Giáo trình Bệnh cây chuyên khoa (Nghề: Bảo vệ thực vật - Cao đẳng): Phần 2 - Trường Cao đẳng cộng đồng Đồng Tháp

Nội dung của giáo trình Bệnh cây chuyên khoa có 5 chương gồm: Bệnh hại cây lúa; Bệnh hại cây màu; Bệnh hại cây rau; Bệnh hại cây hoa; Bệnh hại cây ăn trái. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung phần 2 giáo trình.

72

CHƯƠNG 4 BỆNH HẠI CÂY HOA

Mã chương: NN 403-04 Giới thiệu

Chương học trình bày về một triệu chứng số bệnh phổ biến trên cây hoa hồng, cúc, mai và biện pháp quản lý bệnh trên các loại cây này

Mục tiêu

Kiến thức:

+ Trình bày được triệu chứng và tác nhân gây bệnh cây hoa

Kỹ năng:

+ Chẩn đoán bệnh hại cây hoa

+ Áp dụng các biện pháp quản lý bệnh hại cây hoa

Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có thể thực hiện việc nhận dạng đúng một

số bệnh phổ biến trên hoa hồng, cúc, mai và có thể vận dụng biện pháp phòng trị hiệu quả

và giữa rụng hết chỉ còn lại vài lá trên ngọn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự quang hợp và phát triển của cây

Bệnh gây hại nặng trong điều kiện trồng dầy, bón nhiều phân đạm, không thường xuyên vệ sinh thu gom và tiêu hủy lá bệnh và do sử dụng cây bệnh để nhân giống

Điều kiện ẩm độ cao vào mùa mưa, thời tiết nhiều sương mù và có nhiều giọt nước đọng lại trên lá do tưới nước vào buổi chiều tối cũng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh lây lan và phát triển mạnh

* Tác nhân: Bệnh do nấm Marssonina rosae gây ra

lá già, tâm vết bệnh thường có màu xám nhạt và thường bị rách ở phần mô bệnh Nhiều vết bệnh tập hợp thành những mảng cháy lớn trên mặt lá, có thể đạt kích thước đến 2 cm Mô bệnh ở giai đoạn sau thường hình thành các chấm đen nhỏ li

ti gọi là đĩa đài của nấm gây bệnh Trong điều kiện ẩm độ cao, vết bệnh phát triển nhanh, nhũn nước và không có viền rõ rệt Bệnh nặng làm lá chết khô và rụng sớm, ảnh hưởng đến sự quang hợp của cây

Bệnh gây hại nặng trong điều kiện trồng dầy, bón nhiều phân đạm, cây trồng không được thông thoáng, ít chú ý vệ sinh thu gom và tiêu hủy lá bệnh, ẩm độ cao vào mùa mưa, thời tiết nhiều sương mù và tưới quá nhiều nước vào buổi chiều tối làm cho nhiều giọt nước đọng lại trên lá

* Tác nhân: Bệnh do nấm Colletotrichum sp gây ra

BỆNH ĐỐM LÁ CERCOSPORA

*Triệu chứng

Bệnh rất dễ nhầm lẫn với bệnh thán thư và đốm đen Bệnh thường xuất hiện

và gây hại nặng ở các lá già, sau đó lan dần lên các lá phía trên và thường xuất hiện ở giữa phiến lá gần gân lá, đôi khi xuất hiện ở hai bên mép lá Triệu chứng bệnh ban đầu là những đốm tròn nhỏ màu tím, xuất hiện đơn lẻ hoặc đôi khi những đốm này xuất hiện thành từng mảng cháy lớn Vết bệnh phát triển rộng ra, có dạng tròn, gần tròn hoặc bất dạng, viền vết bệnh có màu tím đậm, dày, nhưng không đều, tâm vết bệnh có màu xám sau đó chuyển sang màu xám trắng Kích thước vết bệnh 2-4 mm, đôi khi 10 mm, thay đổi tùy theo giống Các vết bệnh thường liên kết lại thành từng mảng Thông thường các vết bệnh nặng thường rách ở phần

mô bệnh Trên vết bệnh cũ, tâm vết bệnh thường bị hoại tử và lá kém phát triển, tâm vết bệnh thường chuyển sang màu xám, mô bệnh chuyển màu nâu và chết

* Tác nhân: Bệnh do nấm Cercospora sp

BỆNH ĐỐM LÁ PHYLLOSTICTA

Triệu chứng: Bệnh đốm lá Phyllosticta ít phổ biến hơn bệnh đốm đen và

thán thư, bệnh thường bắt đầu xuất hiện và gây hại phổ biến ở phần chóp lá hoặc mìa lá, sau đó vết bệnh sẽ lan dần vào trong phiến lá Khi bệnh xuất hiện bắt đầu

từ chóp lá, vết bệnh thường có dạng hình chữ V ngược, màu nâu nhạt hoặc nâu

74

đậm tùy theo giai đoạn phát triển của vết bệnh, phần tiếp giáp giữa mô bệnh và

mô khỏe xuất hiện đường viền dày, màu tím nhưng không đều, đôi khi đường viền không thể hiện rõ rệt Khi quan sát trên bề mặt mô bệnh sẽ thấy nhiều chấm nhỏ

li ti nằm rãi đều trên mô bệnh, các chấm này hơi nhô lên và có màu đen, đó là các

ổ nấm (Pycnidia) của nấm gây bệnh Các chấm đen này đều xuất hiện ở cả hai mặt lá, tuy nhiên xuất hiện ở mặt trên nhiều hơn mặt dưới Vết bệnh thường có xu hướng lan nhanh vào trong phiến lá về phía cuống lá và lây lan sang các lá lân cận Khi cây bị bệnh nặng, một thời gian sau toàn bộ lá bệnh sẽ cháy khô và hơi

bị cong ở phần mô bị bệnh, nhưng là bệnh vẫn còn đính trên thân cây Bệnh ảnh hưởng đến sự quang hợp của cây làm cây phát triển kém

* Tác nhân: Bệnh được xác định do nấm Phylosticta sp gây ra

BỆNH CHÁY LÁ PESTALOTIA

*Triệu chứng

Bệnh cháy lá hay còn gọi là bệnh đốm lá Pestalotia Bệnh tấn công trên nhiều giống hồng nhưng gây hại nặng trên giống Hồng Nhung Đỏ Triệu chứng bệnh khi mới xuất hiện rất khó phân biệt với các bệnh đốm đen, thán thư và đốm lá Cercospora Tuy nhiên bệnh cháy lá không phổ biến như ba bệnh trên nhưng đôi khi xuất hiện và gây hại rất nặng, ảnh hưởng đến sự quang hợp và phát triển của cây Để phân biệt bệnh cháy lá cần phải dựa vào màu nâu vết bệnh, kích thước vết bệnh và sự xuất hiện chấm đen li ti sắp xếp theo vòng đồng tâm trên mô bệnh Vết bệnh thường xuất hiện trên phiến lá hoặc bắt đầu từ 2 mép lá sau đó lan dần vào trong phiến lá Vết bệnh thường có hình tròn hay bất dạng, màu nâu nhạt, nâu xám hoặc nâu đen, kích thước vết bệnh trung bình từ 2-8 mm Giai đoạn phát triển về sau của vết bệnh, ở phần mô bệnh xuất hiện nhiều chấm nhỏ li ti màu đen, bệnh nặng làm lá bị cháy khô Trên giống Hồng Tỉ Muội, các chấm đen này thường sắp xếp một cách trật tự theo đường vân đồng tâm

Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa, khi điều kiện thời tiết ẩm ướt, các vết bệnh phát triển rất to và phần mô bệnh ở giữa rất dễ bị rách nát

* Tác nhân: Bệnh do nấm Pestalotia sp Gây hại

BỆNH PHÂN TRẮNG

* Triệu chứng

Bệnh phấn trắng cũng là một trong các bệnh gây hại quan trọng trên hồng trong điều kiện ngoài đồng cũng như trong nhà lưới ở một vài địa phương Bệnh làm cây suy yếu và giảm sản lượng hoa hồng Bệnh xuất hiện và gây hại trên tất

cả các bộ phận của cây gồm lá, thân, đọt non, cảnh hoa, đài hoa và cuống hoa

75

Trên lá, bệnh gây hại trên cả 2 mặt lá, các bộ phận bệnh bị phủ lớp phấn trắng hoặc trắng xám như bột, vết bệnh không có hình dạng nhất định, bệnh phát triển nặng trên lá và cành non sẽ làm các bộ phận này bị biến dạng, khô, héo và lá rụng rất nhanh Trên lá già, vết bệnh thường làm cho lá bị chết khô Trên hoa, nếu bệnh xuất hiện sớm trên hoa còn non sẽ làm hoa không nở được và thường bị biến dạng Bệnh tấn công lên chồi non làm chồi không phát triển được và chết

Bệnh gây hại nặng trong điều kiện bón quá nhiều đạm, trong mùa mưa ẩm

độ cao và thời tiết ấm và ẩm

* Tác nhân: Bệnh do nấm Sphaerotheca pannosa gây ra

BỆNH MỐC XÁM

* Triệu chứng

Bệnh mốc xám còn được gọi là bệnh mốc tro (Botrytis grey mould, Botrytis blight), là bệnh gây hại rất quan trọng trên hoa hồng trong quá trình canh tác và sau thu hoạch, đối tượng kiểm dịch thực vật của các nước trên thế giới Bệnh gây hiện tượng cháy chồi non hoặc thối bông Trong đó, triệu chứng gây thối bông là phổ biến nhất, một số tác giả cho rằng nấm thường tấn công sau sự gây hại của bọ trĩ Trên cánh hoa, triệu chứng bệnh thường xuất hiện ban đầu là những đốm nhỏ hình hơi tròn màu nâu, vết bệnh phát triển rời rạc hoặc liên kết lại với nhau tạo thành vết cháy bất định Khi bệnh nặng sẽ làm hoa bị thối đen và sau đó rất dễ bị rụng Nếu bệnh gây hại sớm sẽ làm hoa không nở được hoặc cánh hoa bị tóp nhỏ lại Ngoài triệu chứng gây hại trên hoa, bệnh còn ghi nhận xuất hiện trên lá non Đầu tiên chóp lá có các đốm nhỏ như giọt nước, nhẵn, hơi lõm xuống sau đó lá biến màu tạo thành những đốm màu xám tro dày đặc

* Tác nhân: Bệnh do nấm Botrytis cinerea Pers gây ra

BỆNH KHÔ CÀNH

* Triệu chứng

Bệnh có thể xuất hiện trên thân và cành nhưng thường gây hại nặng ở những cành đọt non của cây Ban đầu vết bệnh là những đốm dài màu nâu nhạt, viền thường dày, không rõ rệt và có màu nâu đậm Sau đó vết bệnh phát triển lớn hơn, giữa vết bệnh màu xám trắng và có nhiều chấm đen li ti xuất hiện đó là ổ nấm gây bệnh Khi điều kiện thời tiết thuận lợi như mưa nhiều, ẩm độ cao bệnh sẽ lây lan rất nhanh và gây hại nặng cả phần thân cây và các nhánh bên cạnh, cuối cùng sẽ làm toàn bộ thân cây chết khổ

Bệnh do nấm Botryodiplodia sp, gây ra

BỆNH ĐỐM LÁ VI KHUẨN

tử và có màu xám trắng (triệu chứng này rất dễ nhầm lẫn với bệnh thán thư) Bệnh thường xuất hiện và gây hại nặng trong điều kiện mùa mưa hoặc khi cây hồng bị sâu gây hại do vết sâu cắn sẽ tạo vết thương thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhiễm và gây hại Bên cạnh đó, việc bón quá nhiều phân đạm, vườn không thông thoáng thiếu nắng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển

* Tác nhân: Bệnh được xác định do vi khuẩn Xanthomonas sp gây ra

do tảo Cephaleuros sp gây ra, sợi tảo đa bào, có màu cam, mang các bào tử ở đỉnh Bào tử đơn bào, có dạng cầu hoặc gần cầu, màu vàng nâu

Để phòng và trị bệnh, cần trồng cây trong điều kiện thông thoáng có nhiều ánh nắng và cắt tỉa cành thường xuyên Hạn chế tưới quá nhiều nước lên lá và thân cây vào lúc chiều mát hoặc tối, thường xuyên vệ sinh cây và thu gom phần bệnh tiêu hủy Khi cây mới xuất hiện bệnh, ngưng tưới phân và phun dung dịch

77

chlorine 5 % o lên bộ phận bệnh, chú ý không phun lên lá non vì lá non sẽ bị cháy Nếu cây bị bệnh nặng nên cắt bỏ phần bị bệnh, sau đó mới phun dung dịch Bordeaux, thuốc gốc đồng (Isocop 65.2WG) Ngoài ra, một số bệnh khác trên cây hoa hồng cũng được báo cáo nhưng chưa được trình bày trong quyển sách này như bệnh loét nâu trên thân (Phomopsis Canker Disease) do nấm Phomopsis sp

và bệnh rỉ sắt (Rust Leaf Disease) do nấm Phragmidium sp gây ra

1.2 Biện pháp quản lý bệnh hại

- Sử dụng giống kháng hoặc nguồn giống sạch bệnh để nhân giống, trồng cây trên giàn, cách ly với mặt đất

- Trồng cây trong điều kiện có ánh sáng đầy đủ, mật độ trồng thích hợp, thường xuyên cắt tỉa cành lá để tạo sự thông thoáng giúp cây nhận được nhiều ánh sáng

- Vệ sinh vườn thường xuyên, thu gom và tiêu hủy lá bệnh sau mỗi vụ

- Sử dụng phân hữu cơ và bón phân cân đối phân đạm, lân và kali, sử dụng nguồn nước sạch, tránh tưới nước vào lúc trời tối làm đọng nhiều giọt nước trên

bề mặt lá, tránh tạo độ ẩm cao trong vườn

- Khi bệnh mới xuất hiện, cần cách ly cây bệnh, cắt và tiêu hủy lá bị bệnh, nếu bệnh có khuynh hướng lây lan Không tưới nước trực tiếp trên lá, ngưng bón phân

- Phun thuốc hoá học: tuỳ theo vườn xuất hiện loại bệnh gì, chọn loại thuốc tương ứng với bệnh và sử dụng theo đúng liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất được ghi trên bao bì và phun trên cả hai mặt lá Các hoạt chất được sử dụng cho các loại bệnh như sau:

+ Bệnh đốm đen phun một trong các loại thuốc chứa hoạt chất tebuconazol,

trifloxystrobin, hexaconazole, chlorothalonil, difenoconazole Anvil 5SC Daconil 500SC, Score 250EC,

+ Bệnh thán thư: sử dụng Trico - ĐHCT (cần pha thêm chất bám dính nếu

phun vào mùa mưa) hoặc loại thuốc chứa hoạt chất difenoconazole, propiconazole, azoxystrobin, tricyclazole, carpropamid như Score 250ND, Rocksai Super 525SE, Cure Super 300EC, Help 400SC, Nevo 330EC, Ngoài

ra, có thể sử dụng các loại thuốc chứa 2 hoạt chất azoxystrobin và difenoconazole như Amistar top 325SC

+ Bệnh đốm lá Cercospora: phun một trong các loại thuốc chứa hoạt chất

mancozeb, sulfur, chlorothalonil, copper oxychloride hoặc copper sulfate như Kumulus 80DF, Daconil 500SC, Isacop 65.2WG

78

+ Bệnh đốm lá Phyllosticta các loại thuốc chứa hoạt chất hexaconazole hoặc

kết hợp 2 hoạt chất propiconazole và difenoconazole, như Anvil 5SC, Tilt Super 300EC, Canazole super 320EC

+ Bệnh cháy lá Pestalotia: các loại thuốc có chứa hoạt chất mancozeb hoặc

tricyclazole

+ Bệnh phấn trắng: phun thuốc gốc potassium bicarbonate hoặc thuốc chứa

hoạt chất lưu huỳnh, hexaconazole, tritorine, triflumizole hoặc kết hợp 2 hoạt chất azoxystrobin và difenoconazole, như Anvil 5SC, Amistar top 325SC, Saprol 190DC,

+ Bệnh mốc xám: Đây là bệnh rất khó trị vì nấm kháng với nhiều nhóm

thuốc, do đó biện pháp phòng bệnh là quan trọng nhất, Có thể sử dụng một trong các loại thuốc có hoạt chất như difenoconazole, azoxystrobin, mancozeb, chlorothalonil, carbendazim, như Score 250ND, Amistar top 325SC, Daconil 500SC, Carban 50SC Cần chú ý phòng trừ côn trùng để ngăn ngừa sự lây lan bệnh

+ Bệnh khô cành: có thể sử dụng một số loại hoạt chất như carbendazim,

chlorothalonil như Carban 50SC, Vicarben 50HP, Bavistin 50FL, Daconil 75WP, Arygreen 500SC, hoặc thuốc phối trộn nhiều hoạt chất, thí dụ như carbendazim + hexaconazole (thuốc có bán trên thị trường như Hexado 300SC, ) hoặc các hoạt chất khác

- Chú ý phun đều trên hai bề mặt lá và sử dụng luân phiên các loại hoạt chất thuốc sau 3-4 mùa vụ để hạn chế sự kháng thuốc

Khi thời tiết ẩm ướt vết bệnh thường bị nhũn nước, thời tiết khô làm lá khô rách ở phần mô bệnh Bệnh phát triển mạnh ở điều kiện nhiệt độ từ 22-26 ° C và

79

ẩm độ trên 85 % và ban đêm có nhiều giọt nước đọng lại trên lá tạo điều kiện thuận lợi cho bào tử mọc mầm và xâm nhiễm Điều kiện trồng dầy, các chậu để quá gần nhau không thông thoáng hoặc sử dụng nhiều phân đạm cũng giúp bệnh phát triển mạnh

* Tác nhân: Bệnh do nấm Curvularia sp gây ra

BỆNH ĐỐM LÁ CERCOSPORA

* Triệu chứng

Bệnh tấn công trên Cúc Đồng Tiền, Cúc Đài Loan và Cúc Tiger Bộ phận

bị gây hại chủ yếu là lá Triệu chứng bệnh cũng khác nhau trên các giống cúc

Trên Cúc Đồng Tiền, vết bệnh ban đầu là những chấm tròn rất nhỏ, sau đó phát triển rộng ra thành các đốm hình tròn hoặc gần tròn, thường có vân đồng tâm rõ nét, tâm vết bệnh có màu xám trắng trông giống như hình mắt ếch, xung quanh vết bệnh thường có viền dầy màu tím sậm Đây là triệu chứng đặc trưng của bệnh, kích thước vết bệnh 6-10 mm Màu sắc vết bệnh rất đa dạng như nâu, đen, xám, trắng, và lá thường bị rách ở phần mô bệnh

Trên Cúc Tiger và Cúc Đài Loan, vết bệnh thường có hình tròn, màu nâu nhạt đến nâu đen, xung quanh vết bệnh có quầng vàng rộng, tâm vết bệnh có hình tròn hoặc bầu dục màu xám trắng Đường kính vết bệnh rất biến động, trung bình 2-7 mm Khi thời tiết khô, phần mô bệnh thường bị rách

cháy lá do nấm Pestalotia Tuy nhiên, có thể phân biệt dựa vào đường viền vết

bệnh và quầng vàng xung quanh vết bệnh Triệu chứng bệnh do nấm ở giai đoạn sinh sản vô tính gây hại đường viền thường không rõ ràng và phân biệt dễ dàng ranh giới giữa mô bệnh và mô khỏe Triệu chứng bệnh do nấm ở giai đoạn sinh sản hữu tính gây hại thường làm cho phần tiếp giáp giữa mô bệnh và mô khỏe xuất hiện hai đường viền màu sậm (đường viền đôi) chạy song song và dọc theo

80

vết bệnh, đồng thời phần mô bệnh giữa hai đường viền này nhạt màu hơn so với phần mô bệnh ở hai bên mép lá Trên bề mặt mô bệnh quan sát thấy nhiều chấm đen nhỏ tập hợp lại thành từng cụm đó là ổ nấm (Pycnidia) của nấm gây bệnh Bệnh thường xuất hiện và gây hại rất nặng các lá già bên dưới và lây lan rất nhanh sang các lá lân cận, khi điều kiện thời tiết ẩm ướt, bệnh gây hại nặng sẽ làm

lá cháy khô thành từng mảng lớn, cong lại nhưng không rách nát và vẫn còn dính trên cành

* Tác nhân: Bệnh đốm lá do nấm Phyllosticta

BỆNH CHÁY LÁ PESTALOTIA

* Triệu chứng

Bệnh cháy lá Pestalotia thường gây hại trên Cúc Đồng Tiền và Cúc Mâm

Xôi Bệnh xuất hiện chủ yếu trên lá, vết bệnh thường bắt đầu ở 2 mép lá Ban đầu, vết bệnh có hình tròn, gần tròn hay bầu dục, đôi khi bất dạng, màu xám nâu hoặc nâu Kích thước vết bệnh trung bình 2-10 mm Về sau, các vết bệnh liên kết lại với nhau thành mảng lớn, làm lá cháy khô và rụng Triệu chứng thể hiện rất rõ trên cây Cúc Mâm Xôi Khi cây bị bệnh nặng, các lá ở gần gốc rụng rất nhanh chỉ còn lại các lá bên trên

* Tác nhân:

Bệnh được xác định do nấm Pestalotia sp gây ra

BỆNH THÓI HẠCH

* Triệu chứng

Bệnh thối hạch hay thối gốc cũng là một trong các bệnh quan trọng trên cúc

ở một vài địa phương Bệnh được ghi nhận gây hại trên cây Cúc Đồng Tiền và Cúc Tiger Bệnh tấn công chủ yếu ở rễ và thần Triệu chứng bệnh đôi khi dễ nhầm

lẫn với triệu chứng bệnh héo rũ do nấm Fusarium gây ra như hiện tượng chết

nhánh hoặc chết cả cây Tuy nhiên có thể phân biệt được là thân hoặc gốc cây bệnh có hiện diện nhiều sợi nấm phát triển như bông và hạch nấm hình cầu trơn láng Trên Cúc Đồng Tiền, bệnh phát sinh từ rễ, sau đó phát triển nhanh làm cho thân bị thối nâu Bệnh tiếp tục lan dần lên phần cuống lá và cuối cùng là thối toàn cây Phần mô cây bị bệnh thối mềm rất nhanh, không mùi Trên các Tiger, bệnh gây hại cả rễ, gốc, thân và cành, làm chết dần từng nhánh Ở phần thân và rễ bị bệnh, lớp biểu bì bị thối nhũn và bong ra, chỉ còn lại phần gỗ Khi thời tiết ẩm ướt, trên vết bệnh phủ đầy lớp tơ nấm màu trắng trông giống như bông gòn, quan sát dưới gốc cây và trên vết bệnh thấy có nhiều hạch nấm hình cầu, trơn láng, màu trắng khi mới hình thành và chuyển dần sang màu vàng nâu hoặc nâu sậm

Ở phần gốc thân sát mặt đất, mô vỏ bị thổi nấu và bong Nếu bệnh tấn công ở phần thân chính sẽ làm chết cả cây, bệnh tấn công ở nhánh làm khô héo và chết phần nhánh bệnh Triệu chứng bệnh thường dễ nhầm lẫn với bệnh héo rũ do nấm

Fusarium và thổi hạch do nấm Sclerotium gây ra Để nhận diện được bệnh cần

quan sát dưới gốc, thân có nhiều sợi nấm màu trắng hoặc nâu vàng và nhiều hạch nấm màu trắng hoặc nâu với bề mặt sần sùi xuất hiện Khi bệnh tấn công ở phần

cổ rễ sát mặt đất, vết bệnh màu xám nâu, vết bệnh lõm sâu vào thân, đồng thời rễ

bị thối mềm, thân và lá bị héo và khô dần, khi nhổ lên, cây bệnh bị đứt gần gốc

và thối Do đó, một số tài liệu còn gọi là bệnh lở cổ rễ

* Tác nhân: Bệnh do nấm Phyllosticta sp gây ra

BỆNH HÉO

* Triệu chứng

Bệnh héo rũ là một trong những bệnh quan trọng và phổ biến trên các Bệnh gây chết cây hàng loạt nếu không được phát hiện sớm và phòng trị kịp thời, bệnh

82

được ghi nhận gây hại trên nhiều loại cúc như Cúc Tiger Đài Loan và Cúc Mâm Xôi Bệnh thường bắt đầu ở lá già và lan dần lên lá non Lá ở các cành bị bệnh thường khô hoặc đen từ rìa lá hoặc chóp lá nhầm lẫn với bệnh đốm và héo rũ xuống, triệu chứng này thường rất đen trên cúc Tuy nhiên, có thể phân biệt bằng cách quan sát phần gốc thân có những sọc nâu xuất hiện và lan rộng lên phần trên cây bệnh, đội khi hiện diện rất nhiều tơ nấm màu trắng, chẻ dọc thân cây sẽ thấy phần gỗ có màu nâu, biểu bì bị nứt, dùng tay kéo nhẹ lớp biểu bì rễ dễ dàng bị bong ra chỉ còn trơ lại phần lõi Những nhánh bệnh bị héo, bệnh nặng sẽ gây chết

và tươi lại vào buổi chiều tối Triệu chứng này rất dễ nhầm lẫn với triệu chứng cây bị thiếu nước Triệu chứng héo và chết cả cây thể hiện nhanh ở 1-2 ngày sau

đó, nhưng lá vẫn còn xanh, xuất hiện nhiều sọc nâu trên thân sát mặt đất, khi chẻ dọc thân cây sẽ thấy mô bị chuyển sang màu nâu, cắt dọc thân cây bị bệnh và cho vào nước trong, vi khuẩn sẽ tuôn ra từ mạch dẫn và làm cho nước trở nên đục

* Tác nhân: Bệnh do vi khuẩn Ralstonia solanacearum,

BỆNH RI

* Triệu chứng

Bệnh rỉ trên các được phân thành 2 loại là rỉ trắng và rỉ nâu hay rỉ đen, là một bệnh rất quan trọng trên cúc, đây là đối tượng dịch hại quan trọng trong việc xuất khẩu hoa trên thế giới Triệu chứng bệnh xuất hiện ở lá và gây nặng trên lá già Mặt trên lá, triệu chứng ban đầu là những đốm nhỏ màu vàng xanh hoặc màu nâu, kích thước 4 mm, sau đó đốm bệnh chuyển sang màu nâu đen Mặt dưới lá hình thành khối bào tử nấm màu hơi tím hoặc nâu, bệnh làm cho lá vàng và rụng sớm

* Tác nhân: Bệnh do nấm Puccinia sp gây ra

BỆNH THỐI HOA

* Triệu chứng

83

Bệnh xuất hiện và gây hại trên hoa Cúc Đồng tiền Triệu chứng bệnh ban đầu là những đốm nhỏ màu nâu xuất hiện ở cánh hoa Khi vết bệnh lân rộng trở nên bất dạng, màu nâu xám, hơi nhũn nước và không có viền ra rệt Sau một thời gian, vết bệnh sẽ lan rộng ra toàn bộ cánh hoa và làm cho hoa bị thối mềm đồng thời bệnh cũng lây lan sang các hoa khác Khi gặp điều kiện thích hợp nấm phát triển thành những sợi nấm màu trắng bao phủ toàn bộ bề mặt cánh hoa và xuất hiện nhiều chấm đen li ti trên đỉnh sợi nấm, đó là các bọc bào tử của nấm gây bệnh Khuẩn căn ăn sâu vào bề mặt mô bệnh Từ khuẩn căn mọc lên nhiều cuống bọc bào tử (sporangiophores) và mọc thẳng lên không, mỗi cuống mang một bọc bào tử (sporangium) có dạng hình cầu, mỗi bọc bào tử chứa nhiều bào tử (sporangiospore) hình cầu hơi dẹt ở hai đầu, màu nâu nhạt có vách dày màu nâu đậm, kích thước từ 6,5-11,2 x 5,0-12,5 km

* Tác nhân: Bệnh do nấm Rhizopus sp gây hại

BỆNH PHẤN TRẮNG

* Triệu chứng

Bệnh phấn trắng thường xuất hiện trên lá ở bất cứ giai đoạn sinh trưởng của cây cúc, nhưng thường gây hại nặng ở giai đoạn cây con khi điều kiện ẩm độ cao vào ban đêm và nhiệt độ cao vào ban ngày Nấm gây hại trên cả 2 mặt lá, các bộ phận bệnh bị phủ lớp nấm mịn màu trắng giống như bụi phấn Vết bệnh thường xuất hiện bắt đầu ở phần trong cuống là lan dần lên phiến lá Bệnh nặng làm cho toàn bộ lá bị phủ lớp phấn màu trắng, lá không quang hợp được, không phát triển, đôi khi biến dạng và cây bị lùn Khi toàn bộ lá bị bệnh sẽ làm cho cây bị chết

* Tác nhân

Bệnh do nấm Oidium chrysanthemi gây ra,

2.2 Biện pháp quản lý bệnh hại

Để phòng bệnh trên hoa cúc phải

- Sử dụng giống kháng hoặc cây sạch bệnh

- Thường xuyên cắt tỉa cành lá để tạo sự thông thoáng, trồng cây trong điều kiện có ánh sáng đầy đủ

- Bón phân cân đối, tránh bón nhiều phân đạm, không nên tưới nước vào trời tối để tránh tạo ẩm độ cao

- Khi phát hiện bệnh cần cách ly cây bệnh, cắt và tiêu hủy ngay lá bị bệnh

84

- Khi bệnh mới xuất hiện, cần cách ly cây bệnh, cắt và tiêu hủy lá bị bệnh, nếu bệnh có khuynh hướng lây lan Không tưới nước trực tiếp trên lá, ngưng bón phân

- Phun thuốc hoá học: tuỳ theo loại bệnh gì xuất hiện chọn loại thuốc tương ứng với bệnh và sử dụng theo đúng liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất được ghi trên bao bì và phun trên cả hai mặt lá Các hoạt chất được sử dụng cho các loại bệnh như sau:

+ Bệnh đốm đen: sử dụng loại thuốc chứa hoạt chất như gốc đồng, iprodione,

hexaconazole, difenoconazole + propiconazole như Coc 85, Rovral 50WP, Anvil

5SC, Tilt Super 300EC, Map super 300EC

+ Bệnh đốm lá, cháy lá, thối hoa: Bệnh tương đối khó trị, phun một trong

các loại thuốc chứa hoạt chất mancozeb, sulfur, chlorothalonil, copper oxychloride, copper sulfate, propiconazole như Ridomil Gold 68WG, Daconil 500SC, Isacop 65.2WG, Manozeb 80WP, Dithane M - 45 80WP

+ Bệnh thối gốc, thối hạch, chết cây: phun lên toàn cây với thuốc có chứa

hoạt chất hexaconazole hoặc kết hợp 2 hoạt chất propiconazole và difenoconazole, validamycin như Anvil 5SC, Tilt Super 300EC, Nitin 300EC,

+ Bệnh héo xanh: phun một trong các loại thuốc chứa hoạt chất đặc trị vi

khuẩn như streptomycin, oxolinic acid, Kasugamycin như Starner 20WP, Kasumin 2L

+ Rỉ: hoạt chất như tetraconazole (Domark 40ME), triadimefon, tritorine,

zineb hoặc thiophanate - methyl

3 Bệnh hại hoa mai

từ 2-10 mm, Sau đó vết bệnh lan rộng ra và liên kết lại làm lá cháy kho thành từng mảng lớn, trên bề mặt vết bệnh có hiện diện nhiều chấm nhỏ li ti màu đen Đây là dạng triệu chứng bệnh do bào tử nấm ở giai đoạn sinh sản hữu tính gây hại

85

* Tác nhân: Bệnh do nấm Colletotrichum sp gây ra Nấm có tên ở giai đoạn

sinh sản hữu tính là Glomerella

BỆNH CHÁY LÁ PESTALOTIA

* Triệu chứng

Bệnh cháy lá Pestalotia là một trong các bệnh quan trọng trên mai vàng,

tương tự như bệnh thán thư Bệnh gây hại rất nặng trong điều kiện mùa mưa khi cây ra lá non, làm cho lá cháy rụi hoàn toàn và cây sẽ chết sau đó Trong điều kiện bình thường, vết bệnh thường xuất hiện ở chóp lá, mép lá, đôi khi ở phần phiến

lá Đầu tiên trên bề mặt lá xuất hiện những đốm bất dạng màu nâu hoặc những vết cháy từ rìa lá lan dần vào trong phiến lá nhiều vết bệnh có thể liên kết lại thành từng mảng lớn không có hình dạng nhất định, màu nâu nhạt viền nâu đậm, sau đó chuyển sang màu vàng nâu và xuất hiện nhiều chấm nhỏ li ti màu đen do sự hình thành đĩa đài của nấm gây bệnh Xung quanh vết bệnh đôi khi có quầng vàng bao quanh Bệnh nặng làm lá bị cháy khô và rụng

* Tác nhân: Bệnh do nấm Pestalotia sp gây ra

BỆNH ĐỐM LÁ PHYLLOSTICTA

* Triệu chứng

Bệnh thường xuất hiện ở phần chóp lá hoặc rìa lá, sau đó lan rộng vào trong phiến lá hoặc hai bên mép lá và kéo dài đến gần cuống lá, đôi khi bệnh cũng xuất hiện ở giữa phiến lá Ở giữa phiến lá vết bệnh khi mới xuất hiện là những chấm nhỏ màu nâu đậm, sau đó vết bệnh tiếp tục phát triển rộng ra có dạng tròn hoặc gần tròn, màu nâu hoặc nâu đỏ, viền ngoài vết bệnh có màu nâu đen Ở chóp lá và hai bên mép lá, vết bệnh không có hình dạng nhất định, màu nâu đỏ hay nâu nhạt, viền vết bệnh có màu nâu đậm hơn và có quầng vàng xung quanh vết bệnh Triệu chứng bệnh do nấm ở giai đoạn sinh sản vô tính gây hại đường viền thường không rõ ràng và phân biệt dễ dàng ranh giới giữa mô bệnh và mô khỏe Triệu chứng bệnh do nấm ở giai đoạn sinh sản hữu tính gây hại thường làm cho phần tiếp giáp giữa mô bệnh và mô khỏe xuất hiện hai đường viền màu sậm (đường viền đôi) chạy song song và dọc theo vết bệnh, đồng thời phần mô bệnh giữa hai đường viền này nhạt màu hơn so với phần mô bệnh ở hai bên mép lá Trên bề mặt mô bệnh quan sát thấy nhiều chấm đen nhỏ tập hợp lại thành từng cụm đó là ổ nấm của nấm gây bệnh Bệnh thường xuất hiện và gây hại rất nặng các lá già bên dưới

và lây lan rất nhanh sang các lá lân cận, khi điều kiện thời tiết ẩm ướt, bệnh gây hại nặng sẽ làm lá cháy khô thành từng mảng lớn, cong lại nhưng không rách nát

và vẫn còn dính trên cành

* Tác nhân: Bệnh do nấm Phyllosticta sp gây hại

86

BỆNH ĐỐM LÁ ALTERNARIA

* Triệu chứng

Bệnh đốm lá Alternaria thường xuất hiện ở giữa phiến lá, gân lá Đầu tiên

vết bệnh là những chấm nhỏ màu vàng nhạt không có viền rõ nét, sau đó vết bệnh lớn dần lên có dạng hình tròn hay bất dạng, màu nâu nhạt và viền màu nâu đậm hoặc chuyển sang màu xám hay xám đen, tâm vết bệnh có màu xám, viền nâu đen, xung quanh vết bệnh có quầng màu vàng rộng Bề mặt mô bệnh có những chấm nhỏ li ti màu đen được gọi là đĩa đài Bệnh nặng làm lá bị vàng và cháy khô

* Tác nhân: Bệnh do nấm Alternaria sp gây hại

BỆNH ĐỐM RONG

* Triệu chứng

Bệnh đốm rong cũng là một trong những bệnh gây hại rất quan trọng trên mai vàng, nhất là trên những cây lâu năm Bệnh thường xuất hiện trên thân, cành non và lá, hình dạng và kích thước vết bệnh thay đổi tùy theo bộ phận bị bệnh và điều kiện môi trường Trên lá, triệu chứng bệnh là những đốm nhỏ, nằm rời rạc, màu vàng cam, vàng xanh, đỏ gạch hay nâu đỏ, nhô lên khỏi bề mặt lá trông giống như lớp nhung mịn, đó là sự tập hợp của cơ quan sinh sản của rong, bệnh làm cho quang hợp ở lá bị giảm và ảnh hưởng quan trọng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây Do vết bệnh có màu nâu đỏ giống như gỉ sét do đó một số bà con nông dân còn gọi là bệnh rỉ hoặc gọi là bệnh mốc hồng Đây không phải là bệnh rỉ hoặc mốc hồng như trên những loại cây trồng khác Trên thân hoặc cành non, vết bệnh không có hình dạng rõ rệt, là những mảng có màu vàng cam hoặc nâu đỏ giống như triệu chứng trên lá Tuy nhiên, khi bệnh xuất hiện trên lá thì ít gây hại nghiêm trọng hơn khi xuất hiện trên thân và cành non Bệnh xuất hiện trên thân và cành non ảnh hưởng đến sự vận chuyển chất dinh dưỡng lên lá do đó làm cho lá non thể hiện triệu chứng thiếu vi lượng như lá bị nhỏ lại, có nhiều sọc trắng hoặc sọc vàng Nếu bệnh nặng, thân hoặc cành non bị khô, lá rụng và cây sẽ chết Bệnh gây hại nặng trong điều kiện cây để trong điều kiện rậm rạp, không thông thoáng, thiếu ánh nắng và ẩm độ cao

* Tác nhân: Bệnh do tảo Cephaleuros sp gây ra, đài mọc từng cụm màu

vàng nâu và mang nhiều bào tử phòng hình trứng màu vàng nâu

BỆNH ĐỐM ĐỒNG TIỀN

* Triệu chứng

Bệnh được ghi nhận phổ biến trên cây mai vàng, triệu chứng bệnh thường xuất hiện trên thân hoặc lá và đặc biệt gây hại nặng vào những tháng mưa nhiều,

87

ẩm độ không khí cao Lúc đầu vết bệnh chỉ là những đốm nhỏ màu xám trắng, sau

đó phát triển thành vết bệnh đặc trưng có hình dạng giống đồng tiền, hơi nhô lên

và hơi nhám Kích thước vết bệnh thay đổi tùy theo kích thước của bộ phận bị bệnh, thông thường cành nhỏ thì vết bệnh sẽ nhỏ hơn cành lớn và thân cây to Vết bệnh ban đầu nhỏ, đường kính trung bình 3-10 mm, sau đó các vết bệnh phát triển thành đốm lớn màu trắng hay xanh xám có dạng đồng tiền nên được gọi là bệnh đốm đồng tiền

* Tác nhân: Một số tài liệu cho rằng bệnh đốm đồng tiền do địa y gây ra

3.2 Biện pháp quản lý bệnh hại

- Trồng cây trong điều kiện thông thoáng, có ánh nắng đầy đủ, tránh rậm rạp, cắt tỉa cành lá định kỳ đặc biệt trước khi cây ra là non, không tưới nước trùm lên

cả cây và tưới muộn vào lúc trời tối

- Trong mùa mưa cần chú ý theo dõi thường xuyên Khi phát hiện bệnh cắt

và tiêu hủy ngay lá bệnh

- Nếu bệnh phát triển thì có thể sử dụng một trong các loại thuốc chứa hoạt chất ức chế sự hình thành đĩa áp hoặc sự phát triển của nấm Tuỳ theo từng loại bệnh có những loại thuốc theo đúng liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất được ghi trên bao bì như sau:

+ Bệnh thán thư: sử dụng propiconazole, azoxystrobin, difenoconazole,

tricyclazole như Tilt Super 300EC, Amistar Top 325SC, Score 250ND, Help 400SC, Nevo 330EC,

+ Bệnh cháy lá Pestalotia: dùng gốc đồng, prodione, hexaconazole,

difenoconazole + propiconazole như Isacop 65.2 WP, Coc 85, Viroval 50BTN, Anvil 5SC, Tilt Super 300EC

+ Bệnh đốm lá Phyllosticta: dùng thuốc chứa hoạt chất hexaconazole,

propiconazole, chlorothalonil, như Anvil 5SC, Nevo 330EC, Filia 525SE, Daconil 500SC,

+ Bệnh đốm lá Alternaria: dùng thuốc có chứa hoạt chất có phổ tác dụng

rộng như thuốc gốc đồng, thiophanate - methyl, iprodione, tebuconazole, tetraconazole, Domark 40ME, Topsin M 70WP, Topan 70WP, Rovral 50WP

+ Bệnh đốm rong: mỗi năm nên quét lên gốc thân cây bằng dung dịch

Bordeaux để phòng ngừa bệnh trước mùa mưa, ít nhất là hai lần Khi cây mới xuất hiện bệnh, ngưng tưới phân và phun dung dịch chlorine 5 % lên lá già và thân cây, chú ý không phun lên lá non vì lá non sẽ bị cháy Nếu cây bị bệnh nặng có lớp rong bao phủ dầy đặc thì dùng bàn chải cạo sạch lớp rong, sau đó quét dung dịch