Đề 1 con sông Đà hung bạo “Hùng vĩ của sông Đà không chỉ có thác đá rút lên cái gậy đánh phèn” “Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, là người sinh ra để tôn thờ Nghệ Thuật với 2 chữ viết ho.
Trang 1Đề 1: con sông Đà hung bạo: “Hùng vĩ của sông Đà không chỉ có thác đá… rút lên cái gậy đánh phèn”
“Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, là người sinh ra để tôn thờ Nghệ Thuật với 2 chữ viết hoa” Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã ngợi ca Nguyễn Tuân như thế Nếu như các nhà văn cùng thời đi sâu vào cái nhiễu nhương, xô bồ của cuộc sống thì Nguyễn Tuân vẫn miệt mài trên hành trình đi tìm cái đẹp
ẩn sâu trong con người, trong nền văn hoá ngàn đời của dân tộc, trong cảnh sắc của thiên nhiên đất nước Trong hành trình thực hiện sứ mệnh cao cả ấy, Nguyễn Tuân đã sáng tạo nên biết bao trang viết in đậm dấu ấn phong cách tài hoa, uyên bác của nhà văn Trong đó có tuỳ bút tiêu biểu “Người lái đò sông Đà”, một tác phẩm đã góp phần đưa Nguyễn Tuân lên vị trí “tùy bút gia” của văn xuôi hiện đại Việt Nam Trong thiên tùy bút xuất sắc này, ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng sông Đà thành một tuyệt tác của tạo hoá Cảm nhận hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta sẽ thấy rõ hơn nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân: “Hùng vĩ của sông Đà không chỉ có thác đá… rút lên cái gậy đánh phèn”
Tuỳ bút “Người lái đò sông Đà” là một trong những tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Tuân Được in trong tập Sông Đà (1960), tác phẩm nghệ thuật đẹp đẽ mà nhà văn đã thu hoạch được trong chuyến đi gian khổ
và hào hứng tới miền Tây Bắc rộng lớn, xa xôi để tìm kiếm chất vàng của thiên nhiên cùng “thứ vàng 10
đã qua thử lửa” ở tâm hồn những con người lao động bình dị, vô danh Tuỳ bút này đã cho ta nhận ra diện mạo mới mẻ của nhà văn Nguyên Tuân “xê dịch” không phải để cho khuây cảm giác “thiếu quê hương”
mà là khát khao được hòa nhịp với đất nước và cuộc đời “Người lái đò sông Đà” là một áng văn đẹp được làm nên từ tình yêu đất nước say đắm, thiết tha của một con người muốn dùng văn chương để ca ngợi vẻ đẹp vừa kỳ vĩ, hào hùng, vừa trữ tình, thơ mộng của thiên nhiên và nhất là của con người lao động bình dị ở Tây Bắc Nét tư tưởng chủ đề ấy được thể hiện tập trung ở hình tượng sông Đà trong đoạn trích này thuộc phần đầu tác phẩm Đến với sông Đà, người nghệ sĩ Nguyễn Tuân không chỉ thưởng ngoạn dòng sông như một dòng chảy tự nhiên mà trong cái nhìn phát hiện của nhà văn, sông Đà như một sinh thể có hồn và 2 nét tính cách trái ngược là hung bạo và trữ tình Ở đoạn trích này, ngòi bút tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân đã làm sống dậy vẻ đẹp hùng vĩ và nét tính cách dữ dằn, hung bạo của Đà giang ở khúc thượng nguồn
Sông Đà trong cái nhìn đắm say của nhà văn Nguyễn Tuân mang vẻ đẹp thật hùng vĩ Sự hùng vĩ của sông Đà trước hết là ở địa thế hiểm trở với cảnh đá bờ sông dựng vách thành Hình ảnh “đá bờ sông dựng vách thành” không chỉ thể hiện sự hùng vĩ, vững chãi thâm nghiêm mà còn hé mở sức mạnh bí ẩn đầy đe doạ của vách núi như thành cao, vực thẳm như hào sâu ở 2 bên bờ sông Đà Nhà văn đã khơi sâu vào tưởng tượng và cảm giác để giúp người đọc hình dung một cách cụ thể cái hẹp của lòng sông và cái cao của vách đá Không dừng lại ở một so sánh, đo độ hẹp của lòng sông bằng bước nhảy của con nai, con hổ
“đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách”, nhà văn còn đưa ra một so sánh đầy ấn tượng
“Có vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu” Động từ “chẹt” và hình ảnh so sánh “cái yết hầu” đã đem đến ấn tượng mãnh liệt về độ hẹp của lòng sông khi bị vách đá chèn ép tới nghẹt thở
Miêu tả thế giới sự vật thông qua cảm giác là một nét rất quen thuộc trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân Nét đặc sắc ấy được thể hiện ở phát hiện của nhà văn về sự tương phản của cảm giác khi
“ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa nào trên tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện” Đặc
Trang 2biệt, cách miêu tả của Nguyễn Tuân đã tạo ra ấn tượng rất mạnh khi lấy hè phố để miêu tả mặt sông, lấy nhà cao để gợi tả từ ngoài vào khúc sông có đá hun hút dựng vách thành Vẻ đẹp hùng vĩ của Đà giang còn được Nguyễn Tuân tô đậm thêm bằng cảnh sóng nước sông Đà “Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng, dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm”
Câu văn với tiết tấu nhanh, dồn dập kết hợp với các thanh sắc và những từ ngữ điệp nối tiếp nhau đã tái hiện sinh động quần thể những sức mạnh thiên nhiên dữ dội nhất của nước, của sóng, gió và đá sông Đà Trong đó cuồn cuộn những con sóng dữ vút lên, chồm lên nhau, trùng điệp trên mặt ghềnh Lối viết tăng cấp mãi của Nguyễn Tuân “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió” in dấu sự công phu của nhà
văn lên từng con chữ Theo dòng văn Nguyễn Tuân, người đọc được chiêm ngưỡng một khung cảnh sông nước thật hùng vĩ và tráng lệ Nước sông Đà, đá sông Đà, sóng gió sông Đà cùng cộng hưởng, thanh viện cho nhau như muốn bay lên chiếm lĩnh cả bầu trời
Không chỉ mang vẻ đẹp hùng vĩ, sông Đà trên trang viết của Nguyễn Tuân còn có tính cách thật hung bạo Nguyễn Tuân gọi sông Đà ở khúc thượng nguồn với thác lũ, đá ngầm và vực xoáy là dòng hung bạo Sông Đà, con ác quỷ, kẻ thù số một của con người, toả ra nhiều chiều hung hãn trong cái nhìn phát hiện của nhà văn Viết về sự dữ dội, hung bạo của Đà giang, Nguyễn Tuân đã dựng lên một bức tranh chân thực, đã tung ra nhiều chi tiết đắt giá, đã sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật để quyết 1 phen thi tài với tạo hoá Tính cách hung bạo của Đà giang được hé mở ở ngay chi tiết nhà văn miêu tả cảnh sóng nước sông
Đà “cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò sông Đà nào tóm được qua đấy” Từ láy “gùn ghè” và hình ảnh nhân hoá, so sánh “như đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò sông Đà nào tóm được qua đấy” đã thể hiện sinh động sự hung hãn, lì lợm và cuồng bạo của dòng sông
“Nợ xuýt” là nợ không có vẫn đòi, là đòi người không mắc nợ với mình một cách vô lý, không đòi bằng tiền, mà đòi bằng mạng sống của con người Với từ “nợ xuýt”, Nguyễn Tuân đã đóng góp thêm vào từ điển Tiếng Việt một từ thật mới mẻ, độc đáo
Sự dữ dằn, hung bạo của Đà giang được thể hiện ấn tượng nhất ở những “cái hút nước” ở quãng Tà Mường Vát Một loạt những so sánh độc đáo khiến cái hút nước hiện lên thật sống động Cái hút nước hiện ra trong hình ảnh “một cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu”, trong âm thanh
“thở và kêu như cái cống bị sặc”, trong hình ảnh và âm thanh “những cái giếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào” Những chi tiết nghệ thuật đắt giá ấy đem đến cảm nhận những cái hút nước ở quãng
Tà Mường Vát như một con quái vật đang trong cơn giận dữ khủng khiếp Đặc biệt, hình ảnh liên tưởng đến “quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực” đã giúp người đọc dễ dàng hình dung ra cảm giác hãi hùng nếu phải đi thuyền men gần những cái hút nước đáng sợ Nguyễn Tuân còn tạo ra một giả tưởng ly kỳ dẫn
dụ người đọc vào trò chơi cảm giác, kéo họ xuống tận đáy hút nước xoáy tít, sâu hoắm cùng một anh bạn quay phim táo tợn Hút nước vì thế đã được miêu tả bằng thủ pháp điện ảnh, hất ngược từ dưới lên một cách sống động, truyền cảm từ hình khối của một “thành giếng xây toàn bằng nước” cho đến màu sắc
“nước sông xanh ve một áng thuỷ tình khối đúc dày”, và thậm chí cả cảm giác sợ hãi rất chân thực của con người khi trong lòng một “khối pha lê xanh như sắp vỡ tan” có thể ụp vào người bất cứ lúc nào, khi
“đang lấy gân ngồi giữ chặt ghế như ghì lấy mép một chiếc là rừng bị vứt vào một cái cốc pha lê nước khổng lồ vừa rút lên cái gậy đánh phèn”
Nhà văn Nguyễn Tuân đã phát huy trí tưởng tượng phong phú khi hình dung ra những bè gỗ rừng
“nghênh ngang vô ý”, đã bị “lôi tuột xuống” đáy hút nước, hay một cái thuyền nào đó “bị cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến đi, bị dìm và đi ngầm dưới lòng sông…rồi tan xác
Trang 3ở khuỷnh sông dưới” Như vậy, trong cái nhìn của Nguyễn Tuân, những cái bẫy chết người cho con thuyền nào dám mon men qua đây Đó chính là tâm địa hiểm ác của Đà giang, là biểu hiện cho tính cách hung bạo của dòng sông
Trong đoạn trích, hình tượng sông Đà đã được Nguyễn Tuân thể hiện thành công bằng nhiều nét nghệ thuật đặc sắc, mang đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn Về tính cách hung bạo của
Đà giang, từ xa xưa, ông cha ta đã diễn tả bằng biểu tượng Sơn Tinh-Thuỷ Tinh “Núi cao sông hãy còn dài-Năm năm báo oán đời đời đánh ghen” Nhưng Nguyễn Tuân không dùng lối huyền thoại như thế Nhà văn đã dựng lên những bức tranh chân thực về cảnh tượng hùng vĩ và dữ dội của sông Đà khiến người đọc phải rùng mình, sởn gáy như đứng trước cảnh thực Nguyễn Tuân đã tung ra bao nhiêu liên tưởng, nhân hoá, so sánh táo bạo, đắt giá bao nhiêu từ ngữ gân guốc, sắc cạnh, vừa mới lạ vừa giàu giá trị tạo hình, bao nhiêu câu văn có tiết tấu gay gắt, mạnh, dồn dập và đặc biệt nhà văn đã vận dụng tri thức của rất
nhiều lĩnh vực như: địa lý, quân sự, võ thuật, điện ảnh Bởi vậy sông Đà sôi sục trong dòng chảy văn chương, ào ạt trong dòng chảy chữ nghĩa của Nguyễn Tuân Tất cả những đặc sắc nghệ thuật ấy đã góp
phần làm bật lên vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ và sự dữ dội, hung bạo của Đà giang Miêu tả sông Đà như thế
là nhà văn Nguyễn Tuân muốn nhấn mạnh những thử thách ghê gớm của thiên nhiên đối với con người nhằm tôn vinh sức mạnh và tài năng của con người lao động vùng núi cao Tây Bắc
Qua hình tượng sông Đà, ta đã thấy rõ hơn nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo, vì vậy nó đòi hỏi người sáng tác phải có phong cách nổi bật, tức là
có nét riêng, mới lạ thể hiện trong sáng tác của mình Là một nghệ sĩ lớn, Nguyễn Tuân đã in dấu ấn trên văn bản bởi một phong cách nghệ thuật độc đáo mang đậm chất Nguyễn Trong tuỳ bút “ Người lái đò Sông Đà”, qua hình tượng dòng sông, người đọc bị lôi cuốn bởi một phong cách nghệ thuật độc đáo được thể hiện ở sự uyên bác và tài hoa Sự uyên bác trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân được thể hiện ở vốn kiến thức sâu rộng về nhiều lĩnh vực và khả năng liên tưởng độc đáo Nếu khi miêu tả sự hùng
vĩ, dữ dằn, hung bạo của sông Đà, Nguyễn Tuân vận dụng rất nhiều kiến thức trong và ngoài ngành nghệ thuật như quân sự, võ thuật, điện ảnh, âm nhạc để khiến con người phải dậy sóng, dậy gió thì khi khám phá vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang, bao nhiêu hiểu biết về hội hoạ, lịch sử, địa lí lại ùa về trên trang văn của Nguyễn Tuân Sự uyên bác của cái tôi Nguyễn Tuân giúp dòng sông hiện lên ở nhiều góc
độ và vẻ đẹp khác nhau; đồng thời khiến tuỳ bút như một công trình khảo cứu công phu ghi dấu sự lao động miệt mài của nhà văn Chất tài hoa trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân được thể hiện ở cảm hứng mãnh liệt với những gì gây cảm giác mạnh, gây ấn tượng sâu đậm, độc đáo Bởi vậy, sông Đà trên trang viết của Nguyễn Tuân khi dữ dội thì tới mức khủng khiếp như một con ác quỷ nhưng khi trữ tình, thơ mộng thì lại đẹp tới mức tuyệt mĩ Tiếp cận sự vật ở phương diện văn hóa thẩm mĩ là một nét tài hoa, độc đáo của ngòi bút Nguyễn Tuân Đặc biệt, NT nổi tiếng với cách hành văn cầu kỳ và độc đáo Nhà văn công phu đến mức khổ hạnh trong việc sáng tạo ngôn từ, kiến tạo câu văn Đây chính là một nét rất riêng trong phong cách nghệ thuật của NT Ngôn ngữ tiếng việt qua ngòi bút tài hoa của NT như 1 khối vuông rubic biến hóa khôn lường Nếu khi miêu tả dòng sông Đà hung bạo với hút nước, đá ngầm và thạch trận, NT đã tung ra bao nhiêu từ ngữ gân guốc, sắc cạnh với những câu văn mang tiết tấu gắt mạnh, dồn dập thì khi thể hiện vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang, câu văn của Nguyễn Tuân bỗng êm ả, nhịp nhàng, trùng điệp, căng tràn, ngôn ngữ vừa giàu chất tạo hình vừa thấm đẫm chất thơ Đặc biệt, Nguyễn Tuân đã có những so sánh, liên tưởng độc đáo giàu tính mĩ thuật, những hình ảnh, ngôn từ mới lạ như “đòi nợ xuýt”, “đánh hồi lùng”, “trùng vi thạch trận”, “áng có sương”, “con hươu thơ ngộ”, Phong cách nghệ thuật độc đáo đã đưa Nguyễn Tuân lên vị trí cây đại thụ trong nền văn học hiện đại Việt Nam
Trang 4
Bằng những hình ảnh so sánh, nhân hoá táo bạo mà kì thú, qua lối tạo hình ảnh giàu tính mĩ thuật, nhà văn nguyễn Tuân đã khơi dậy được vẻ đẹp hùng vĩ và tính cách hung bạo của Đà giang Trên trang văn mang đậm chất Nguyễn, sông Đà đẹp một cách hùng vĩ, tráng lệ nhưng cx hiểm ác, hung bạo như một con ác quỷ, một thứ kẻ thù số một của con người Phải chăng, nhà văn đã đặt tất cả rung động của lòng mình vào giữa dòng hung bạo để bắt con sông phải dậy sóng, dậy gió trên trang viết của mình Qua hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta không chỉ thấy được nét tài hoa, uyên bác trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân mà còn cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, đất nước thiết tha, sâu nặng của nhà văn
Viết một tùy bút không quá khó nhưng để viết như một sở trường thì chỉ có Nguyễn Tuân Với tuỳ bút
“người lái đò sông Đà”, Nguyễn Tuân xứng đáng được tôn vinh là “tùy bút gia” của văn học hiện đại Việt Nam Trước Nguyễn Tuân, sông Đà đã ngang ngược chảy ngược trong thơ Nguyễn Quang Bích nhưng phải đến tuỳ bút này của Nguyễn Tuân, sông Đà mới được khám phá như một công trình mĩ thuật tuyệt vời của tạo hoá Cảm nhận hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta càng thêm yêu thiên nhiên xứ sở, từ
đó có ý thức giữ gìn và bảo vệ non sông gấm vóc của Tổ quốc
Đề 2: con sông Đà trữ tình: “Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình…rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy.”
“Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, là người sinh ra để tôn thờ Nghệ Thuật với 2 chữ viết hoa” Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã ngợi ca Nguyễn Tuân như thế Nếu như các nhà văn cùng thời đi sâu vào cái nhiễu nhương, xô bồ của cuộc sống thì Nguyễn Tuân vẫn miệt mài trên hành trình đi tìm cái đẹp
ẩn sâu trong con người, trong nền văn hoá ngàn đời của dân tộc, trong cảnh sắc của thiên nhiên đất nước Trong hành trình thực hiện sứ mệnh cao cả ấy, Nguyễn Tuân đã sáng tạo nên biết bao trang viết in đậm dấu ấn phong cách tài hoa, uyên bác của nhà văn Trong đó có tuỳ bút tiêu biểu “Người lái đò sông Đà”, một tác phẩm đã góp phần đưa Nguyễn Tuân lên vị trí “tùy bút gia” của văn xuôi hiện đại Việt Nam Trong thiên tùy bút xuất sắc này, ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng sông Đà thành một tuyệt tác của tạo hoá Cảm nhận hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta sẽ thấy rõ hơn “cái tôi” độc đáo của Nguyễn Tuân: “Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình…rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy.”
Tuỳ bút “Người lái đò sông Đà” là một trong những tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Tuân Được in trong tập Sông Đà (1960), tác phẩm nghệ thuật đẹp đẽ mà nhà văn đã thu hoạch được trong chuyến đi gian khổ
và hào hứng tới miền Tây Bắc rộng lớn, xa xôi để tìm kiếm chất vàng của thiên nhiên cùng “thứ vàng 10
đã qua thử lửa” ở tâm hồn những con người lao động bình dị, vô danh Tuỳ bút này đã cho ta nhận ra diện mạo mới mẻ của nhà văn Nguyên Tuân “xê dịch” không phải để cho khuây cảm giác “thiếu quê hương”
mà là khát khao được hòa nhịp với đất nước và cuộc đời “Người lái đò sông Đà” là một áng văn đẹp được làm nên từ tình yêu đất nước say đắm, thiết tha của một con người muốn dùng văn chương để ca ngợi vẻ đẹp vừa kì vĩ, hào hùng, vừa trữ tình, thơ mộng của thiên nhiên và nhất là của con người lao động bình dị ở Tây Bắc Nét tư tưởng chủ đề ấy được thể hiện tập trung ở hình tượng sông Đà trong đoạn trích này thuộc phần đầu tác phẩm Đến với sông Đà, người nghệ sĩ Nguyễn Tuân không chỉ thưởng ngoạn dòng sông như một dòng chảy tự nhiên mà trong cái nhìn phát hiện của nhà văn, sông Đà như một sinh thể có hồn và 2 nét tính cách trái ngược là hung bạo và trữ tình Ở đoạn trích này, ngòi bút tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân đã làm sống dậy vẻ trữ tình, thơ mộng của Đà giang ở khúc trung lưu, hạ lưu
Trang 5Ở khúc thượng nguồn, sông Đà ác quỷ là thế, ấy vậy mà đến khúc trung lưu, hạ lưu, sông Đà bỗng rùng mình, thoát xác “Dòng sông vặn mình vào một cái bến cát có hang lạnh Sóng thác xèo xèo tan trong trí nhớ Sông nước lại thanh bình “ Dòng hung bạo bỗng thay đổi tâm tính để trở thành dòng thơ mộng trữ tình Viết về vẻ đẹp thơ mộng trữ tình của Đà giang, Nguyễn Tuân không kể, không tả theo lời của người khác mà chính trải nghiệm của bản thân Mỗi lần thưởng ngoạn sông Đà, nhà văn lại phát hiện ra một nét đẹp của dòng sông Khám phá sự vật dưới nhiều góc nhìn là một nét phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân
Từ điểm nhìn trên cao, Nguyễn Tuân phát hiện sông đà mang vẻ đẹp của một mỹ nhân Dòng chảy uốn lượn của con sông khiến Nguyễn Tuân liên tưởng đến áng tóc của người thiếu nữ “ con sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng
hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân “ Câu văn trải dài mênh mang chỉ có một dấu ngắt duy nhất kết hợp với điệp ngữ “ tuôn dài “ và những hình ảnh giàu chất thơ vừa gợi đường nét mềm mại giàu nữ tính, vừa cho người đọc cảm nhận được độ dài bất tận của dòng sông Những thanh bằng liên tiếp ở đầu câu văn như nhân lên vẻ bình lặng, êm đềm của Đà giang ở khúc hạ nguồn Đặc biệt, hình ảnh so sánh "Con Sông Đà tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình” vừa giàu
chất tạo hình vừa thấm đẫm chất thơ Hình ảnh so sánh độc đáo này đã bộc lộ chất đa tình lãng mạn của ngòi bút Nguyễn Tuân Trong cái nhìn say đắm của nhà văn, sông Đà mang vẻ đẹp của một mĩ nhân vừa hiền dịu, xuân sắc vừa duyên dáng, kiêu sa, kiều diễm Hơn thế nữa, vẻ đẹp ấy lại được đặt “giữa mây trời Tây Bắc”, “bung nở” sắc trắng tinh khôi của “hoa ban”, sắc đỏ rực rỡ của “hoa gạo” tháng hai, “giữa cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân,” Vẻ đẹp của Đà giang hài hòa với vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời Tây Bắc đã làm nên một bức tranh sơn thủy hữu tình Vẻ đẹp lãng mạn, tràn căng sức sống của núi rừng Tây Bắc đã tô điểm thêm cho nhan sắc mỹ miều của sông Đà và Đà giang cũng như một tuyệt tác của tạo hóa làm nên linh hồn của mảnh đất này
Câu văn Nguyễn Tuân miêu tả vẻ đẹp của sông Đà gợi liên tưởng đến hai câu thơ trong bài thơ "Dục Thúy sơn" nổi tiếng của Nguyễn Trãi:
"Bóng tháp hình trâm ngọc Gương sông ánh tóc huyền”
Miêu tả vẻ đẹp của sông nước, Nguyễn Trãi dùng hình ảnh “ánh tóc huyền” còn Nguyễn Tuân lại góp vào
từ điển Tiếng Việt một cụm từ mới lạ chưa từng có, đó là “áng tóc trữ tình” Ngôn ngữ văn chương của Nguyễn Tuân thật phong phú và độc lạ Chữ “áng” thường xuất hiện trong áng văn”, “áng thơ”, nhưng Nguyễn Tuân lại dùng để nói về mái tóc đẹp của người thiếu nữ Với hình ảnh “áng tóc trữ tình”, Nguyễn
Tuân đã đóng một dấu triện riêng lên cách nhìn sông Đà, ông đã phổ thơ, phổ nhạc lên vóc dáng của Đà giang, ông đã đem đến cho dòng sông vẻ đẹp của một áng thơ trữ tình làm say đắm lòng người.
Nhìn ngắm Sông Đà từ nhiều thời gian khác nhau, nhà văn Nguyễn Tuân đã phát hiện ra những sắc màu tươi đẹp và đa dạng của màu nước sông Đà Nếu sông Hương trong bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ Ngọc Tường màu nước thay đổi trong ngày "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím" thì sắc nước Sông Đà biến đổi theo mùa Mỗi mùa nước Sông Đà có một sắc diện riêng, một vẻ đẹp riêng Để nhận ra
Đà giang thay đổi theo mùa, chắc chắn Nguyễn Tuân đâu chỉ nhìn ngắm dòng sông ngày một ngày hai,
mà đó hắn phải là sự gắn bó dài lâu, với niềm cảm mến và sự say sưa Nhà văn đã "làm mây mùa xuân
Trang 6bay trên sông Đà, đã “xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống sông Đà" để cảm được hết sự biến ảo của màu nước sông Đà
Sông Đà băng qua bốn mùa nhưng ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân chỉ đậm tô màu nước Đà giang trong hai mùa gợi cảm nhất là mùa xuân và mùa thu Khi Tây Bắc vào xuân, cái rực rỡ của thiên nhiên đất trời biến sông Đà thành "dòng xanh ngọc bích" trong trẻo, tươi mới, lấp lánh đầy sức sống Đặc biệt, nhà văn đã phát hiện ra con sông Đà không chấp nhận màu sắc nhạt nhòa dở đục dở trong như các dòng sông khác “nước Sông Đà không xanh màu xanh canh hến của Sông Gâm sông Lô” Lối so sánh như thế không chỉ là biểu hiện quen thuộc của một nhà văn thích khoe tài hoa, uyên bác mà còn là sự thiên vị của một niềm yêu mến, tự hào dành cho Đà giang Đến mùa thu, nước sông Đà đổi sắc "lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mỗi độ thu về
"Với lối nhân hóa, so sánh độc đáo, Nguyễn Tuân đã trao cho Đà giang tâm trạng, tâm tính của con người
Biện pháp tu từ này không chỉ làm bật lên màu sắc rất đặc trưng của sông Đà mùa thác lũ mà còn thể hiện sức mạnh tiềm tàng ẩn chứa nhiều đe dọa của một dòng sông vẫn "trăm năm báo oán, đời đời đánh ghen" Như vậy, trong cái thơ mộng trữ tình, con sông vẫn ẩn chứa nét hung bạo, dữ dằn
Đặc biệt Nguyễn Tuân còn khẳng định "Chưa hề bao giờ tôi thấy dòng Sông Đà là đen như thực dân Pháp
đã đè ngửa con sông ra đổ mực Tây vào mà gọi bằng một cái tên Tây láo lếu, rồi cứ thế mà phiết vào bản
đồ lai chữ." Với sự khẳng định này, Nguyễn Tuân không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của dòng sông mà còn trực tiếp bày tỏ tình cảm yêu mến đối với Đà giang, niềm tự hào về vẻ đẹp của con sông Tây Bắc, con sông xứ sở
Từ góc nhìn bờ bãi, Nguyễn Tuân đã phát hiện ra sông và mang vẻ đẹp của một “cố nhân”, gợi nhớ đến thế giới Đường thi Để thể hiện sự gợi cảm của dòng sông gần thương xa nhớ, nhà văn đã tạo ra một tình huống đặc biệt cho nỗi nhớ, niềm yêu, cho những bồn chồn, vồ vập Đó là "Chuyến ấy ở rừng đi núi cũng
đã hơi lâu, đã thấy thèm chỗ thoáng.” Cho nên chưa ra tới cửa rừng, nhà văn đã thấy "loang loáng như trẻ con nghịch chiếu gương vào mắt mình rồi bỏ chạy", thấy dòng sông lấp lóa ánh nắng ẩn hiện giữa những
vạt cây mà đã háo hức, đã vội vàng khao khát Liên tưởng đến một trò chơi của trẻ con, Nguyễn Tuân
đã đem đến cho Sông Đà một vẻ đẹp thật hồn nhiên và trong sáng.
Đặc biệt, Nguyễn Tuân cảm nhận cái chất "đằm đằm ấm ấm" thân quen của con sống như là chất thơ ngấm vào từng cảnh sắc thiên nhiên và màu nắng tháng ba trên Sông Đà là “màu nắng tháng ba Đường thi" Liên tưởng này của Nguyễn Tuân đã đem đến cho Sông Đà cái bâng khuâng vời vợi nhớ nhung tỏa
ra từ câu thơ lãng mạn của Lí Bạch: "Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu" Mượn câu thơ ấy, Nguyễn Tuân đã thổi phong vị Đường thi cổ kính vào dòng sông Tây Bắc, với hoa khói mùa xuân huyền ảo, mơ màng, bình yên, thơ mộng Đó vừa là cảnh vừa là tình, cái tình của người nghệ sĩ Nguyễn Tuân dành riêng cho cảnh và người Tây Bắc
Trong niềm vui gặp lại cố nhân, Nguyễn Tuân nhìn sông Đà như một khu vườn cổ tích thần “Bờ Sông Đà, bãi Sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm trên Sông Đà" Vũ điệu của chuồn chuồn, bươm bướm Sông Đà
đã gợi tả thật tinh tế sự phấn khích, hân hoan của tác giả khi lạc vào thế giới thần tiên Đặc biệt, niềm vui của nhà văn khi gặp lại Sông Đà được cụ thể hóa trong những so sánh bất ngờ, thú vị: "Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng" Ba chữ 'nắng giòn tan’ kì diệu đến mức, khi viết ra rồi thì không thể nào "đúng hơn, hay hơn, không để đem bất kì câu
Trang 7từ nào đổi khác đi được." Ta có thể nhìn ra một ánh mắt lấp lánh say mê, một xúc cảm vui tươi chưa từng
có, như thể lần nào gặp mặt, Sông Đà cũng vẫn rất đặc biệt, rất mới mẻ Trong cảm nhận của nhà văn Nguyễn Tuân, Đà giang là người bạn hiền chung thuỷ, điềm tĩnh chờ đợi người đi xa trở về Tình yêu mà Người nghệ sĩ Nguyễn Tuân dành cho Sông Đà, cho cảnh sắc quê hương xứ sở được bộc lộ, bằng một dấu
ấn riêng biệt và đầy cảm xúc
Trong đoạn trích, hình tượng sông Đà đã được Nguyễn Tuân thể hiện thành công bằng nhiều nét nghệ thuật đặc sắc, mang đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn Nếu miêu tả tính cách hung bạo của Đà giang, Nguyễn Tuân đã tung ra bao nhiêu từ ngữ gân guốc, sắc cạnh, bao nhiêu câu văn có tiết tấu gắt, của Nguyễn Tuân bỗng êm ả, nhịp nhàng, ngôn ngữ vừa giàu chất tạo hình, vừa thẫm đẫm chất thơ: và đặc biệt, nhà văn đã vận dụng tri thức của rất nhiều lĩnh vực như hội hoạ, điện ảnh, thơ ca Tất cả những đặc sắc nghệ thuật ấy đã góp phần làm bật lên vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình của Đà giang Trong cái nhìn mang tính phát hiện của nhà văn Nguyễn Tuân, sông Đà mang vẻ đẹp phong phú và biến ảo, được khắc họa bằng tình yêu mãnh liệt của nhà văn dành cho thiên nhiên, xứ xở
Mọi cách tân nghệ thuật chân chính đều bắt đầu từ ý thức khẳng định cái tôi của nhà văn Diện mạo của cái tôi góp phần làm nên phong cách tác giả Là nhà văn có phong cách nghệ thuật độc đáo, văn chương Nguyễn Tuân hấp dẫn người đọc bởi một cái tôi mang đậm chất Nguyễn Trong tùy bút “người lái đò sông Đà”, qua hình tượng dòng sông, người đọc bị lôi cuốn bởi một cái tôi uyên bác, tài hoa Sự uyên bác của cái tôi Nguyễn Tuân được thể hiện ở vốn kiến thức sâu rộng về nhiều lĩnh vực Nếu khi miêu tả sự hùng vĩ, dữ dằn, hung bạo của sông Đà, Nguyễn Tuân vận dụng nhiều kiến thức trong và ngoài ngành nghệ thuật như quân sự, võ thuật, điện ảnh, âm nhạc để khiến con sông phải dậy sóng, dậy gió thì khi khám phá vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang, bao nhiêu hiểu biết về hội hoạ, lịch sử, địa lý lại ùa về trên trang văn của Nguyễn Tuân Sự uyên bác của cái tôi Nguyễn Tuân đã giúp dòng sông hiện lên ở nhiều góc độ và vẻ đẹp khác nhau Cái tôi tài hoa của Nguyễn Tuân được thể hiện ở cảm hứng mãnh liệt với những gì gây cảm giác mạnh, gây ấn tượng sâu đậm, độc đáo Bởi vậy sông Đà trên trang viết của Nguyễn Tuân khi dữ dội thì tới mức khủng khiếp như 1 con quỷ nhưng khi trữ tình, thơ mộng thì lại đẹp tới mức tuyệt mĩ Tiếp cận sự vật ở phương diện văn hóa thẩm mĩ là 1 nét tài hoa, độc đáo của cái tôi Nguyễn Tuân Đặc biệt, cái tôi Nguyễn Tuân rất tài hoa trong việc sử dụng ngôn ngữ tùy bút Ngôn ngữ tiếng Việt qua ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân như 1 khối vuông rubic biến hóa khôn lường Nếu khi miêu tả dòng sông Đà hung bạo với hút nước, đá ngầm và thạch trận, Nguyễn Tuân đã tung ra bao nhiêu
từ ngữ gân guốc, sắc cạnh với những câu văn mang tiết tấu gắt mạnh, dồn dập thì khi thể hiện vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang, câu văn của Nguyễn Tuân bỗng êm ả, nhịp nhàng, trùng điệp, căng tràn, ngôn ngữ vừa giàu chất tạo hình vừa thấm đẫm chất thơ Đặc biệt cái tôi Nguyễn Tuân đã có những so sánh, liên tưởng độc đáo giàu tính mĩ thuật, những hình ảnh, ngôn từ mới lạ như “áng tóc trữ tình”, “màu
đỏ giận dữ”, “màu nắng tháng ba Đường thi”, “con hươu thơ ngộ’’, Không chỉ uyên bác, tài hoa, cái tôi Nguyễn Tuân còn giàu tình yêu thiên nhiên đất nước, nặng lòng với xứ sở
Bằng nhiều góc nhìn, điểm nhìn, Nguyễn Tuân đã khám phá gần như trọn vẹn vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang ở khúc hạ nguồn Nét độc đáo của đoạn trích không chỉ ở chỗ Nguyễn Tuân đã phát hiện ra
vẻ đẹp nữ tính của một dòng sông vốn nổi tiếng hung bạo mà còn chủ yếu ở việc nhà văn đã viết về những điều ấy theo cách riêng của mình Với những hình ảnh ngôn từ mới lạ, với những câu văn căng tràn, trùng điệp mà vẫn nhịp nhàng về âm thanh và nhịp điệu, với những hình ảnh nhân hóa, so sánh táo
Trang 8bạo và kì thú, người nghệ sĩ Nguyễn Tuân đã cho người đọc cảm nhận con sông Đà ở khúc trung lưu, hạ lưu mang vẻ đẹp của một áng thơ trữ tình làm say đắm lòng người
Viết một tùy bút không quá khó nhưng để viết như một sở trường thì chỉ có Nguyễn Tuân Với tuỳ bút
“người lái đò sông Đà”, Nguyễn Tuân xứng đáng được tôn vinh là “tuỳ bút gia” của văn học hiện đại Việt Nam Trước Nguyễn Tuân, sông Đà đã ngang ngược chảy ngược trong thơ Nguyễn Quang Bích nhưng phải đến tuỳ bút này của Nguyễn Tuân, sông Đà mới được khám phá như một công trình mĩ thuật tuyệt vời của tạo hoá Cảm nhận hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta càng thêm yêu thiên nhiên xứ sở, từ
đó có ý thức giữ gìn và bảo vệ non sông gấm vóc của Tổ quốc
Đề 3: Cảm nhận hình tượng sông Đà “Còn xa lắm mới đến cái thác dưới… thuyền có giỏi thì tiến vào”
“Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, là người sinh ra để tôn thờ Nghệ Thuật với 2 chữ viết hoa” Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã ngợi ca Nguyễn Tuân như thế Nếu như các nhà văn cùng thời đi sâu vào cái nhiễu nhương, xô bồ của cuộc sống thì Nguyễn Tuân vẫn miệt mài trên hành trình đi tìm cái đẹp
ẩn sâu trong con người, trong nền văn hoá ngàn đời của dân tộc, trong cảnh sắc của thiên nhiên đất nước Trong hành trình thực hiện sứ mệnh cao cả ấy, Nguyễn Tuân đã sáng tạo nên biết bao trang viết in đậm dấu ấn phong cách tài hoa, uyên bác của nhà văn Trong đó có tuỳ bút tiêu biểu “Người lái đò sông Đà”, một tác phẩm đã góp phần đưa Nguyễn Tuân lên vị trí “tùy bút gia” của văn xuôi hiện đại Việt Nam Trong thiên tùy bút xuất sắc này, ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng sông Đà thành một tuyệt tác của tạo hoá Cảm nhận hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta sẽ thấy rõ hơn nét độc đáo trong ngôn ngữ tuỳ bút của Nguyễn Tuân: “Còn xa lắm mới đến cái thác dưới…thuyền
có giỏi thì tiến vào”
Tuỳ bút “Người lái đò sông Đà” là một trong những tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Tuân Được in trong tập Sông Đà (1960), tác phẩm nghệ thuật đẹp đẽ mà nhà văn đã thu hoạch được trong chuyến đi gian khổ
và hào hứng tới miền Tây Bắc rộng lớn, xa xôi để tìm kiếm chất vàng của thiên nhiên cùng “thứ vàng 10
đã qua thử lửa” ở tâm hồn những con người lao động bình dị, vô danh Tuỳ bút này đã cho ta nhận ra diện mạo mới mẻ của nhà văn Nguyên Tuân “xê dịch” không phải để cho khuây cảm giác “thiếu quê hương”
mà là khát khao được hòa nhịp với đất nước và cuộc đời “Người lái đò sông Đà” là một áng văn đẹp được làm nên từ tình yêu đất nước say đắm, thiết tha của một con người muốn dùng văn chương để ca ngợi vẻ đẹp vừa kỳ vĩ, hào hùng, vừa trữ tình, thơ mộng của thiên nhiên và nhất là của con người lao động bình dị ở Tây Bắc Nét tư tưởng chủ đề ấy được thể hiện tập trung ở hình tượng sông Đà trong đoạn trích này thuộc phần đầu tác phẩm Đến với sông Đà, người nghệ sĩ Nguyễn Tuân không chỉ thưởng ngoạn dòng sông như một dòng chảy tự nhiên mà trong cái nhìn phát hiện của nhà văn, sông Đà như một sinh thể có hồn và 2 nét tính cách trái ngược là hung bạo và trữ tình Ở đoạn trích này, ngòi bút tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân đã làm sống dậy vẻ đẹp hùng vĩ và nét tính cách dữ dằn, hung bạo của Đà giang ở khúc thượng nguồn
Tính cách hung bạo của Đà giang được nhà văn tô đậm bằng âm thanh nước thác Khi còn xa mới tới thác nhưng âm thanh tiếng nước thác thì đã “réo gần mãi lại réo to mãi lên” Tiếng nước thác sông Đà được nhà văn miêu tả với nhiều cung bậc cảm xúc, khi thì “oán trách”, “van xin” lúc thì “khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo” Ngòi bút nhân hóa tài hoa của Nguyễn Tuân đã trao cho sông Đà cảm xúc, thái độ, tâm
Trang 9trạng của con người khiến thác nước Đà giang thực sự đã trở thành một sinh thể sống đang giận dữ, gầm gào, đe dọa con người ngay cả khi nó chưa xuất hiện
Nhà văn đã dùng một hệ thống từ ngữ gợi tả âm thanh theo những cung bậc tăng dần cả về sắc thái cảm xúc và âm lượng Ban đầu, sông Đà cất lên khúc nỉ non “như là van xin” Thế rồi nó bất ngờ đổi giọng
“như là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo” Bất ngờ, âm thanh thác nước được phóng to hết cỡ “nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng” Cách miêu tả của Nguyễn Tuân
vừa làm bật lên sự đe doạ hung hãn của dòng sông, vừa gợi tả khoảng cách ngắn dần giữa người quan sát với thác đá sông Đà Mặt khác, đây cũng là cách làm tăng dần cảm giác hãi hùng, hồi hộp đầy hứng thú cho người đọc Đặc sắc nhất là phép so sánh táo bạo và kì thú trong một câu văn dài đầy ắp
những hình ảnh dữ dội với “hàng ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu tre nứa nổ lửa” và
“rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng” Ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân đã phô diễn
hết sự độc đáo khi đặt những hình ảnh tương phản trong một trường liên tưởng bất ngờ, thú vị Âm thanh cuồng nộ của núi rừng, âm thanh cuồng loạn của một loài thú rừng đang điên cuồng tìm lối thoát thân đã được nhà văn dùng để diễn tả cơn giận dữ đỉnh điểm của con thác đang ầm ầm xô vào vách
đá Lấy rừng để tả sông, lấy lửa để tả nước, Nguyễn Tuân đã tô đậm sức mạnh man dại và cả sự hùng vĩ của Đà giang Cách thể hiện như thế đã cho thấy rất rõ khuynh hướng hướng tới cái đẹp phi thường của ngòi bút Nguyễn Tuân.
Tính cách hung bạo và sự hùng vĩ của Đà giang được thể hiện rõ nhất, ấn tượng nhất ở thạch trận sông Đà Đá và nước thác sông Đà được Nguyễn Tuân đặc tả trong một hình ảnh đặc sắc: “sóng bọt đã
trắng xóa cả một chân trời đá” Tính từ “trắng xoá” gây ấn tượng mạnh về sóng, về gió, về bọt nước trào sôi mãnh liệt trên một diện rộng mênh mông của cả một “chân trời đá” Câu văn miêu tả của Nguyễn Tuân đã làm hiện ra sự hùng vĩ tới choáng ngợp của thác đá sông Đà ngay trong những ấn tượng đầu tiên khi vừa gặp mặt Dưới ngòi bút nhân hóa tài hoa của Nguyễn Tuân, sông Đà có lòng dạ thật nham hiểm khi “bày thạch trận trên sông” để nhằm “ăn chết” con thuyền nào dám qua đây Trong cái nhìn của nhà văn, sự xuất hiện của đá dưới lòng sông không phải là ngẫu nhiên mà chính là sự “mai phục” của con
sông ác quỷ Sử dụng thuật ngữ quân sự, trên cơ sở những quan sát thực tế, Nguyễn Tuân đã gợi dậy cái
bí ẩn, hiểm ác của sông Đà trong sự vĩnh hằng của thiên nhiên khi “ngàn năm vẫn mai phục hết trong
lòng sông” để rồi đột ngột “nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền”
Nhà văn như một trinh sát tinh tường đã vẽ lại sơ đồ thạch trận của quân tướng Đà giang Hàng
tiền vệ “có hai hòn canh một của đá trông như là sơ hở, nhưng chính hai đứa giữ vai trò dụ cái thuyền đối phương đi vào sâu nữa” Ở tuyến giữa là “nước sóng luồng” với đòn hiểm “đánh khuýp quật vu hồi hại” Còn tuyến ba là “những boongke chìm và pháo đài đá nổi” với nhiệm vụ “tiêu diệt tất cả thuyền trưởng, thuỷ thủ ngay ở chân thác” Thạch trận sông Đà chẳng khác gì trận đồ bát quái ngày xưa với đủ cả cửa sinh, cửa tử Trong cái nhìn của nhà văn, sông Đà biết bài binh bố trận, giăng cạm bẫy để đánh lừa con thuyền Con sông biết đấu sức, đấu trí, tìm mọi cách tiêu diệt con người bằng mọi giá Nó đúng là một loài thuỷ quái xảo quyệt, hung ác
Trong đoạn trích, hình tượng sông Đà đã được Nguyễn Tuân thể hiện thành công bằng nhiều nét nghệ thuật đặc sắc, mang đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn Về tính cách hung bạo của
Đà giang, từ xa xưa, ông cha ta đã diễn tả bằng biểu tượng Sơn Tinh-Thuỷ Tinh “Núi cao sông hãy còn
Trang 10dài-Năm năm báo oán đời đời đánh ghen” Nhưng Nguyễn Tuân không dùng lối huyền thoại như thế Nhà văn đã dựng lên những bức tranh chân thực về cảnh tượng hùng vĩ và dữ dội của sông Đà khiến người đọc phải rùng mình, sởn gáy như đứng trước cảnh thực Nguyễn Tuân đã tung ra bao nhiêu liên tưởng, nhân hoá, so sánh táo bạo, đắt giá bao nhiêu từ ngữ gân guốc, sắc cạnh, vừa mới lạ vừa giàu giá trị tạo hình, bao nhiêu câu văn có tiết tấu gay gắt, mạnh, dồn dập và đặc biệt nhà văn đã vận dụng tri thức của rất
nhiều lĩnh vực như: địa lý, quân sự, võ thuật, điện ảnh Bởi vậy sông Đà sôi sục trong dòng chảy văn chương, ào ạt trong dòng chảy chữ nghĩa của Nguyễn Tuân Tất cả những đặc sắc nghệ thuật ấy đã góp
phần làm bật lên vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ và sự dữ dội, hung bạo của Đà giang Miêu tả sông Đà như thế
là nhà văn Nguyễn Tuân muốn nhấn mạnh những thử thách ghê gớm của thiên nhiên đối với con người nhằm tôn vinh sức mạnh và tài năng của con người lao động vùng núi cao Tây Bắc
Là nhà văn có phong cách tự do phóng túng và ý thức sâu sắc về cái tôi cá nhân nên Nguyễn Tuân tìm đến thể tuỳ bút như một điều tất yếu và ông gọi đó là “lối chơi độc tấu” Nguyễn Tuân đã độc tấu trên trang viết của mình bằng một thứ ngôn ngữ tùy bút đặc sắc mang đậm chất Nguyễn Nét đặc sắc trong ngôn ngữ tùy bút Nguyễn Tuân là ở ngôn ngữ, phong phú, điêu luyện, mới lạ, giàu giá trị tạo hình, giàu tính thẩm mĩ Những hình ảnh, âm thanh, sự kiện trong tác phẩm được Nguyễn Tuân mô tả bằng những từ ngữ mới lạ chưa từng xuất hiện ở trang văn nào khác như “gùn ghè”, “đòi nợ xuýt”, “đánh hồi lùng”, “trùng vi thạch trận”, “áng tóc trữ tình”, “màu đỏ giận dữ”, “áng tóc sương”, “con hươu thơ ngộ” Tài hoa hơn nữa, bao nhiêu từ ngữ thuộc các lĩnh vực khác nhau từ quân sự, lịch sử, địa lí đến âm nhạc, hội hoạ, điện ảnh đều được Nguyễn Tuân chạm tới và sử dụng một cách linh hoạt, nhuần nhuyễn Nếu khi miêu tả dòng sông Đà hung bạo với hút nước, đá ngầm và thạch trận, Nguyễn Tuân tung ra bao nhiêu từ ngữ gân guốc, sắc cạnh với những câu văn mang tiết tấu gắt, mạnh, dồn dập thì khi thể hiện vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng của Đà giang, câu văn của Nguyễn Tuân bỗng êm ả, nhịp nhàng, ngôn ngữ vừa giàu chất tạo hình vừa thấm đẫm chất thơ Không dừng lại ở đó, đặc sắc trong ngôn ngữ tùy bút của Nguyễn Tuân còn nằm ở cách kiến tạo câu văn và sử dụng các biện pháp tu từ Câu văn căng tràn, trùng điệp mà vẫn nhịp nhàng về
âm thanh và nhịp điệu, giàu hình ảnh, giàu nhạc tình, giọng văn thiết tha, sôi nổi, hào hứng Các biện pháp tu từ được sử dụng linh hoạt, đa dạng Đặc biệt, Nguyễn Tuân đã sáng tạo được những hình ảnh so sánh, nhân hoá táo bạo mà kỳ thú, giàu tính mỹ thuật Những đặc sắc trong ngôn ngữ đã làm nên hồn phách riêng cho tuỳ bút Nguyễn Tuân và đưa Nguyễn Tuân lên vị trí “tùy bút gia” của văn xuôi hiện đại Việt Nam
Bằng những hình ảnh so sánh, nhân hoá táo bạo mà kỳ thú, qua lối tạo hình ảnh giàu tính mĩ thuật, nhà văn Nguyễn Tuân đã khơi dậy được vẻ đẹp hùng vĩ và tính cách hung bạo của Đà giang Trên trang văn mang đậm chất Nguyễn, sông Đà đẹp một cách hùng vĩ, tráng lệ nhưng cx hiểm ác, hung bạo như một con ác quỷ, một thứ kẻ thù số một của con người Phải chăng, nhà văn đã đặt tất cả rung động của lòng mình vào giữa dòng hung bạo để bắt con sông phải dậy sóng, dậy gió trên trang viết của mình Qua hình tượng sông Đà trong đoạn trích, ta không chỉ thấy được nét tài hoa, uyên bác trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân mà còn cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, đất nước thiết tha, sâu nặng của nhà văn
Viết một tùy bút không quá khó nhưng để viết như một sở trường thì chỉ có Nguyễn Tuân Với tuỳ bút
“người lái đò sông Đà”, Nguyễn Tuân xứng đáng được tôn vinh là “tuỳ bút gia” của văn học hiện đại Việt Nam Trước Nguyễn Tuân, sông Đà đã ngang ngược chảy ngược trong thơ Nguyễn Quang Bích nhưng phải đến tuỳ bút này của Nguyễn Tuân, sông Đà mới được khám phá như một công trình mĩ thuật tuyệt