cầm vũ khí chống lại kẻ thù tàn ác Dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng, đấu tranh vũ trang là con đường tất yếu để tự giải phóng Đó là con đường đi tất yếu như một chân lí: “ Chúng nó đã

cầm súng, mình phải cầm giáo!”

Đến nay, thiên truyện vẫn còn nhắc nhở chúng ta hãy biết yêu cuộc sống và hãy

làm tất cả vì cuộc sống của đất nước, nhân dân, cũng là của chính mình

b Nghệ thuật - chất sử thi hùng tráng

Lời văn được trau chuốt, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu, giọng điệu mang tính

chất sử thi, âm hưởng anh hùng ca Tây Nguyên

Tác phẩm đã tái hiện được vẻ đẹp tráng lệ, hào hùng của núi rừng, của con người

và của truyền thống văn hóa Tây Nguyên

Xây dựng thành công các nhân vật vừa có những nét cá tính sống động vừa mang

những phẩm chất có tính khái quát, tiêu biểu

Kết cấu song trùng, thủ pháp nhân hoá, tượng trưng

Truyện mang đậm bản sắc Tây Nguyên trong ngôn ngữ, cá tính nhân vật, phong

cảnh thiên nhiên,

Truyện kết hợp hài hòa giữa chất sử thi và chất trữ tình lãng mạn

Kết cấu: đầu cuối tương ứng - mở đầu và kết thúc Tp đều bằng hình ảnh rừng xà

nu

Cốt truyện: chuyện lỏng chuyện: chuyện của cuộc đời Tnú và chuyện của dân làng Xô Man quật khởi, đan cài vào nhau Chuyện của quá khứ lỏng vào hiện tại

Trang 4

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sach Si

[Khoa hoc Van Chuyén sau]

Tài liệu lưu hành nội bộ

4 Phân tích hình tượng“ Rừng xà nu”

Trang 5

Chuyên trang ôn

ử TP cháy giần giật”

trong mỗi bếp, trong đc

lứa nhà ưng

Khói xà nu: xông báng

nứa đê Mai và Tnú học chữ

Ngọn đuốc xà nu: dẫn đường

cho Mết và dân làng vào

rừng lẫy vũ khí nỗi dây

Giặc đốt hai bàn tay

Tnú băng gié tâm nhựa

Gắn bó mật thiết với cuộc

i sống của dân làng Xô Man

Tham dự vào những sự kiện

trọng đại của đân làng

chóc bởi quân thù tàn bạo

k — Nó phóng lên rất nhanh đề tiếp m 6 7

không bị thương Irong rừng rọi từ trên cao xuông

từng luông lớn thăng tắp, lông lánh vô số hạt bụi vàng từ nhựa

7 chỗ vắt thương nhựa ứửa ra

cây baw ra thơm mỡ màng

thơm ngào ngạt, long lanh nẵng

hè gay gắt rồi dẫn dân bẩm lại

den và đặc quyện thành từng cục

iu lim”

Ă—~

một sự sống trong tư thể đối điện với

cái chết, một sự sinh tồn đang đứng u

trước mỗi đe dọa của sự điệt vong

++

Bằng chứng tội ác -tượng trưng dân Như dân làng Xô Man khát

làng Xô Man bị chúng giết hại ( Anh vọng tự đo, trung thành và

Xút, bà Nhan: mẹ con Mai) hoặc phải luôn hướng đến ánh sáng của

mang thương tật suốt đời như Tnú Đảng và Cách mạng

ve

Sa séi nay nd khde như vậy

Canh cây xà nu mới ngũ gục,

đã cá nam cdy con moc lên,

Gợi nghĩ đến sự tiếp nỗi cua nhiều thế hệ người dân Tây

< Nguyên (cụ Afết, Thú, Mai, Dứ,

` Meng) đoàn kết bên nhau trong

cuộc kháng chiên.

Trang 6

Tài liệu lưu hành nội bộ 4.1 Cây xà nu - “nhân vật chính” trong tập thể con người Xô Man:

Trong truyện ngắn “Rừng xà nu”, nhà văn mở đầu và kết thúc truyện bằng hình

ảnh rừng xà nu “nối tiếp tới chân trời” và có gần hai mươi lần nhắc đến “Rừng xà

nu”, “cây xà nu”, “lửa xà nu”, “đuốc xà nu”, “nhựa xà nu” Điều đó cho thấy cây xà

nu gắn bó mật thiết với cuộc sống sinh hoạt và chiến đấu của người dân Tây Nguyên nói chung, làng Xô Man nói riêng

Gắn bó với cuộc sống, những ngọn lửa xà nu cháy lên trong mỗi căn bếp ấm áp,

lửa xà xu sáng lên giữa nhà Ứng, nơi cụ Tết cùng dân làng ngồi bên nhau để lắng

nghe về lịch sử, về cuộc đời Tnú can đảm, kiên cường Ngọn đuốc xà nu cháy sáng trên tay cụ Mết trên đường dân làng vào rừng để chuẩn bị cho cuộc nổi dậy,

họ thức mài vũ khí dưới ánh sáng của đuốc, cũng là ánh sáng của niềm hy vọng lan tỏa Khói xà nu ám lên thân hình những đứa trẻ thành đen nhám, nhưng khói

xà nu còn làm thành chiếc bảng đen để anh Quyết dạy Mai và Tnú học chữ cụ H6 Nhựa xà nu vướng trong kí ức của Tnú, trên đôi bàn tay từng bị giặc đốt bằng

nhựa xà nu Vì thế, hình ảnh rừng xà nu là hình ảnh nổi bật, xuyên suốt tác phẩm Cảm hứng chủ đạo và dụng ý nghệ thuật của nhà văn được khơi nguồn từ hình

ảnh này

4.2 Rừng xà nu mang ý nghĩa tượng trưng cho cuộc sống đau thương, cho ý chí kiên cường bất khuất và sức sống mãnh liệt của dân làng Xô Man, của nhân dân Tây Nguyên anh hùng Rừng xà nu còn là thành lũy vững vàng để bảo vệ dân làng Xô Man

Rừng xà nu mang ý nghĩa biểu tượng cho cuộc sống đau thương nhưng kiên cường và bất diệt của thiên nhiên, con người Tây Nguyên Rừng xà nu là biểu tượng cho con người Cây được miêu tả như một nhân vật có linh hồn, có tính cách, được khắc hoạ trong sự ứng chiếu với đời sống, số phận và phẩm chất của

con người- các thế hệ dân làng Xô Man đánh Mĩ:

Khao khát tự do: Xà nu là loại cây ham ánh sáng mặt trời như dân làng Xô Man yêu tự do, tìm đến ánh sáng của Đảng, của Cách mạng để được sống, được hạnh

phúc Người Tây Nguyên tự hào đã bảo vệ được cách mạng, bộ đội trong những

ngày địch khủng bố: “Trong năm năm, chưa có cán bộ nào bị bắt bị giết trong rừng này”

Đau thương: Rừng xà nu bị bom đạn giặc tàn phá giống như dân làng Xô Man bị giặc khủng bố, tàn sát: “Nó treo cổ anh Xút lên cây vả đầu làng”, “Nó giết bà Nhan, chặt đầu cột tóc treo đầu súng” Mẹ con Mai bị giặc đánh tới chết, “ngọn roi chúng không từ một ai, tiếng kêu khóc dậy cả làng” Hình ảnh dòng nhựa xà

nu ứa ra, bầm lại thành từng cục máu lớn biểu trưng cho những uất hận, căm hờn được tích tụ trong lòng người dân Tây Nguyên

Trang 7

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách Se

Tài liệu lưu hành nội bộ Kiên cường, bất diệt:

Những người dân này đều kiên cường bất khuất trước kẻ thù Ta không thể quên hình ảnh Tnú bị giặc quấn giẻ tẩm nhựa xà nu vào mười đầu ngón tay để đốt, và

“mười ngón tay đã thành mười ngọn đuốc”, nhưng Tnú không kêu van, trong mắt anh chỉ có hai cục lửa lớn của ngọn lửa căm thù Dít cũng vậy, tuy còn nhỏ,

nhưng khi bị giặc bắt, bắn, em vẫn kiên cường, đôi mắt không hề sợ hãi mà vẫn

“bình thản lạ lùng” nhìn bọn giặc

Hình ảnh rừng xà nu vươn lên, bất chấp bom đạn kẻ thù cũng như dân làng Xô Man bám đất, giữ làng, theo Cách mạng chống giặc qua nhiều thế hệ Rừng xà nu tượng trưng cho sức sống mãnh liệt của dân làng Xô Man, của nhân dân Tây Nguyên anh hùng Hình ảnh rừng xà nu tượng trưng cho các thế hệ con con người kế tiếp nhau nhanh chóng trưởng thành trong khói lửa chiến tranh Thế hệ này già cả hoặc hi sinh, có ngay thế hệ sau tiếp nối, đảm đương sứ mệnh đánh giặc, bảo vệ quê hương Từ cụ Mết qua Tnú, Mai đến Dít rồi Heng đó là những thế hệ con người kế tiếp nhau nhanh chóng trưởng thành trong khói lửa chiến

tranh

Nhà văn đã viết thế này: “Đạn đại bác không giết nổi chúng, những vết thương của chúng chóng lành như trên một thân thể cường tráng Chúng vượt lên rất nhanh, thay thế những cây đã ngã Cứ thế hai ba năm nay rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn của mình ra, che chở cho làng " Dù mỗi ngày giặc đều bắn đạn đại bác

vào làng, nhưng “Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào ngọn đồi xà nu cạnh con nước

lớn” Chúng phải chịu những vết thương của bom đạn tàn phá, nhưng chúng vẫn kiên cường dang tay để che chở cho những con người đáng quý ở vùng đất Tây Nguyên này

Viết về những nỗi đau mà rừng xà nu phải gánh chịu, nhà văn như viết cho những

con người bằng xương bằng thịt Mọi nỗi đau đều rất thật, đều gây ám ảnh tận cùng Bằng bút pháp sử thi xen lẫn lãng mạn và nghệ thuật nhân hóa, ẩn dụ

tượng trưng, tác giả đã lột tả chân thực những đau thương, mất mát của dân làng

Xô Man, đồng thời lên án tố cáo tội ác man rợ của đế quốc Mĩ Mỗi cây xà nu ngã xuống như những người dân làng Xô Man đang ngã xuống, đó là hình ảnh của anh Xút, anh Quyết, bà Nhan, mẹ con Mai Những con người bất khuất đã ra đi

kiêu hùng như hình ảnh cả rừng xà nu đổ ào ào như một trận bão Trong cuộc

chiến tranh khốc liệt ấy, đã có biết bao con người ngã xuống, như Thanh Thảo từng viết;

“Ai đi gần ai đi xa những gì gởi lại chỉ là dấu chân

Trang 8

[Khóa học Văn Chuyên sâu] Tài liệu lưu hành nội bộ vùi trong trảng cỏ thời gian ”

Nhưng rừng xà nu dẫu đau thương vẫn không hề bi lụy Cây xà nu vẫn ưỡn minh

đón nắng sau những vết thương đau, vẫn sáng ngời vẻ đẹp của tự nhiên, sức sống với bao đường nét, màu sắc, hình khối, trong đau thương vẫn hiện hữu một hương thơm ngào ngạt của sự bền bỉ, kiên cường

Rừng xà nu là hình ảnh của một tập thể anh hùng

Nhiều chỗ miêu tả con người, nhà văn đã so sánh với cây xà nu Cụ Mết là cây xà

nu cổ thụ của làng “Ngực căng như một cây xà nu lớn”, còn Tnú là cây xà nu đã trưởng thành, từng gánh chịu bao đau thương khốc liệt nhưng vẫn kiên cường Còn Dít, Heng là những cây xà nu đang trưởng thành và là thế hệ nối tiếp cha

anh

Hình ảnh nhân hóa " rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn của mình ra, che chở cho làng”

là hình ảnh ẩn dụ về những con người đang chiến đấu bảo vệ quê hương đất nước

trong những năm chong Mi

=> Trong bom đạn kẻ thù, cây xà nu và người Xô Man vượt lên cái chết, phát triển

vững chắc

* Nhận xét về nghệ thuật:

- Két hop miêu tả bao quát lẫn cụ thể, khi dựng lên hình ảnh cả khu rừng, khi

đặc tả cận cảnh một số cây Nhà văn xoay ống kính từ ngoài vào trong, từ nhìn

ngắm tổng quát đồi xà nu hàng vạn cây đến thâm nhập vào từng tế bào xà nu,

khám phá chất nhựa thơm ngào ngạt - cái mùi thơm của sự sống bất tử

- Phéi hợp cảm nhận của nhiều giác quan trong việc miêu tả những cây xà nu

với vóc dáng đầy sức luc, tran tré mui nhựa thơm, ngời xanh dưới ánh nắng

- Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh, đối chiếu thường xuyên với con người Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ, tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống

động vẻ hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi nhiều suy tưởng sâu

xa về con người, về đời sống Xà nu không chỉ hiện lên ở phương diện sinh vật

học với đặc tính dẻo dai, sức chịu đựng tốt mà còn trở thành sinh thể sống, đang

chịu những đau đớn về thể xác nhưng bất khuất, kiên cường, gan dạ, bản lĩnh, ẩn

tàng một sức sống bất diệt, một tâm hồn giàu chất thơ Hai cảm hứng: đau

thương và bất tử đan xen nhưng âm hưởng chủ đạo là bài ca bất tận về sự sống -_ Giọng văn đầy biểu cảm với những cụm từ được lặp đi lặp lại gây cảm tưởng

đoạn văn giống như một đoạn thơ trữ tình Bút pháp hiện thực kết hợp với bút

Trang 9

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách Se

pháp lãng mạn, xây dựng rừng xà nu thành biểu tượng nghệ thuật độc đáo, là

“linh mộc” của người Tây Nguyên, mang tinh thần, sức mạnh, vẻ đẹp Tây Nguyên

- Ta con người trong quan hệ liên tưởng so sánh với xà nu: cụ Mết ngực căng như một cây xà nu lớn (rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn), Tnú bị chém ngang lưng, vết thương tím thẫm như nhựa xà nu (những vết thương đen, đặc quyện thành

cục máu lớn) Các thế hệ xà nu nối tiếp nhau- gợi sự liên tưởng các thế hệ dân

làng Xô man chống giặc bất khuất Sự chuyển hoá nhuần nhuyễn giữa hình tượng

thiên nhiên và con người, hướng về tư tưởng nghệ thuật chủ đạo: sự vùng lên và sức sống bất diệt của con người Tây Nguyên trong đau thương

1.6 _ Kết luận: Cây xà nu tượng trưng cho số phận đau thương và phẩm chất anh hùng của dân làng Xô man nói riêng và nhân dân Tây Nguyên nói chung trong cuộc kháng chiến chống MI

- Được xây dựng với cảm hứng sử thi hoành tráng, bút pháp lãng mạn

- Kết tinh giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm

Qua hình tượng cây xà nu, người đọc hiểu biết thêm cuộc sống của đồng bào Tây

Nguyên và nhất là thêm yêu quí, tự hào về những phẩm chất cao đẹp của họ

Nhan đề mang tính hình tượng, vừa hiện thực, cụ thể (sức sống bất diệt của cây);

vừa biểu tượng, khái quát (tinh thần bất khuất của người), thâu tóm được chủ đề

tác phẩm (sức sống của dân tộc) và làm nên sức hấp dẫn riêng (không khí Tây

Nguyên) của tác phẩm

5 Phân tích nhân vật Tnú

Trang 10

Ko học nhanh như

Mai, ra suối lấy đá đập

đầu để auvết tâm

[Khóa học Văn Chuyên sâu] Tài liệu lưu hành nội bộ

lãnh đạo CM mạnh mà bơi ngang phục kích phát hiện mạng ở đây!

có ý thức đi làm Muu tri diing cam Trung thanh tuyét

Phẩm chất đáng quý: như cây xả nu cường tránh nhất của khu

rừng hay như 1 đùng sĩ trong sử thi Tây Nguyên

Tnú

~ người anh hùng

‘Tay Nonvin

| Rí kích của Tnú và chân lí của enâe chiến din chino ké thir |

Chúng nó cầm súng — Mình phải cầm giáo —>

bat va tra tan đã man vợ con Thú đâu ngón tay”, mà “nghe lưa cháy còn cách nào khác là phải cảm vũ

bai cục lửa lớn ZấXnú xông ra tiếng hét đau đớn mà là tiếng hét con đường

nhưng ko cú vợ con vỉ chỉ cảm hờn: "G/é/” Như một lời hiệu đầu tranh

có 2 bản tay triệu, niễm căm thù đã biến thành CM từ tự

cháy “Mười đâu ngón tay thành của dong bao

mướời ngọn đuộc” Tây Nguyên

10

Trang 11

[Khóa học Văn Chuyên sâu]

- Điển hình cho tính cách Tây Nguyên

e Tnu- mét chàng trai trung thực, gan góc, dũng cảm, mưu trí

Những phẩm chất tuyệt vời của Tnú đã được bộc lộ ngay khi còn nhỏ Mặc dù là một đứa trẻ có hoàn cảnh bất hạnh nhưng Tnú không hẻ yếu đuối, sợ sệt mà ngược lại rất rắn rồi, gan dạ, cứng cồi trước cuộc đời Tnú được dân làng Xô Man cưu mang, nuôi dưỡng, trở thành đứa con của dân làng và được núi rừng Tây Nguyên chở che Vì thế, Tnú “thương núi, thương nước”, thương dân làng hết mực

Sự gan dạ, can đảm của Tnú được thể hiện trong việc Tnú đã cùng Mai xung phong vào rừng bảo vệ anh Quyết Trước cái chết dã man của những người đi

nuôi cán bộ, Tnú vẫn không nao núng, thậm chí anh còn cùng Mai làm rất tốt để

dân làng Xô Man mãi tự hào "Năm năm chưa hề có cán bộ nào bị giặc bắt hoặc bị

giết ở trong rừng làng này"

Tnú còn là một người có phẩm chất chính trực, trong sáng, trung thực, thẳng

thắng: Tnú quyết tâm học cho được cái chữ Cụ Hồ để trở thành cán bộ giỏi, thực

hiện lời hứa với anh Quyết, nếu không may anh Quyết bị hi sinh Nhưng Tnú học chữ hay quên Bởi vậy, khi học chữ thua Mai, Tnú giận mình quá "đập bể cái bảng nứa" rồi tự trừng phạt cái tội hay quên của mình bằng cách "cầm hòn đá tự đập

vào đầu, chảy máu ròng ròng" Hành động này thể hiện một phần tính cách nóng

nảy của tuổi trẻ không khuất phục, nó biểu lộ ý chí, quyết tâm sắt đá của một con người có chí khí, vì không học được chữ nên tự trừng phạt mình cho đau cho nhớ mà cố gắng hơn Khi nghe những lời tâm sự của anh Quyết, Tnú bật khóc, hiểu ra mình cần phải cố gắng nhiều hơn để thay anh gánh vác trọng trách Tnú

đã chủ động nhờ Mai dạy chữ tiếp tục và cố gắng bỏ qua những mặc cảm, ái ngại

để làm quen với con chữ Đó chính là một nghị lực cao đẹp của người anh hùng của núi rừng Tây Nguyên

Tuy học cái chữ không mấy sáng dạ nhưng làm liên lạc chuyển thư cho anh Quyết, Tnú có cái đầu sáng lạ lùng Vốn là con người nhanh trí, táo bạo: Tnú

"không bao giờ đi đường mòn", bị giặc vây các nẻo đường, "Tnú leo lên cây cao

nhìn quanh một lượt rồi xé rừng mà đi vượt qua tất cả vòng vây" Tnú không vượt qua suối những nơi nước cạn dễ đi mà thường băng qua những con thác hiểm như cưỡi lên lưng con cá kình Khi bị giặc bắt, Tnú gan dạ, vững vàng trước kẻ thù Tnú bị giặc bắt, biết bao đòn roi, thương tích đã đổ lên anh Máu của anh đã chảy, đã đông lại và quyện thành "từng cục máu lớn" như vết thương trên cây xà

nu kết tụ bao nỗi đau thương và ý chí phản kháng Bọn chúng dẫn Tnú về làng Địch tra tấn hỏi: "Cộng sản ở đâu?" Tnú đã không ngần ngại đặt tay lên bụng và nói: "Õ đây này!" Câu nói này của Tnú là câu nói thể hiện lòng dũng cảm, gan da,

dam lam dám chịu, bất khuất hiên ngang trước kẻ thù

11

Trang 12

Khi lớn lên, trong mắt bọn thằng Dục, Tnú là "con cọp" của núi rừng Tây Nguyên Trong lòng nhân dân Xô Man, Tnú là linh hồn của cuộc kháng chiến Vì thế, bọn giặc đê hèn đã dùng chính những người thân yêu của Tnú để bắt Tnú phải ra đầu hàng, khuất phục Chúng bắt mẹ con Mai và một trận mưa gậy sắt đã lấy đi sinh mạng của những người mà Tnú yêu thương nhất Lúc bấy giờ, Tnú đã tay không xông vào toán lính, như con hổ thiêng lao vào với tất cả lòng căm giận Để uy

hiép tinh than Cách mạng của dân làng Xô Man và uy hiếp tỉnh thần của Tnú,

giặc dùng giề tẩm nhựa xà nu để đốt mười đầu ngón tay của anh Trong một đêm, Tnú đã phải chịu sự tra tấn kinh hoàng về tinh thần và nỗi đày đọa về thể xác Đó

là bi kịch thương đau nhất mà một con người có thể phải trải qua Khi bị địch bắt

trói chuẩn bị tra tấn, anh vẫn nghĩ cho cách mạng Kẻ thù đốt mười đầu ngón tay,

ngọn lửa như thiêu đốt ruột gan nhưng Tnú quyết không kêu nửa lời, anh luôn tâm niệm lời anh quyết dạy “người cộng sản không kêu van”, lòng trung thành của Tnú giống như lòng trung thành của cụ Mết “Đảng còn núi nước này còn” Tnú có thừa lòng dũng cảm, tình yêu thương và sức mạnh thể chất nhưng anh không bảo vệ được hạnh phúc của mình vì chỉ có hai bàn tay trắng Nhưng có một sự cộng hưởng tuyệt vời trong Tnú : con người Tây Nguyên gan góc kiên cường như cây xà nu bất diệt và con người cộng sản kiên trung như thép Sự hội

tụ đó không chi làm nên sức mạnh không gi quật ngã được mà còn có khả năng

thức tỉnh và dẫn đường Để rồi khi trở thành chiến sĩ, Tnú đã trở thành một chiến

sĩ dũng mãnh, đôi bàn tay cụt đối trở thành đôi bàn tay báo thù, đã tiêu diệt biết bao tên giặc, bao tên chỉ huy với tất cả lòng căm hờn và trái tim quả cảm Mười ngón tay đã trở thành mười ngọn đuốc Ngọn đuốc của nỗi đau, ngọn đuốc của trái tim sôi sục căm hờn, ngọn đuốc của ý chí kiên cường và lòng quả cảm vô song O một góc độ nào đó, hình ảnh của Tnú với mười ngọn đuốc trên mười đầu ngón tay cùng tiếng thét dữ dội khiến chúng ta liên tưởng đến vâng ngực bị xé toang và trái tim cháy sáng như vắng thái dương của chàng Đankô (Trái tim Đankô - Macxim Gorki) từng dẫn đoàn người vượt qua khu rừng tăm tối đến thảo nguyên bao la, chói lòa ánh nắng Cuộc đời Tnú đã trở thành ngọn đuốc sáng hội

tụ cùng muôn ngọn đuốc khác thắp sáng cả buôn làng Xô Man, thắp sáng cả núi rừng Tây Nguyên đưa họ từ chết chóc, hủy diệt đến một trang đời mới, tự do và

no ấm Trong câu chuyện bi tráng về cuộc đời Tnú, hơn một lần cụ Mết nhắc đi

nhắc lại việc Tnú không cứu được vợ con: Nếu chỉ có hai bàn tay trắng thì chẳng

những Tnú không cứu được mình, cứu được vợ con mà dân làng Xô Man cũng không thể cứu được tnú không thể cứu được chính buôn làng mình Từ đó ông cụ

muốn con cháu khắc ghi một chân lý: “chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm

giáo” Tức là phải dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng Nhân dân Tây Nguyên, trong đó có làng Xô Man, muốn thoát khỏi sự đè nén, áp

12

Trang 13

bức của kẻ thù, muốn được tự do thì chỉ có con đường duy nhất là đấu tranh vũ trang

e_ Tnú có lòng yêu thương mãnh liệt và lòng hận thù của bản thân, của gia đình và buôn làng thật sâu sắc

Với Tnú, anh có hai tình yêu lớn, đó là tình yêu với quê hương, buôn làng Đi làm cách mạng, Tnú luôn mang nỗi nhớ bản làng, anh yêu bản làng tha thiết Anh xúc động khi trở về thăm làng, anh thốn thức nỗi lòng khi nhận ra tiếng chày dồn dập

của làng Còn khi cụ Mết dẫn anh ra mái nước đầu làng, dù đã rửa ở suối rồi, nhưng anh vẫn xúc động để cho vòi nước của làng mình giội lên khắp người như

ngày trước Tình yêu dành cho Mai và con: anh là người yêu thương vợ con da

diết Không đi Kon Tum mua vải được, anh tự tay xé đôi tấm dồ duy nhất của

mình ra để làm tấm choàng cho Mai địu con Trong cơn bi kịch, nấp ở gốc cây

cạnh máng nước đầu làng, nhìn thấy cảnh kẻ thù hành hạ vợ con một cách man

rợ, thú tính, lòng anh quặn thắt, tái tê Anh đã bứt đứt hàng chục trái vả mà

không hề hay biết Rồi anh bỏ gốc cây, "chỏm dậy", "hét dữ dội", "nhảy xồ vào bọn lính" Hai cánh tay rộng lớn như hai cánh lim chắc của anh ôm chặt lấy mẹ con Mai

Tnú mang trong mình ba nỗi hận thù lớn: Mối hận của bản thân với những vết seo ngang dọc trên lưng, là mười ngón tay cụt đốt, những tra tấn hành hạ Mối

thù chung với buôn làng Xô man trước lũ giặc bạo tàn và mối thù lớn nhất, chính

là mối thù gia đình Kẻ thù tàn bạo đã đập vỡ tổ ấm yên vui của Tnú Chúng đã

giết vợ con Tnú bằng trận mưa roi sắt, hòng uy hiếp tinh thần cách mạng của anh, người cầm đầu, linh hồn của cuộc nổi dậy Căm thù đau nhói trong tim và

bừng cháy trong hai con mắt Tnú nhảy vào giữa đám lính, hai cánh tay như cánh

gỗ lim của anh ôm chặt lấy mẹ con Mai, dù không còn kịp nữa

* Tnú điển hình cho con đường đến với cách mạng, con đường đấu tranh:

Con đường tự nhiên: Ngay từ tấm bé Tnú đã được sớm tiếp cận với con đường cách mạng, với chân lý cách mạng Anh Quyết đã dạy Tnú học cái chữ Bác Hồ, dạy Tnú về con đường làm cách mạng, sau này lãnh đạo buôn làng Tnú cũng được cụ Mết nhắc nhở dặn dò, lời của già làng là chân lý, là lẽ phải: Cán bộ là Đảng, Đảng còn, núi nước này còn

Con đường tất yếu: Bi kịch của Tnú là bi kịch điển hình, bi kịch cá nhân nhưng

cũng là bi kịch của dân làng Xô man Tnú như con hổ nơi núi rừng, có thừa can đảm, thừa sự gan góc Thế nhưng chỉ với bàn tay không và ý chí căm hờn, chưa

đủ để có thể bảo vệ gia đình, để có thể đánh bại lũ giặc bạo tàn Câu nói của cụ

Mết: "chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo" là câu nói trở thành chân lý cách mạng nảy sinh trên mảnh đất Tây Nguyên thấm máu và nước mắt của biết bao

nhiêu con người giặc đã dùng bạo lực phản cách mạng để đàn áp dân tộc ta, thì

13

Trang 14

Chuyên trang ôn Văn - Thưởng Thức Sách 36

ta phải dùng bạo lực cách mạng để đập tan bạo lực phản cách mạng Con đường

cầm vũ khí tự vũ trang đứng lên đáp trả lại kẻ thù mới chính là con đường đi đến

tự do Đó là con đường tất yếu để có thể bảo vệ gia đình, quê hương "Chúng nó

đã cầm súng, mình phải cầm giáo" Đó là chân lý của Cách mạng được nảy sinh từ mảnh đất Tây Nguyên thấm máu và nước mắt

* Tnú có tính kỉ luật cao, tuyệt đối trung thành với Cách mạng

s Nhớ làng, chỉ về thăm khi được phép, chỉ ở lại một đêm như thời gian được cho

phép

s Tin tưởng vững chắc vào thắng lợi, vào đẳng: Đảng còn núi nước này còn

Tiểu kết: Tnú đã kế tục vẻ vang truyền thống đấu tranh anh hùng bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam Lòng căm thù của Tnú mang đậm chất Tây Nguyên Cuộc đời và phẩm cách của anh đã trở thành một bản trường ca bi

tráng cất lên giữa núi Ngọc Linh và cuộn xoáy thách ghẻnh của dòng Đắc Năng,

để lại dư âm hào hùng giữa đại ngàn Tây Nguyên Bên bếp lửa nhà rông, thay vì

kể về những anh hùng thở nguyên khai như Đăm Săn, Xinh Nhã người ta lại say

sưa với cuộc đời và chiến công của một anh hùng dũng sĩ bằng xương bằng thịt là

Tnú

Thông qua nhân vật Tnú, nhà văn đã bộc lộ lòng yêu quý và ngưỡng vọng vô cùng về những người con ưu tú của mảnh đất Tây Nguyên thấm máu và nước mắt Đó cũng chính là tình yêu và sự ngưỡng vọng của chúng ta về một thế hệ cha anh từ máu lửa mà vùng lên anh đũng quật cường như nhà thơ Nguyễn Dinh Thi từng ngợi ca:

“Nước Việt Nam từ trong máu lửa

Rt bun ding day sang 16a”

6 Nhan vat Mai- Dit - bé Heng (Nguyén Thi Thanh Mai)

6.1 Mai:

14

Trang 15

Cũng như Tnú, Mai là thế hệ được tiếp nhận lí tưởng cách mạng từ những năm tháng đau thương, đen tối của làng Xô Man và của cả nhân dân miền Nam dưới ách thống trị bạo tàn của Mĩ - ngụy Trong kí ức tuổi thơ hồn nhiên trong sáng của Tnú và Mai, có những ngày thay nhau vào rừng tiếp tế đưa cơm cho cán bộ,

có khi cả hai đứa cùng đi, chúng ở luôn lại ngoài rừng ban đêm, để cán bộ ngủ ngoài rừng một mình trong đêm, cái bụng không yên được, lỡ giặc lùng, ai đưa cán bộ chạy Hình ảnh của Mai và Tnú trong những ngày gian nan cơ cực ấy là

“một đứa bé đứng tới ngang bụng cụ Mết Nó đeo một cái xà lét nhỏ xíu của mẹ

nó để lại, trong xà lét trên bỏ rau dưới giấu hai lon gạo trắng, nó luồn như một

con sóc qua các hốc đá cheo leo, nó chạy lon ton trong rừng đi tìm nuôi anh cán

bộ Một đứa con gái còn nhỏ hơn nó nữa hối hả chạy theo nó Đứa con gái vén

chiếc váy của mẹ mới dệt nhảy từ mồm đá này qua mỏm đá khác như một con chim sáo, vừa nhảy vừa gọi lanh lảnh:

- Tnú, Tnú, chờ với chớ, chờ với chớ! Tnú thì quay lại trợn mắt:

nhưng sợ Tnú, không dám cười "

Cô bé vô tư, hồn nhiên trong sáng, có giọng nói trong vắt, sau này đã trở thành

người phụ nữ có vẻ đẹp dịu dàng, tấm lòng yêu thương, nhân hậu Sau ba năm, thoát ngục Kon tum về, gặp lại Tnú, lần đầu tiên sau khi ở tù về Tnú gặp lại Mai, thấy Mai đã lớn anh không ngờ, và Mai thì cầm hai bàn tay anh lúc ấy còn lành lặn, ứa nước mắt khóc, không phải như một đứa trẻ nữa mà như một người con gái đã lớn, vừa xấu hổ vừa thương yêu Người phụ nữ nhân hậu, dịu dàng, đầy nữ tính ấy đã có những ngày tháng hạnh phúc êm đẹp bên người chồng dũng mãnh

và đứa con nhỏ yêu thương Nhưng, phút lâm nguy, khi giáp mặt với bây lang sói

hung tợn, cô như trở thành một tượng đài của lòng bất khuất Giữa bầy lính, mười

thằng, đủ súng ống và sự man rợ, cô không mảy may run sợ Cô “ngửng đôi mắt lớn nhìn thằng Dục” Thằng Dục xem cô là “con mọi cộng sản”, “con cọp cái”, là

cơ sở để “dụ được con cop đực trở về” Nó cảm một cây gậy sắt dài tra tấn đánh

đập mẹ con Mai “Trận mưa cây sắt mỗi lúc dồn dập” Bằng tất cả sự dẻo dai

nhanh nhẹn của người phụ nữ sống ở núi rừng, cô đã cố bảo vệ đến cùng đứa con- giọt máu của tình yêu Người mẹ trong tay không một vũ khí đã phải chống

chọi một cách bất lực với bọn sát nhân tàn bạo Đến khi trút hơi thở cuối cùng

dưới bàn tay đẫm máu của bọn mặt người dạ thú cô vẫn một mực trung thành với cách mạng, không khai báo nửa lời Nhưng cái chết của những người như mẹ con Mai mãi làm núi sông này đau đón, ta liên tưởng đến những cây xà nu đang tràn

đây sức sống, bị đại bác chặt đứt nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão,

những cây xà nu con phải chết một cách oan khuất

15

Trang 16

6.2 Dít:

-_ Nhưng tác giả đã khéo léo để người đọc thấy Mai không chết, người như Mai vẫn tiếp tục tái sinh, sống trong hình ảnh của Dít, bởi Dít giống chị như hai giọt

nước Không phải ngẫu nhiên Tnú bất chợt cảm thấy “có một luồng lạnh rân rân

6 mat va ngực Mai! Trước mắt anh là Mai đấy!” Nếu vẻ đẹp nổi bật của Mai là sự

yêu thương nhường nhịn thì ở Dít lại là sự rắn rỏi của người chiến sĩ Lớn lên trong đau thương, mất mát của quê hương, gia đình, thù nhà, nợ nước chồng chất đã tôi luyện cho Dít thành một con người kiên gan cứng cỏi đến lạ thường Cũng như Mai, Dít là đại diện cho thế hệ chủ lực đánh Mĩ ở Tây Nguyên, dũng cảm, gan góc không kém øì Tnú Khi cả làng bị giặc ở đồn Bắc Hà bao vây, không

ai lọt ra được, ngoại trừ lúc ấy Dít còn nhỏ, lanh lẹn, cứ sẩm tối lại bò theo máng

nước đem gạo ra rừng cho cụ Mết, Tnú và thanh niên Dít bị giặc bắt hi ở ngoài

rừng về Bọn giặc để Dít ở giữa sân, lên đạn tôm xông rồi từ từ bắn từng viên một,

không bắn trúng, đạn chỉ sượt qua tai, sém tóc, cày đất quanh hai chân nhỏ Cái váy của Dít rách tượt từng mảng Dít khóc thét lên nhưng rồi đến viên thứ mười thì chùi nước mắt, từ đó im bặt Dít đứng lặng giữa bọn lính Cứ mỗi viên đạn nổ, cái thân hình mảnh dẻ lại giật lên một cái nhưng đôi mắt vẫn nhìn bọn giặc bình

thản lạ lùng Nhiều người băn khoăn rằng, những chỉ tiết như thế này có khốc liệt

quá không? Có phi thực tế không? Câu trả lời thuộc về những người đã từng vào

sinh ra tử Rằng sự dã man tàn bạo của kẻ thù trong thực tế còn khủng khiếp hơn

rất nhiều lần Và hình như, Nguyễn Trung Thành còn muốn nói với ta một điều

sâu xa hơn thế, rằng trong khoảnh khắc con người ta phải tự lớn, nếu không sao

có thể đương đầu với đội quân dũng mãnh vũ khí được trang bị đến tận chân răng?

- Vay la, khéng khủng bố được tỉnh thân Dít, bọn giặc đành chịu! Còn khi chị Mai và đứa con bị giặc giết chết một cách dã man, mọi người, kể cả cụ Mết đều

chứa chan nước mắt nhưng ma Dit van “lầm lì, không nói gì cả, mắt ráo hoảnh”

Ngày Tnú lên đường, Dít còn là “một cô bé không có áo mặc, đêm lạnh nó không ngủ, đốt lửa ngồi cho đến gà gáy rồi đi giã gạo thay chị Nó lầm lì, không nói gì cả, đôi mắt ráo hoảnh trong khi mọi người, cả cụ già Mết đều khóc vì cái chết của Mai Phải chăng những giọt nước mắt của Dít đã chảy vào trong kết thành

những giọt thù, giọt hận thấm sâu trong tâm hồn để nuôi dưỡng khát vọng trả thù

- _ Bên cạnh một cô Dít gan góc còn có một cô Dít rất đằm thắm yêu thương

Tình cảm ấy được ẩn giấu bên trong về ngoài tưởng như lạnh lùng Khi biết Tnú

được thưởng phép cô mới cười, thổ lộ lòng mình: “Sao anh về có một đêm thôi Bọn em miệng đứa nào cũng nhắc anh mãi” Chỉ trong mấy năm, cùng với sự lớn

16

Tiêu đề	Rừng xà Nu
Tác giả	Nguyễn Trung Thành
Trường học	Trường Đại Học Quảng Nam
Chuyên ngành	Văn học Việt Nam
Thể loại	Tác phẩm văn học
Năm xuất bản	1965
Thành phố	Quảng Nam

Định dạng
Số trang	33
Dung lượng	14,68 MB