Thực trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của trẻ em dưới 5 tuổi tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương

Bài viết Thực trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của trẻ em dưới 5 tuổi tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương trình bày mô tả thực trạng suy dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của trẻ dưới 5 tuổi tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương năm 2020.

123

được tỷ lệ là khác nhau

Kết quả nghiên cứu tại bảng 3 cũng cho thấy

100% cán bộ đều biết có 11 đặc trưng CSSKBĐ

hiện nay Có 76,5% cán bộ có trình độ đại học

nhớ được từ 2 đến 5 đặc trưng, chiếm tỷ lệ cao

nhất; 58,9% cán bộ có trình độ cao đẳng trung

cấp nhớ được từ 2 đến 5 đặc trưng Song song

với việc ban hành các nội dung chính của tuyên

ngôn Alma – Alta, Tổ chức y tế thế giới cũng đã

ban hành các đặc trưng hay cách tiếp cận trong

CSSKBĐ bao gồm 11 nội dung Những đặc trưng

hay những cách tiếp cận chính là việc cụ thể hóa

những nội dung chính của tuyên ngôn Alma –

Alta, các quốc gia sẽ thực hiện tuyên ngôn theo

những cách tiếp cận này

V KẾT LUẬN

Kết quả nghiên cứu cho thấy về kiến thức

trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, 47,1% cán bộ

có trình độ đại học; 35,3% cán bộ có trình độ

cao đẳng trung cấp nêu đúng số chức năng Kiến

thức về nhiệm vụ của trạm y tế có 35,3% cán bộ

trình độ đại học biết số nhiệm vụ của TYT;

27,5% cán bộ cso trình độ cao đẳng trung cấp

biết số nhiệm vụ Các nhiệm vụ: thống kê, báo

cáo theo quy định và thực hiện các nhiệm vụ

khác do giám đốc TTYT huyện hoặc chủ tịch

UBND cấp xã phân công đều đạt tỷ lệ có kiến

thức tối đa (100%) Có 17,6% tỷ lệ cán bộ có

trình độ cao đẳng, trung cấp có kiến thức về

nhiệm vụ hướng dẫn về chuyên môn và hoạt

động đối với đội ngũ nhân viên y tế thôn bản có

29,4% cán bộ có trình độ đại học, 27,5% cán bộ

có trình độ cao đẳng trung cấp biết đủ 6 nội

dung chuyên môn kỹ thuật Về nội dung CSSKBĐ

có 70,6% cán bộ có trình độ đại học và 70,5% cán bộ có trình độ cao đẳng trung cấp nêu được

số nội dung Khi yêu cầu nêu cụ thể tên các nội dung thì có các nội dung: tiêm chủng, phòng chống các bệnh dịch lưu hành phổ biến tại địa phương, điều trị hợp lý các bệnh và các vết thương thông thường, cung cấp các loại thuốc thiết yếu, quản lý sức khỏe toàn dân, củng cố mạng lưới y tế cơ sở thì 100% cán bộ đều nêu được các nội dung trên 100% các cán bộ nêu đủ

số nguyên tắc và số đặc trưng CSSKBĐ Nguyên tắc công bằng, có 76,5% cán bộ có trình độ đại học, 58,9% cán bộ có trình độ cao đẳng, trung cấp có kiến thức về nguyên tắc này Có 76,5% cán bộ có trình độ đại học, 58,9% cán bộ có trình độ cao đẳng trung cấp biết được từ 2- 5 đặc trưng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Y tế (2015), Thông tư 33/2015/TT-BYT ngày

27/10/2015 Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ của

Trạm y tế xã, phương, thị trấn, chủ biên, Hà Nội

2 Học viện Quân y (1999), Đánh giá 20 năm thực

hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu ở Việt Nam, Hà Nội

3 McMahon Rosemary (1996), Cho cán bộ đương

nhiệm: Hướng dẫn quản lý trong chăm sóc sức

khỏe ban đầu, Nhà xuất bản y học, Hà Nội

4 Trường Đại học Y tế công cộng (2002), Các

nguyên lý Chăm sóc sức khỏe ban đầu, NXB Y học,

Hà Nội, tr.21-23

5 Ebrahim GJ and Ranken JP (1988), Primary

health care: reorienting organisational support,

Macmillan, London

6 WHO (2008), "Thailand’s unsung heroes",

Bulletin of the World Health Organization 86(1),

pp 1-80

7 WHO (2006), The World Health Report: Working

together for health, Geneva, WHO

THỰC TRẠNG DINH DƯỠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI TẠI XÃ CHÍ MINH, TỨ KỲ, HẢI DƯƠNG

Phạm Văn Hùng*, Trần Hồng Trâm*, Đoàn Hữu Thiển*, Nguyễn Duy Thái* TÓM TẮT31

Mục tiêu: Mô tả thực trạng suy dinh dưỡng và

một số yếu tố liên quan của trẻ dưới 5 tuổi tại xã Chí

Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương năm 2020 Phương pháp:

Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện trên 312 bà mẹ

*Viện Kiểm định quốc gia vắc xin và Sinh phẩm y tế,

Bộ Y tế

Chịu trách nhiệm chính: Phạm Văn Hùng

Email: hungnicvb@gmail.com

Ngày nhận bài: 23.5.2022

Ngày phản biện khoa học: 30.6.2022

Ngày duyệt bài: 11.7.2022

và trẻ dưới 5 tuổi tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương

Kết quả: Tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng chung là 27,9%,

trong đó tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi là cao nhất (17,6%), tiếp đến là suy dinh dưỡng thể nhẹ cân 11,5%, và cuối cùng là suy dinh dưỡng thể gầy còm 8,3% Có mối liên quan giữa tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ với các yếu tố: cân nặng sơ sinh dưới 2500gr (OR=6,13; 95%CI: 1,27-21,34; p=0,014); trình độ học vấn của bà mẹ (OR=4,86; 95%CI: 1,05-19,14; p=0,039); trẻ có thời điểm cai sữa dưới 18 tháng tuổi (OR=3,62; 95%CI: 1,21-9,46; p=0,022); trẻ không được ăn bổ sung khi tròn 6 tháng tuổi (OR=3,28; 95%CI: 1,09-9,27; p=0,009); trẻ từng bị tiêu chảy (OR=2,65; 95%CI: 1,07-8,22; p=0,042)

Kết luận: Tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi tại

xã Chí minh, Tứ Kỳ, Hải Dương năm 2020 là tương đối

cao Vì vậy, cần tăng cường công tác đào tạo cán bộ

chuyên trách về dinh dưỡng và tăng cường công tác

truyền thông đến các bà mẹ đang nuôi con nhỏ

Từ khoá: Suy dinh dưỡng, trẻ dưới 5 tuổi, yếu tố

liên quan đến dinh dưỡng, Hải Dương

SUMMARY

NUTRITIONAL STATUS OF THE CHILDREN

UNDER 5 YEARS OF AGE AND SOME

RELATED FACTORS IN CHI MINH

COMMUNES, TU KY DISTRICT, HAI DUONG

Objectives: To describe nutritional status of the

children under 5 years of age and some related factors

to malnutrition at Chi Minh communes, Tu Ky district,

Hai Duong in 2020 Methods: A cross-sectional

descriptive study on 312 mothers and children under 5

years of age in Chi Minh communes, Tu Ky district, Hai

Duong Results: The general malnutrition rate of

children was 27.9%, with the rate of stunting

malnutrition was the highest (17.6%), followed by the

rate of underweight malnutrition was 11.5%, and

finally, the rate of leanness malnutrition was 8.3%

There was a association between malnutrition and

related factor: the birth weight of infants under 2500gr

(OR=6.13; 95%CI: 1.27-21.34; p=0.014); educational

level of mothers (OR=4.86; 95%CI: 1.05-19.14;

p=0.039); weaning time under 18 months old

(OR=3.62; 95%CI: 1.21-9.46; p=0.022); trẻ không

được ăn bổ sung khi tròn 6 tháng tuổi (OR=3.28;

95%CI: 1.09-9.27; p=0.009); the children who had

diarrhoea (OR=2.65; 95%CI: 1.07-8.22; p=0.042)

Conclusions: The malnutrition rate of children under

5 years of age in Chi Minh communes, Tu Ky district,

Hai Duong in 2020 was relatively high Therefore, it is

necessary to strengthen the training of specialists in

nutrition and strengthen communication to mothers

who are raising young children

Keywords: Malnutrition, children under 5 years,

some related factors to nutrition, Hai Duong

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Một trong những vấn đề hàng đầu về y tế

công cộng ở các nước đang phát triển là suy dinh

dưỡng Theo thống kê của Qũy Nhi đồng Liên

Hợp Quốc năm 2019 cứ 3 trẻ dưới 5 tuổi thì có 1

trẻ thiếu dinh dưỡng hoặc thừa cân trên thế giới

(tương đương ≥200 triệu trẻ) [1] Nghiên cứu

của Ramakrishnan ước tính có khoảng 178 triệu

trẻ em dưới 5 tuổi trên thế giới và các nước đang

phát triển bị suy dinh dưỡng thể thấp còi và 55

triệu trẻ suy dinh dưỡng thể gầy còm [2] Sự

phân bố suy dinh dưỡng ở trẻ em có khác biệt rõ

nét giữa các châu lục, các vùng miền trên thế

giới Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỷ lệ suy

dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tập trung chủ

yếu ở châu Phi và châu Á, đặc biệt là các vùng

Đông Phi, Tây Phi, Trung Phi, Nam Trung Á và

Đông Nam Á [3]

Trong ba thập kỷ qua, nền y tế Việt Nam đã

có tiến bộ vượt bậc, góp phần nâng cao sức khỏe, dinh dưỡng cho người dân, đặc biệt là trẻ

em Mặc dù vậy, tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ

em vẫn còn cao so với khu vực và thế giới Cụ thể với số liệu điều tra dinh dưỡng năm 2017, 24% trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thấp còi, 6% trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng gầy còm Báo cáo cũng cảnh báo nguyên nhân do thói quen ăn uống vùng miền và việc sử dụng các thực phẩm kém dinh dưỡng cho trẻ ngay từ khi trẻ chào đời [4] Theo số liệu điều tra dinh dưỡng quốc gia năm 2015, 36% trẻ em không được cho ăn đủ số bữa cần thiết, 18% trẻ em không được cho ăn đủ đa dạng thực phẩm Như vậy, ngay từ giai đoạn đầu đời, trẻ em Việt Nam

đã không nhận được dinh dưỡng tối ưu [4]

Xã Chí Minh là một xã mới thành lập của Tứ

Kỳ thông qua việc hợp nhất của ba xã cũ là Đông

Kỳ, Tây Kỳ và Tứ Xuyên Xã có tổng diện tích là 14,64 km2 và mật độ dân số 731 người/km2 Đây

là một xã chủ yếu làm nông nghiệp, có thể đại diện cho hầu hết các khu vực nông thôn của Hải Phòng nói chung và Hải Dương nói riêng Tại đây chưa có nghiên cứu tìm hiều về thực trạng suy dinh dưỡng, cũng như các yếu tố liên quan đến suy dinh dưỡng ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi Chính vì lẽ đó, chúng tôi thực hiện nghiên cứu với mục tiêu: “Mô tả thực trạng suy dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của trẻ dưới 5 tuổi tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương năm 2020”

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu mô tả

cắt ngang

2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Chí Minh, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương và được thực hiện

từ tháng 02 đến tháng 10 năm 2020

3 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên

cứu là trẻ em dưới 5 tuổi và các bà mẹ của trẻ tại xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương, đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn: bao gồm trẻ không mắc các bệnh bẩm sinh, bệnh cấp tính và các bà mẹ có

đủ sức khỏe, có khả năng đọc, hiểu để trả lời các câu hỏi của điều tra viên Bà mẹ không đồng ý tham gia nghiên cứu sẽ bị loại trừ khỏi danh sách

nghiên cứu

4 Cỡ mẫu, chọn mẫu Cỡ mẫu được tính

theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể Có 312 bà mẹ và trẻ dưới 5 tuổi Chọn mẫu

theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn

5 Nội dung nghiên cứu

125

a Thông tin chung của đối tượng nghiên

cứu: Thông tin chung của trẻ (tuổi và trình trạng

sức khỏe trong 3 tháng gần đây)

Thông tin chung của mẹ (tuổi, trình độ học

vấn và nghề nghiệp)

b Thông tin về tình trạng sức khỏe của

trẻ Tình trạng sức khỏe của trẻ: các thông tin

thu thập bao gồm tỷ lệ suy dinh dưỡng chung và

các thể suy dinh dưỡng

Mối liên quan giữa các yếu tố và tình trạng

suy dinh dưỡng của trẻ: cân nặng sơ sinh, trình

độ học vấn của mẹ, thời điểm cai sữa, thời điểm

ăn bổ sung và tiền sử bị tiêu chảy

6 Công cụ/kỹ thuật/quy trình thu thập

số liệu Cân, đo chiều cao trực tiếp và điền vào

phiếu cân đo của trẻ

Bộ câu hỏi phỏng vấn được xây dựng với các

nội dung về phần thông tin chung và các câu hỏi

về thực hành nuôi con của bà mẹ

7 Xử lý và phân tích số liệu Các phiếu

cân đo được nhập vào phần mềm WHO Anthro

Các phiếu trả lời được làm sạch, sau đó thông tin

được nhập, xử lý và phân tích bằng phần mềm

SPSS 20 Áp dụng các test thống kê y học phù

hợp để đánh giá mối liên quan giữa với mức ý

nghĩa thống kê p<0,05

8 Đạo đức nghiên cứu Nghiên cứu được

thực hiện dưới sự đồng ý của lãnh đạo UBND và

Trạm y tế xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương Các

thông tin trong nghiên cứu chỉ nhằm mục đích

nghiên cứu

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Bảng 1 Đặc điểm chung của trẻ

Đặc điểm Số lượng Tỷ lệ %

Tháng tuổi

0-11 83 26,6 12-23 86 27,6 24-35 60 19,2 36-47 42 13,5 48-59 41 13,1

Mắc bệnh trong

3 tháng gần đây Không Có 261 51 16,4 83,6 Kết quả bảng 1 cho thấy nhóm trẻ 12-23 tháng tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất, thấp hơn là nhóm 0-11 tháng; nhóm trẻ 48-59 chiếm tỷ lệ thấp nhất Trong số 312 trẻ thì có 51 trẻ (16,4%) có tiền sử mắc bệnh 3 tháng gần đây

Bảng 2 Đặc điểm chung của bà mẹ

Đặc điểm Số lượng Tỷ lệ %

Tuổi

Trình độ học vấn

Trung cấp/Đào tạo

Cao đẳng/Đại học 54 17,3 Sau Đại học 4 1,3

Nghề nghiệp

Cán bộ, viên chức 49 15,7 Công nhân 102 32,7 Nông dân 62 19,9

Kinh doanh 57 18,2 Lao động tự do 9 2,9 Trên 80% các bà mẹ ở độ tuổi 20-29, các nhóm bà mẹ <20 tuổi và nhóm ≥40 chiếm tỷ lệ thấp (<5%)

Bảng 3 Phân bố tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ

Đặc điểm Số lượng Tỷ lệ %

Không suy dinh dưỡng 225 72,1

Có suy dinh dưỡng 87 27,9 Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân 36 11,5 Suy dinh dưỡng thể thấp còi 55 17,6 Suy dinh dưỡng thể gầy còm 26 8,3

Tỷ lệ suy dinh dưỡng chung là 27,9%, trong

đó, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân là 11,5%, thể thấp còi là 17,6% và thể gầy còm là 8,3%

Bảng 4 Phân tích hồi quy logistic đa biến các yếu tố liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ

Giới Nam Nữ 1,068 Nhóm đối chiếu 0,51 - 2,67 0,898 Cân nặng sơ sinh ≥2500 gram <2500 gram 6,13 Nhóm đối chiếu 1,27 - 21,34 0,014 Trình độ học vấn ≥ THPT <THPT 4,86 Nhóm đối chiếu 1,05 - 19,14 0,039

Số con ≥ 3 con 1-2 con 0,561 Nhóm đối chiếu 0,13 - 1,46 0,315 Thu nhập bình quân ≥5 triệu <5 triệu 0,825 Nhóm đối chiếu 0,21 - 1,62 0,677

Thời điểm cai sữa ≥18 tháng <18 tháng 3,62 Nhóm đối chiếu 1,21 - 9,46 0,022 Thời điểm ăn bổ sung Tròn 6 tháng Khác 3,28 Nhóm đối chiếu 1,09 - 9,27 0,009 Tiền sử tiêu chảy Không Có 2,65 Nhóm đối chiếu 1,07 - 8,22 0,042 Kết quả bảng 4 cho thấy mô hình phân tích

đa biến thể hiện 05 yếu tố liên quan đến tình

trạng suy dinh dưỡng của trẻ là: cân nặng sơ

sinh, trình độ học vấn của mẹ, thời điểm cai sữa,

thời điểm ăn bổ sung và tiền sử tiêu chảy

IV BÀN LUẬN

Tại Việt Nam, nông thôn là khu vực có tỷ lệ

trẻ suy dinh dưỡng cao hơn so với thành thị,

chính vì lẽ đó, trong nghiên cứu này, chúng tôi

tập trung đánh giá tình trạng dinh dưỡng và mối

liên quan ở khu vực này Đặc biệt, tình trạng này

thể hiện rõ ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi, đối tượng mà

tình trạng dinh dưỡng có ảnh hưởng trực tiếp

đến sức khỏe và tầm vóc sau này Trong số 312

trẻ tham gia nghiên cứu, nhóm từ 12-23 tháng

tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (27,6%), thấp nhất là

nhóm 48-59 tháng với 13,1% (Bảng 1) Có 51 trẻ

(16,4%) trẻ có mắc bệnh trong 3 tháng gần đây

Về nghề nghiệp của các bà mẹ tham gia nghiên

cứu chủ yếu là công nhân 32,7%, trình độ học

vấn chủ yếu là từ THPT trở xuống chiếm 73,4%;

như vậy trình độ học vấn của các đối tượng tham

gia nghiên cứu ở mức độ trung bình thấp Về độ

tuổi của các bà mẹ tham gia nghiên cứu, chủ yếu

tập trung ở nhóm tuổi 20-29 tuổi chiếm 81,1%

Nhẹ cân là một đặc điểm của thiếu dinh

dưỡng, tuy nhiên không biết được đặc điểm cụ

thể đó là loại suy dinh dưỡng vừa xảy ra hay tích

lũy từ lâu Mặc dù vậy, theo dõi cân nặng là việc

tương đối dễ dàng thực hiện ở cộng đồng, do đó

tỷ lệ nhẹ cân theo tuổi vẫn được sử dụng như là

tỷ lệ chung của thiếu dinh dưỡng Kết quả

nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tỷ lệ suy dinh

dưỡng thể nhẹ cân của xã là 11,5%, tỷ lệ này

thấp hơn so với trung bình cả nước năm 2018 là

12,8% [5] và tỉnh Hòa Bình năm 2016 (14,1%)

[6] nhưng cao hơn thành phố Hải Phòng năm

2018 (7,4%) [5] Điều này có thể giải thích do

Hải Phòng là thành phố trực thuộc Trung ương,

điều kiện kinh tế xã hội tốt hơn trung bình so với

cả nước, chính vì vậy mà nhóm trẻ <5 tuổi được

cung cấp dinh dưỡng đầy đủ hơn Tại Hải

Dương, xã Chí Minh thuộc Tứ Kỳ là một xã thuộc

khu vực nông thôn, điều kiện kinh tế xã hội kém

hơn so với các khu vực chung của tỉnh do đó tỷ

lệ suy dinh dưỡng cao hơn mặt bằng chung của

tỉnh Kết quả này cũng phù hợp với nghiên cứu

của Nguyễn Đình Hưng tại xã Thanh Hải, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương [7]

Ngoài cân nặng, chiều cao cũng là thước đo

về tiền sử phát triển của trẻ, những trẻ có chiều cao thấp hơn so với tuổi chứng tỏ trước đây trẻ

bị thiếu dinh dưỡng thường xuyên và thường xảy

ra ở các quần thể cư dân thiếu ăn kéo dài gây nên suy dinh dưỡng mạn tính Theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới thì tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi trong nghiên cứu này thuộc mức trung bình (17,6%), thấp hơn trung bình cả nước năm 2018 là 23,2% và cao hơn so với Hải Phòng năm 2018 là 18,3% [5] Kết quả này cũng phù hợp với nghiên cứu tương đồng với kết quả của nghiên cứu tại Lạng Sơn của tác giả Bùi Minh Thu và cộng sự [8]

Suy dinh dưỡng thể gầy còm là thể suy dinh dưỡng cấp tính, nó phản ánh tức thì hậu quả của tình trạng không tăng cân hoặc sút cân do những vấn đề sức khỏe và ăn uống của trẻ Theo kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng thể gầy còm là 8,3%, cao hơn so với trung bình cả nước năm 2018 (6,5%) và thành phố Hải Phòng năm 2018 (4,2%) [5], nhưng lại thấp hơn so với kết quả nghiên cứu của Ngô Thị Thu Hiền tại Hòa Bình năm 2016 [6] Cân nặng lúc sinh là một trong những yếu tố

có liên quan chặt chẽ tới suy dinh dưỡng đã được nhiều nghiên cứu chứng minh và là một chỉ

số quan trọng để dự báo tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ sau này Trẻ có cân nặng sơ sinh thấp thường yếu ớt, chậm phát triển về cả thể chất lẫn tinh thần so với trẻ bình thường Kết quả nghiên cứu này cho thấy trẻ có cân nặng sơ sinh dưới 2500 gram có nguy cơ suy dinh dưỡng cao gấp 6,13 (1,27 - 21,34) lần so với trẻ có cân nặng sơ sinh từ 2500 gram trở lên Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p<0,05 Kết quả này của chúng tôi phù hợp với nghiên cứu của tác giả Trần Quang Trung ở Thái Bình năm 2014 [9] Không chỉ có vậy, trình độ học vấn của bà mẹ cũng là yếu tố rất quan trọng Những bà mẹ có trình độ học vấn thấp thường bị hạn chế kiến thức, dẫn tới không cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết cũng như không đảm bảo vệ chăm sóc sức khỏe đúng cách và tối ưu lâu dài dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng gia tăng Trong nghiên cứu của chúng tôi, những bà mẹ

127

có trình độ học vấn dưới THPT con có nguy cơ bị

suy dinh dưỡng cao gấp 4,86 (1,05 - 19,14) lần

những bà mẹ có trình độ học vấn từ THPT trở

lên và sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với

p<0,05 Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của

tác giả Nguyễn Thị Huấn ở thành phố Hưng Yên

năm 2013 [10]

Trong mô hình phân tích hồi quy đa biến, thời

điểm cai sữa cũng là một yếu tố liên quan đến

tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ Trẻ cai sữa

dưới 18 tháng tuổi có nguy cơ bị suy dinh dưỡng

cao gấp 3,62 (1,21 - 9,46) lần so với trẻ được bú

sữa mẹ đến ≥18 tháng Sự khác biệt có ý nghĩa

thống kê với p<0,05 Kết quả này phù hợp với

nghiên cứu của tác giả Nguyễn Nam Tiến tại xã

Lãng Công, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc năm

2013 [11] Sữa mẹ là một nguồn thức ăn tốt

nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Trong sữa mẹ

cũng có rất nhiều kháng thể giúp tăng cường

miễn dịch cho trẻ trong giai đoạn đầu đời Việc

cai sữa quá sớm có thể làm giảm tình trạng miễn

dịch của trẻ, ảnh hưởng tới hệ vi khuẩn chí

đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu thức ăn cũng

như tăng khả năng bị bệnh của trẻ, từ đó dẫn tới

tình trạng suy dinh dưỡng

Tương tự như thời điểm cai sữa, thời điểm ăn

dặm cũng vô cùng quan trọng, từ 6 tháng tuổi

trẻ phát triển nhanh nên nhu cầu sử dụng năng

lượng tăng cao Chất dinh dưỡng trong sữa mẹ

thời điểm này không còn đủ năng lượng cho trẻ

Hơn thế nữa, tại thời điểm này, hệ tiêu hóa của

trẻ đã hoàn thiện và sẵn sàng để được làm quen

với các loại thực phẩm khác ngoài sữa mẹ, việc

cho trẻ ăn quá sớm hay quá muộn đều ảnh

hưởng tới đường tiêu hóa, từ đó ảnh hưởng tới

tình trạng dinh dưỡng Kết quả nghiên cứu

chúng tôi cho thấy trẻ không được ăn bổ sung

khi tròn 6 tháng tuổi có nguy cơ bị suy dinh

dưỡng cao gấp 3,28 (1,09 - 9,27) lần so với trẻ

được ăn bổ sung khi tròn 6 tháng tuổi Sự khác

biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,01 Kết quả này

phù hợp với nghiên cứu của tác giả Lương Thị

Thu Hà tại Phú Lương, Thái Nguyên năm 2008

[12] và tác giả Nguyễn Thị Như Hoa tại Yên

Thủy, Hòa Bình năm 2011 [13]

Tình trạng bệnh lý của trẻ cũng có thể khiến

trẻ bị suy dinh dưỡng và một trong các bệnh hay

gặp ở trẻ đó là tiêu chảy, đây là một trong

những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình

trạng suy dinh dưỡng của trẻ em Kết quả nghiên

cứu của chúng tôi cũng chỉ ra rằng những trẻ

từng bị tiêu chảy có nguy cơ suy dinh dưỡng cao

gấp 2,65 lần những trẻ chưa từng bị tiêu chảy

Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05

Điều này có thể được giải thích là ở những trẻ bị tiêu chảy kéo dài, sẽ dẫn đến rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột, niêm mạc ruột bị tổn thương, ảnh hưởng tới sự hấp thu các chất dinh dưỡng

và làm giảm khả năng miễn dịch của trẻ, dẫn tới trẻ dễ mắc các bệnh lý khác, hình thành vòng xoắn bệnh lý thậm chí gây tử vong nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời [14]

V KẾT LUẬN

Tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi tại

xã Chí Minh, Tứ Kỳ, Hải Dương năm 2020 là 27,9% Có mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ với các yếu tố: cân nặng sơ sinh, trình độ học vấn của

bà mẹ; thời điểm cai sữa, thời điểm ăn bổ sung

và tiền sử bị tiêu chảy

Do vậy, cần đẩy mạnh công tác đào tạo cán

bộ chuyên trách về dinh dưỡng, nâng cao năng lực phát hiện sớm suy dinh dưỡng trong cộng đồng Ngoài ra, nên tăng cường công tác truyền thông đến các bà mẹ đang nuôi con nhỏ về lợi ích của sữa mẹ, khuyến khích các bà mẹ cho trẻ

bú sớm sau sinh, ăn bổ sung đúng thời điểm và cai sữa cho trẻ đúng theo khuyến cáo

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Y tế và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc Báo

cáo tình trạng trẻ em toàn cầu năm 2019 - Khung hành động cải thiện dinh dưỡng bà mẹ và thực hành cho trẻ ăn bổ sung ở Việt Nam 2019

2 Ramakrishnan, U., et al., Multiple micronutrient

supplementation during early childhood increases child size at 2 y of age only among high compliers The American journal of clinical nutrition, 2009

89(4): p 1125-1131

3 WHO, Global Database on Children Growth and

Malnutrition Geneva: WHO press, World Health Organnization, 2010

4 UNICEF, “Poor diets damaging children’s health,

warns UNICEF In Viet Nam, one in three children under five is either undernourished or overweight”, https://www.unicef.org/vietnam/stories/poor-diets-damaging-childrens-health-warns-unicef 2017

5 Viện Dinh dưỡng, Tỷ lệ Suy dinh dưỡng trẻ em

dưới 5 tuổi theo các mức độ, theo vùng sinh thái 2018”http://chuyentrang.viendinhduong.vn/FileUpl oad/Documents/Dinh%20duong%20tre%20em/TL SDD%20duoi%205%20tuoi%20theo%20cac%20m uc%20do%20nam%202018.pdf 2018

6 Ngô Thị Thu Hiền, Bùi Trường Giang, and Dương Hoàng Ân, Tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ

dưới 5 tuổi tại xã Phú Lương, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình năm 2016 Tạp chí Y học dự phòng,

2016 29(1): p 136

7 Nguyễn Đình Hưng, Thực trạng và một số yếu

tố liên quan đến suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Thanh Hải, Thanh Hà, Hải Dương năm

2015 Khóa luận tốt nghiệp bác sĩ Y học dự phòng, Đại học Y Hải Phòng, 2015: p 25

8 Bùi Minh Thu and Nguyễn Tiến Dũng, Thực

trạng suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi ở huyện

Cao Lộc, Lạng Sơn Tạp Chí Khoa Học Công Nghệ,

2011 89(1): p 215-220

9 Trần Quang Trung, Thực trạng suy dinh dưỡng

thấp còi và hiệu quả can thiệp cải thiện khẩu phần

ăn cho trẻ dưới 5 tuổi vùng ven biển Tiền Hải, Thái

Bình Luận án tiến sĩ chuyên ngành Y tế công cộng, 2014

10 Nguyễn Thị Huấn, Thực trạng suy dinh dưỡng

và một số yếu tố liên quan ở trẻ dưới 5 tuổi tại xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên Khóa luận tốt nghiệp bác sĩ Y học dự phòng, Đại học Y Hải Phòng, 2013: p 38-40

ÁP DỤNG TỈ LỆ CHỈ SỐ MỤC TIÊU CHẤT LƯỢNG ĐỂ ĐÁNH GIÁ

HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG XÉT NGHIỆM HbA1c

TRÊN MÁY TOSOH HPLC-723G11

Bùi Thị Hồng Châu*, Nguyễn Thị Băng Sương*/**, Nguyễn Ngọc Bích Thảo**, Nguyễn Thanh Trầm* TÓM TẮT32

Đặt vấn đề: Xét nghiệm Hemoglobin A1c (HbA1c)

đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và quản lý

của bệnh đái tháo đường Kết quả xét nghiệm tin cậy

là mục tiêu chính của các phòng xét nghiệm y học

Thang đo Sigma là một công cụ quan trọng để đánh

giá các sai số trong kiểm soát chất lượng của hệ thống

phòng thí nghiệm bằng cách kết hợp độ chệch, độ

chính xác và tổng sai số cho phép (TEa) Tỉ lệ chỉ số

mục tiêu chất lượng (QGI) là một thông số mới sẽ chỉ

ra lỗi nằm ở độ đúng hay độ lặp lại liên quan đến mục

tiêu chất lượng Mục đích: Mục đích nghiên cứu của

chúng tôi là đánh giá chất lượng xét nghiệm HbA1c

trên máy phân tích TOSOH HPLC-723G11 bằng tỉ lệ chỉ

số mục tiêu chất lượng Phương pháp: nghiên cứu

hồi cứu, dữ liệu nội kiểm cần thiết cho nghiên cứu

được thu thập từ tháng 7 năm 2020 đến tháng 6 năm

2021 Giá trị bias (độ chệch), chỉ số độ lệch chuẩn

(SDI) và hệ số biến thiên (CV) được thu thập từ kết

quả nội kiểm hàng tháng 6% là tổng sai số toàn bộ

cho phép (NGSP) QGI cũng được tính khi thang đo

sigma <4 theo công thức “Bias%/1,5xCV%” Kết quả:

Sigma cho nội kiểm tra nồng độ 1 có hiệu suất phân

tích có thể chấp nhận được với thang đo sigma từ 3

đến 6, trong đó 7 tháng có thang đo từ 3 đến 4 Đối

với nồng độ 2, tất cả các thông số đều đạt được Six

sigma với thang đo lớn hơn 6, đạt mức đẳng cấp Tỷ

lệ QGI chỉ ra rằng trong bảy tháng nội kiểm tra nồng

độ 1 có thang đo sigma từ 3 đến 4, vấn đề chính là ở

độ lặp lại (QGI <0,8) ngoại trừ tháng 7 năm 2020,

tháng 11 năm 2020, tháng 6 năm 2021 vấn đề ở cả độ

đúng và độ lặp (0,8≤ QGI ≤ 1,2) Kết luận: Trong

nghiên cứu của chúng tôi, xét nghiệm HbA1c phù hợp

với mức sigma của quá trình xét nghiệm dựa theo kết

quả nội kiểm và cũng được đánh giá là thuận lợi khi

*Đại học Y Dược TP HCM

**Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Chịu trách nhiệm chính: Bùi Thị Hồng Châu

Email: buithihongchau@ump.edu.vn

Ngày nhận bài: 24.5.2022

Ngày phản biện khoa học: 30.6.2022

Ngày duyệt bài: 11.7.2022

xem xét hiệu suất phòng xét nghiệm Trên cơ sở các chỉ số thang đo sigma và QGI, có thể kết luận HbA1c trên TOSOH HPLC-723G11 có thể đạt được hiệu suất tốt và cần điều chỉnh trong quy trình kiểm soát chất lượng dựa vào QGI

Từ khóa: Chỉ số mục tiêu chất lượng, độ chệch, Six Sigma, TOSOH HPLC-723G11, tổng sai số toàn bộ cho phép

SUMMARY

APPLICATION OF QUALITY GOAL INDEX RATIO FOR EVALUATION THE QUALITY SYSTEM OF HbA1C ON TOSOH

HPLC-723G11 ANALYZER

Background: Hemoglobin A1c (HbA1c) it plays a

major role in diagnosing and managing diabetes Reliable results are the primary goals of medical laboratories Sigma metrics is an important tool to evaluate the errors in quality control of laboratory systemby combining bias, precision, and total allowable error (TEa) Quality goal index (QGI) is a newer parameter to represent the relative extent to which both bias and precision meet their respective

quality goals Objects: The aim of our study was to

apply the QGI to evaluate the analytical performance

of HbA1c on TOSOH HPLC-723G11 analyzer based on

intenal quality control (IQC) data Methods: this is a

retrospective study, two levels of controls of HbA1c were run on a TOSOH HPLC-723G11 analyzer Data were extracted over a period of 11 months, between July 2020 and June 2021 For Bias CV%, and SD, values that the firm provided from IQC results 6% were basis for the allowed total error values (NGSP) Monthly process sigma level and QGI were calculated

subsequently Results: The sigma metrics for internal

quality control level 1 meet acceptable performance with sigma metrics between 3 and 6, of which 7 months had metrics between 3 and 4 For level 2, all

of months achieved six sigma with metrics 6, which showed excellent world class performance The QGI indicated that seven months of level 1 had sigma scale between 3 and 6, the main problem was imprecision (QGI<0.8) except in July-2020, November-2020,

June-2021 showed both imprecision and inaccuracy (0.8≤