Cụ thể, khái niệm thể chế chính trị được biểu hiện ở ba khía cạnh chủ yếu: là hệ thống các định chế, các giá trị, chuẩn mực hợp thành những nguyên tắc tổ chức và phương thức vận hành của
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
-BÀI KIỂM TRA GIỮA KỲ
Học phần: Thể chế chính trị thế giới Giảng viên: TS Ngô Tuấn Thắng
Đề bài:
Câu 1: Chứng minh 1 quốc gia nào đó theo mô hình Thể chế Nghị viện hoặc Thể chế Tổng thống (trừ các nước đã đề cập như Anh, Đức, Mỹ) Câu 2: Trong 3 mô hình thể chế, bạn thích mô hình Thể chế nào nhất?
Vì sao?
Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thị Khiết Quỳnh
Mã số sinh viên: 19031800 Email sinh viên: 19031800@sv.ussh.edu.vn Ngành học: Quốc tế học
Hà Nội, tháng 11 năm 2021
1
Trang 2ĐỀ 2
Câu 1: Chứng minh 1 quốc gia nào đó theo mô hình Thể chế Nghị viện hoặc
Thể chế Tổng thống (trừ các nước đã đề cập như Anh, Đức, Mỹ)
“Thể chế chính trị” (political institution) là toàn bộ các cơ cấu hoặc cơ chế chính trị cơ bản theo quy chế hoặc theo tập quán tạo thành những nguyên tắc tổ chức và hoạt động, cơ sở và tính chất của một chế độ chính trị của một quốc gia
Cụ thể, khái niệm thể chế chính trị được biểu hiện ở ba khía cạnh chủ yếu: là hệ thống các định chế, các giá trị, chuẩn mực hợp thành những nguyên tắc tổ chức
và phương thức vận hành của một chế độ chính trị; là cơ sở chính trị - xã hội quy định tính chất, nội dung của chế độ xã hội nhằm bảo vệ quyền lực và lợi ích của giai cấp cầm quyền; là hình thức thể hiện các thành tố của hệ thống chính trị thuộc thượng tầng kiến trúc.1
Nói tóm lại, thể chế chính trị được hiểu chính là bộ máy tổ chức của nhà nước, là hình thức chế độ mà nhà nước lựa chọn để xây dựng thông qua những quy định, điều luật và thông qua nó để điều chỉnh, quản lý xã hội Mỗi quốc gia
sẽ có một thể chế riêng và được quy định trong văn bản pháp luật có giá trị pháp
lý cao nhất ở quốc gia đó là Hiến pháp
Để xác định thể chế chính trị của một quốc gia cần dựa theo các đặc điểm của mô hình thể chế đó Bài viết sau đây sẽ chứng minh cho luận điểm: Nhật Bản là một quốc gia theo Thể chế Nghị viện
(1) Nguyên tắc “hợp nhất quyền lực”: Quyền lực tập trung ở nghị viện
Vào năm 1890, Nghị viện đầu tiên của Đế quốc Nhật Bản được thành lập theo bản Hiến pháp Minh Trị , bao gồm 2 viện là Viện Quý tộc và Viện Dân2
biểu Các thành viên của Viện Quý tộc là những người trong Hoàng tộc, giới quý tộc, các nhà đại tư sản và những người được Thiên hoàng bổ nhiệm Viện Dân biểu có các thành viên là những người đàn ông từ 25 tuổi trở lên được lựa chọn qua các cuộc tuyển cử và có khả năng đóng các khoản thuế thu nhập cá nhân
1 GS, TS Phạm Quang Minh (2019), Thể chế chính trị thế giới, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.27
2 Có tên khác là Hiến pháp Đại Nhật Bản, ban hành ngày 11/2/1889
2
Trang 3Sau Thế chiến II, Quốc hội Nhật Bản đã họp và cho ra đời bản Hiến pháp mới vào ngày 3/11/1946 Bản Hiến pháp bắt đầu có hiệu lực từ ngày 3/5/1947 gồm 11 chương với 103 Điều khoản, theo đó khẳng định tại Điều 41: “Quốc hội
là cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, và cũng là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp” 3
Nghị viện Nhật bản (Diet) bao gồm Thượng viện (Tham nghị viện) và Hạ viện (Chúng nghị viện) Số lượng nghị sĩ theo quy định của Hạ viện là 475 người, nhiệm kỳ của nghị sĩ là 4 năm Số lượng nghị sĩ theo quy định của Thượng viện là 242 người, nhiệm kỳ là 6 năm, cứ 3 năm thì bầu lại một nửa số nghị sĩ Cả hai viện đều được cấu thành được tạo thành bởi các đại diện đại4
biểu cho nhân dân với chức năng khác nhau: Hạ viện đại diện cho ý kiến và nguyện vọng của quần chúng nhân dân; Thượng viện đảm nhiệm giám sát quyền lực và phán quyết của Hạ viện Trong một số trường hợp đặc biệt, quyết định của Hạ viện sẽ cao hơn quyết định của Thượng viện
Hiến pháp Nhật Bản đã tuyên bố rằng quyền lực thuộc về nhân dân, Nhật hoàng chỉ còn là biểu tượng của quốc gia, đóng vai trò nhất định trong bộ mặt ngoại giao của đất nước và không còn quyền lực trực tiếp liên quan đến Chính phủ; đồng thời khẳng định vai trò của Nghị viện trong việc quyết định các vấn
đề quan trọng như thông qua ngân sách quốc gia hàng năm theo đệ trình của Chính phủ, có quyền phê chuẩn các điều ước quốc tế, kiến nghị sửa đổi Hiến pháp…
Như vậy, Nghị viện Nhật Bản đảm nhiệm vai trò thực thi và giám sát quyền lực ở đất nước này
(2) Nhật hoàng giữ quyền lực mang tính hình thức (dignified) và Chính phủ giữ quyền lực thực chất (efficient)
3 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.124
4 Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (2016), Báo cáo nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của văn phòng Quốc hội, tr15
3
Trang 4Về thực quyền, điều 65 Hiến pháp quy định rõ: “Nội các là cơ quan nắm giữ quyền hành pháp” Hay nói cách khác, quyền hành pháp của Nhật Bản được5
giao cho Văn phòng Nội các do Thủ tướng đứng đầu và 11 Bộ trưởng theo quy định của Hiến pháp Trong đó, Thủ tướng được Quốc hội bổ nhiệm trong số các thành viên của Quốc hội, có thể là thành viên của Hạ viện hoặc Thượng viện Thủ tướng có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm các Bộ trưởng Thủ tướng làm việc6
theo chế độ thủ trưởng, chịu trách nhiệm trước Quốc hội Bộ trưởng là thành viên của Chính phủ, do Thủ tướng chỉ định
Theo đó, Nội các là vai trò trung tâm trong chính trị Nhật Bản Cơ quan này
có chức năng áp dụng pháp luật do Quốc hội ban hành vào đời sống của nhân dân một cách chủ động và tích cực Ngoài ra, Nội các còn đóng vai trò chỉ huy, giám sát các cơ quan hành chính, mà đứng đầu là các Bộ trưởng - những thành viên của Chính phủ
Ngoài ra, cá nhân Thủ tướng - người đứng đầu Nội các còn có trách nhiệm
đệ trình các dự luật lên Quốc hội chờ phê duyệt, báo cáo các vấn đề đối nội và đối ngoại của quốc gia, trực tiếp giám sát các nhánh hành chính Thủ tướng còn
có quyền giải tán Hạ viện
Về hình thức, Nhật hoàng đóng vai trò như người đứng đầu quốc gia trên danh nghĩa Thiên hoàng được xem như là biểu tượng của Nhật Bản và không còn nắm giữ những quyền lực quan trọng trên thực tế nữa Tuy vậy, Nhật hoàng vẫn có một số vai trò nhất định trong một số vấn đề như bổ nhiệm Thủ tướng Chính phủ theo chỉ định của Quốc hội, bổ nhiệm Chánh án Tòa án tối cao theo chỉ định của nội các, tiến hành các nghi lễ…Thiên Hoàng hiện nay đóng chức năng như đại sứ văn hóa và ngoại giao Ngài thường tham dự những lễ hội truyền thống của Nhật và tiến hành nhiều cuộc viếng thăm các vị lãnh đạo của quốc gia khác tuy nhiên không nhằm mục đích chính trị
5 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.129
6 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.129
4
Trang 5Tóm lại, ở Nhật Bản, thực quyền hành pháp nằm trong tay Nội các trong đó Thủ tướng có vai trò quyết định nhất còn Thiên hoàng chỉ có quyền lực trên trên mặt hình thức
(3) Người đứng đầu Nhà nước bổ nhiệm người đứng đầu chính phủ theo chỉ định của Quốc hội
Nhật Bản là một quốc gia theo chế độ quân chủ lập hiến vì vậy ở nước này vẫn tồn tại ngôi vua hay còn gọi là Nhật hoàng Trên thực tế, ngài không có thực quyền trong việc đưa ra những quyết định quan trọng đối với vận mệnh đất nước
và chỉ đóng vai trò như một đại sứ văn hóa của Nhật Bản Theo đó, việc chỉ định Thủ tướng cũng là do Quốc hội trực tiếp bầu cử và thông qua Tuy vậy, sự công nhận của Nhật hoàng với Thủ tướng là một bước quan trọng trong việc công khai đến toàn bộ người dân Nhật Bản về vai trò của người đứng đầu chính phủ Việc ra mắt Nhật hoàng cũng là một nghi lễ không thể thiếu khi mỗi một đời Thủ tướng mới lên nắm quyền
(4) Người đứng đầu chính phủ bổ nhiệm các bộ trưởng
Thủ tướng đóng vai trò là người đứng đầu chính phủ có nhiệm kỳ 4 năm Người được Quốc hội bầu làm Thủ tướng Nhật Bản sẽ nắm giữ trong tay quyền lực chính trị cao nhất trong Nội các Ngoài những nhiệm vụ như đệ trình các dự luật lên Quốc hội chờ phê duyệt, báo cáo các vấn đề đối nội và đối ngoại của quốc gia, trực tiếp giám sát các nhánh hành chính, chịu trách nhiệm trực tiếp trước Quốc hội… thì Thủ tướng Nhật Bản cũng có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm các Bộ trưởng
Sau khi lên nắm quyền, Thủ tướng mới có thể bổ nhiệm bất kì nghị sĩ nào trong Quốc hội, miễn là không phải người của Hoàng thất vào bộ máy giúp việc đắc lực của mình Ví dụ, ngay sau khi trở thành Thủ tướng thứ 100 của Nhật Bản, ông Fumio Kishida đã công bố các thành phần Nội các mới, có thể kể đến như ông Hirokazu Matsuno được bổ nhiệm trở thành Chánh Văn phòng Nội các, đây là vị trí quan trọng thứ hài trong Nội các; Bộ trưởng Ngoại giao Toshimitsu Motegi; Bộ trưởng Quốc phòng Nobuo Kishi, Bộ trưởng An ninh Kinh tế Takayuki Kobayashi; Bộ trưởng Nội vụ và Truyền thông Yasushi Kanek Ngoài
5
Trang 6ra, Bộ trưởng đang trong nhiệm kỳ thì không thể bị truy tố nếu không có sự cho phép của Thủ tướng.7
(5) Các Bộ trưởng Nhật Bản thường là nghị sĩ Quốc hội
Điều 68 Hiến pháp Nhật Bản có nêu rõ: “Đa số Bộ trưởng phải là người được tuyển chọn từ các nghị viên Quốc hội” Hay mặt khác, những người được8
Thủ tướng mới bổ nhiệm nắm giữ các chức vụ Bộ trưởng phải là nghị sĩ Quốc hội và là dân thường, không nằm trong Hoàng thất
(6) Chính phủ là một tập thể, chịu trách nhiệm trước Quốc hội
Điều 66 trong Hiến pháp nêu rõ: “Nội các bao gồm Thủ tướng, là người đứng đầu Nội các và các Bộ trưởng theo quy định của pháp luật Nội các phải chịu trách nhiệm tập thể trước Quốc hội trong quá trình thực thi quyền hành pháp”9 Ngoài ra, điều 73 cũng quy định: “Ngoài các chức năng hành chính thông thường khác, Nội các có các chức năng như sau: Thi hành pháp luật một cách trung thực, quản lí nhà nước; Quản lí các chính sách ngoại giao; Kí kết hiệp ước, nhưng phải có sự phê chuẩn của Quốc hội; Quản lí các dịch vụ công theo các tiêu chuẩn được pháp luật quy định; Dự toán ngân sách để đệ trình Quốc hội; Ban hành sắc lệnh để thi hành hiến pháp và đạo luật, tuy nhiên không thể quy định những quy tắc hình sự nếu không được uỷ quyền theo quy định của pháp luật; và Quyết định ân xá, giảm tội, miễn tội, khôi phục quyền công dân” 10
Nội các phải chịu trách nhiệm thi hành tất cả các chức năng trên và chịu trách nhiệm trước Quốc hội nếu xảy ra sai phạm
Mặt khác, Nội các là một tập thể Hiếp pháp có quy định: “Nếu Hạ nghị viện thông qua nghị quyết bỏ phiếu bất tín nhiệm hoặc phủ quyết nghị quyết tín nhiệm, Nội các sẽ phải đệ đơn từ chức, trừ trường hợp Hạ nghị viện bị giải tán
7 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.131
8 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.129
9 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.129
10 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.130
6
Trang 7trong vòng 10 ngày” ; “Nội các phải từ chức khi vị trí của Thủ tướng bị khuyết11
hoặc phải từ chức vào thời điểm Quốc hội triệu tập phiên họp đầu tiên sau cuộc tổng tuyển cử Hạ nghị viện” Điều này có nghĩa là nếu ở 1 trong 2 trường hợp12
trên, toàn bộ Nội các sẽ đều bị giải tán không phân biệt chức vụ Vì vậy, các thành viên Nội các phải phối hợp làm việc với nhau một cách cẩn trọng và trách nhiệm, tránh để xảy ra sai sót
(7) Chính phủ chịu trách nhiệm gián tiếp trước cử tri
Hiến pháp Nhật Bản đã nêu rõ, quyền lực thuộc về nhân dân, chính phủ chỉ đóng vai trò thực thi quyền lực trực tiếp Hay nói cách khác, mỗi một Chính phủ khi lên nắm quyền, ngoài việc cần chịu trách nhiệm trước Quốc hội với những hành động của mình thì còn phải chịu trách nhiệm trước người dân của họ Như đã đề cập ở trên, Hạ viện và Thượng viện đều do người dân trực tiếp bầu
cử, vì vậy có thể nói các nghị sĩ của hai Viện chính là đại diện của người dân, chịu trách nhiệm đưa ra những quyết định và thực hiện các hành động đáp ứng các quyền lợi mà nhân dân xứng đáng được hưởng, hướng tới mục đích chung là xây dựng một cuộc sống tốt đẹp và một đất nước vững mạnh Mặt khác, Hạ viện
có quyền giải tán Nội các bằng một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm hoặc từ chối bỏ phiếu Nội các, một khi một trong hai trường hợp này xảy ra thì toàn bộ Nội các, bao gồm cả Thủ tướng phải từ chức Điều này đã chứng minh được rằng ở Nhật Bản, các nghị sĩ của Hạ viện và Thượng viện được tín nhiệm với vai trò là đưa
ra các quyết định trực tiếp với chính phủ và gián tiếp thay mặt cho nhân dân hay nói cách khác, chính phủ phải chịu trách nhiệm gián tiếp trước cử tri với các quyết định của mình
(8) Người đứng đầu chính phủ có thể đề nghị với người đứng đầu Nhà nước
để giải tán Quốc hội
Tuy Hạ viện có quyền giải tán Nội các thông qua việc bỏ bất tín nhiệm hoặc
từ chối bỏ phiếu chính phủ, nhưng ngược lại, Thủ tướng - người đứng đầu nội
11 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.130
12 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.130
7
Trang 8các cũng có quyền đề nghị với Nhật hoàng giải tán Hạ viện thông qua việc ban
bố tình trạng khẩn cấp
Theo điều 7 Hiến pháp, Nhật hoàng dưới sự đồng ý của Nội các có thể tuyên
bố giải tán Hạ viện Điều này đã chứng minh dù không có thực quyền quyết13
định nhưng Nhật hoàng vẫn đóng vai trò nhất định trong các vấn đề quan trọng như giải tán Quốc hội Ngoài ra, Thủ tướng cũng có quyền tự tuyên bố giải tán
Hạ viện Điều này được thể hiện gần nhất là vào ngày 14/10 mới đây, tân Thủ tướng Fumio Kishida đã tuyên bố giải tán Hạ viện, mở đường cho cuộc tổng tuyển cử ngày 31/10
Kết luận: Thông qua việc phân tích dựa trên 8 đặc điểm của Thể chế Nghị viện,
có thể khẳng định được Nhật Bản là một quốc gia theo mô hình Thể chế Nghị viện, cụ thể là Nghị viện lưỡng viện
Câu 2: Trong 3 mô hình thể chế, bạn thích mô hình Thể chế nào nhất? Vì sao?
Trong 3 thể chế chính trị: Nghị viện, Tống thống và Bán tổng thống, mô hình nào cũng có những ưu nhược điểm riêng khó có thể so sánh Chúng ta chỉ có thể xem xét mức độ phù hợp của từng thể chế đối với từng quốc gia mà thôi Nếu đứng trên lập trường một người điều hành nhà nước, tôi sẽ muốn đất nước của mình đi theo Thể chế Nghị viện, cụ thể là Nghị viện lưỡng viện Tôi đưa ra
2 luận điểm để chứng minh cho ý kiến của mình như sau:
(1) Quyền lực được phân chia theo nguyên tắc kiểm soát và cân bằng, giảm khả năng tập trung quyền lực quá lớn vào một cá nhân hay cơ quan nào đó.
Ở Thể chế Nghị viện, khi một chính phủ mới được thành lập dựa trên kết quả bầu cử cuối cùng thì các vị trí từ Thủ tướng, các Bộ trưởng cho đến các cấp thấp hơn thuộc chính phủ đều sẽ đảm nhiệm vai trò quyền lực khác nhau dù có bị chi phối bởi vị trí có quyền lực nhất là Thủ tướng Bởi trên thực tế, không giống với Thể chế Tổng thống, khi Tổng thống mới đắc cử thì người đó sẽ nắm toàn bộ
13 Trung tâm Thông tin thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội (2009), Tuyển tập
Hiến pháp một số nước trên thế giới, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr.118
8
Trang 9quyền hành pháp và có quyền phủ quyết, được phép đưa ra các quyết định quan trọng sau khi được lưỡng viện thông qua, mặt khác, Tổng thống cũng không cần
đa số phiếu để tại vị và chỉ mất chức khi phạm trọng tội hoặc qua đời; ở Thể chế Nghị viện, Thủ tướng không phải là người duy nhất nắm tất cả quyền hành pháp Mặt khác, Thủ tướng cần dựa vào sức mạnh nội bộ của Hạ viện để giữ vững quyền lực và hoàn toàn có thể bị mất chức khi mất đa số phiếu ủng hộ ở
Hạ viện Chính vì lẽ đó, sự hợp tác và liên minh là không thể thiếu trong Thể chế Nghị viện bởi sự tồn vong chính trị của họ tuỳ thuộc vào việc có hợp tác được với nhiều bên hay không Một ví dụ điển hình của điều này có thể kể đến nước Đức Trong cuộc bầu cử liên bang vào tháng 9 năm 2013, liên minh CDU-CSU của Thủ tướng Angela Merkel đã giành được chiến thắng ấn tượng, với gần
42 phần trăm số phiếu bầu và chiếm đến gần 50% số ghế trong Quốc hội Tuy nhiên, vì đối tác liên minh - Đảng Dân chủ Tự do FDP có tỷ lệ đại diện dưới ngưỡng 5% nên bà Merkel phải đối mặt với viễn cảnh thành lập chính phủ với SDP hoặc Đảng Xanh Cuối cùng sau hơn hai tháng đàm phán, bà Merkel đã đạt được thoả thuận với SDP để thành lập một chính phủ liên minh lớn khác Vào ngày 17 tháng 12, bà trở thành thủ tướng ba lần thứ ba của Đức sau Konrad Adenauer và Kohl
(2) Hạn chế những biến động chính trị dẫn đến sự sụp đổ các chế độ cầm quyền
Bruce Ackerman cho rằng Thể chế Nghị Viện giúp các quốc gia hạn chế14
những biến động chính trị dẫn đến sự sụp đổ các chế độ cầm quyền Ông chỉ ra rằng kể từ Thế chiến thứ 2, nhiều quốc gia theo Thể chế Nghị viện đã chuyển đổi thành công sang dân chủ, ví dụ Bhutan, Albania, Ấn Độ Ngược lại, rất nhiều các nước theo chế độ Tổng thống đã xảy ra các biến động về chính trị lớn,
ví dụ như đảo chính, mới có thể chuyển đổi thành công sang nền dân chủ Theo Bruce Ackerman, có ba mươi quốc gia đã thử nghiệm hệ thống kiểm soát và cân
14 Bruce Ackerman (1943) là giáo sư Luật và Khoa học Chính trị tại Đại học Yale Ông đã có nhiều đóng góp trong nghiên cứu về lịch sử lập hiến Hoa Kỳ và trong lĩnh vực luật hiến pháp so sánh
9
Trang 10bằng (check and balance) quyền lực kiểu Mỹ, và tất cả những nước này đều phải trải qua cơn ác mộng chính biến nặng nề
Kết luận: Phía trên đây là 2 luận điểm tôi đưa ra để bảo vệ cho quan điểm của
mình là muốn đất nước đi theo Thể chế Nghị viện nếu buộc phải chọn giữa 3 mô hình thể chế Một lần nữa tôi muốn khẳng định, cả 3 mô hình này đều có những
ưu nhược điểm khác nhau và phù hợp với đặc điểm phát triển của từng nhà nước khác nhau Vì vậy, việc đặt lên bàn cân để so sánh là điều không hề dễ dàng./
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (2015), Báo cáo nghiên cứu về tổ chức và
hoạt động của Văn phòng Quốc hội, Hà Nội.
2 Nguyễn Sĩ Dũng (2012), Mô hình tổ chức và hoạt động nghị viện của các
nước trên thế giới, Hà Nội
3 Vũ Thị Hương Giang, “So sánh Chế độ Tổng thống và Chế độ Đại nghị”,
Nghiên cứu quốc tế,
http://nghiencuuquocte.org/2013/12/08/93-so-sanh-che-do-tong-thong-voi-che-do-dai-nghi/ (truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2021)
4 Phan Tuấn Ly, “Tổ chức bộ máy tam quyền phân lập ở Nhật Bản và một vài
giá trị về dân chủ”, Tạp chí Công thương,
http://tapchicongthuong.vn/bai- viet/to-chuc-bo-may-tam-quyen-phan-lap-o-nhat-ban-va-mot-vai-gia-tri-ve-dan-chu-73392.html (truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2021)
5 Phạm Quang Minh (2019), Giáo trình Thể chế chính trị thế giới, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
6 Hồng Thanh, “Ông Fumio Kishida làm Thủ tướng thứ 100 của Nhật Bản”,
Báo Điện tử nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam,
https://baochinhphu.vn/Quocte/Ong-Fumio-Kishida-lam-Thu-tuong-thu-100-cua-Nhat-Ban/448565.vgp,(truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2021)
7 Phạm Hồng Thái, “Bộ máy tổ chức của hệ thống chính trị ở Nhật Bản”, Trang
Thông tin điện tử Hội đồng Lý luận Trung ương, http://hdll.vn/vi/thong-tin-ly-
luan -thuc-tien/bo-may-to-chuc-cua-he-thong-chinh-tri-o-nhat-ban %E2%80%8B.html, (truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2021)
10