ThS luật học pháp luật về tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và thực tiễn thực hiện tại tỉnh hòa bình

Bên cạnh những kết quảtích cực trong phát triển cơ cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực hiện tốtchính sách an dân, củng cố ổn định chính trị, thì việc THĐ tác động rất lớn đếnng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài sản vô cùng quý giá của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt,

là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn cư trú, xây dựng

và phát triển kinh tế sản xuất cũng như an ninh quốc phòng của con người Đặc biệttrong giai đoạn hiện nay để thực hiện thành công và đáp ứng ngày càng tốt hơn yêucầu phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước(CNH, HĐH), hội nhập vào nền kinh tế, quốc tế nhu cầu sử dụng đất đai càng nhiềuhơn thì việc thu hồi đất (THĐ) để chuyển một phần đất ở, đất nông nghiệp sang sửdụng vào mục đích khác là yêu cầu thực tế khách quan Bên cạnh những kết quảtích cực trong phát triển cơ cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực hiện tốtchính sách an dân, củng cố ổn định chính trị, thì việc THĐ tác động rất lớn đếnngười bị THĐ, phá vỡ các mối quan hệ xã hội, làm thay đổi tập quán sống, thóiquen sinh hoạt, học tập và làm việc của người có đất bị thu hồi; bởi vì đối với conngười, đất đai không chỉ là nơi ở, sinh hoạt mà nó còn là nơi để con người canh tác,phát triển kinh tế, góp phần thúc đẩy đất nước đi lên Để đảm bảo quyền lợicho người bị THĐ, Nhà nước thông qua pháp luật đất đai đã có cácquy định cụ thể về giải quyết công ăn, việc làm cho người bị mấtđất sản xuất và đặc biệt là giải quyết vấn đề tái định cư (TĐC) chongười bị THĐ phải di chuyển chỗ ở Thực hiện TĐC cho các đối tượng bịTHĐ nhằm mục đích nhanh chóng để họ ổn định cuộc sống và tiếp tục sản xuấtkinh doanh, đồng thời góp phần duy trì sự ổn định chính trị, xã hội và đẩy mạnh sựnghiệp CNH, HĐH đất nước Xuất phát từ tầm ảnh hưởng của vấn đề TĐC đối vớingười bị THĐ, trong những năm qua chính sách và pháp luật về TĐC luôn đượcNhà nước quan tâm và đã ban hành chính sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ,TĐC khi Nhà nước THĐ Mặc dù chính sách, pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐluôn được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nhằm đáp ứng các yêu cầu của sự nghiệpCNH, HĐH đất nước; song do sự phát triển nhanh chóng của tình hình kinh tế - xãhội, một số quy định về TĐC khi Nhà nước THĐ đã bộc lộ những bất cập khó khănkhi triển khai thực hiện, thậm chí gây phát sinh tranh chấp, khiếu kiện gay gắt vàkéo dài

Hòa Bình với vị trí địa lý và chính trị quan trọng, là một tỉnh miền núi thuộcvùng tây bắc Việt Nam, được xác định là địa phương cần quan tâm, đầu tư phát

triển kinh tế, vì vậy việc THĐ phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội là điều khôngthể tránh khỏi Cũng như các địa phương khác trong cả nước, trong những năm quacông tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) nói chung và công tác TĐC khinhà nước THĐ nói riêng tại Tỉnh Hòa Bình cũng gặp một số khó khăn vướng mắc

và cần phải được tháo gỡ

Xuất phát từ các vấn đề nêu trên và dựa trên những tổng kết đánh giá trên

địa bàn tỉnh Hòa Bình, tác giả lựa chọn đề tài "Pháp luật về tái định cư khi nhà

nước thu hồi đất và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình" làm đề tài nghiên cứu

luận văn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tái định cư khi Nhà nước THĐ là một chế định quan trọng của phápluật đất đai, chế định này khi đưa vào áp dụng đã trực tiếp ảnhhưởng đến lợi ích của người bị THĐ, lợi ích của cộng đồng và lợi ích củanhà đầu tư nên đã nhận được sự quan tâm của nhiều người Thời gian vừa qua đã cómột số công trình, báo cáo nghiên cứu về lĩnh vực pháp luật này dưới khía cạnh lýluận và thực tiễn; tiêu biểu là các công trình nghiên cứu của các tác giả: TS Phạm

Mộng Hoa - TS Lâm Mai Lan (2000), Tái định cư trong các dự án phát triển:

chính sách và thực tiễn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Nguyễn Hoàng Long

(2003), Giải quyết việc làm trong thời kỳ đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa ở Đà Nẵng, Tạp chí Lao động và xã hội, số 218, 2003; Nguyễn Vĩnh Diện (2006), Pháp luật về

bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường

Đại học Luật Hà Nội; Nguyễn Thị Dung (2009), Chính sách đền bù khi nhà nước

thu hồi đất của một số nước trong khu vực và Việt Nam, Thông tin pháp luật dân sự;

Nguyễn Quang Tuyến (2010), Pháp luật về bồi thường, tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất của Singapore và Trung Quốc - Những gợi

mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật về bồi thường, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, Tạp chí Luật học, số 10; Nguyễn

Thị Nga (2010), Pháp luật về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi

thường và giải phóng mặt bằng và những vướng mắc nảy sinh trong quá trình áp dụng, Tạp chí Luật học, số 11; Nguyễn Thị Minh Tâm (2010), Đánh giá thực trạng công tác thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số

dự án trên địa bàn thị xã Từ Sơn - tỉnh Bắc Ninh, Luận văn Thạc sĩ nông nghiệp

chuyên ngành Quản lý đất đai ở trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; Phạm Quang

Tín (2010), Đo lường sự ảnh hưởng về kinh tế của chính sách giải tỏa đền bù đến

các hộ dân tái định cư trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Tạp chí Khoa học và Công

nghệ, Đại Học Đà Nẵng, số 4(39), 2010; Nguyễn Hùng Cường (2011), Giải pháp hoàn

thiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của các dự án trên địa bàn huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; Nguyễn

Thị Ngọc Bé (2012), Pháp luật về tái định cư và thực tiễn thực hiện tại khu kinh tế

Vũng Áng - Hà Tĩnh, Luận văn thạc sĩ Luật học; Đỗ Phương Linh (2012), Pháp luật

về hỗ trợ, tái định cư người có đất bị thu hồi trong giải phóng mặt bằng - thực trạng và giải pháp hoàn thiện, Luận văn thạc sĩ Luật học; Nguyễn Thị Nga (2013), Pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất - thực trạng và hướng hoàn thiện, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Trường Đại học Luật Hà Nội; Phạm Thu

Thủy (2014), Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội;

Huỳnh Hạnh (2015), Quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Sơn

Trà, Luận văn Thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia; Lý Ngọc Phương Thảo (2016),

Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và thực tiễn thi hành tại quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ Luật học,

Trường Đại học Luật Hà Nội; Nguyễn Quang Tuyến (2018), Bình

luận và góp ý đối với các quy định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong dự thảo Luật đất đai sửa đổi, Chuyên đề hội thảo khoa học, Trường đại học Luật Hà Nội;

Nguyễn Quốc Cường (2017), Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ

trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ chính sách công, Học viện Khoa học

là nguồn tài liệu quý giá để Luận văn kế thừa và tập trung nghiên cứu theo hướngchuyên sâu về thực trạng pháp luật tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất qua thựctiễn triển khai thi hành trên địa bàn tỉnh Hòa Bình để làm rõ hơn vấn đề nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn đặt ra mục đích nghiên cứu cơ bản sau: làm rõ các vấn đề cơ bản

về TĐC khi Nhà nước THĐ ở cả phương diện lý luận và pháp luật thực định, thựctiễn thực hiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước thu hồi đất qua các vụ việc, tìnhhuống cụ thể tại địa bàn tỉnh Hòa Bình

Để đạt được mục đích trên thì cần phải thực hiện nhiệm vụ sau: Tìm hiểu,nghiên cứu các vấn đề lý luận về TĐC và pháp luật về TĐC khi nhà nước THĐ;Phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ từ khiLuật Đất đai 2013 có hiệu lực đến nay tại địa bàn tỉnh Hòa Bình; từ đó chỉ ra nhữngkhó khăn, hạn chế, vướng mắc, bất cập trong quá trình thực tiễn thực hiện và nêunguyên nhân của tình trạng này; đồng thời đưa ra những định hướng và đề xuất cácgiải pháp hoàn thiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu trong luận văn là các quy định của pháp luật về bồithường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ ở theo quy định của Luật đất đai năm 2013

và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, luận văn đã sửdụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp luận nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng và duyvật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin Đây là phương pháp chủ đạo xuyên suốt toàn

bộ quá trình nghiên cứu của luận văn, để đưa ra những nhận định, kết luận khoa họcđảm bảo tính khách quan, chân thực Từ phương pháp chung đó, luận văn sử dụngcác phương pháp nghiên cứu cụ thể trong quá trình nghiên cứu các nội dung chi tiết.Tùy thuộc vào nội dung đối tượng nghiên cứu của từng chương, mục trong luận văn

mà tác giả vận dụng các phương pháp khác nhau cho phù hợp Bên cạnh đó, đề tàiđược nghiên cứu dựa trên quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về chính sách, phápluật đất đai trong thời kỳ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế của Việt Nam

- Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

+ Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp lịch

sử, phương pháp hệ thống,… được sử dụng trong chương 1 khi nghiên cứu nhữngvấn đề lý luận về TĐC khi Nhà nước THĐ và pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ

+ Phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp đánh giá,phương pháp đối chiếu được sử dụng trong Chương 2 khi nghiên cứu thực trạngpháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

+ Phương pháp tổng hợp, phương pháp diễn giải, phương pháp phân tích,phương pháp bình luận được sử dụng trong Chương 3 khi nghiên cứu định hướng

và giải pháp hoàn thiện pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Tiếp tục kế thừa thành quả nghiên cứu của các công trình đi trước, luận văn

đi sâu vào tìm hiểu một cách có hệ thống, toàn diện và tập trung về pháp luật phápluật TĐC khi Nhà nước THĐ theo quy định của pháp luật Việt Nam Trong đó,điểm nhấn là thực tiễn thực hiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ trên địa bàntỉnh Hòa Bình - nơi với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng trong những năm gần đây,với những dấu ấn về chính sách TĐC có nhiều đặc thù bởi đối tượng để thực hiệnTĐC đa số lại là đồng bào dân tộc thiểu số Bên cạnh đó, luận văn cũng nghiên cứunhững quy định mới về pháp luật đất đai trong Luật Đất đai năm 2013 và các vănbản hướng dẫn thi hành, so sánh với quy định cũ để thấy được những ưu điểm cũngnhư những hạn chế về TĐC khi Nhà nước THĐ

Nghiên cứu đề tài này, luận văn tiến hành hệ thống hóa những quy định mớinhất liên quan đến vấn đề TĐC khi Nhà nước THĐ, so sánh với quy định cũ để đưa

ra những định hướng để tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xâydựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ Luận văn đi sâuđánh giá, phân tích thực trạng thực hiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ trênđịa bàn tỉnh Hòa Bình; chỉ ra những tồn tại, bất cập và nguyên nhân của hạn chếtrong những quy định hiện hành về TĐC khi Nhà nước THĐ trên địa bàn tỉnh HòaBình Luận văn cũng đế xuất những định hướng và giải pháp cụ thể góp phần hoànthiện hệ thống pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ nói chung và trên địa bàn tỉnhHòa Bình nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung củaluận văn gồm ba chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về tái định cư và pháp luật về tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất

Chương 2 Thực trạng pháp luật pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu

hồi đất và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình

Chương 3 Yêu cầu, định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao

hiệu quả thực hiện pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁI ĐỊNH CƯ

VÀ PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT

1.1 Những vấn đề lý luận về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái niệm đất ở và tái định cư

1.1.1.1 Khái niệm đất ở

Ở Việt Nam đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sảnxuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bànphân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninhquốc phòng Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất

và hoạt động của con người Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũngnhư không có sự tồn tại của chính con người Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp

lý và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai nói chung vàđất ở nói riêng là vô cùng cần thiết Khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay vềđất đai như sau: "Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cảcác cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bềmặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng vớinước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định

cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (sannền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa )" (Hội nghịquốc tế về Môi trường ở Rio de Janerio, Brazil, 1993)

Dưới góc độ pháp lý: "Đất đai là một vùng đất có ranh giới, vị trí, diện tích

cụ thể và có các thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi nhưng có tính chu kỳ,

có thể dự đoán được, có ảnh hưởng tới việc sử dụng đất trong hiện tại và tương laicủa các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội như: thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình, địamạo, địa chất, thủy văn, thực vật, động vật cư trú và hoạt động sản xuất của conngười"(1) Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định về khái niệm đặc điểm đất đai làmột thuộc tính của đất, có thể đo lường hoặc ước lượng trong quá trình điều tra, baogồm cả điều tra thông thường cũng như bằng cách thống kê tài nguyên thiên nhiên như:loại đất, độ dốc, độ dày tầng đất mịn, lượng mưa, độ ẩm, điều kiện tưới, điều kiệntiêu nước Rõ hơn về khái niệm này, Luật đất đai năm 2013 quy định "Thửa đất là

1 Khoản 2-Điều 4- Thông tư số 14/2012/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường

phần diện tích đất được giới hạn bởi ranh giới xác định trên thực địa hoặc được mô

tả trên hồ sơ" và đất đai được phân loại gồm nhiều các loại đất, trong đó có đất ở" (2)

Việt Nam có diện tích 332.212 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đất liền

và hơn 4.200 km² biển nội thủy, với hơn 2.800 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần

và xa bờ, bao gồm cả Trường Sa và Hoàng Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, cóvùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Chính phủViệt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền (khoảng trên 1 triệu km²)(3) Vớitổng quỹ đất này của quốc gia được phân thành nhiều loại và hạng đất khác nhautrên cơ sở phù hợp với điều điều kiện tự nhiên, địa lý, thổ nhưỡng và tính chất, đặcđiểm của mỗi vùng miền Luật Đất đai 2013 phân chia đất đai thành 03 nhóm đấtkhác nhau: Nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và đất chưa sửdụng(4) Trên cơ sở các nhóm đất này, căn cứ vào nhu cầu và mục đích sử dụng đấtkhác nhau, bằng quyền lực của mình, Nhà nước phân bổ và điều chỉnh quỹ đất đai

đó trên phạm vi cả nước và ở từng địa phương cho các nhu cầu khác nhau của từngngành, từng lĩnh vực và nhu cầu khác nhau của mỗi chủ thể sử dụng đất cụ thể

Với cách phân chia đó của pháp luật đất đai hiện hành thì đất ở là một trongcác loại đất thuộc nhóm đất phi nông nghiệp(5), đất ở là đất do hộ gia đình, cá nhânđang sử dụng gồm đất để xây dựng nhà ở, xây dựng các công trình phục vụ đờisống, vườn, ao trong cùng thửa đất thuộc khu dân cư, phù hợp với quy hoạch sửdụng đất, quy hoạch xây dựng điểm dân cư, khu đô thị đã được cơ quan nhà nước

có thẩm quyền phê duyệt Cụ thể hơn, đất ở được phân thành đất ở nông thôn và đất

ở đô thị Đất ở nông thôn là đất do hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng tại nông thôngồm đất để xây dựng nhà ở, xây dựng các công trình phục vụ đời sống, vườn, aotrong cùng thửa đất thuộc khu dân cư nông thôn, phù hợp với quy hoạch sử dụngđất, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩmquyền phê duyệt(6) Đất ở đô thị bao gồm đất để xây dựng nhà ở, xây dựng các côngtrình phục vụ đời sống, vườn, ao trong cùng một thửa đất thuộc khu dân cư đô thị,phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng đô thị đã được cơ quannhà nước có thẩm quyền phê duyệt(7) Căn cứ vào quỹ đất của địa phương và quy

2 Tại Khoản 1- Điều 3 Luật Đất đai 2013.

3 https://vi.wikivoyage.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam

4 Điều 10 Luật Đất đai 2013.

5 Điểm a Khoản 2 Điều 10 Luật Đất đai 2013.

6 Điều 143 Luật Đất đai 2013.

7 Điều 144 Luật Đất đai 2013.

hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, Ủy ban nhân dân(UBND) cấp tỉnh quy định hạn mức đất giao cho mỗi hộ gia đình, cá nhân để làmnhà ở; diện tích tối thiểu được tách thửa đối với đất ở phù hợp với điều kiện và tậpquán tại địa phương Nhà nước có chính sách tạo điều kiện cho mọi người dân cóchỗ ở trên cơ sở tận dụng đất trong những khu dân cư sẵn có

Với các quy định trên cho thấy, đất ở nông thôn hay đất ở đô thị (gọi chung

là đất ở) trước tiên được hiểu thông qua việc xác định mục đích chủ yếu là để ở.Mục đích xác định đó được thể hiện thông qua các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đấtcủa cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt sử dụng cho mục đích để ở Ngoài

ra, đất được sử dụng để xây dựng các công trình, tạo dựng các tài sản khác để đượcxác định là đất ở thì điều kiện tiên quyết là các công trình xây dựng, các tài sản tạodựng trên đất đó cũng phải xuất phát từ mục đích phục vụ cho nhu cầu ăn, ở và sinhhoạt của con người như: nhà bếp, nhà kho, sân, giếng, đất vườn, ao trong khuônviên đất ở thì mới được công nhận là đất ở

Bên cạnh việc tiếp cận dưới khía cạnh pháp lý nêu trên về đất ở thì xem xétquá trình khai thác và sử dụng đất ở trên thực tế và quan niệm của người dân thì đất

ở có nội hàm rộng hơn nhiều so với định nghĩa nêu trên Theo đó, đất ở ngoài việc

sử dụng cho mục đích chính là để ở, chúng còn có khả năng kết hợp với việc khaithác và sử dụng cho các mục đích khác như: mặt bằng kinh doanh, vui chơi giải trí

và các mục đích hỗn hợp khác mà vẫn được xác định mục đích chính là để ở Chẳnghạn, người có quyền sử dụng đất (QSDĐ) ở có thể sử dụng một phần mặt bằng chomục đích để ở, một phần mặt bằng để kinh doanh kiếm lời Hoặc ngay cả đất đóđược xác định là để xây dựng các công trình để ở song trong thời gian chưa có nhucầu sử dụng cho mục đích để ở thì họ có thể cho thuê mặt bằng để xây dựng nhàhàng, khách sạn để kinh doanh Với đặc tính này của đất ở cho thấy, nghiên cứucác quy định liên quan đến quản lý và sử dụng đất ở phải hết sức quan tâm tới tínhnăng sử dụng của loại đất này, tới các loại tài sản khác gắn liền với đất ở được xácđịnh tạo thành một khối bất động sản thống nhất không thể tách rời và cần phảiđược minh thị về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp Điều này có ý nghĩa

vô cùng quan trọng trong việc xác định QSDĐ hợp pháp trong các giao dịch dân sựnói chung và giới hạn tài sản nào là QSDĐ ở hợp pháp khi tham gia các giao dịchchuyển quyền Đặc biệt, xem xét nội hàm về đất ở phải đặt trong mối quan hệ toàndiện giữa đất ở với các tài sản gắn liền với đất, được tạo ra trên đất và những gìxung quanh nó để làm cơ sở cho việc xác định giá trị của loại tài sản này, chúng có

ý nghĩa vô cùng quan trọng khi xem xét về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhànước THĐ ở

Như vậy có thể hiểu: đất ở là loại đất được cơ quan nhà nước có thẩm

quyền quy hoạch là đất ở, được nhà nước giao cho người dân sử dụng, với mục đích chủ yếu là xây dựng nhà ở và các công trình xây dựng khác phục vụ hoạt động sống thường nhật của con người.

1.1.1.2 Khái niệm về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thốngnhất quản lý Nhà nước trao QSDĐ cho người sử dụng đất theo quy định của Luậtđất đai, tuy nhiên trong một số trường hợp, vì lý do nhất định Nhà nước tiến hànhTHĐ để thực hiện mục đích luật định

Hiến pháp 2013 là cơ sở pháp lý nền tảng ghi nhận quyền của Nhà nước trongviệc THĐ: "Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợpthật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội

vì lợi ích quốc gia, công cộng Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và được bồithường theo quy định của pháp luật"(8) Trên nền tảng pháp lý được quy định bởi đạoluật gốc này, Luật Đất đai 2013 đưa ra khái niệm: "Nhà nước thu hồi đất là việc Nhànước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sửdụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai"(9)

Như trên đã phân tích, đất ở là một trong các loại đất thuộc nhóm đất phinông nghiệp, được phân bố có thể là riêng rẽ, độc lập ở những khu nhà ở, khu vựcđất dành riêng cho dân cư, song chúng cũng có thể được phân bố xen kẽ với các loạiđất khác trong nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp Do vậy, khi Nhànước có nhu cầu sử dụng đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế

xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng mà Nhà nước THĐ của những người đang sửdụng để phục vụ cho mục đích này thì đất ở cũng là một trong các loại đất có khảnăng bị thu hồi cao sau loại đất nông nghiệp, nhất là đất ở nằm xen kẽ trong cùngcác loại đất khác, đất ở được xây dựng riêng lẻ mà không phải tập trung trong cáckhu dân cư tập trung, khu đất được quy hoạch cho dân cư với mục đích duy nhất là

để ở Trong trường hợp này, hệ quả pháp lý của quyết định THĐ là người có đất ở,người đang sinh sống ổn định với trên đất ở, nhà ở đó bị mất chỗ ở, mất điều kiệncần và đủ cho sự tồn tại, duy trì và phát triển sự sống vốn đang bình thường của họ

8 Khoản 3 Điều 54 Hiến pháp 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

9 Khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai 2013.

mà nguyên nhân không do họ gây ra Trong trường hợp này, như một vấn đề tất yếukhách quan, Nhà nước với vai trò là đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai, là chủthể quản lý nhà nước về đất đai - có quyền phân bổ và điều chỉnh về đất đai phải cótrách nhiệm phải sắp xếp lại trật tự này nhằm ổn định cuộc sống cho người dân Ởmột khía cạnh khác, THĐ ở trong trường hợp này là xuất phát từ nhu cầu của Nhànước muốn có đất để phục vụ cho một mục đích khác của nhà nước, mà không phải

do ý nguyện hay do lỗi của người sử dụng đất ở nên nghĩa vụ và bổn phận của nhànước là phải bù đắp những tổn thất và mất mát đối với họ do hậu quả của việc THĐ.TĐC khi Nhà nước THĐ được pháp luật đất đai hiện hành quy định cũng là mộttrong những biểu hiện của sự bù đắp từ Nhà nước đối với những người bị THĐ ở

Pháp luật Việt Nam hiện hành không giải thích khái niệm TĐC; tuy nhiên,nhiều văn bản vẫn quy định về TĐC, song các quy định đó mới chỉ dừng lại ở việcnêu ra các hình thức TĐC chứ chưa nêu xác định được nội hàm của TĐC Theo quyđịnh tại Điều 4 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ thì hình thức TĐC chongười sử dụng đất khi Nhà nước THĐ và phải chuyển chỗ ở là một trong các hìnhthức sau: bằng nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền Điểm c Khoản 2 Điều 83 Luật Đấtđai 2013 quy định TĐC là một trong những khoản hỗ trợ khi Nhà nước THĐ, cụ thể

là "Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân,người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở" Từ quy định nàycho thấy, TĐC là việc bố trí chỗ ở mới cho người bị THĐ mà không còn chỗ ở nàokhác trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở

Như vậy, TĐC là một khái niệm mang nội hàm khá rộng, dùng để chỉ nhữngảnh hưởng tác động đến đời sống của người dân do bị mất tài sản và bị mất nơi ăn,chốn ở và chỗ lập nghiệp khi do Nhà nước THĐ để phát triển dự án hoặc các mục đíchcủa khác của Nhà nước gây ra, bất kể có phải di chuyển hay không và các chương trìnhnhằm khôi phục cuộc sống của họ TĐC bao hàm cả việc thực hiện chính sách bồithường thiệt hại khi THĐ TĐC theo nghĩa hẹp là quá trình di chuyển người dân đến

nơi ở mới Tóm lại, có thể hiểu TĐC theo khái niệm như sau: tái định cư là một trong

các trách nhiệm của Nhà nước bố trí nơi ở mới cho người bị Nhà nước thu hồi đất

và phải di chuyển chỗ ở bằng một trong các hình thức là bồi thường bằng nhà ở mới hoặc bồi thường bằng giao đất ở hoặc bồi thường bằng tiền để lo chỗ ở mới (10).

10 Đặng Tuấn Anh (2015), Pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thi hành trên địa

bàn tỉnh Quảng Ninh, Luận văn thạc sỹ, Viện Đại học Mở Hà Nội

Tái định cư có đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, TĐC là một phương thức bồi thường thiệt hại về tài sản khi Nhà

nước THĐ Theo quy định của pháp luật QSDĐ là tài sản của cá nhân, hộ gia đìnhđược Nhà nước bảo hộ và khi một chủ thể nào đó gây thiệt hại về tài sản cho chủthể khác thì phải bồi thường Khi Nhà nước THĐ thì người bị THĐ bị thiệt hại nhưmất đất ở, nhà cửa, vật kiến trúc, cây lâu năm có thể bị phá hủy, do đó Nhà nướcphải thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và bố trí nơi ở mới cho người có đất ở

bị thu hồi Trong trường hợp này TĐC thực chất là một hình thức bồi thường thiệthại về tài sản, trong đó bên bị thiệt hại là hộ gia đình, cá nhân có đất ở bị thu hồi,bên có nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại là cơ quan nhà nước có thẩm quyền raquyết định THĐ

Thứ hai, TĐC không hoàn toàn giống với các hình thức bồi thường về thiệt

hại khác Nếu bồi thường thiệt hại về tài sản trong các trường hợp khác là hệ quảpháp lý của hành vi vi phạm pháp luật của chủ thể gây thiệt hại đến tài sản của chủ

sở hữu hoặc chủ thể có quyền quản lý tài sản; hành vi THĐ của cơ quan có thẩmquyền theo quy định của pháp luật, mặc dù xâm hại hay gây thiệt hại về tài sản đốivới người có đất bị thu hồi nhưng không phải trái pháp luật mà là hành vi hợp pháp;hơn nữa QSDĐ là tài sản đặc biệt, khác với những tài sản khác, do đó TĐC khônghoàn toàn giống so với hình thức bồi thường thiệt hại về tài sản khác

Thứ ba, quan hệ pháp luật phát sinh trong quá trình thực hiện TĐC giữa cơ

quan nhà nước có thẩm quyền THĐ với người có đất bị thu hồi không phải là quan

hệ pháp luật dân sự đơn thuần, cũng không phải là quan hệ pháp luật hành chính mà

là quan hệ pháp luật vừa có tính chất hành chính, vừa có tính chất dân sự Theo đó,yếu tố hành chính được thể hiện ở việc Nhà nước bằng các quyết định của mìnhchấm dứt QSDĐ ở của các hộ gia đình, cá nhân có QSDĐ ở hoặc nhà ở gắn liền vớiQSDĐ ở; quyết định hành chính về phương thức bồi thường đất ở như: nhà ở TĐC,đất ở TĐC và kết hợp bồi thường bằng tiền; quyết định chính sách hỗ trợ thêm để

ổn định cuộc sống, di chuyển chỗ ở… cho người bị THĐ ở Yếu tố dân sự được thểhiện ở chỗ: người có đất ở bị thu hồi có quyền lựa chọn một trong các phương thứcbồi thường khi THĐ ở của Nhà nước như đã nêu trên; có quyền từ chối nhận đất ởhoặc nhà ở TĐC nếu xét thấy phương thức đó không phù hợp với điều kiện sống và

ổn định cũng như mong muốn của mình; có thể thỏa thuận kết hợp giữa phươngthức hành chính và dân sự như: người có đất bị thu hồi có thể thỏa thuận với nhànước để cho phép họ được nộp thêm một khoản tiền nhằm được nhận về một diện

tích đất hoặc căn hộ TĐC với diện tích rộng hơn so với mức TĐC ban đầu nhằmphúc đáp như cầu và nguyện vọng tạo lập nơi ở mới tốt hơn, thuận lợi hơn đối với họ

Thứ tư, TĐC là biện pháp nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - văn

hóa - xã hội đối với một bộ phận dân cư phải di chuyển chỗ ở vì sự phát triển chungcủa đất nước Giúp các các hộ dân sớm ổn định cuộc sống, tâm lý để yên tâm sinhsống, làm việc và học tập

Thứ năm, TĐC có mối quan hệ chặt chẽ với các hình thức bồi thường khác

khi Nhà nước thu hồi đất ở (11)

Khi xem xét khái niệm TĐC khi Nhà nước THĐ, có thể thấy vấn đề TĐCchỉ đặt ra khi có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền THĐ của người

sử dụng đất mà việc THĐ đó là do nhu cầu của Nhà nước muốn lấy đất cho các mụcđích của Nhà nước, dẫn đến người có đất bị thu hồi không còn đất ở nào khác, TĐC

là hậu quả pháp lý của việc THĐ của Nhà nước Điều này cho thấy, mục đích củaTĐC không chỉ là nhằm bù đắp những tổn thất về lợi ích vật chất mà người có đất ở

bị thu hồi phải gánh chịu khi Nhà nước THĐ, mà ý nghĩa cao hơn đó là trách nhiệmcủa Nhà nước phải tạo lập và ổn định cuộc sống ở nơi mới cho họ để trước hết là họkhông phải rơi vào tình trạng "màn trời chiếu đất" mà nguyên nhân không do họgây ra; hơn thế nữa, còn hướng tới mục đích làm sao nơi ở mới phải có chất lượngcuộc sống cao hơn để người dân "an cư lạc nghiệp" Ở một khía cạnh khác, cần phảinhận thức được rằng, TĐC là chính sách được đặt ra khi Nhà nước THĐ ở màngười sử dụng đất mất đất ở, nhà ở và nguy cơ của việc bất ổn định cuộc sống; theo

đó, việc thu hồi đối với loại đất khác, đặc biệt là đất sản xuất kinh doanh phi nôngnghiệp hay đất phi nông nghiệp thì không đặt ra vấn đề TĐC Vì vậy, ở địa phươnghay địa bàn nào đó lấy chính sách nhà ở hay đất ở TĐC đưa ra để áp dụng chonhững dự án THĐ nông nghiệp, đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp và coi đó

là chính sách "linh hoạt" và có lợi cho dân để người dân an tâm và dễ dàng cho Nhànước trong việc THĐ cho các dự án phát triển kinh tế… thì đều không đúng với tinhthần của pháp luật hiện hành Và theo đó, chúng cũng không thuộc phạm vi nghiêncứu TĐC trong phạm vi của luận văn này nghiên cứu

1.1.2 Hậu quả của việc thu hồi đất ở và sự cần thiết khách quan phải tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Đất đai vừa là tư liệu sản xuất, vừa là môi trường sống của người dân Do

đó, mất đất là đồng nghĩa với mất chỗ ở, mất nơi tổ chức hoạt động sản xuất kinh

11 Đặng Tuấn Anh, tlđd chú thích 10, tr 9, 10, 11.

doanh Chỗ ở của người dân không chỉ đơn thuần là nơi họ ăn, ngủ mà còn gắn vớitài sản, môi trường, các mối quan hệ kinh tế, xã hội, văn hóa đã gắn họ với địa bàn

đó Khi THĐ, Nhà nước không chỉ thu hồi quyền sử dụng diện tích đất, mà còn tước

đi của họ cơ hội tiếp nối cuộc sống quen thuộc của họ, buộc họ phải chuyển sangmột địa bàn mới với các quan hệ và cơ hội không giống trước Đối với những ngườikhó thích nghi với điều kiện mới, nhất là đối với những người gắn với làng nghềtruyền thống thì việc di dời là một biến cố nặng nề Nhiều người chưa được chuẩn

bị sẵn cho việc di chuyển như vậy nên tương lai của họ sẽ khó khăn hơn Hơn nữa,khi chuyển nhà, các chi phí phát sinh do cần xây dựng lại nhà cửa, vườn tược, tạodựng hạ tầng sinh hoạt, dịch vụ chung khá lớn, nếu không có sự hỗ trợ bên ngoài,nhiều người dân mất đất không thể tự giải quyết được

Khi Nhà nước THĐ, người bị THĐ ngoài các thiệt hại hữu hình về giá trịQSDĐ, công trình xây dựng, kiến trúc, cây trồng, vật nuôi còn là các thiệt hại vôhình khác như: phải chuyển đổi nghề nghiệp, mất địa thế kinh doanh, thay đổi tậpquán sống, tập quán định cư,

Ở một khía cạnh khác, THĐ thì người dân phải di chuyển và thay đổi cuộcsống của họ, cắt bỏ các quan hệ cũ và tạo lập các quan hệ mới Theo đó, mỗi thànhviên trong gia đình có sự ràng buộc mới với môi trường xã hội xung quanh Đối vớimột dân tộc xem "an cư" đi kèm với "lạc nghiệp" trong đời sống thì nhà ở có mộttầm quan trọng không thể phủ nhận Để thực hiện tốt công tác THĐ và bố trí táiTĐC thì vấn đề tâm lý và tập quán dân cư không thể bị xem nhẹ Tuy nhiên, dokhông được quy định thành nguyên tắc nên vấn đề này chưa được các cơ quan cóthẩm quyền đặt ra một cách rõ ràng Đối với những người dân đặc biệt là người dânsống ở vùng nông thôn ngôi nhà không chỉ là nơi ở mà còn là nơi hội họp gia đình,dòng tộc vào những dịp đám, lễ quan trọng Nơi định cư - quê nhà là nơi có mối liên

hệ chặt chẽ với môi trường sống xung quanh, tình làng nghĩa xóm luôn luôn đượcchú trọng, đời sống chịu nhiều sự tương tác qua lại với những người xung quanh.Hơn nữa, nhà ở thường gắn liền với thiên nhiên, cây cỏ theo kiểu "trước cau, sauchuối" Những vấn đề kể trên là lối sống, là thói quen ăn sâu trong một thời giandài, do đó không thể thay đổi trong một thời gian ngắn Vì vậy, khi bị THĐ ngườidân sẽ có tâm lý bất ổn và lo lắng Sự mất mát, thua thiệt, tâm lý lo sợ tương laikhông rõ ràng khiến nhiều người tìm mọi cách để không phải giao đất cho Nhànước, từ vận động hành lang quy hoạch đến chây ỳ, phản đối tập thể Muốn THĐ

hiệu quả, Nhà nước phải có phương án giải quyết thỏa đáng các mâu thuẫn này màkhông chỉ đơn thuần là vấn đề lợi ích vật chất của mảnh đất bị thu hồi.

Có thể nhận thấy rằng, THĐ không đơn giản chỉ là việc chấm dứt QSDĐcủa tổ chức, cá nhân, hộ gia đình đối với một diện tích đất nhất định mà còn ảnhhưởng trực tiếp đến đời sống, đến quyền lợi của người sử dụng đất và gây hậu quả

về kinh tế - xã hội cần được giải quyết Nhận thức sâu sắc các hậu quả do việc THĐcủa Nhà nước gây ra cho người sử dụng đất, để giải quyết hậu quả của việc THĐ,khắc phục bất cập và điều tiết sự hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, người sử dụng đất

và đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị THĐ thì vấn đề bồithường, hỗ trợ và đặc biệt là vấn đề TĐC khi nhà nước THĐ là vấn đề cấp bách vàcần thiết Pháp luật đất đai đã xây dựng các quy định về việc giải quyết công ăn,việc làm cho người bị mất đất sản xuất, giải quyết vấn đề TĐC cho người bị THĐphải di chuyển chỗ ở Mặc dù các quy định trên khi triển khai thực hiện còn nhiềubất cập và vướng mắc nhưng hiện nay các chính sách, quy định về TĐC ngày càngđược hoàn thiện hơn, góp phần quan trọng trong quá trình giải quyết hậu quả phátsinh khi Nhà nước THĐ

1.1.3 Phân loại tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Dựa trên các căn cứ về hình thức, mức độ và tính chất TĐC việc TĐC khinhà nước THĐ có thể phân loại như sau:

Về hình thức, việc TĐC có các dạng: TĐC theo phương thức di dân vàovùng đô thị hóa; TĐC theo phương thức chuyển dịch nội ngoại thành, bao gồm từviệc thực hiện các chương trình cải tạo đô thị cho tới việc chuyển dịch theo sởnguyện của người dân; TĐC theo phương thức chuyển dịch tại chỗ khi thực hiện các

dự án nâng cấp các khu dân cư

Xét về mức độ nguyện vọng của người dân: Thứ nhất, TĐC tự phát không

theo một quy hoạch nhất định nào: là việc mua bán đất và xây dựng trái phép khôngtheo quy hoạch Do việc xây dựng trái phép ở khu vực không có hạ tầng, giá đất rẻnên nhiều người có thu nhập thấp, trong đó có nhiều người thuộc diện giải tỏa từ

các dự án nhận tiền bồi thường tự lo chỗ ở Thứ hai, TĐC tự giác để phục vụ các dự

án phát triển kinh tế - xã hội: là việc TĐC để thực hiện các dự án và người dân tựgiác chấp hành kế hoạch và phương thức TĐC, kể cả việc tạo lập chỗ ở mới ở các dự

án phát triển nhà Thứ ba là cưỡng bức TĐC: thường là cưỡng bức giải tỏa và bố trí

chỗ ở cho những người bị giải tỏa chưa được sự đồng thuận của họ Tuy nhiên nhiềutrường hợp do thực hiện không kiên quyết đã gây ra ách tắc cho đầu tư phát triển

Xét về tính chất, TĐC có hai dạng: TĐC bắt buộc và TĐC tự nguyện Trong

đó TĐC bắt buộc là hình thức TĐC để thực hiện các dự án phục vụ lợi ích chung.Nhìn chung các quốc gia trên thế giới đều xác lập quyền ưu tiên của nhà nước trongviệc thu hồi đất để thực hiện các dự án này vì lợi ích quốc gia Còn TĐC tự nguyện

là hình thức TĐC thông thường áp dụng trong các dự án cải tạo đô thị ở quy mônhỏ, vì lợi ích trực tiếp của những người tham gia thực hiện dự án

1.1.4 Ý nghĩa của việc tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất

Xuất phát từ tầm ảnh hưởng của vấn đề TĐC đối với người bị THĐ, trongnhững năm qua chính sách và pháp luật về TĐC luôn được Nhà nước quan tâm.Qua đó cho thấy ý nghĩa của chính sách TĐC đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhànước THĐ được thể hiện như sau:

Trước hết đối với Nhà nước, với tư cách là chủ thể đại diện chủ sở hữuthống nhất quản lý nhà nước về đất đai, Nhà nước có thẩm quyền tiến hành THĐ.Thẩm quyền này một mặt là quyền hạn của Nhà nước trong việc quản lý quỹ đất đểtiến hành các hoạt động của mình, mặt khác là trách nhiệm nặng nề của Nhà nước,bởi trên thực tế việc thực hiện công tác THĐ rất khó khăn đặc biệt là các trườnghợp THĐ phải thực hiện TĐC, bởi với trường hợp này chỉ tiến hành THĐ được khicông tác bố trí TĐC được thu xếp ổn định Do đó, nếu chính sách TĐC hợp lý sẽgiúp công tác THĐ của Nhà nước được thực hiện nhanh chóng hơn, tạo sự đồngthuận với người dân và giảm được áp lực trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư Bên cạnh đó, việc thực hiện tốt công tác TĐC khi Nhà nước THĐ là điều kiện

để triển khai các dự án đầu tư, góp phần vào việc thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh

tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh

Đối với hộ gia đình, cá nhân chính sách TĐC khi Nhà nước THĐ có ý nghĩarất lớn, bởi nhà ở có một vai trò quan trọng, gắn liền với đời sống của người dân.Việc phải di chuyển chỗ ở khi Nhà nước THĐ sẽ có những tác động không nhỏ đếnđời sống, sinh hoạt của người bị thu hồi đất như việc phải thay đổi chỗ làm, thay đổitrường học…Quan niệm truyền thống của người Việt Nam "có an cư mới lạcnghiệp" nên việc bị mất đất đai, nhà cửa thật sự là một "cú sốc" đối với người bịTHĐ Do vậy, họ phản ứng rất gay gắt, quyết liệt thông qua việc khiếu kiện đôngngười, khiếu kiện vượt cấp, kéo dài nếu không được bồi thường để TĐC thỏa đáng.Các khiếu kiện về đất đai nói chung và khiếu kiện về bồi thường để TĐC khi Nhànước THĐ nói riêng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định chính trị và dễ phát sinh thành

các "điểm nóng"; cho nên về phía người sử dụng đất, thực hiện tốt công tác TĐC khiNhà nước THĐ sẽ giúp cho họ và các thành viên khác trong gia đình nhanh chóng

ổn định cuộc sống để tập trung sản xuất góp phần cải thiện và nâng cao mức sống.Hơn nữa điều này còn giúp củng cố niềm tin của người bị THĐ vào đường lối, chủtrương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; đồng thời loại trừ cơ hội để

kẻ xấu lợi dụng, tuyên truyền, kích động quần chúng nhân dân khiếu kiện, đối đầuvới chính quyền nhằm gây mất ổn định tình hình trật tự an toàn xã hội và làm trì trệsản xuất Việc giải quyết tốt vần đề TĐC là thực hiện tốt chính sách an dân để pháttriển kinh tế - xã hội, góp phần vào việc duy trì, củng cố ổn định về chính trị

Tóm lại, thực hiện TĐC cho các đối tượng bị THĐ nhằm mục đích nhanhchóng để họ ổn định cuộc sống và tiếp tục sản xuất kinh doanh Đồng thời, thựchiện TĐC còn góp phần duy trì sự ổn định chính trị, xã hội và đẩy mạnh sự nghiệpCNH, HĐH đất nước Nhận thức được tầm quan trọng của công tác này, Đảng vàNhà nước ta đã ban hành chính sách, pháp luật về hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ

Về cơ bản, chính sách TĐC của nước ta hiện nay đã quan tâm đến quyền lợi củangười được TĐC và thể chế hóa trong các quy định của pháp luật, theo đó việc bốtrí TĐC thích hợp theo nguyên tắc nơi ở TĐC phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ trên

cơ sở xem xét nghề nghiệp, phong tục, tập quán sinh sống của người TĐC Kể từkhi Luật đất đai năm 2013 ra đời quy định về việc THĐ trong đó có đất ở, cơ quannhà nước có thẩm quyền đã ban hành một loạt các văn bản hướng dẫn thi hành quyđịnh cụ thể, chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ Điều này đã tạo

cơ sở pháp lý để việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC được diễn ra nhanh chóng, đúngpháp luật, góp phần giải quyết những vấn đề vướng mắc trong công tác bồi thường,

hỗ trợ, TĐC, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị THĐ Các quy địnhcủa pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, TĐC được xây dựng trên cơ sở bảo đảm quyềnlợi cho người bị THĐ, tạo điều kiện tốt nhất cho người bị THĐ ở có thể tạo lập nơi

ở mới, ổn định cuộc sống như bên cạnh việc được nhận bồi thường, người bị THĐ ởcòn được bố trí TĐC và được hưởng các khoản hỗ trợ Pháp luật cũng đã đa dạnghóa các hình thức bồi thường (bồi thường bằng giao đất ở mới, nhà ở tại khu TĐChoặc bằng tiền), hỗ trợ (hỗ trợ di chuyển chỗ ở, hỗ trợ TĐC), các mức diện tích đất

ở, nhà ở trong khu TĐC phù hợp với hoàn cảnh thực tế của người bị THĐ Tuychính sách, pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ luôn được sửa đổi, bổ sung vàhoàn thiện nhằm đáp ứng các yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; song do

sự phát triển nhanh chóng của tình hình kinh tế - xã hội, một số quy định về TĐC

khi Nhà nước THĐ đã bộc lộ những bất cập khó khăn khi triển khai thực hiện: Mặc

dù đã có quy định về điều kiện bắt buộc đối với khu TĐC nhưng trên thực tế thựchiện lại không đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật như việc chất lượng nhàTĐC thấp, thiếu thốn cơ sở hạ tầng, yếu kém trong công tác quản lý tại khu TĐC.Một số dự án chưa có khu TĐC hoặc chưa giải quyết TĐC đã quyết định THĐ ở đãảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân

1.2 Lí luận pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn để quy định tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Có thể nói đường lối, chủ trương đổi mới chính sách và pháp luật đất đaihiện nay của Đảng và Nhà nước đã từng bước đi vào cuộc sống, giải quyết đượcnhững khó khăn, vướng mắc trong quá trình quản lý nhà nước về đất đai và thúcđẩy phát triển kinh tế, góp phần ổn định chính trị xã hội Tuy nhiên, trong công tácquản lý nhà nước về đất đai vẫn còn những yếu kém, hiệu quả sử dụng đất đai cònnhiều hạn chế; nguyên nhân của những hạn chế này là do việc thể chế một số chủtrương, chính sách quan trọng của Đảng chậm, thiếu đồng bộ, điều này đã được chỉ

rõ tại Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Năm 2013 Luật Đất đaimới đã được Quốc hội thông qua thay thế Luật Đất đai 2003, trong Luật đã quyđịnh đầy đủ hơn các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồiđất Luật Đất đai năm 2013, cùng với các văn bản pháp lý liên quan đã góp phần tạo

ra môi trường và tháo gỡ những khó khăn trong thực hiện chính sách TĐC khi Nhànước THĐ, bảo vệ lợi ích của các bên liên quan như nhà nước, người dân bị THĐ

và nhà đầu tư, đặc biệt là lợi ích của người dân bị THĐ

Các quy định về TĐC khi Nhà nước THĐ được xây dựng dựa trên những

cơ sở lý luận và thực tiễn chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, vấn đề TĐC khi Nhà nước THĐ được đặt ra dựa trên cơ sở quyền

sở hữu về tài sản của công dân được pháp luật bảo hộ Hiến pháp 1946 đã ghi nhận

và bảo hộ quyền sở hữu tư nhân về tài sản: "Quyền sở hữu về tài sản của công dânViệt Nam được bảo đảm" (Điều 12) Quyền này tiếp tục được khẳng định trong bảnHiến pháp năm 2013: "Mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải đểdành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, phần vốn góp trong doanh nghiệphoặc trong các tổ chức kinh tế khác Quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế đượcpháp luật bảo hộ" (Khoản 1, 2 Điều 32) Hơn nữa, Tại khoản 3 Điều 32 Hiến phápnăm 1992 còn quy định: "Trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh

hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai, Nhà nướctrưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của tổ chức, cá nhân theo giá thịtrường" Như vậy, quyền sở hữu về tài sản hợp pháp của mọi cá nhân và tổ chức đãđược Hiến pháp ghi nhận và bảo hộ khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đíchquốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì toàn bội tài sản hợppháp gắn liền với đất bị thu hồi của người đang sử dụng đất đều phải được bồithường theo giá thị trường Đối với trường hợp người sử dụng đất bị THĐ ở phải dichuyển chỗ ở, Nhà nước phải thực hiện chính sách TĐC cho các đối tượng này;

Thứ hai, xét về bản chất Nhà nước ta là Nhà nước do nhân dân lao động

thiết lập lên, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân Nhà nướctheo đuổi sứ mạng cao cả và mang đầy tính nhân văn là phục vụ và chăm lo cho lợiích, sự phồn vinh của người dân Đặt trong bối cảnh đó, thì khi Nhà nước THĐ củangười dân để sử dụng vào bất kỳ mục đích gì, cho dù là sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế mà họphải di chuyển chỗ ở thì Nhà nước phải có bổn phận và nghĩa vụ phải bồi thường vàthực hiện việc TĐC nhằm làm cho người sử dụng đất sớm ổn định cuộc sống

Thứ ba, xét về phương diện lý luận, thiệt hại về lợi ích của người sử dụng

đất trong đó có lợi ích về nhà ở là hậu quả phát sinh trực tiếp từ hành vi THĐ củaNhà nước gây ra Hơn nữa, trong điều kiện Nhà nước và pháp quyền, mọi chủ thểtrong xã hội bao gồm Nhà nước, công dân, các tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị - xãhội…đều bình đẳng với nhau trước pháp luật Nước ta đang từng bước xây dựngmột xã hội dân sự văn minh và hiện đại nơi mà ở đó quyền lợi hợp pháp của mọithành viên trong xã hội phải được luật pháp tôn trọng và bảo vệ Với cách tiếp cậnnhư vậy, khi Nhà nước THĐ ở mà làm thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của người sửdụng đất thì Nhà nước không những có trách nhiệm bồi thường thiệt hại, mà cònphải thực hiện TĐC cho họ

Thứ tư, Nhà nước ta đã và đang xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần vận

hành theo cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa hướng tới mục tiêu "dângiàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh" trong điều kiện chịu rất nhiều tháchthức do quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đem lại Điều này chỉ có thể thực hiện đượckhi Nhà nước biết tôn trọng và bảo hộ những quyền lợi chính đáng của người dân;

Thứ năm, vấn để TĐC khi Nhà nước THĐ được xây dựng dựa trên chế định

sở hữu toàn dân về đất đai, Nhà nước giao đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sửdụng ổn định lâu dài và mở rộng các quyền năng cho người sử dụng đất Như vậy,

quyền sở hữu đất đai thuộc về toàn dân do Nhà nước đại diện còn QSDĐ thuộc sởhữu của người sử dụng đất Khi pháp luật đã thừa nhận QSDĐ là một loại quyền vềtài sản của người sử dụng đất, thì khi Nhà nước THĐ, Nhà nước phải bồi thườngthiệt hại về tài sản cho người sử dụng đất

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về TĐC là những chế định được quantâm, chú trọng trong quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung pháp luật đất đai qua cácgiai đoạn, các thời kỳ khác nhau để hướng tới một chính sách TĐC hợp lý, côngbằng và có hiệu quả; hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư, lợi ích của người bịTHĐ và vì lợi ích chung của toàn bộ xã hội Đây cũng là vấn đề luôn được các địaphương nghiên cứu và trăn trở một cách nghiêm túc và coi đó là vấn đề trọng tâmcần phải giải quyết nếu muốn thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiệnđại hóa ở địa phương và ở các vùng nông thôn; đó cũng là yếu tố có tính chất quyếtđịnh cho việc thực hiện chính sách an sinh xã hội cho dân trên địa bàn mỗi tỉnh Vìvậy, trước mỗi văn bản pháp luật của Nhà nước được ban hành liên quan đến THĐ,bồi thường, hỗ trợ, TĐC thì chính quyền địa phương đều có những văn bản hướngdẫn kịp thời, quy định cụ thể về vấn đề này cho phù hợp với điều kiện tự nhiên,kinh tế, xã hội, phong tục tập quán và khả năng thực tế của địa phương

1.2.2 Khái niệm pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở

Bất kỳ một lĩnh vực nào, một quan hệ xã hội nào phát sinh trong đời sốngthực tế cũng rất cần đến sự điều chỉnh pháp luật làm cơ sở định hướng cho quan hệ

xã hội đó phát sinh, phát triển theo một trật tự chung, định hướng quan hệ xã hội đótheo ý chí của nhà cầm quyền Trong lĩnh vực đất đai nói chung và trong TĐC nóiriêng khi Nhà nước THĐ ở nói riêng cũng không phải là ngoại lệ, chúng rất cầnđược điều chỉnh bởi khung pháp lý cụ thể, đầy đủ và toàn diện nhằm định hướngcho các chủ thể tham gia quan hệ, cũng như các cơ quan nhà nước có thẩm quyềnvới tư cách là người tổ chức thực hiện, kiểm tra và giám sát quan hệ đó đi theo quỹđạo chung, đảm bảo trật tự, an toàn, hiệu quả, tăng cường pháp chế trong lĩnh vựcnày, đặc biệt là vấn đề TĐC, chúng có tác động và ảnh hưởng sâu sắc tới mọi mặtđời sống kinh tế, xã hội, phong tục, tập quán truyền thống và an sinh xã hội đối vớingười dân và chúng vô cùng phức tạp trong thực tiễn triển khai Vì vậy, vai trò củapháp luật lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết

Pháp luật TĐC khi Nhà nước THĐ là phương tiện để Nhà nước thực hiệnvai trò và chức năng quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền lợi íchhợp pháp của nhân dân; đồng thời là cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tổ chức thực

hiện công tác TĐC trên thực tế Như đã phân tích, khi Nhà nước THĐ, quyền và lợiích hợp pháp của người sử dụng đất trực tiếp bị xâm hại, họ không chỉ mất QSDĐ ở

mà còn buộc phải di chuyển chỗ ở, đời sống của họ bị ảnh hưởng rất lớn Nhà nướcquy định và thực hiện TĐC giúp người bị THĐ vượt qua khó khăn, ổn định đờisống Việc thực hiện tốt quy định về TĐC thể hiện sự quan tâm và trách nhiệm củaNhà nước đối với người bị THĐ, đáp ứng nguyện vọng của người bị THĐ, nhất lànhững người phải di chuyển chỗ ở

Trên cơ sở những phân tích lí luận về TĐC khi Nhà nước THĐ, có thể xây

dựng khái niệm pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ như sau: Pháp luật về TĐC

khi Nhà nước THĐ là tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình TĐC khi Nhà nước THĐ, nhằm đảm bảo cho người có đất bị thu hồi có nhà ở và cuộc sống ổn định trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người bị THĐ.

Pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ

nhất, chế định TĐC có mối quan hệ ràng buộc với các chế định bồi thường khi Nhà

nước THĐ Thứ hai, pháp luật khi quy định về TĐC nhất thiết phải đề cập đến vấn

đề THĐ, bởi TĐC là hậu quả pháp lý trực tiếp của THĐ, TĐC chỉ phát sinh khi Nhà

nước có quyết định THĐ Thứ ba, pháp luật về TĐC là một bộ phận của chính sách an

sinh - xã hội đối với người bị THĐ không còn nơi ở và cần sự trợ giúp từ Nhà nước(12)

1.2.3 Cơ cấu pháp luật điều chỉnh tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Như đã phân tích, pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ là tổng hợp cácquy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ phát sinhtrong quá trình TĐC khi Nhà nước THĐ Tái định cư khi Nhà nước THĐ theo quyđịnh hiện hành gồm các nhóm quy phạm pháp luật sau:

Nhóm quy phạm pháp luật quy định về nguyên tắc TĐC, đó là những quyđịnh chung mang tính nền tảng, làm định hướng và tạo cơ sở cho việc thực hiệncũng như áp dụng các quy định chi tiết về TĐC khi Nhà nước THĐ Mọi hoạt động

tổ chức thực hiện TĐC trên thực tế không tuân thủ hoặc tuân thủ không đúng cácnguyên tắc về TĐC đều được coi là trái pháp luật, pháp chế trong lĩnh vực TĐCchưa được thực hiện nghiêm minh

Nhóm quy phạm pháp luật quy định về điều kiện được hưởng chính sáchTĐC Đây là quy định có ý nghĩa vô cùng quan trọng để xem xét ai, với nguồn gốc

12 Đặng Tuấn Anh, tlđd chú thích 10, tr 15.

của đất ở, nhà ở phát sinh trên cơ sở nào và trong điều kiện hoàn cảnh nào thì Nhànước phải có trách nhiệm và bổn phận phải thực hiện chính sách TĐC bằng nhà ở

và đất ở Mặt khác, đây cũng là quy định nhằm đảm bảo cho việc xây dựng chínhsách TĐC một cách hợp lý và công bằng, hạn chế, ngăn ngừa tình trạng vi phạm, lợidụng chính sách TĐC để gian lận, tư lợi cá nhân

Nhóm quy phạm pháp luật quy định về hình thức TĐC Đây là nhóm quyphạm nội dung mang tính quyết định tới quyền lợi của người dân mất đất ở hoặcnhà ở được bù đắp như thế nào từ phía Nhà nước hoặc phía nhà đầu tư Đây cũng lànhóm quy định đánh giá mức độ đáp ứng từ Nhà nước trước những mong muốn vànguyện vọng của người dân bị THĐ ở Thực tế cho thấy, các phương thức TĐCcàng đa dạng thì càng tạo cơ hội tốt hơn cho người có đất ở bị thu hồi được quyềnlựa chọn cho mình được nhận sự bù đắp của nhà nước hợp lý và hiệu quả hơn.Phương thức TĐC đa dạng cũng sẽ giúp cho quá trình thực thi pháp luật TĐC thuậnlợi và dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn

Nhóm quy phạm pháp luật quy định về trình tự, thủ tục TĐC đối với người

bị THĐ Dù thể hiện là nhóm quy phạm mang tính chất thủ tục và hình thức songđây lại là nhóm quy phạm có vai trò "định hướng" và "hướng dẫn" cho các cơ quanthực thi pháp luật ở các địa phương cũng như các chủ thể thuộc diện THĐ, mất chỗ

ở và phải di dời chỗ ở đến nơi TĐC mới biết phải thực hiện những gì để đảm bảođúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho chính mình và cho xã hội.Quy định này cũng là cơ sở để người bị THD kiểm tra việc thực thi pháp luật củacán bộ quản lý đất đai địa phương, ngăn ngừa và hạn chế tình trạng gây phiền hà,nhũng nhiễu hay thiếu minh bạch, khách quan, xâm hại tới quyền lợi của người dân

1.2.4 Các yếu tố chi phối tới pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở

Pháp luật được xây dựng dựa trên ý chí của Nhà nước, nhưng cũng phảichịu sự chi phối bởi các yếu tố xoay quanh một xã hội dân sự Ở nước ta, pháp luật

về đất đai nói chung và bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ nói riêng chịu

sự chi phối và ảnh hưởng của các yếu tố như: Đường lối của Đảng Cộng sản ViệtNam; về vấn đề sở hữu đất đai, vấn đề quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, về yếu tốvăn hóa và xã hội; phong tục, tập quán Cụ thể:

Thứ nhất, Nghị quyết số 19-NQ/TW về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp

luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng đểđến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại đã

tổng kết những thành tựu đạt được trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về đấtđai Nghị quyết phân tích tình hình nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém vàđưa chủ trương: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu

và thống nhất quản lý QSDĐ là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt, nhưng khôngphải là quyền sở hữu, được xác định cụ thể phù hợp với từng loại đất, từng đốitượng và hình thức giao đất, cho thuê đất Nhà nước thực hiện quyền của chủ sởhữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; cho phép chuyểnmục đích sử dụng và THĐ Trên cơ sở đó, lần lượt qua các lần sửa đổi Luật Đất đai

2003, Luật Đất đai sửa đổi 2009 và Luật Đất đai 2013, các chính sách về đất đai,đặc biệt là vấn đề về quyền và lợi ích của người sử dụng đất càng được quan tâmchú trọng Theo đó, quyền được Nhà nước bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nướcTHĐ (trong đó có THĐ ở) ngày càng được ghi nhận một cách hợp lý và tích cựchơn; tạo được sự đón nhận và đồng thuận hơn đối với người có đất bị thu hồi Đócũng là những tín hiệu tốt được xuất phát bởi những chủ trương và định hướng đúngđắn của Đảng về vấn đề này

Thứ hai, sở hữu toàn dân về đất đai mà Nhà nước với vai trò là chủ sở hữu

đại diện Xuất phát từ chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai mà Nhà nước là ngườiđại diện Nhà nước thay mặt cho nhân dân thực hiện quyền của chủ sở hữu Trên cơ

sở đó Nhà nước thực hiện việc giao đất, cho thuê đất hay THĐ,… Là chủ sở hữu đạidiện toàn bộ đất đai nên Nhà nước cũng có quyền chi phối tới quá trình khai thác,

sử dụng và định đoạt đối với QSDĐ ở của từng chủ thể sử dụng Theo đó, Nhà nước

có quyền phân bổ và điều chỉnh lại vốn đất đai cho các nhu cầu và mục đích khácnhau của xã hội Đồng thời, bằng quyền lực của mình, Nhà nước cũng có quyền đặt

ra các phương thức bù đắp những thiệt hại, những tổn thất cho người có đất bị thuhồi theo ý chí của mình, trên cơ sở coi trọng quyền của người mất đất Ở một khíacạnh khác, dù không có quyền sở hữu về đất đai song QSDĐ của người sử dụng làtài sản quan trọng, có giá trị lớn, là nguồn vốn quan trọng đối với người dân, vì vậy,khi Nhà nước thu hồi, Nhà nước phải có trách nhiệm bù đắp những thiệt hại đối vớitài sản đó cho người dân mất đất

Thứ ba, là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng và phát triển nhà ở.

Công tác đền bù, hỗ trợ và TĐC phải theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chỉđược hưởng chính sách TĐC khi các công trình xây dựng, phát triển nhà ở đúngtheo quy hoạch Vì vậy mức độ chính xác, khoa học, ổn định và đúng đắn của quyhoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng và phát triển nhà ở ảnh hưởng rất lớn đến

chính sách TĐC Nếu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng và phát triển nhà

ở không được tính toán kỹ lưỡng và chuẩn xác sẽ dẫn đến tình trạng phải thu hồinhiều đất đai, ảnh hưởng đến nhiều khu dân cư, chi phí GPMB tăng và công tácTĐC gặp nhiều khó khăn

Thứ tư, một trong những yếu tố ảnh hưởng tới các quy định pháp luật về

TĐC khi Nhà nước THĐ đó là yếu tố kinh tế, xã hội Theo đó, khi dân số ngày càngtăng cao, quỹ nhà đất ngày càng bị thu hẹp thì QSDĐ ở ngày càng trở nên có giá vàkhan hiếm Cùng với đó, sự phát triển của thị trường bất sản trong thời gian qua chothấy, trong tất cả các mảng thị trường bất động sản phát triển thì mảng thị trườngnhà ở, đất ở có xu hướng phát triển sôi động nhất nhằm phúc đáp các nhu cầu lớn và

đa dạng về nhà ở, đất ở của người dân, không chỉ là trong nước và nước ngoài Điều

đó có tác động không nhỏ tới mỗi quyết định THĐ ở của người dân khi mà vấn đềbồi thường hay TĐC được thực hiện trên cơ sở giá ấn định của Nhà nước thấp hơn

so với giá thị trường Điều đó cho thấy, pháp luật về TĐC trong thời gian qua đãluôn chú trọng tới yếu tố này để có sự điều chỉnh ngày một phù hợp hơn nhằm đảmbảo cho việc thực thi vấn đề TĐC được thực hiện có hiệu quả

Thứ năm, QSDĐ ở, nhà ở và các công trình phục vụ cho sinh hoạt, cuộc

sống của mỗi con người chúng gắn liền với yếu tố tâm lý, phong tục tập quán, nềnếp gia phong, đạo lý dân tộc, gia đình Cùng với đó, yếu tố sum họp, quan hệ hônnhân và huyết thống đã gắn chặt trong tiềm thức của mỗi thành viên cùng sốngchung trong một mái nhà, QSDĐ ở đối với người dân là "quê cha đất tổ", là nơi đểtồn tại, duy trì và phát triển sự sống, là điều kiện có ý nghĩa quyết định đến việchình thành và phát triển đối với mỗi người, mỗi thành viên và của cả gia đình Vìvậy, đối với họ, QSDĐ ở không chỉ là tài sản có giá trị kinh tế to lớn, mà còn là nơigắn kết yêu thương của các thành viên trong gia đình, nơi gia đình tìm về cội nguồn,

là mảnh đất lành để con người sinh ra được nuôi dưỡng không lớn, trưởng thành Vìvậy, THĐ ở, đồng nghĩa với mất mảnh đất có giá trị thiêng liêng với họ như vậy làvấn đề không hề dễ dàng Đây cũng là lý do vì sao dù chính sách, pháp luật về TĐCliên tục được thay đổi theo chiều hướng tích cực hơn, song THĐ ở và TĐC vẫn luônchưa tạo được sự đồng thuận lớn từ phía người dân

Thứ sáu, năng lực tổ chức thực hiện của các cơ quan thực thi chính sách

TĐC Nếu các cơ quan này có đủ quyền hạn, năng lực và nhân sự có ý thức tráchnhiệm thì công tác TĐC được thực hiện tốt và ngược lại

Thứ bảy, là sự hợp tác từ phía người có đất bị thu hồi, bởi nếu họ có ý thức

trách nhiệm cao, không cố ý kéo dài thời gian thì việc GPMB, di dời, bố trí TĐC sẽđược thuận lợi và nhanh chóng

1.2.5 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở

1.2.5.1 Giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai năm 1993

Trước luật đất đai 1993, ngay khi hòa bình được lập lại ở miền Bắc (1954),Đảng và Nhà nước đã khẳng định con đường tất yếu của cách mạng Việt Nam làxây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam Để đápứng nhiệm vụ đất nước trong giai đoạn cách mạng mới năm 1953, Nhà nước ta thựchiện cải cách ruộng đất nhằm phân phối lại ruộng đất cho nhân dân với khẩu hiệu:

"Người cày có ruộng" và từ đó luật cải cách ruộng đất được ban hành Đồng thờiNhà nước ta cũng khẳng định đất đai được tồn tại dưới ba hình thức đó là: Sở hữuNhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân Hiến pháp năm 1959, Nhà nước thừanhận tồn tại ba hình thức sở hữu đất đai ở nước ta, gồm có sở hữu nhà nước, sở hữu

tư nhân và sở hữu tập thể Thời kỳ này quan hệ đất đai trong bồi thường chủ yếu làthỏa thuận, sau đó thống nhất giá trị bồi thường mà không cần cơ quan nhà nước cóthẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường hay ban hành giá bồi thường Nghịđịnh 151/TTg ngày 14/4/1959 của Thủ tướng Chính phủ "Quy định tạm thời vềtrưng dụng ruộng đất", là văn bản pháp quy đầu tiên liên quan đến việc bồi thường

và TĐC ở Việt Nam Nghị định này quy định những nguyên tắc cơ bản trong việctrưng dụng ruộng đất của nhân dân trong việc xây dựng các công trình do Nhà nướcquản lý đó là: "Đảm bảo kịp thời và đủ tiện ích cần thiết cho xây dựng công trình,đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của của người có ruộng đất.Những người có ruộng đất bị trưng dụng được bồi thường và trong trường hợp cầnthiết được giúp giải quyết công việc làm ăn" (Điểm a Điều 2 Nghị định 151/TTgngày 14/4/1959) và tại chương 2 quy định về bồi thường cho người có đất bị trưngdụng, theo đó người có đất bị trưng dụng được bồi thường và trong trường hợp cầnthiết được giúp giải quyết công ăn việc làm Như vậy các quy định này mới chỉdừng lại ở việc bồi thường ruộng đất cho người có đất bị trưng dụng hoặc thu hồi

Luật Đất đai năm 1987 và Nghị định số 30-HĐBT ngày 23/3/1989 của Hộiđồng Bộ trưởng về thi hành Luật đất đai quy định về trường hợp THĐ và quy định

về đền bù thiệt hại cho người bị THĐ: "Khi đất đang sử dụng bị thu hồi vì nhu cầucủa Nhà nước hoặc xã hội thì được đền bù thiệt hại thực tế và được giao đất khác"

(Khoản 5 Điều 49 Luật Đất đai 1987), như vậy Luật Đất đai 1987 chưa quy định vềtrình tự, thủ tục thu hồi đất và cũng chưa đặt ra vấn đề TĐC khi Nhà nước THĐ

1.2.5.2 Giai đoạn sau khi ban hành Luật Đất đai năm 1993 đến trước khi ban hành Luật Đất đai năm 2003

Luật đất đai năm 1993 quy định Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nướcthống nhất quản lý, Nhà nước giao đất cho các tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhândân, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội (gọi chung là tổ chức), hộ gia đình

và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài; đồng thời Nhà nước cũng có quyền THĐ LuậtĐất đai năm 1993 quy định rõ các trường hợp THĐ và đối với người có đất bị thuhồi sẽ "được bồi thường thiệt hại về đất khi bị thu hồi" (Khoản 6 - Điều 73- LuậtĐất đai 1993) Như vậy, với sự thay đổi lớn trong quan niệm quản lý đất đai, LuậtĐất đai năm 1993 có nhiều điểm đổi mới so với trước, đã có những quy định rất tiến

bộ về trình tự, thủ tục THĐ như quy định tại Điều 28 "trước khi thu hồi đất phảithông báo cho người đang sử dụng biết về lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch dichuyển, phương án đền bù thiệt hại" Nghị định số 90-CP ngày 17/8/1994 quy định

về đền bù thiệt hại khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng, anninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, đã quy định hai vấn đề liên quan trực tiếp

đến trình tự, thủ tục THĐ: một là, quy định thành lập Ban chỉ đạo THĐ để tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện đền bù thiệt hại cho người bị THĐ; hai

là, quy định về kê khai thiệt hại của người có đất bị thu hồi Mặc dù chưa quy định

cụ thể về trình tự THĐ nhưng những quy định nêu trên của Nghị định số 90-CP đãtạo nền tảng cho những quy định chi tiết về sau Khắc phục những hạn chế của Nghịđịnh số 90-CP, Chính phủ ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998

về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; Có thể nói, chính sách TĐC ởViệt Nam được quy định cụ thể từ khi có Nghị định 22/1998/NĐ-CP nhằm hướngdẫn cụ thể cho các quy định về đền bù trong Luật Đất đai năm 1993 (sửa đổi, bổsung năm 1998 và 2001)

1.2.5.3 Giai đoạn sau khi ban hành Luật Đất đai năm 2003 đến trước khi ban hành Luật Đất đai năm 2013

Từ khi Luật Đất đai năm 2003 ra đời thay thế cho Luật Đất đai năm 1993,các quy định về TĐC được hoàn thiện hơn Cụ thể, Điều 42 của Luật Đất đai năm

2003 có những nguyên tắc cơ bản về TĐC được xác định rõ: (i) Việc lập và thựchiện các dự án TĐC phải diễn ra trước khi thu hồi đất; (ii) Khu TĐC được quy

hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn; (iii) Khu TĐC tập trung phải

có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ (13).

Sau khi Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực, Chính phủ ban hành Nghị định

số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất; Các văn bản trên đã có những quy định cụ thể, rõ ràngnhằm bắt buộc các cơ quan nhà nước quan tâm và bảo vệ tốt hơn quyền lợi củanhững người có đất bị thu hồi được bố trí TĐC, như quy định: trước khi bố trí đất ởcủa các hộ gia đình, cá nhân thì điều kiện bắt buộc phải xây dựng các khu TĐC đadạng về diện tích, kính thước, đồng bộ về cơ sở hạ tầng như: mặt bằng, hệ thống cấpthoát nước, cây xanh, thông tin liên lạc…đảm bào đủ điều kiện cho người sử dụngtốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ Khu TĐC phải được chuẩn bị trước khi tiến hành côngtác bồi thường, GPMB và phải được lập theo trình tự đầu tư xây dựng Khi bố tríTĐC phải đảm bảo nguyên tắc ưu tiên hộ chấp hành, hộ gia đình chính sách và phảiđược thực hiện một cách công khai, dân chủ Ngoài ra, Nghị định số 197/2004/NĐ-

CP còn quy định chi tiết về hình thức TĐC đối với người sử dụng đất khi Nhà nướcTHĐ mà phải di chuyển chỗ ở, việc lập và thực hiện dự án TĐC, quy định về bố tríTĐC, …

Ngày 07 tháng 12 năm 2004 Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 116/2004/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12năm 2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trong đó cóquy định: "Công khai phương án bố trí tái định cư; tạo điều kiện cho các hộ tái định

cư được xem nơi tái định cư của mình và thảo luận công khai về dự kiến bố trí các

hộ vào tái định cư", "Diện tích giao đất ở mới tại nơi tái định cư cho các hộ giađình, cá nhân không vượt quá hạn mức giao đất ở mới do địa phương quy định"(Khoản 1 Phần 5 Thông tư 116/2004/TT-BTC) Ngày 25 tháng 5 năm 2007 Chính phủban hành Nghị định 84/2007/NĐ-CP quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhậnQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện QSDĐ, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai Ngày 13 tháng 8 năm

2009 Chính phủ ban hành Nghị định số 69/2009/NĐ-CP về bổ sung quy hoạch sửdụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; cụ thể tại Điều 19quy định về hỗ trợ TĐC như sau: "Đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thuhồi đất ở mà không có chỗ ở nào khác thì được giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư

13 Phan Trung Hiền (2013), Những giải pháp nhằm thực thi các quy định pháp luật về tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ (26), tr75-76

Hộ gia đình, cá nhân nhận đất ở, nhà ở tái định cư mà số tiền được bồi thường, hỗtrợ nhỏ hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu thì được hỗ trợ khoản chênh lệchđó; trường hợp không nhận đất ở, nhà ở tại khu tái định cư thì được nhận tiền tươngđương với khoản chênh lệch đó…"

Điều 19 Khoản 1 Nghị định 69/2009/NĐ-CP nêu rõ: Nhà ở, đất ở TĐCđược thực hiện theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với mứcbồi thường và khả năng chi trả của người được TĐC Đây là một quy định mới sovới Luật Đất đai năm 2003 và Nghị định 197/2004/NĐ-CP Quy định này rất phùhợp với nhu cầu của người dân đồng thời cũng góp phần tạo nên một không gianTĐC tốt hơn, giảm thiểu tình trạng các khu TĐC bị bỏ hoang (14)

Có thể nói, Luật Đất đai năm 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thihành Luật tạo thành một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khá hoàn chỉnh, thểhiện những quan điểm đổi mới của Đảng phù hợp với cơ chế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và tiến trình CNH, HĐH đất nước, đặc biệt là chính sách bồithường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước THĐ Nhìn chung, các quy định về bồithường, hỗ trợ, TĐC từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơ chế quản

lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị THĐ Việc

tổ chức thực hiện THĐ, bồi thường, hỗ trợ, TĐC của Trung tâm phát triển quỹ đấtbước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu "đất sạch" để thựchiện các dự án đầu tư nhất là các dự án đầu tư nhằm mục đích công cộng Tuynhiên, Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản hướng dẫn vẫn có những hạn chế nhấtđịnh như: thiếu quy định làm cơ sở thực hiện đo đạc, kiểm đếm để lập phương ánbồi thường, hỗ trợ, TĐC trước khi có quyết định THĐ để lập phương án bồi thường,

hỗ trợ, TĐC trước khi có quyết định THĐ nên khó khăn trong thực hiện nhất là đốivới trường hợp người bị THĐ không hợp tác để thực hiện đo đạc, kiểm đếm Cácquy định về bồi thường, hỗ trợ và TĐC thường xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so

bì, khiếu nại của người có đất bị thu hồi qua các dự án hoặc trong một dự án nhưngthực hiện THĐ qua nhiều năm Việc chuẩn bị phương án TĐC chưa được các cấpchính quyền quan tâm đúng mức, nhiều địa phương chưa coi trọng việc lập khuTĐC chung cho các dự án tại địa bàn, một số khu TĐC đã được lập nhưng chấtlượng chưa đảm bảo yêu cầu "có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ (15)

14 Phan Trung Hiền, tlđd chú thích 13, tr81.

15 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Báo cáo tổng kết tình hình thi hành Luật Đất đai 2003 và định

hướng sửa đổi Luật Đất đai.

1.2.5.4 Giai đoạn từ khi có Luật Đất đai năm 2013 đến nay

Luật Đất đai năm 2013 được ban hành để sửa đổi, bổ sung Luật Đất đainăm 2003, trên quan điểm vẫn tiếp tục giữ nguyên quy định tại Khoản 1 Điều 19Nghị định 69/2009/NĐ-CP: Nhà ở, đất ở TĐC được thực hiện theo nhiều cấp nhà,nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả củangười được TĐC này, tuy nhiên Luật Đất đai năm 2013 kế thừa quy định của LuậtĐất đai 2003 "khu tái định cư phải bảo đảm có điều kiện hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng

xã hội bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" Mặc dù Luật Đất đai 2003 cũng không nhắc đếnvấn đề khác cần phải bảo đảm tại khu TĐC như: môi trường, an ninh trật tự… Vìthế, quy định thể hiện tính nhân văn của Nhà nước ta, với mong muốn đời sốngngười dân được cải thiện hơn khi chuyển vào các khu TĐC

Để quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai 2013 về bồithường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ Chính phủ đã ban hành Nghị định số47/2014/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ; tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Và một số văn bản hướng dẫn của các ngành như: Thông tư số 37/2014/TT-BTNMTQuy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất LuậtĐất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn đã quy định cụ thể về nguyên tắc hỗ trợTĐC khi Nhà nước THĐ, điều kiện để được TĐC khi Nhà nước THĐ, các hìnhthức TĐC, trình tự, thủ tục TĐC khi Nhà nước THĐ

Như vậy, nhìn chung các quy định pháp luật về TĐC là tương đối tiến bộ vàngày càng hoàn thiện hơn Tuy Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản có liên quan

đã có những quy định nhằm hạn chế các bất cập trước đây nhưng chính sách THĐ

và TĐC nước ta vẫn còn cần được nghiên cứu để tiếp tục hoàn thiện hơn nữa nhằmtạo khung cơ sở pháp lý cho các hoạt động TĐC được thực hiện một cách thuận lợi,đảm bảo cho người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống khi bị THĐ

Kết luận Chương 1

Trong chương 1, nội dung được làm rõ là các vấn đề lý luận về tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất, bao gồm: lý luận về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và lý luận về pháp luật tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Triển khai nội dung

lý luận chung về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất qua việc phân tích khái niệm

về thu hồi đất và khái niệm về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Tiếp đó kháiquát ý nghĩa của việc tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đối với người dân thuộcđối tượng tái định cư và Nhà nước Triển khai nội dung lư luận về pháp luật tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất qua việc phân tích khái niệm pháp luật về tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất ở, các yếu tố tác động đến tái định cư khi Nhà nước thuhồi đất và lược sử hình thành và phát triển của pháp luật về tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất qua các giai đoạn, pháp luật về tái định cư tại một số nước trên thế

giới và một số gợi mở cho Việt Nam Chính sách pháp luật về tái định cư tốt sẽ gópphần làm cho môi trường đầu tư hấp dẫn hơn, thu hút được nguồn đầu tư, đặc biệt làvốn đầu tư nước ngoài nhiều hơn, tạo được sự đồng thuận của xã hội, ổn định cuộcsống của người dân, qua đó phát triển kinh tế nước nhà Chính sách tái định cư có ýnghĩa rất quan trọng đối với cả Nhà nước, người được tái định cư và nhà đầu tư.Nếu chính sách tái định cư đề ra hợp lý, đảm bảo được lợi ích của các chủ thể liênquan thì sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế và ổn định xã hội

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN

TẠI TỈNH HÒA BÌNH

2.1 Nội dung pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

2.1.1 Nguyên tắc tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Luật Đất đai năm 2013 ra đời vừa tiếp tục kế thừa, luật hóa những quy địnhcòn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống của pháp luật đất đai năm 2003, nhưngđồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định định mới nhằm tháo gỡ những hạnchế, bất cập của Luật Đất đai năm 2003 Các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và TĐCkhi Nhà nước THĐ được quy định cụ thể tại Điều 74, Điều 83, Điều 85, Điều 86-Luật Đất Đai 2013 và hướng dẫn thực hiện tại Nghị định 47/2014/NĐ-CP củaChính phủ ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất

Về nguyên tắc khi thực hiện THĐ: Luật Đất Đai 2013 khẳng định một cách

rõ ràng nguyên tắc công khai, minh bạch và dân chủ trong công tác THĐ thông quacác quy định về các trường hợp Nhà nước THĐ; quy định trình tự, thủ tục THĐ; bồithường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ

Điều 85 Luật Đất Đai 2013 xác định rõ nguyên tắc cơ bản về TĐC:

Thứ nhất, việc lập và thực hiện các dự án TĐC phải diễn ra trước khi THĐ.

UBND cấp tỉnh, cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và tổ chức thực hiện dự ánTĐC trước khi THĐ, tránh tình trạng người có đất bị thu hồi phải đi thuê nhà ởnhiều năm mà vẫn chưa bố trí vào khu TĐC;

Thứ hai, khu TĐC được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một

địa bàn; Khu TĐC tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêuchuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từngvùng, miền;

Thứ ba, thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở

hoặc cơ sở hạ tầng của khu TĐC;

Thứ tư, tạo điều kiện thuận lợi trong bố trí TĐC cho người bị THĐ, đặc biệt

là người bị THĐ ở mà phải di chuyển chỗ ở

Thứ năm, đảm bảo công khai, minh bạch và dân chủ, khách quan, kịp thời

và đúng quy định của pháp luật khi tiến hành THĐ ở nói chung và thực hiện chính

sách TĐC nói riêng Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người có đất bị thuhồi thì công khai, khách quan, công bằng, kịp thời và đúng pháp luật cũng là mộtyếu tố quan trọng khi thực hiện THĐ cũng như chính sách TĐC

Các nguyên tắc TĐC được hướng dẫn cụ thể tại Khoản 3, khoản 4 Điều 26Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định:

"3 Khu tái định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án; nhà ở, đất ở trongkhu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phùhợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư

4 Đối với dự án khu tái định cư tập trung có phân kỳ xây dựng theo các dự

án thành phần thì tiến độ thu hồi đất và hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạtầng của khu tái định cư được thực hiện theo tiến độ của từng dự án thành phầnnhưng các công trình cơ sở hạ tầng của từng dự án thành phần trong khu tái định cưphải bảo đảm kết nối theo đúng quy hoạch chi tiết đã được cơ quan nhà nước cóthẩm quyền phê duyệt"

2.1.2 Điều kiện để được tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Hộ gia đình, cá nhân khi bị Nhà nước THĐ thì được bố trí TĐC trong cáctrường hợp sau đây:

- Hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị thu hết đất ở mà không cóchỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

- Hộ gia đình, cá nhân bị THĐ mà phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồikhông đủ điều kiện để ở theo quy định của UBND cấp tỉnh mà không có chỗ ở nàokhác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở nằm trong hành lang an toàn khi xâydựng công trình công cộng có hành lang bảo vệ an toàn phải di chuyển chỗ ở màkhông có chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

- Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống đủ điềukiện tách hộ hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng một thửa đất ở bịthu hồi thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào điều kiện thực tế tại địa phương để quy địnhdiện tích đất, diện tích nhà ở để bố trí TĐC

Người có đất thu hồi được bố trí TĐC tại chỗ nếu tại khu vực THĐ có dự

án TĐC hoặc có điều kiện bố trí TĐC

Nhà nước thực hiện việc TĐC cho người có đất ở bị thu hồi thuộc đối tượngphải di chuyển chỗ ở Việc bố trí TĐC sẽ được lập thành dự án, phải đảm bảo nhữngđiều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định của pháp luật, khu TĐC phải phải

được hoàn thành xong trước khi tiến hành THĐ Theo quy định tại điểm c Khoản 2Điều 83 Luật đất đai năm 2013 thì hộ gia đình, cá nhân bị THĐ ở mà phải di chuyểnchỗ ở thì được hỗ trợ TĐC Như vậy, điều kiện bố trí TĐC là hộ gia đình, cá nhânphải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi hết đất ở, hoặc thu chưa hết đất nhưng diện tíchcòn lại (kể cả đất vườn có đủ điều kiện chuyển mục đích sử dụng sang đất ở) không

đủ để làm nhà ở theo quy định của UBND cấp tỉnh mà không có chỗ ở, đất ở nàokhác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi thì được bố trí đất TĐC

Có thể nói, TĐC là một hình thức bồi thường, đó là bồi thường bằng đấthoặc nhà ở TĐC khi Nhà nước THĐ ở của hộ gia đình, cá nhân Do đó, người sửdụng đất chỉ được hưởng chính sách TĐC khi có đủ điều kiện luật định Điều kiện

để được hưởng chính sách TĐC chính là điều kiện để được hưởng chính sách bồithường khi Nhà nước THĐ ở và được chia thành từng nhóm đối tượng cụ thể Điều

kiện hưởng chế độ TĐC được hướng dẫn cụ thể tại Điều 6 Nghị định số

Điều 79 Luật Đất đai 2013 quy định bồi thường về đất khi Nhà nước THĐ

và được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP như sau:

Thứ nhất, Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở, người Việt Nam định

cư ở nước ngoài đang sở hữu nhà ở gắn liền với QSDĐ tại Việt Nam khi Nhà nướcTHĐ ở mà có Giấy chứng nhận QSDĐ hoặc đủ điều kiện để được cấp Giấy chứngnhận QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định củapháp luật về đất đai thì việc bồi thường về đất được thực hiện như sau: Trường hợpthu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồi không đủ điều kiện để

ở theo quy định của UBND cấp tỉnh mà hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ởnào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất ở thu hồi thì được bồi thường

bằng đất ở hoặc nhà ở TĐC; Trường hợp thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ởcòn lại sau thu hồi không đủ điều kiện để ở theo quy định của UBND cấp tỉnh mà

hộ gia đình, cá nhân còn đất ở, nhà ở khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi cóđất ở thu hồi thì được bồi thường bằng tiền Đối với địa phương có điều kiện về quỹđất ở thì được xem xét để bồi thường bằng đất ở

Thứ hai, trường hợp trong hộ gia đình quy định tại Khoản 1 Điều 6 Nghị

định số 47/2014/NĐ-CP mà trong hộ có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng cùngchung sống trên một thửa đất ở thu hồi nếu đủ điều kiện để tách thành từng hộ giađình riêng theo quy định của pháp luật về cư trú hoặc có nhiều hộ gia đình có chungquyền sử dụng một (01) thửa đất ở thu hồi thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào quỹ đất ở,nhà ở TĐC và tình thực tế tại địa phương quyết định mức đất ở, nhà ở TĐC chotừng hộ gia đình

Thứ ba, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc

các trường hợp quy định tại Khoản 1 Điều 6 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP màkhông có nhu cầu bồi thường bằng đất ở hoặc bằng nhà ở TĐC thi được Nhà nướcbồi thường bằng tiền

Thứ tư, đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất khi Nhà nước THĐ

gắn liền với nhà ở thuộc trường hợp phải di chuyển chỗ ở nhưng không đủ điều kiệnđược bồi thường về đất ở, nếu không có chỗ ở nào khác trong địa bàn xã, phường,thị trấn nơi có đất ở thu hồi thì được Nhà nước bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ởhoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất Giá bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở; giáđất ở tính tiền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất do UBND cấp tỉnh quy định

Thứ năm, trường hợp trong thửa đất ở thu hồi còn diện tích đất nông nghiệp

không được công nhận là đất ở thì hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi được chuyểnmục đích sử dụng đất đối với phần diện tích đất đó sang đất ở trong hạn mức giaođất ở tại địa phương, nếu hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu và việc chuyển mục đíchsang đất ở phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước

có thẩm quyền phê duyệt Hộ gia đình, cá nhân khi chuyển mục đích sử dụng đấtphải thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụngđất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

Thứ sáu, tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh

nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất để thực hiện dự án xây dựng nhà

ở khi Nhà nước THĐ, nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75của Luật Đất đai 2013 thì việc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây: Trường

hợp thu hồi một phần diện tích đất của dự án mà phần còn lại vẫn đủ điều kiện đểtiếp tục thực hiện dự án thì được bồi thường bằng tiền đối với phần diện tích đất thuhồi; Trường hợp thu hồi toàn bộ diện tích đất hoặc thu hồi một phần diện tích đấtcủa dự án mà phần còn lại không đủ điều kiện để tiếp tục thực hiện dự án thì đượcbồi thường bằng đất để thực hiện dự án hoặc bồi thường bằng tiền; Đối với dự án đãđưa vào kinh doanh khi Nhà nước THĐ thì được bồi thường bằng tiền

Đồng thời tại điểm a Khoản 1 Điều 79 Luật Đất đai 2013 quy định về nhà ởkhi Nhà nước THĐ và được hướng dẫn cụ thể tại Khoản 1 Điều 6 Nghị định47/2014/NĐ-CP như sau:

Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở, người Việt Nam định cư ở nướcngoài đang sở hữu nhà ở gắn liền với QSDĐ tại Việt Nam khi Nhà nước thu hồi đất

ở mà có Giấy chứng nhận QSDĐ hoặc đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhậnQSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của phápluật về đất đai thì việc bồi thường được thực hiện như sau: Trường hợp thu hồi hếtđất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồi không đủ điều kiện để ở theo quyđịnh của UBND cấp tỉnh mà hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ở nào kháctrong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất ở thu hồi thì được bồi thường bằng đất

ở hoặc nhà ở tái định cư; Trường hợp có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng

01 thửa đất ở thu hồi thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào quỹ đất ở, nhà ở tái định cư vàtình hình thực tế tại địa phương quyết định mức đất ở, nhà ở tái định cư cho từng hộgia đình

Theo khoản 6 Điều 3 Luật Nhà ở 2014: "Nhà ở để phục vụ tái định cư lànhà ở để bố trí cho các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện được tái định cư khi Nhànước thu hồi đất ở, bị giải tỏa nhà ở theo quy định của pháp luật"

Điều 39 Luật Nhà ở 2014 quy định cụ thể về tiêu chuẩn nhà ở tái định cư ởkhu vực đô thị và nhà ở tái định cư ở khu vực nông thôn như sau:

Thứ nhất, với khu vực đô thị thì nhà ở để phục vụ tái định cư phải đáp ứng

các tiêu chuẩn sau đây:

Trường hợp là nhà ở riêng lẻ: Bảo đảm hạn mức diện tích đất ở tối thiểutheo quy định của pháp luật về đất đai Phải được xây dựng theo quy hoạch chi tiếtxây dựng, thiết kế được phê duyệt và kỹ thuật kiến trúc

Trường hợp nhà ở TĐC là căn hộ chung cư: Phải thiết kế, xây dựng theo kiểukhép kín, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng Khi thiết kế nhà ở để phục vụTĐC, chủ đầu tư có thể bố trí một phần diện tích để tổ chức kinh doanh phù hợp với

điều kiện thực tế của từng dự án; Được xây dựng phù hợp với quy hoạch chi tiết xâydựng và chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương đã được phê duyệt.

Thứ hai, với nhà ở TĐC ở khu vực nông thôn phải bảo đảm các tiêu chuẩn

sau: Thiết kế, xây dựng phải bao gồm diện tích ở và các công trình phụ trợ, phục vụsinh hoạt, sản xuất gắn với nhà ở Tuân thủ nguyên tắc kiến trúc nhà ở như: Phải hàihòa với cảnh quan thiên nhiên, phù hợp với phong tục, tập quán, điều kiện sản xuấtkinh doanh của hộ gia đình, cá nhân và của các dân tộc tại từng vùng, miền Bảođảm hạn mức diện tích đất ở tối thiểu theo quy định của pháp luật về đất đai

Như vậy, với các quy định trên có thể nhận thấy từng nhóm đối tượng thụhưởng chính sách TĐC được quy định khá chi tiết, rõ ràng, chặt chẽ trong Luật đấtđai 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành Những quy định cụ thể dự liệu baoquát khá đầy đủ những tình huống pháp lí nảy sinh trong thực tiễn khi xem xét điềukiện áp dụng chính sách TĐC trong cuộc sống

2.1.3 Các hình thức tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinhsống và làm ăn TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhànước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển TĐC đượchiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới

và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, có sở vật chất, tinhthần tại đó Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế -

xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung Hiện nay ởnước ta, theo quy định tại điểm a Khoản 1 Điều 79 Luật Đất đai 2013 và Khoản 1Điều 6 Nghị định 47/2014/NĐ-CP thì khi Nhà nước THĐ ở mà phải di chuyển chỗ

ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:

Thứ nhất là hình thức bồi thường bằng nhà ở Đây là hình thức được áp

dụng khá phổ biến tại các khu đô thị hiện nay, theo đó người dân bị THĐ phải dichuyển chỗ ở và được bồi thường bằng nhà ở mới do chủ đầu tư xây dựng Hìnhthức này có ưu điểm là người dân khi nhận nhà TĐC có ngay nhà để ở mà khôngphải tự mình xây dựng Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có nhiều mặt hạn chế, như:nhà xây dựng có thể không đúng ý đồ của người dân, chất lượng không đảm bảo…

Thứ hai là hình thức bồi thường bằng giao đất ở mới Với hình thức này

người bị THĐ sẽ được cấp một diện tích đất nhất định để tự mình xây nhà ở Tuynhiên, nếu lô đất được nằm trong khu TĐC thì việc xây dựng nhà ở phải được thựchiện theo như thiết kế mẫu được đề ra nhằm đảm bảo quy hoạch Hình thức này

được áp dụng khá phổ biến ở nông thôn, hoặc đô thị mật độ dân cư không caonhưng hình thức này cũng có mặt hạn chế, như: người dân không đủ kinh phí đểxây dựng như quy hoạch

Thứ ba là hình thức bồi thường bằng tiền để tự lo nơi ở mới Đây là hình

thức TĐC duy nhất cho phép người dân được lựa chọn, hình thức TĐC này áp dụngtrong trường hợp người bị THĐ không có nhu cầu được TĐC bằng nhà ở, hoặc đất

ở mà muốn nhận tiền để tự lo nơi ở phù hợp với nguyện vọng, mong muốn, sở thích

và điều kiện sống của mình

2.1.4 Trình tự, thủ tục tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Qua phân tích tại chương 1 có thể thấy chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐCnói chung và công tác TĐC nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt, là khâu then chốt,quyết định trong quá trình Nhà nước THĐ Vì vậy, Nhà nước đã quy định một cáchđầy đủ, chặt chẽ về trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ TĐC, trong đótrình tự, thủ tục thực hiện TĐC bao gồm các bước sau: (i) Lập thẩm định và phêduyệt phương án TĐC; (ii) Công khai phương án TĐC; (iii) Chi trả bồi thường, hỗtrợ và TĐC

Các bước đó được quy định cụ thể như sau:

* Bước 1: Lập, thẩm định và phê duyệt phương án tái định cư

Theo quy định tại Điều 69, Điều 85, Điều 86 Luật Đất đai 2013; Khoản 2Điều 26, Khoản 1 Điều 28 Nghị định 47/2014/NĐ-CP quy định phương án TĐCđược thực hiện như sau:

Thứ nhất, lập phương án tái định cư: Khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2013

quy định UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện

dự án TĐC trước khi THĐ

Thứ hai, lấy ý kiến về phương án tái định cư: Tổ chức làm nhiệm vụ bồi

thường, GPMB được UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện giao trách nhiệm bố trí TĐCphải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dựkiến phương án bố trí TĐC và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBNDcấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi TĐCtrước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí TĐC Tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thuhồi tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC theo hình thức tổ chứchọp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi Việc tổ chức lấy ý kiến

phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủyban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và đại diện những người có đất thu hồi (16)

Phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC được niêm yết công khai ít nhất là 20ngày tại trụ sở UBND cấp xã và tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi cóđất bị thu hồi để người bị thu hồi và những người liên quan tham gia ý kiến (17)

Thứ ba, hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Tổ chức làm

nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng vănbản, nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiếnkhác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC; phối hợp với UBND cấp xã nơi cóđất thu hồi tổ chức đối thoại với trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương ánbồi thường, hỗ trợ, TĐC; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền (18)

Thứ tư, thẩm định và trình duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư:

Sau khi Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB, trình phương hoàn chỉnh, cơquan có thẩm quyền thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC trước khi trìnhUBND cấp có thẩm quyền quyết định THĐ (19)

Thứ năm, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: UBND cấp

có thẩm quyền quyết định THĐ, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗtrợ, TĐC trong cùng một ngày (20)

* Bước 2: Công khai phương án tái định cư.

Phương án bố trí TĐC đã được phê duyệt phải được công bố công khai tạitrụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi vàtại nơi TĐC (21)

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm phối hợp vớiUBND cấp xã gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ và TĐC đến từng người có đấtthu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất TĐC (nếucó), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian bố trí nhà hoặc đấtTĐC (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồithường, GPMB (22)

16 Khoản 2 Điều 69 Luật Đất đai 2013.

17 Khoản 2 Điều 69 Luật Đất đai 2013; Khoản 2 Điều 28 Nghị định 47/2014/NĐ-CP.

18 Điểm a Khoản 2 Điều 69 - Luật Đất đai 2013.

19 Điểm b Khoản 2 Điều 69 - Luật Đất đai 2013.

20 Điểm a Khoản 3 Điều 69- Luật Đất đai 2013.

21 Khoản 2 Điều 86 Luật Đất đai 2013.

22 Điểm b Khoản 3 Điều 69 Luật Đất đai 2013.

* Bước 3: Chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí TĐC theo phương án bồithường, hỗ trợ, TĐC đã được phê duyệt (23) Người có đất thu hồi được bố trí TĐCtại chỗ nếu tại khu vực THĐ có dự án TĐC hoặc có điều kiện bố trí TĐC Ưu tiên

vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thuhồi là người có công với cách mạng Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơiTĐC, giá bán nhà ở TĐC do UBND cấp tỉnh quyết định Trường hợp người có đấtthu hồi được bố trí TĐC mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất TĐCtối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất TĐC tối thiểu (24)

Như vậy, ngoài quy định về việc lập phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC thìLuật Đất đai 2013 đã có quy định về việc lập và thực hiện dự án TĐC Đây là mộtquy định mới so với Luật Đất đai năm 2003 Theo đó, dự án TĐC được lập và phêduyệt độc lập với phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC, tuy nhiên phải đảm bảo cóđất ở, nhà ở TĐC trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định THĐ Việclập dự án TĐC, lựa chọn chủ đầu tư được thực hiện theo quy định của pháp luật vềphát triển và quản lý nhà ở TĐC và được tiến hành lập, niêm yết và trình ký duyệt

như đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC

2.1.5 Giải quyết các khiếu nại liên quan đến công tác tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 204 Luật Đất đai 2013 thì "Người sử dụngđất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại,khởi kiện quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính về quản lý đất đai" Việcgiải quyết khiếu nại về TĐC được thực hiện theo quy định tại Điều 204 của LuậtĐất đai 2013, Luật Khiếu nại năm 2011 và Nghị định số 75/2012/NĐ-CP ngày03/10/2012 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Khiếu nại

Khoản 1 Điều 204 Luật Đất đai 2013 quy định: "Trình tự, thủ tục giải quyếtkhiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính về đất đai thực hiệntheo quy định của pháp luật về khiếu nại"

Cần lưu ý, trong khi chưa có quyết định giải quyết khiếu nại thì vẫn phảitiếp tục thực hiện quyết định THĐ Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyềngiải quyết khiếu nại có kết luận việc THĐ là trái pháp luật thì phải dừng thực hiệnquyết định THĐ, cơ quan nhà nước đã ban hành quyết định THĐ phải có quyết định

23 Điểm c Khoản 3 Điều 69 Luật Đất đai 2013.

24 Khoản 2, 4 Điều 86 Luật Đất đai 2013.

hủy bỏ quyết định THĐ đã ban hành và bồi thường thiệt hại do quyết định THĐ gây

ra (nếu có) Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết khiếu nại cókết luận việc THĐ là đúng pháp luật thì người có đất bị thu hồi phải chấp hànhquyết định THĐ

Trên cơ sở kế thừa và tiếp tục quy định về TĐC khi Nhà nước THĐ, LuậtĐất đai 2013 có nhiều bổ sung mới mang chiều hướng tích cực hơn, chú trọng hơntới quyền và lợi ích thiết thực của người có đất bị thu hồi thuộc diện TĐC Cụ thể,Luật Đất đai 2013 bổ sung thêm về lập và thực hiện dự án TĐC (Điều 85) theohướng: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện

dự án TĐC trước khi THĐ Quy định khu TĐC tập trung phải xây dựng cơ sở hạtầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện,phong tục, tập quán của từng vùng, miền Cùng với đó, sự thay đổi được đánh giá làkhá thiết thực và quan trọng đối với người dân nói chung và đặc biệt là đối vớingười có đất ở bị thu hồi nói riêng đó là: Việc THĐ ở chỉ được thực hiện sau khihoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu TĐC (khoản 3 Điều 85 Luậtđất đai 2013) Đây là quy định tiến bộ và nhận được sự đồng thuận, nhất trí cao củađại đa số người dân, thể hiện sự quan tâm tới việc ổn định cuộc sống của người dânsau khi THĐ, không đẩy người có đất bị thu hồi rơi vào tình cảnh "màn trời chiếuđất" hoặc nhà ở TĐC cho người có đất bị thu hồi ở tình trạng "không điện, khôngnước, không có điểm sinh hoạt dân cư chung, tình trạng nhà xuống cấp nghiêmtrọng" đã từng xảy ra trong thời gian qua tại nhiều địa phương trong cả nước Đồngthời quy định này cũng nhằm gắn trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc xây dựngnhà ở TĐC cho người dân Quy định mới này trong Luật Đất đai 2013 giúp chongười dân có cơ hội được biết, được bàn và được kiểm tra chất lượng công trìnhTĐC của họ trước khi THĐ, đảm bảo tâm lý yên tâm để ổn định cuộc sống sau khithu hồi Trong trường hợp chất lượng nhà ở, khu TĐC không đảm bảo thì người dân

có quyền kiến nghị các cơ quan chức năng, thậm chí có quyền từ chối nhận nhà ởTĐC nếu chúng không đảm bảo an toàn và ổn định cuộc sống cho người dân

Bên cạnh đó, Luật Đất đai 2013 quy định rõ hơn về quy trình bố trí TĐCcho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở như: Tổ chức làm nhiệm vụ bồithường, GPMB có trách nhiệm bố trí TĐC phải thông báo cho người có đất ở thuhồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí TĐC và niêmyết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chungcủa khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi TĐC trước khi cơ quan nhà nước có