Tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn đô thị việt nam từ khi làn sóng COVID 19 lần thứ 4 ập đến việt nam

Chính sự gián đoạn kinh tế và xã hội do đại dịch gây ra đã khiến cho các quốc gia phải chịu những tác động vô cùng tàn khốc: hàng chục triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo cùng cực,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

-BÀI KIỂM TRA GIỮA KỲ

Tên học phần: Nhân học đại cương

Mã lớp: ANT 11002 GVHD: TS Đinh Thị Thanh Huyền

TS Phan Thị Ngọc

Đề bài:

Tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn - đô thị Việt Nam từ khi làn sóng COVID-19 lần thứ 4 ập đến Việt Nam

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thị Khiết Quỳnh

Mã số sinh viên: 19031800 Email sinh viên: 19031800@sv.ussh.edu.vn

Hà Nội, tháng 11 năm 2021

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Đặt vấn đề 3

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4

Phương pháp nghiên cứu 4

Mục tiêu nghiên cứu 5

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LÀN SÓNG DỊCH COVID-19 LẦN THỨ 1,2,3 VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO VÀ AN SINH XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ VIỆT NAM 5

1.1 Khái quát về làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 1,2,3 ở Việt Nam 5

1.2 Tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 1,2,3 đến đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và đô thị Việt Nam 6

CHƯƠNG 2 KHÁI QUÁT VỀ LÀN SÓNG DỊCH COVID-19 LẦN THỨ 4 VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO VÀ AN SINH XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ VIỆT NAM 8

2.1 Khái quát về làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4 8

2.2 Tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4 đến đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và đô thị Việt Nam 9

2.2.1 Đói nghèo 9

2.2.2 An sinh xã hội 10

2.3 Các chính sách và hành động hỗ trợ của nhà nước trong bối cảnh Covid-19 .11

2.4 Sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức khác nhằm hỗ trợ người dân trong bối cảnh Covid-19 11

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

2

MỞ ĐẦU

Đặt vấn đề

Hiện nay, thế giới đang liên tiếp đối mặt với những làn sóng dịch COVID-19 vô cùng nguy hiểm và sự xuất hiện của chủng biến thể Delta đã làm lung lay thành quả chống dịch của nước ta Nhìn chung, đại dịch COVID-19 đã gây ra những thiệt hại vô cùng nghiêm trọng về nhân mạng trên toàn thế giới và đặt ra thách thức chưa từng có đối với sức khoẻ cộng đồng, đảm bảo an sinh xã hội và làm trầm trọng thêm tình trạng đói nghèo Chính sự gián đoạn kinh tế và

xã hội do đại dịch gây ra đã khiến cho các quốc gia phải chịu những tác động vô cùng tàn khốc: hàng chục triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo cùng cực, trong khi số người thiếu dinh dưỡng, hiện ước tính là gần 690 triệu, có thể tăng thêm 132 triệu người vào cuối năm 2021 1

Hàng triệu doanh nghiệp phải đối mặt với một mối đe doạ không thể tiếp tục hoạt động sản xuất khiến gần một nửa trong số 3,3 tỷ lực lượng lao động toàn cầu của thế giới có nguy cơ mất kế sinh nhai Người lao động trong khu2

vực kinh tế phi chính thức là bộ phận dễ bị chịu tác động nhất vì đa số không được hưởng những chính sách an sinh xã hội và mất khả năng tiếp cận với các tài sản sản xuất dẫn đến đói nghèo Trong bối cảnh khủng hoảng do dịch COVID-19 gây ra thì các vấn đề như nghèo đói, đảm bảo việc làm, an ninh lương thực và an sinh xã hội đã tạo nên những sợi dây liên kết bền chặt, đòi hỏi nhà nước và xã hội phải cùng nhau đưa ra và thực hiện các chính sách hợp lý và dài hạn nhằm phản ứng nhanh chóng với đại dịch, đồng thời đảm bảo đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của con người, dần đưa thế giới vào “trạng thái bình thường mới” một cách an toàn và triệt để Chính vì vậy, bài nghiên cứu này

1 World Health Organization, “Impact of COVID-19 on people’s livelihoods, their health and

our food systems”, The World Health Organization, https://www.who.int/news/item/13-10-2020-impact-of-covid-19-on-people's-livelihoods-their-health-and-our-food-systems

2 World Health Organization, “Impact of COVID-19 on people’s livelihoods, their health and our food

systems”, The World Health Organization, https://www.who.int/news/item/13-10-2020-impact-of-covid-19-on-people's-livelihoods-their-health-and-our-food-systems

3

nhằm trả lời cho câu hỏi: Làn sóng COVID-19 lần thứ 4 đã tác động như thế nào đến tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và thành thị Việt Nam

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tác động của làn sóng COVID-19 lần thứ 4 đến tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và thành thị Việt Nam Về mặt không gian, đề tài phân tích những tác động của làm sóng COVID-19 lần thứ 4 đối với tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn

và thành thị Việt Nam; các chính sách của nhà nước trong ứng phó với đại dịch

và sự tham gia của các doanh nghiệp và các tổ chức nhằm hỗ trợ người dân trước tác động của dịch bệnh Về mặt thời gian, đề tài nghiên cứu trong giai đoạn 2020-2021, kể từ khi COVID-19 được WHO công bố trở thành đại dịch toàn cầu vào ngày 11/3/2020 cho đến thời điểm tiến hành viết bài nghiên cứu này

Phương pháp nghiên cứu

Nhân học là một ngành học thuộc xã hội nhân văn nên vừa có những phương pháp nghiên cứu chung của xã hội nhân văn và vừa có những phương pháp đặc thù riêng Ở đây, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính trong khoa học xã hội để nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích, chỉ ra những tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4 tới tình trạng đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và thành thị Việt Nam, các chính sách của nhà nước trong ứng phó với đại dịch và sự tham gia của các doanh nghiệp và các tổ chức nhằm hỗ trợ người dân trước tác động của dịch bệnh

4

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LÀN SÓNG DỊCH COVID-19 LẦN THỨ 1,2,3 VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO VÀ AN SINH XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ VIỆT NAM

1.1 Khái quát về làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 1,2,3 ở Việt Nam

Trước khi dịch bệnh bùng phát, Việt Nam được đánh giá là một quốc gia

có tỷ lệ đói nghèo ngày càng giảm và chính sách an sinh xã hội dần tiệm cận được với đa số người dân trên cả nước

Ngày 23 tháng 1 năm 2020, Việt Nam chính thức công bố trường hợp nhiễm COVID-19 đầu tiên Kể từ đó, chính phủ đã có những phản ứng nhanh chóng nhằm ngăn chặn dịch bệnh lan rộng và điều trị cho những người bị nhiễm, tập trung vào việc giãn cách xã hội thông qua những chỉ thị cụ thể thông qua các

nỗ lực cụ thể như triển khai các biện pháp kiểm tra nhanh, truy vết thần tốc, kiểm dịch, cách ly và hạn chế đi lại Trong suốt năm 2020, Việt Nam luôn duy trì là một quốc gia có số ca nhiễm bệnh nằm ở mức thấp so với quốc tế Đất nước chính thức bước vào làn sóng dịch bệnh COVID-19 lần thứ hai vào đầu tháng 3, theo đó chính phủ đã nhanh chóng theo dõi và cách ly khoảng 200 F1 tiếp xúc gần với những người bị nhiễm bệnh Vào tháng 7 và tháng 8 năm 2020, làn sóng dịch lần thứ ba đã bắt đầu tại thành phố Đà Nẵng, dẫn đến việc đóng cửa toàn thành phố ngay lập tức

Tính đến thời điểm tháng 3 năm 2021, cả nước chỉ ghi nhận 2.567 trường hợp được xác nhận và 35 trường hợp tử vong Việt Nam dường như đã vượt qua giai đoạn tồi tệ nhất của đại dịch Hầu hết các hoạt động kinh tế và xã hội đã trở lại bình thường như thời điểm trước đại dịch và các biện pháp giãn cách xã hội

đã được nới lỏng trên khắp đất nước Lý giải cho thành công của những đợt chống dịch này, ngoài những lý do về chuyên môn y tế thì còn là nhờ vào tinh thần yêu nước và đoàn kết được đúc kết từ hàng nghìn năm lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập của người dân Việt Nam, được thể hiện trong câu khẩu hiệu "không ai bị bỏ lại phía sau"

5

1.2 Tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 1,2,3 đến đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và đô thị Việt Nam

Cũng như ở các quốc gia khác trên thế giới, tác động của đại dịch toàn cầu COVID-19 đến kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của Việt Nam là vô cùng nặng nề Các lĩnh vực sản xuất, du lịch, giao thông vận tải, buôn bán đều bị sụt giảm doanh thu một cách nhanh chóng Không chỉ dừng lại ở đó, sợi dây liên kết kinh tế quốc tế cũng bị đứt gãy và không có nhiều hoạt động thương mại, điều này làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và giảm mức cầu trên toàn thế giới Hàng triệu doanh nghiệp quốc doanh phải đóng cửa hoặc tạm ngưng hoạt động, điều này đã trực tiếp khiến cho tỷ lệ thất nghiệp tăng cao nhất trong 10 năm trở lại đây; 2,4 triệu người lao động được báo cáo là đã mất việc làm và có tới 17,6 triệu người được cho là đã bị ảnh hưởng thu nhập theo bao cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế Theo một cuộc khảo sát của Oxfam công bố đầu năm 2021 được thực hiện vào tháng 3 năm 2020, các nhóm dễ bị tổn thương nhất được xác định

là lao động không có hợp đồng và lao động nhập cư, bao gồm người thu gom rác thải, giúp việc gia đình, bán hàng rong, tiểu thương không có giấy phép, xe ôm

và taxi, bốc vác tại các chợ đầu mối, và những người lao động khác trong lĩnh vực dịch vụ Cũng theo khảo sát của Oxfam vào đầu năm 2021, tỷ lệ gia tăng đói nghèo nông thôn và thành thị đều có sự gia tăng theo các giai đoạn dịch, tuy nhiên không có nhiều biến động đáng kể do Việt Nam vẫn là một quốc gia kiểm soát tình hình dịch bệnh khá tốt và các chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ những người dễ bị ảnh hưởng trong bối cảnh dịch bệnh cũng được Chính phủ đưa ra kịp thời

Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng đưa ra gói hỗ trợ toàn diện cho các doanh nghiệp, người lao động và các nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi việc tạm hoãn nhiều hoạt động kinh tế và xã hội Ngày 9 tháng 4, gói tài chính trị giá 62 nghìn

tỷ đồng được Chính phủ thông qua nhằm giúp đỡ đồng bài vượt qua đại dịch, trong đó đặc biệt là những người lao động có hợp đồng lao động bị tạm hoãn hợp đồng lao động hoặc nghỉ việc chưa được thanh toán lương được hỗ trợ và

6

những người lao động không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp, theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2021 Tuy vậy, cũng có nhiều trường hợp được cho là không nhận được hoặc phải đối mặt với sự chậm trễ của các cơ quan hành chính và gặp khó khăn trong việc nhận các khoản hỗ trợ, trong đó đặc biệt là những người bán hàng rong

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ Việt Nam, các tổ chức nhà nước và các tổ chức xã hội khác như công đoàn, tổ chức doanh nghiệp và các tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng đã cung cấp những gói hỗ trợ trực tiếp cho người lao động và các nhóm dễ

bị ảnh hưởng bởi COVID-19 theo nghiên cứu của Trung tâm Phát triển và Hội nhập vào tháng 1 năm 2021 Tuy vậy, trụ sở Liên Hợp Quốc tại Việt Nam báo cáo rằng hàng triệu hộ gia đình nông thôn đã không nhận được gói hỗ trợ tiền mặt của chính phủ và nguồn thu nhập trực tiếp bị giảm nghiêm trọng do hậu quả của đại dịch, trầm trọng hơn do giá thực phẩm tăng và nhà trường đóng cửa nên các hộ gia đình cũng phải tăng thêm khẩu phần ăn cho trẻ nhỏ

CHƯƠNG 2 KHÁI QUÁT VỀ LÀN SÓNG DỊCH COVID-19 LẦN THỨ 4 VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO VÀ AN SINH XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ VIỆT NAM

2.1 Khái quát về làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4

Tháng 4 năm 2021 được xác định là thời điểm bắt đầu làn sóng dịch COVID-19 lần thứ tư ở Việt Nam khi số trường hợp nhiễm COVID-19 gia tăng một cách chóng mặt, liên tiếp các kỷ lục đã được báo cáo Tỷ lệ lây nhiễm bắt đầu tăng đáng kể từ đầu tháng 7 và đạt đỉnh gần 15.000 ca nhiễm hàng ngày vào ngày 3 tháng 9 Điều này đã khiến các bệnh viện ở nhiều khu vực bị quá tải, chính vì vậy, chính phủ đã cho lập nên các bệnh viện dã chiến để cung cấp các dịch vụ y tế kịp thời và đầy đủ cho toàn bộ những trường hợp bị nhiễm bệnh Lực lượng quân đội cũng được điều động để triển khai các biện pháp nhằm hạn chế di chuyển của người dân và cung cấp thực phẩm, nhu yếu phẩm cho những

7

hộ cư dân bị phong toả Thành phố Hà Nội cũng được chia thành các vùng màu

đỏ, cam và xanh lá cây, dựa trên nguy cơ lây nhiễm khác nhau Điều này giúp thành phố dễ dàng phân loại và theo dõi các hoạt động của người dân trong từng khu vực nhằm hạn chế tiếp xúc gây lây lan vi rút Cách phân chia theo vùng này cũng đã được áp dụng thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh Theo Reuters, ngày 23 tháng 8 đã ghi nhận số ca chết vì COVID-19 đạt đỉnh với 389 người, trong đó tập trung nhiều nhất là ở Thành phố Hồ Chí Minh với số người chết vượt quá 200 người mỗi ngày Tính đến ngày 12 tháng 11, Việt Nam đã vượt tổng số một triệu ca nhiễm và 22.849 ca tử vong liên quan đến vi rút Corona kể

từ khi đại dịch bắt đầu

2.2 Tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4 đến đói nghèo và an sinh xã hội ở nông thôn và đô thị Việt Nam

2.2.1 Đói nghèo

Do những ảnh hưởng trực tiếp từ làn sóng dịch bệnh lần thứ tư, và những

hệ quả để lại của ba làn sóng dịch bệnh COVID-19 trước đã khiến cho tỷ lệ đói nghèo của Việt Nam ở cả thành thị và nông thôn gia tăng đáng kể Ở thành thị, các nhóm đối tượng dễ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đại dịch nhất có thể kể đến các doanh nghiệp tư nhân, các cá nhân người lao động không có hợp đồng chính thức và lao động nhập cư từ các tỉnh thành khác nhau trên cả nước bao gồm người thu gom rác thải, giúp việc gia đình, bán hàng rong, tiểu thương không có giấy phép, xe ôm, taxi các nhóm dễ bị tổn thương nhất được xác định là lao động không có hợp đồng và lao động nhập cư, bao gồm người thu gom rác thải, giúp việc gia đình, bán hàng rong, tiểu thương không có giấy phép, xe ôm và taxi, bốc vác tại các chợ đầu mối, và những người lao động khác trong lĩnh vực dịch vụ Những người này khi các làn sóng dịch bệnh ập đến, họ sẽ mất hoàn toàn khả năng tiếp cận với những công cụ sản xuất dẫn đến đói nghèo Mặt khác, đây thường là những đối tượng cư trú tạm thời ở các tình/thành phố để kiếm sống, dẫn đến nhiều trường hợp họ phải chịu sự chậm trễ hoặc không nhận được các gói hỗ trợ từ Chính phủ và các cơ quan ban ngành

8

Ở nông thôn do cơ bản có thể tự túc được kinh tế, lương thực, từ đó dẫn đến tỉ lệ đói nghèo không tăng mạnh như ở thành thị Tuy vậy, cũng chính vì hậu quả của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ 4, cộng hưởng cùng các lần trước nên nền kinh tế cũng bị ảnh hưởng không nhỏ Các mặt hàng bán ra không nhiều, việc cung ứng hàng hóa, nông sản cho các tỉnh, thành phố trên cả nước cũng bị ảnh hưởng, thậm chí là phải bán ra với giá gốc, các dịch vụ kinh doanh không

đủ nguồn chi phí để vận hành, đầu tư không có lãi đã khiến cho nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như những người nông dân ở các khu vực nông thôn phải chịu lỗ và ngừng kinh doanh Điều này được thể hiện ở các đợt giải cứu lương thực diễn ra trong các làn sóng dịch như giải cứu vải Hưng Yên, giải cứu nông sản Hải Dương, giải cứu vải thiều Bắc Giang và nhiều đợt giải cứu khác Theo thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội đầu năm 2021, đã có tới 46,6% các doanh nghiệp ở các vùng nông thôn phải ngừng kinh doanh do diễn biến dịch bệnh căng thẳng

2.2.2 An sinh xã hội

Tác động mạnh mẽ của làn sóng dịch bệnh lần thứ 4 đã khiến cho các chính sách an sinh xã hội Chính phủ không được thực hiện một cách triệt để, toàn diện và công bằng đến toàn bộ những người vốn được hưởng nguồn hỗ trợ này Để hỗ trợ cho những người phải chịu tác động trực tiếp từ hệ quả của đại dịch, Chính phủ Việt Nam đã ký quyết định đưa ra gói hỗ trợ trị giá 26 nghìn tỷ đồng, với khẩu hiệu “Bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phục hồi kinh tế, ổn định sản xuất kinh doanh” và thêm 38 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ người lao động

đủ điều kiện tham gia bảo hiểm thất nghiệp Tuy vậy, trong bản phân tích toàn diện được đưa ra vào vào đầu năm 2021, UNDP lập luận rằng gói thứ hai này không đáp ứng được nhu cầu của người dân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi làn sóng thứ tư COVID-19, với phần lớn người trả lời khảo sát không nhận được

hỗ trợ tài chính bao gồm cả ở thành thị và nông thôn Gói tài chính được cho rằng chỉ dựa vào việc tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội và các khoản đóng góp khác, thay vì hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt cho các nhóm dễ bị tổn thương và phụ thuộc quá nhiều vào ngân sách địa phương, dẫn đến sự kém hiệu quả và

9

không công bằng giữa các tỉnh/thành phố trên cả nước Theo đó, những người di

cư đến các tỉnh khác làm việc sẽ tiếp tục được xếp vào nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương, thường bị từ chối bất kỳ sự hỗ trợ nào do tình trạng cư trú tạm thời của

họ ở những nơi họ làm việc

2.3 Các chính sách và hành động hỗ trợ của nhà nước trong bối cảnh

Covid-19

Sau một số thử nghiệm, Chính phủ đã chính thức khởi động giai đoạn 1 của chiến dịch tiêm chủng vào ngày 8 tháng 3 năm 2021, tập trung vào những người lao động tuyến đầu Theo thống kế của WHO, Tính đến ngày 25 tháng 4,

có tổng số 209.632 liều vắc xin đã được tiêm, nhưng phải đến tháng 9 mới có một triệu người được tiêm chủng đầy đủ Việt Nam đã dựa vào chương trình COVAX toàn cầu do WHO và các đối tác điều phối để mua vắc xin, và nhận các khoản tài trợ từ các nước như Trung Quốc và Hoa Kỳ

Trong đợt thứ tư này, Chính phủ đã dần thắt chặt các quy định hạn chế trên toàn quốc bao gồm cả việc thiết lập các cửa ngõ ra vào giữa các tỉnh./thành phố cũng như các trạm kiểm dịch đặt ở toàn bộ khu vực Đông Nam Bộ và Đông bằng sông Cửu Long Vào ngày 23 tháng 8 năm 2021, quân đội được triển khai tại thành phố Hồ Chí Minh để siết chặt việc thực hiện các biện pháp phòng chống COVID-19 theo Chỉ thị 16 Trên khắp cả nước, người dân phàn nàn về việc giá lương thực và các mặt hàng thiết yếu khác tăng nhanh Mặt khác, để hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp, cá nhân chịu ảnh hưởng của đợt dịch lần thứ

4 này, Chính phủ Việt Nam đã ký quyết định đưa ra gói hỗ trợ trị giá 26 nghìn

tỷ đồng, với khẩu hiệu “Bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phục hồi kinh tế, ổn định sản xuất kinh doanh” và thêm 38 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ người lao động

đủ điều kiện tham gia bảo hiểm thất nghiệp Tuy nguồn vốn hỗ trợ không nhiều như các đợt dịch trước và cũng còn nhiều lỗ hổng, tuy vậy đã phần hỗ trợ phần nào cho bộ phận người dễ chịu tổn thương nhất trong diễn biến dịch bệnh ngày càng nguy hiểm như hiện nay

10