“Bếp lửa” của nhà thơ bằng việt nơi khởi nguồn của tình yêu và nỗi…

“Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt: Nơi khởi nguồn của tình yêu và nỗi nhớ Hãy lắng nghe tín hiệu từ vũ trụ nhé ^^ Quê hương, gia đình đối với mỗi người chắc ai cũng có một hình ảnh đọng sâ

“Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt: Nơi khởi nguồn của tình yêu và nỗi nhớ (Hãy lắng nghe tín hiệu từ vũ trụ nhé ^^)

Quê hương, gia đình đối với mỗi người chắc ai cũng có một hình ảnh đọng sâu trong tâm tưởng nhất là những lúc cách xa Với Tế Hanh là con sông Trà Bồng – Quảng Ngãi cuồn cuộn chảy, với Xuân Quỳnh đó

là tiếng gà trưa thao thiết gọi, với Nguyễn Duy là Đò Lèn của xứ

Thanh ăm ắp kỷ niệm… thì với Bằng Việt là bếp lửa quê nhà - một bếp lửa chờn vờn, ấp iu để trở thành hoài niệm, thành hành trang vững chắc trên hành trình dài rộng của cuộc đời

Bài thơ ra đời năm 1963, khi nhà thơ đang là sinh viên theo học

ngành luật tại thủ đô Kiep của

Ucraina - một nước thuộc Liên Xô

cũ Bằng Việt kể lại: “Những năm đầu theo học luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi sáng sương

khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai

củ sắn cho cả nhà” Và để rồi cả một kí ức tuổi thơ, một đoạn đời của con người và cả những biến cố lớn lao của dân tộc đã lần lượt xuất hiện:

“Năm bốn tuổi cháu đã quen mùi khói

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi

Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy”

Những dòng thơ 8 chữ miên man, phù hợp với dòng hoài niệm Nhà thơ đã đan cài yếu tố tự sự với miêu

tả và biểu cảm để tái hiện một quá khứ xa xăm “lên bốn tuổi” Đó là cái thuở thơ bé vụng dại, tưởng chừng

kí ức sẽ lúc nhớ, lúc quên ‰y thế

mà, có những hình ảnh gần như đã

bị khảm vào tâm thức Kỉ niệm đầu tiên ấy gắn với biến cố lớn lao của dân tộc, năm 1945, năm đất nước chìm trong nạn đói và vô vàn những khó khăn, thách thức Hồi ức về tuổi thơ khi mới 4 tuổi đầy gian khổ

đã ăn sâu và trở thành một nỗi ám ảnh trong tâm trí của tác giả qua mùi khói và qua tình cảnh nạn đói năm ‰t Dậu

Mùi khói là mùi khói bếp quen

thuộc từ bếp của bà: Cay, khét vì củi ướt, sương nhiều Mùi khói còn

là mùi khói của bom đạn, của chiến tranh, là niềm đau, nỗi cơ cực, là những khó khăn, thiếu thốn của cuộc đời của hai bà cháu nói riêng

và những người dân Việt Nam nói chung trong những năm kháng

chiến chống Pháp đầy vất vả, gian lao Nỗi khổ ấy đã được cụ thể hóa, hình tượng hóa bằng chi tiết: “Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy” Hình ảnh tiêu biểu ấy đã gợi cho ta thấy một quá khứ tang thương đầy thảm cảnh của dân tộc gắn liền với số phận của người dân mất nước trong

đó có tác giả Cũng chính vì thế mà đến tận bây giờ “sống mũi còn cay” Cháu đã khóc vì thương bà, thương

cả dân tộc một thời tăm tối

Dòng chảy của thời gian dài dằng dặc hiện về cả “tám năm ròng” hay

“năm giặc đốt làng” mở ra kỷ niệm gắn liền với cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc Như hàng vạn đứa trẻ được sinh ra và lớn lên

trong chiến tranh, “mẹ cùng cha công tác bận không về”, cháu đã ở cùng bà, bà là chỗ dựa vững lòng

cả tuổi thơ cháu

“Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe

Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học”

Tuổi thơ gian khổ nhưng tuổi thơ ấy

đã kết dệt nên một mảnh gương thần xanh trong kí ức trong trẻo của cháu bởi cháu luôn có bà Bà thay cha thay mẹ bảo ban, dạy dỗ cháu,

để cháu lớn khôn trước tuổi, sống

có nghĩa, có tình, biết nhóm bếp,

biết thương bà Khi nhớ về kỉ niệm, dòng hồi tưởng còn gắn với âm

thanh của tiếng chim tu hú: Tiếng

tu hú kêu là âm thanh thảng thốt khắc khoải có khi mơ hồ văng vẳng

“kêu trên những cánh đồng xa”, có khi lại rộn về gần gũi và tha thiết

“sao mà tha thiết thế”, có lúc lại gióng giả kêu hoài “kêu chi hoài trên những cánh đồng xa”

Những cung bậc khác nhau của tiếng chim tu hú cùng với điệp ngữ

“tu hú” gợi không gian mênh mông, bao la, buồn vắng trên những cánh đồng xa xác xơ rơm rạ gợi về tình cảnh đơn côi, vắng vẻ của hai bà cháu và cả một làng quê hoang tàn Điều đó đã khiến cho tâm trạng người cháu mỗi lúc da diết hơn Ở đoạn thơ này, Bằng Việt cũng đã sử dụng câu hỏi tu từ đưa dòng suy nghĩ dường như trở về hiện tại Nó còn là nỗi nhớ mong, thương bà sâu sắc của đứa cháu nơi xứ người,

đồng thời cũng là một nỗi day dứt

vì bản thân chưa báo đáp được ơn nuôi dưỡng Để rồi từ đó trỗi dậy

trong lòng người niềm khắc khoải

về ngày đoàn tụ đang ở xa thật xa

Mạch tự sự vẫn trôi dọc theo bài thơ để rồi từ đó người cháu suy ngẫm về bà và bếp lửa quê hương:

“Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen

Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn

Một ngọn lửa chứa niềm tin dai

dẳng.”

“Rồi sớm rồi chiều”, một dòng thời gian bất tận trôi đi và bà lại làm một công việc muôn thuở: Nhóm bếp

Có những công việc tưởng chừng đơn giản, đơn điệu kéo dài vĩnh viễn một đời người nhưng chứa đựng trong đó một ý nghĩa lớn lao, vĩnh hằng về sự sống Công việc nhóm bếp của bà cũng như vậy Nếu từ đầu bài thơ, hình tượng bếp lửa xuất hiện xuyên suốt thì giờ đây

“ngọn lửa” lại lặp lại trong suy tư của người cháu Đây là sự chuyển

đổi hình tượng tự nhiên mà thật giàu ý nghĩa Bếp lửa cụ thể, hữu hình, ngọn lửa vô hình, trừu tượng, giàu sức gợi Ngọn lửa bà nhen đâu chỉ bằng rơm rạ củi cành mà còn bằng cả tấm lòng của bà

Ngọn lửa tình bà, ngọn lửa của lòng yêu thương ấp ủ, mênh mông mà

bà dành cho cháu, cho mọi người

Đó là ngọn lửa của niềm tin bền chặt, tròn trịa không bao giờ vơi khuyết về cách mạng, về kháng chiến, về vận mệnh của dân tộc Và

có một niềm tin nữa thiết tha hơn

Bà tin vào tương lai của cháu Có những nguồn sức mạnh trong mỗi chúng ta đã bắt đầu từ những niềm tin bền chặt như thế Từ đây, một tiếng reo vui, một lời cảm thán đầy xúc động cất lên từ đáy lòng cháu:

“Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!”

Câu thơ cảm thán với cấu trúc đảo tính từ lên trên thể hiện sự ngạc nhiên, ngỡ ngàng như một sự khám phá ra điều kì diệu giữa cuộc đời

bình dị Bếp lửa vốn chỉ là một hình ảnh bé nhỏ, thân thuộc trong mỗi gia đình Việt Nam Thế nhưng,

trong bài thơ này bếp lửa trở thành hình ảnh thơ xuyên suốt và trở nên

kì lạ, thiêng liêng Bếp lửa kì lạ và thiêng liêng bởi bếp lửa hiện diện như bà kính yêu Bà và bếp lửa

không rời xa Bà nhóm bếp và bên bếp lửa luôn là hình bóng của bà Những nồng đượm ấp iu của bếp lửa chính là cái nồng đượm của tình

bà Bếp lửa trở thành nơi lưu giữ những kí ức, kỉ niệm của tuổi thơ Bếp lửa khơi dậy bao khát khao, hoài bão trong cháu mà những gì là

kí ức, là kỉ niệm mãi mãi là hành trang quý giá nâng bước ta trên hành trình dài rộng của cuộc đời

Khổ thơ cuối là lời tự bạch của

người cháu đi xa khi đã trưởng

thành:

“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu

Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm

Người cháu đã trưởng thành, lớn khôn, có được nhiều niềm vui,

nhiều thành công từ cuộc sống

nhưng vẫn luôn tự nhắc nhở bản thân với câu hỏi tu từ như một lời tự vấn, độc thoại: Để có được người cháu của ngày hôm nay là nhờ ánh sáng và hơi ấm từ bếp lửa của bà, của quê hương, nhờ những lận đận đời bà, nhờ tấm lòng ấm áp, tận tụy

hi sinh, tình nghĩa và công lao nuôi dưỡng của người bà Làm nên

thành công và ý nghĩa của bài thơ còn là sự xuất hiện của các con số: Một, bốn, tám, mấy chục và cuối cùng là một trăm Quả thực từ cái một bếp lửa nhỏ bé thôi nhưng đã

có sự thăng hoa, viên mãn, trưởng thành trong cái trăm

Có lẽ vì vậy mà Bếp lửa trở thành hình ảnh khởi nguồn cho những tình yêu thương và nỗi nhớ Cũng

để rồi từ đó triết lí thầm kín mà sâu sắc được gửi qua khổ thơ: Những gì

là thân thiết của tuổi thơ đều có sức

tỏa sáng và nâng đỡ tâm hồn con người trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời; phải biết sống chung thủy, nhân nghĩa, không được lãng quên quá khứ, lãng quên gia đình, quê hương Tình yêu quê hương xuất phát từ những thứ tình cảm nhỏ bé, thân thuộc nhất của mỗi con người, đó là tình yêu thương và lòng biết ơn bà

Thi phẩm ra đời cách đây hơn nửa thế kỷ Thế nhưng, Bếp lửa của

Bằng Việt vẫn tồn tại đẹp đẽ, vẹn nguyên Phải chăng, nó đã chạm đến tất cả tiếng lòng mỗi chúng ta bởi tình yêu, sự biết ơn, sự gắn kết với gia đình, quê hương và đất nước luôn tỏa sáng, luôn soi chiếu mỗi bước đi và đích đến của con người

Theo Dương Thị Huyên (GV

Trường THCS Lê Văn Thiêm, TP Hà Tĩnh - tỉnh Hà Tĩnh)

#suutam